Mál nr. 630/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 630/2025

Fimmtudaginn 15. janúar 2026

A

gegn

Húsnæðis- og mannvirkjastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 1. október 2025, kærði B lögmaður, f.h. A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvarðanir Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 2. júlí 2025, um að innheimta ofgreiddan sértækan húsnæðisstuðning.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með umsókn, dags. 18. júní 2024, sótti kærandi um sértækan húsnæðisstuðning hjá Húsnæðis- og mannvirkjastofnun og var umsóknin samþykkt 30. júlí 2024. Með bréfum stofnunarinnar, dags. 19. júní 2025, var kæranda tilkynnt að hann hefði fengið ofgreiddan sértækan húsnæðisstuðning að fjárhæð 1.663.200 kr. fyrir tímabilið júní til desember 2024 og 712.800 kr. fyrir tímabilið janúar til mars 2025 sem yrði innheimtur samkvæmt lögum nr. 94/2023 um sértækan húsnæðisstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavíkurbæ. Í kjölfar nýrra gagna frá kæranda var lokauppgjör vegna tímabilsins júní til desember 2024 endurreiknað og kæranda tilkynnt með bréfi stofnunarinnar, dags. 2. júlí 2025, að endurkrafa hefði lækkað í 712.800 kr. Með tölvupósti Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar sama dag var kæranda jafnframt tilkynnt að umsókn hans um sértækan húsnæðisstuðning teldist ekki uppfylla skilyrði laga nr. 94/2023 á tímabilinu október 2024 til mars 2025.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 1. október 2025. Með bréfi, dags. 6. október 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð stofnunarinnar barst 27. október 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 29. október 2025. Athugasemdir bárust frá kæranda 11. nóvember 2025 og voru þær kynntar Húsnæðis- og mannvirkjastofnun með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 12. nóvember 2025. Frekari athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að hann hafi verið eigandi fasteignar í Grindavík og hafi þurft að víkja af svæðinu. Hann hafi nýtt sér þau úrræði sem kveðið sé á um í lögum nr. 94/2023 um sértækan húsnæðisstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavík. Hann hafi verið í góðri trú um að umsókn hans hefði verið afgreidd með réttum hætti en hann hefði notið greiðslna samkvæmt lögum nr. 94/2023. Kærandi hafi orðið þess áskynja 24. júní 2025 að gerðar hefðu verið fjárkröfur á hendur honum. Við nánari eftirgrennslan hafi komið í ljós að stofnunin hefði óskað eftir kvittunum vegna húsaleigu. Hann hafi þá sent þær kvittanir og gert grein fyrir óreglulegum tekjum sínum sem skýrðu drátt á leigugreiðslum af hans hálfu.

Kærandi hafi óskað eftir endurupptöku ákvarðana frá 19. júní 2025 þar sem Húsnæðis- og mannvirkjastofnun hafi endurreiknað sértækan húsnæðisstuðning kæranda. Kærandi hafi sent kvittanir sem sýni eftirfarandi greiðslur:

5. september 2024: 270.000 kr., leiga fyrir maí 2024

5. september 2024: 270.000 kr., leiga fyrir júní 2024

5. september 2024: 270.000 kr., leiga fyrir júlí 2024

5. september 2024: 270.000 kr., leiga fyrir ágúst 2024

4. nóvember 2024: 270.000 kr., leiga fyrir september 2024

24. júní 2025: 1.620.000 kr., leiga fyrir október 2024 til mars 2025

Húsnæðis- og mannvirkjastofnun hafi síðan 2. júlí 2025 tekið ákvörðun um lokauppgjör og hafi vísað til endurreiknings sértæks húsnæðisstuðning samkvæmt skilyrðum laga nr. 94/2023 vegna tímabilsins júní til desember 2024. Engar skýringar hafi fylgt þeirri ákvörðun þannig að kærandi hafi hvorki getað áttað sig á grundvelli hennar né hvort aðrar ákvarðanir hefðu verið felldar úr gildi. Í tölvupósti frá Húsnæðis- og mannvirkjastofnun, dags. 10. september 2025, hafi verið vísað til markmiðs laga nr. 94/2023 og þess að um væri að ræða greiðslur vegna útlagðs kostnaðar á húsaