Mál nr. 603/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 603/2025

Fimmtudaginn 15. janúar 2026

A

gegn

Reykjavíkurborg

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 23. september 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála afgreiðslu velferðarsviðs Reykjavíkurborgar, dags. 9. júlí 2025, vegna umsóknar hennar um áframhaldandi stuðning í formi stuðningsfjölskyldu.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi hefur verið með samþykktan stuðning í formi stuðningsfjölskyldu fyrir börnin sín tvö í fjóra sólarhringa í mánuði. Með umsókn, dags. 9. júní 2025, sótti kærandi um áframhaldandi stuðning í formi stuðningsfjölskyldu í fjóra sólarhringa á mánuði í sex mánuði. Með bréfum Vesturmiðstöðvar Reykjavíkurborgar, dags. 13. júní 2025, var umsókn kæranda synjað. Með bréfum Vesturmiðstöðvar, dags. 1. júlí 2025, var kæranda þó tilkynnt að samþykkt hefði verið að veita henni fjóra sólarhringa á mánuði fyrir hvert barn í þrjá mánuði, eða tímabilið apríl, maí og júní 2025 og síðan eftir það í tvo sólarhringa á mánuði fyrir hvert barn í þrjá mánuði, eða tímabilið júlí, ágúst og september 2025. Sú ákvörðun var staðfest af áfrýjunarnefnd velferðarráðs 9. júlí 2025. Kærandi fór fram á rökstuðning fyrir þeirri ákvörðun og var hann veittur með bréfi Reykjavíkurborgar, dags. 27. ágúst 2025.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 23. september 2025. Með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 24. september 2025, var óskað eftir greinargerð Reykjavíkurborgar ásamt gögnum málsins. Greinargerð barst úrskurðarnefndinni 16. október 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 21. október 2025. Athugasemdir bárust frá lögmanni kæranda 31. október 2025 og voru þær kynntar Reykjavíkurborg með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 5. nóvember 2025. Með bréfi, dags. 20. nóvember 2025, barst svar Reykjavíkurborgar við athugasemdum kæranda og var það kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 25. nóvember 2025. Viðbótarathugasemdir bárust frá lögmanni kæranda 4. desember 2025 og voru þær kynntar Reykjavíkurborg með bréfi úrskurðarnefndar, dagsettu sama dag. Efnislegar athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar kemur fram að kærandi óski eftir því að ákvörðun velferðarsviðs verði snúið við og að börn hennar fái stuðningsfjölskyldu áfram. Kærandi hafi verið í yfirgripsmikilli vinnu á mörgum þjónustustigum, þar á meðal í geðheilsuteymi Vestur, Geðheilsumiðstöð barna, Virk, Heilsustofnun NFLÍ, Reykjalundi og hjá félagsþjónustu. Hún sé með langa og þunga áfallasögu og sé ekki með stuðningsnet sem geti stutt við hana né börn hennar, einungis stuðningsfjölskyldu sem hafi skipt sköpum fyrir hana og börn hennar.

Í viðbótarathugasemdum, dags. 4. desember 2025, er vakin sérstök athygli á nýlegu bréfi umboðsmanns Alþingis í máli nr. 100/2025. Þar komi fram, með vísan í álit nr. 12250/2023, að sú aðferð Reykjavíkurborgar að framselja vald til ákvörðunartöku í félagsþjónustu hafi ekki verið í samræmi við lög. Í því máli, sem einnig hafi varðað synjun á stuðningsfjölskyldu, hafi úrskurðarnefndin tilkynnt umboðsmanni að hún hygðist endurupptaka málið vegna þessara annmarka.

Það verði ekki séð að ákvörðunartaka í máli kæranda hafi verið með öðrum hætti en í framangreindum málum. Ef ákvörðun Reykjavíkurborgar í máli kæranda hafi verið tekin af starfsmönnum sem hefðu ekki haft lögformlegt umboð til fullnaðarafgreiðslu málsins samkvæmt sveitarstjórnarlögum og lögum um félagsþjónustu sé hin kærða ákvörðun haldin verulegum formgalla sem leiða ætti til ógildingar.

Með vísan til framangreinds sé ítrekað að hin kærða ákvörðun byggi á rangri lagatúlkun um gildissvið stuðningsúrræða, brjóti gegn rannsóknar- og meðalhófsreglu stjórnsýslulaga, auk þess sem vinnsla málsins hafi farið gegn bæði lögmætisreglunni og réttaröryggisreglunni og byggi þar með á ómálefnalegu sjónarmiðum. Að auki bendi gögn málsins til þess að synjun Reykjavíkurborgar hafi verið tekin af aðilum innan borgarinnar sem skorti til þess lögmætt vald.

Kærandi árétti þær kröfur að hin kærða ákvörðun um að synja kæranda um stuðningsfjölskyldu fjóra sólarhringa á mánuði fyrir hvort barna hennar verði felld úr gildi og að fallist verði á kröfu hennar um stuðningsfjölskyldu í fjóra sólarhringa á mánuði fyrir hvort barna hennar í samræmi við mat á þörf.

Að öðru leyti sé vísað til upphaflegrar kæru í málinu og athugasemda frá 31. október 2025.

III.  Sjónarmið Reykjavíkurborgar

Í greinargerð Reykjavíkurborgar kemur fram að Kærandi sé X ára gömul kona sem sé einstæð og með tvö börn. Hún búi í eigin húsnæði og sé óvinnufær. Kærandi hafi skilið við barnsföður sinn eftir að hann hafi gerst sekur um alvarlegt brot gegn X ára stúlku sem hafi búið á heimili þeirra og hafi jafnframt verið nemandi í X sem kærandi hafi stýrt. Framangreint hafi haft mikil áhrif á kæranda og í kjölfarið hafi hún farið í kulnun en sé í bataferli. Þá sé hún með einkenni vefjagigtar og sé greind með alvarlega áfallastreituröskun. Kærandi hafi lítið stuðningsnet en foreldrar hennar hafi verið henni mikill stuðningur en séu orðin þreytt. Þá hafi faðir kæranda farið í hjartaþræðingu fyrir jólin 2023. Bróðir kæranda glími við andleg veikindi og geti ekki stutt við kæranda. Systir kæranda hafi verið að kljást við erfiðleika hjá sínu barni og geti því lítið stutt við kæranda. Kærandi hafi í sínu bataferli verið í fjögurra vikna endurhæfingu á Heilsustofnun NLFÍ í Hveragerði. Þá sé hún í þjónustu hjá Virk endurhæfingu, Geðheilsuteymi Vestur, Reykjalundi og sé í áfallameðferð hjá sálfræðingi. Markmið kæranda sé að komast aftur til vinnu. Hún hafi prófað að byrja vinna einn dag í viku en hafi ekki ráðið við álagið og hafi farið aftur í veikindaleyfi. Stuðningsfjölskylda barna hennar hafi reynst þeim vel. Áhyggjur séu af líðan drengsins á leikskóla í kjölfar heimsókna föður á Íslandi en hann búi erlendis.

Í kjölfar framangreinds atviks þar sem barnsfaðir hennar hafi gerst sekur um brot gegn X ára stúlku hafi kærandi fengið samþykktan stuðning í formi stuðningsfjölskyldu, samtals fjóra sólarhringa á mánuði fyrir bæði börnin, í lok árs 2022. Þar sem börnin séu ekki fötluð, sbr. 2. gr. laga um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir, hafi verið veitt undanþága frá því skilyrði, sbr. 1. gr. reglna um stuðning við börn og fjölskyldur þeirra, til þess að geta stutt tímabundið við móður með þessum hætti.

Kærandi hafi sótt um áframhaldandi stuðning í formi stuðningsfjölskyldu í fjóra sólarhringa á mánuði í sex mánuði með umsókn, dags. 9. júní 2025. Kæranda hafi verið sent svarbréf, dags. 13. júní 2025, þar sem umsókn hennar um stuðning í formi stuðningsfjölskyldu í fjóra sólarhringa á mánuði í sex mánuði hafi verið synjað. Kærandi hafi þó fengið nýtt bréf, dags. 1. júlí 2025, þar sem samþykkt hafi verið að veita kæranda fjóra sólarhringa á mánuði fyrir hvert barn í apríl, maí og júní 2025 og síðan tvo sólarhringa fyrir hvert barn í júlí, ágúst og september 2025. Kærandi hafi skotið framangreindri synjun til áfrýjunarnefndar velferðarráðs sem hafi tekið málið fyrir á fundi sínum þann 9. júlí 2025 og afgreitt það með eftirfarandi bókun:

„Áfrýjunarnefnd velferðarráðs staðfesti synjun Vesturmiðstöðvar um aukningu á stuðningi í formi stuðningsfjölskyldu úr tveimur sólarhringum í fjóra sólarhringa vegna B fyrir tímabilið 1. júlí 2025 til 30. september 2025, skv. e. lið 3. gr. reglna Reykjavíkurborgar um stuðning við börn og fjölskyldur þeirra.

Áfrýjunarnefnd velferðarráðs staðfesti synjun Vesturmiðstöðvar um aukningu á stuðningi í formi stuðningsfjölskyldu úr tveimur sólarhringum í fjóra sólarhringa vegna C fyrir tímabilið 1. júlí 2025 til 30. september 2025, skv. e. lið 3. gr. reglna Reykjavíkurborgar um stuðning við börn og fjölskyldur þeirra.“

Í kjölfar ákvörðunar áfrýjunarnefndar velferðarráðs hafi kærandi óskað eftir rökstuðningi og hafi umbeðinn rökstuðningur verið sendur kæranda með bréfi þann 27. ágúst 2025. Þann 23. september 2025 hafi kærandi skotið framangreindri ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs til úrskurðarnefndar velferðarmála.

Reglur Reykjavíkurborgar um stuðning við börn og fjölskyldur þeirra hafi verið samþykktar á fundi velferðarráðs þann 5. febrúar 2020 og á fundi borgarráðs þann 13. febrúar 2020. Í reglunum sé kveðið á um útfærslu á þjónustu sem sveitarfélögum sé skylt að veita, sbr. VII. og VIII. kafla laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, 8. gr. sem og IV. kafla laga nr. 38/2018 um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir og barnaverndarlög nr. 80/2002, sbr. 1. gr. fyrrgreindra reglna.

Í 15. gr. laga nr. 38/2018 um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir komi fram að fjölskyldur fatlaðra barna eigi rétt á stuðningsfjölskyldu eftir því sem þörf krefji. Þá segi í 85. gr. barnaverndarlaga að barnaverndarþjónustur skuli hafa tiltækar stuðningsfjölskyldur. Markmið með stuðningi við börn og fjölskyldur þeirra sé að styðja við foreldra, forsjáraðila og eftir atvikum vistunaraðilum við uppeldi barna eða til að styrkja þá í foreldrahlutverki sínu svo þeir geti búið börnum sínum örugg og þroskavænleg uppeldisskilyrði. Einnig sé stuðningurinn til handa börnum og fjölskyldum þeirra sem þurfi aðstoð vegna fötlunar, skerðinga, langvinnra veikinda og/eða félagslegra aðstæðna. Markmiðið sé að styrkja stuðningsnet fjölskyldunnar svo að hún sé betur í stakk búin til að takast á við uppeldishlutverkið.

Í II. kafla reglna Reykjavíkurborgar um stuðning við börn og fjölskyldur þeirra sé fjallað um umsóknir og mat. Ákvæði 6. gr. reglna hljóði á eftirfarandi hátt:

„Mat á stuðningsþörf er gert í samvinnu við umsækjanda og ráðgjafa og tekur mið af þörfum fjölskyldunnar. Mat á stuðningsþörf fer fram á þjónustumiðstöðvum og/eða hjá Barnavernd Reykjavíkur, á heimili umsækjanda eða á öðrum vettvangi umsækjanda. Niðurstaða mats skal koma fram í áætlun máls. Við mat á stuðningsþörf er horft til heildaraðstæðna fjölskyldunnar og skipulags daglegs lífs. Markmiðið er ætíð að styðja fjölskylduna til að leita sem bestu mögulegu lausna hverju sinni.

Við mat á þörf og forgangsröðun skal líta til eftirfarandi atriða þegar metið er hversu brýn þörf er fyrir stuðning:

a. Færni/getu og styrkleika.

b. Félagslegra aðstæðna og félagslegs tengslanets.

c. Samfélagsþátttöku, valdeflingar og virkni.

d. Hvaða afleiðingar töf á veitingu stuðnings hafi fyrir umsækjanda.

e. Annars veitts stuðnings.

 

Vísað er til matsviðmiða á fylgiskjali 1 með reglum þessum.

 

Sé niðurstaða mats sú að aðstæður barns og fjölskyldu séu með þeim hætti að ekki sé þörf á stuðningi samkvæmt reglum þessum, samkvæmt matsviðmiðum á fylgiskjali 1 með reglum þessum, ber að synja umsókninni.“

Í e. lið 3. mgr. 3. gr. reglna um stuðning við börn og fjölskyldur þeirra sé fjallað um stuðningsfjölskyldur fyrir börn upp að 18 ára aldri en þar segi:

„Stuðningsfjölskylda fyrir 0-18 ára: Markmið með stuðningsfjölskyldu er að styðja foreldra í foreldrahlutverki sínu, veita þeim hvíld og/eða styrkja stuðningsnet barns eftir því sem við á og auka möguleika barnsins á félagslegri þátttöku. Heimilt er að veita þeim sem orðnir eru 18 ára og búa í foreldrahúsum áframhaldandi stuðningsfjölskyldu á meðan beðið er eftir annars konar stuðningi. Leitast skal við að veita barninu stuðning inni á heimili þess eftir því sem kostur er. Dvöl hjá stuðningsfjölskyldu getur að hámarki verið 15 sólarhringar á mánuði en þó að hámarki sjö sólarhringar þegar mál barns er til vinnslu hjá Barnavernd Reykjavíkur. Dvöl barns í skammtímadvöl og hjá stuðningsfjölskyldu getur samanlagt verið að hámarki 15 sólarhringar á mánuði.“

Stuðningsfjölskyldur samkvæmt reglum um börn og fjölskyldur þeirra séu því veittar á grundvelli laga um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir og barnaverndarlaga.

Í 2. gr. laga um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir sé skilgreining á eftirfarandi hugtökum:

„1. Fötlun: Afleiðing skerðinga og hindrana af ýmsum toga sem verða til í samspili fólks með skerðingar og umhverfis og viðhorfa sem hindra fulla og árangursríka samfélagsþátttöku til jafns við aðra. Skerðingar hlutaðeigandi einstaklings eru langvarandi og hindranirnar til þess fallnar að viðkomandi verði mismunað vegna líkamlegrar, geðrænnar eða vitsmunalegrar skerðingar eða skertrar skynjunar.

2. Fatlað fólk: Fólk með langvarandi líkamlega, geðræna eða vitsmunalega skerðingu eða skerta skynjun sem verður fyrir ýmiss konar hindrunum sem geta komið í veg fyrir fulla og árangursríka samfélagsþátttöku til jafns við aðra ef aðstoðar nýtur ekki við.

3. Stuðningsþarfir: Þarfir einstaklings fyrir þjónustu eða aðstoð í daglegu lífi vegna fötlunar. Stuðningsþarfir eru einstaklingsbundnar en geta einnig tekið mið af þörfum fjölskyldu einstaklingsins. Við mat á stuðningsþörfum er stuðst við samræmdar aðferðir.“

Ljóst sé að börn kæranda falli ekki að framangreindri skilgreiningu um fötlun þar sem þau séu ekki með fötlun, sbr. 2. gr. laga um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir. Þá séu mál barnanna ekki til vinnslu hjá Barnavernd Reykjavíkur. Mat á stuðningsþörf hafi leitt í ljós að aðstæður barns og fjölskyldu uppfylltu ekki skilyrði reglna Reykjavíkurborgar um stuðning við börn og fjölskyldur. Líkt og að framan greini hafi kærandi fengið samþykktan stuðning í formi stuðningsfjölskyldu, samtals fjóra sólarhringa á mánuði fyrir bæði börnin í lok árs 2022. Þar sem börnin teljist ekki fötluð, sbr. 2. gr. laga um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir, hafi verið veitt undanþága frá því skilyrði, sbr. 1. gr. reglna Reykjavíkurborgar um stuðning við börn og fjölskyldur þeirra. Framangreindur stuðningur hafi verið samþykktur til að styðja tímabundið við móður og hafi stuðningurinn byrjað í desember 2022. Þrjú ár séu liðin frá framangreindri samþykkt og hafi það verið mat fagfundar að tímabært væri að skoða önnur stuðningsúrræði, svo sem foreldrafræðslu og uppeldisráðgjöf. Auk þess hafi verið ákveðið að draga úr stuðningi í formi stuðningsfjölskyldu með þeim hætti að fyrstu þrjá mánuðina, þ.e. apríl, maí og júní, væri samþykkt að veita stuðning í formi stuðningsfjölskyldu, samtals fjóra sólarhringa á mánuði en seinni þrjá mánuðina, þ.e. júlí, ágúst, september, væri samþykkt að veita þeim framangreindan stuðning tvo sólarhringa á mánuði.

Með hliðsjón af öllu framansögðu hafi það verið mat áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjavíkurborgar að staðfesta bæri synjun starfsmanna Vesturmiðstöðvar á umsókn kæranda um aukningu á stuðningi í formi stuðningsfjölskyldu úr tveimur sólarhringum í fjóra sólarhringa, fyrir hvort barn, fyrir tímabilið 1. júlí 2025 til 30. september 2025, skv. 6. gr., sbr. e. lið 3. gr. reglna Reykjavíkurborgar um stuðning við börn og fjölskyldur þeirra þar sem ekki hafi verið talið að aðstæður í máli kæranda hefðu uppfyllt skilyrði framangreindra reglna. Þá hafi verið litið til þess að börn kæranda séu ekki með fötlun, sbr. 2. gr. laga um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir nr. 38/2018 og mál barns sé ekki til vinnslu hjá Barnavernd Reykjavíkur.

Með hliðsjón af öllu því sem að framan greini sé ljóst að ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjavíkurborgar hafi hvorki brotið gegn fyrrgreindum reglum Reykjavíkurborgar um stuðning við börn og fjölskyldur þeirra, lögum um félagsþjónustu sveitarfélaga nr. 40/1991, lögum um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir nr. 38/2018, barnaverndarlögum nr. 80/2002, stjórnsýslulaga nr. 37/1993 eða ákvæðum annarra laga eða reglna.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun velferðarsviðs Reykjavíkurborgar um að synja umsókn kæranda um aukinn stuðning í formi stuðningsfjölskyldu fyrir börnin hennar.

Í sveitarstjórnarlögum nr. 138/2011 er kveðið á um framsal sveitarstjórnar á valdi til fullnaðarafgreiðslu mála. Þar segir í 2. mgr. 40. gr. að ályktanir nefnda sveitarfélaga sem ekki hafi verið falin fullnaðarafgreiðsla máls samkvæmt lögum eða samþykkt um stjórn sveitarfélagsins teljist tillögur til sveitarstjórnar, enda þótt þær séu orðaðar sem ákvarðanir eða samþykktir nefndar. Sveitarstjórnum er hins vegar fengin heimild til að ákveða í samþykktinni að fela fastanefnd eða einstökum starfsmönnum fullnaðarafgreiðslu mála, að tilteknum skilyrðum uppfylltum, meðal annars að lög eða eðli máls mæli ekki sérstaklega gegn því, sbr. 1. og 2. mgr. 42. gr. laganna. Af því leiðir að starfsmönnum sveitarfélags er ekki heimilt að taka stjórnvaldsákvarðanir í málum einstaklinga á sviði félagsþjónustu nema frá því sé gengið í samþykkt um stjórn sveitarfélagsins.

Um stjórn og stjórnsýslu Reykjavíkurborgar gildir samþykkt nr. 1020/2019, um stjórn Reykjavíkurborgar og fundarsköp borgarstjórnar, með síðari breytingum. Þar kemur fram að í því skyni að stuðla að hagræðingu, skilvirkni og hraðari málsmeðferð geti borgarstjórn ákveðið með viðauka við samþykktina að fela nefnd, ráði eða stjórn á vegum Reykjavíkurborgar fullnaðarafgreiðslu mála sem ekki varða verulega fjárhag borgarsjóðs nema lög eða eðli máls mæli sérstaklega gegn því, sbr. 1. mgr. 59. gr. samþykktarinnar. Á sama hátt og með sömu skilyrðum er borgarstjórn heimilt að fela öðrum aðilum innan stjórnsýslu Reykjavíkurborgar fullnaðarafgreiðslu mála, sbr. 2. mgr. greinarinnar. Þegar borgarstjórn neytir heimildar samkvæmt 1. og 2. mgr. skal jafnframt kveðið á um það hvernig fara skuli með endurupptöku mála sem hljóta afgreiðslu samkvæmt þessum ákvæðum, sbr. 4. mgr. 59. gr.

Reykjavíkurborg hefur sett samþykkt fyrir velferðarráð og var hún samþykkt í borgarstjórn 18. júní 2019. Ráðið fer meðal annars með verkefni laga nr. 38/2018 um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir, sbr. 3. gr. samþykktarinnar. Velferðarsvið Reykjavíkurborgar fer síðan með framkvæmd félagsþjónustu á grundvelli þeirra laga, sbr. 1. mgr. 4. gr. sömu samþykktar. Þá leysa starfsmenn velferðarsviðs og þjónustumiðstöðva úr málum einstaklinga á verksviði velferðarráðs á grundvelli þeirra reglna sem gilda á velferðarsviði Reykjavíkurborgar á hverjum tíma, sbr. 2. mgr. 4. gr. Ákvörðunum starfsmanna verður þó ætíð skotið til áfrýjunarnefndar velferðarmála til endanlegrar afgreiðslu, sbr. 3. mgr. greinarinnar. Í samræmi við það segir í 13. gr. samþykktarinnar, undir yfirskriftinni „fullnaðarafgreiðslur“, að ákvörðunum starfsmanna velferðarsviðs og þjónustumiðstöðva í einstaklingsmálum, sbr. 4. gr., sé unnt að skjóta til áfrýjunarnefndar velferðarráðs til endanlegrar ákvörðunar.

Í núgildandi samþykkt fyrir áfrýjunarnefnd velferðarráðs Reykjavíkurborgar er meðal annars kveðið á um verksvið hennar. Þar segir í 1. mgr. 2. gr. að áfrýjunarnefnd velferðarráðs endurskoði umsóknir umsækjenda um þjónustu samkvæmt reglum velferðarsviðs sem synjað hafi verið, að öllu leyti eða að hluta, hjá miðstöðvum Reykjavíkurborgar. Nefndin geti veitt undanþágu frá þeim reglum sem gildi um þjónustuna ef nefndin meti það svo að sérstakar málefnalegar ástæður liggi fyrir. Þá segir í 5. mgr. 8. gr. samþykktarinnar að niðurstaða nefndarinnar sé bindandi stjórnvaldsákvörðun og velferðarsviði Reykjavíkurborgar beri að framfylgja ákvörðunum nefndarinnar.

Um rétt til stuðningsfjölskyldu fyrir fjölskyldur fatlaðra barna er fjallað í 15. gr. laga nr. 38/2018 og reglum Reykjavíkurborgar um stuðning við börn og fjölskyldur þeirra sem samþykktar voru á fundi velferðarráðs þann 5. febrúar 2020 og á fundi borgarráðs þann 13. febrúar 2020. Í reglunum er kveðið á um útfærslu á þjónustu sem sveitarfélögum er skylt að veita, meðal annars á grundvelli laga IV. kafla laga nr. 38/2018 sem fjallar um þjónustu við fötluð börn og fjölskyldur þeirra. Samkvæmt 17. gr. taka starfsmenn velferðarsviðs ákvarðanir samkvæmt reglunum í umboði velferðarráðs Reykjavíkurborgar. Upplýsa skal umsækjanda um rétt hans til að fara fram á að áfrýjunarnefndin fjalli um umsóknina en slík beiðni skal berast innan fjögurra vikna frá því að umsækjanda barst vitneskja um ákvörðun, sbr. 2. mgr. 18. gr. reglnanna. Þá er áfrýjunarnefnd velferðarráðs heimilt að veita undanþágu frá reglunum ef sérstakar málefnalegar ástæður liggja fyrir og umsækjandi fer fram á það með sérstakri beiðni til nefndarinnar innan fjögurra vikna frá því honum barst vitneskja um ákvörðun, sbr. 19. gr. reglnanna. Hægt er að kæra ákvörðun áfrýjunarnefndarinnar til úrskurðarnefndar velferðarmála, sbr. 20. gr. reglnanna, sbr. 35. gr. laga nr. 38/2018.

Í áliti umboðsmanns Alþingis frá 9. júlí 2025, í máli nr. 12250/2023, var það meðal annars niðurstaða hans að aðferð Reykjavíkurborgar við að framselja vald til ákvörðunartöku í tengslum við félagsþjónustu borgarinnar væru ekki í samræmi við lög. Í álitinu segir meðal annars svo:

„Um heimildir velferðarráðs Reykjavíkurborgar, áfrýjunarnefndar ráðsins og velferðarsviðs til fullnaðarafgreiðslu mála er hvorki mælt í samþykkt um stjórn borgarinnar nr. 1020/2019 né viðaukum við hana líkt og lög nr. 40/1991, sveitarstjórnarlög og samþykktin sjálf gera ráð fyrir, sbr. það sem áður hefur verið rakið. Þvert á móti liggur ekki annað fyrir en að framsal valds til töku ákvarðana í félagsþjónustu sveitarfélagsins hafi verið útfært í þeirri samþykkt sem borgarstjórn hefur sett sér fyrir velferðarráð, reglum um þá félagsþjónustu sem borgin veitir, þar á meðal framangreindum reglum um stoð- og stuðningsþjónustu við fatlað fólk, og reglum sem settar hafa verið um áfrýjunarnefnd velferðarráðs. Enn fremur liggur fyrir að hvorki samþykktin fyrir velferðarráð né reglur borgarinnar um stoð- og stuðningsþjónustu hlutu þá málsmeðferð sem sveitarstjórnarlög gera ráð fyrir hvað snertir samþykktir um stjórn sveitarfélaga. Þá hefur samþykkt um velferðarráð ekki verið birt í Stjórnartíðindum. Því verður að leggja til grundvallar að sú aðferð Reykjavíkurborgar við að framselja vald til ákvörðunartöku um stuðningsþjónustu, sem hér hefur verið lýst, sé ekki í samræmi við lög. Líkt og áður greinir hefur raunar komið fram af hálfu sveitarfélagsins að nauðsynlegt sé að gera úrbætur á umgjörð valdframsals til starfsmanna til afgreiðslu mála í félagsþjónustu þess. Því verður jafnframt að leggja til grundvallar að hvorki starfsmaður velferðarsviðs né áfrýjunarnefnd velferðarráðs hafi verið bær til þess að taka ákvörðun í máli A.“

Í ljósi þess sem að framan er rakið um fyrirkomulag valdframsals til fullnaðarafgreiðslu mála á grundvelli laga nr. 38/2018 er það mat úrskurðarnefndar velferðarmála að hin kærða ákvörðun hafi ekki verið tekin af þar til bærum aðila hjá Reykjavíkurborg. Þar sem réttra formreglna var ekki gætt við töku ákvörðunarinnar er ljóst að málsmeðferð var að því leyti ábótavant. Það er meginregla í stjórnsýslurétti að valdþurrð leiði til ógildingar stjórnvaldsákvörðunar og því telur úrskurðarnefndin rétt að fella úr gildi hina kærðu ákvörðun og vísa málinu til nýrrar meðferðar sveitarfélagsins.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun velferðarsviðs Reykjavíkurborgar, dags. 9. júlí 2025, um að synja umsókn A, um stuðningsfjölskyldu fyrir börnin hennar, er felld úr gildi og málinu vísað til nýrrar meðferðar.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir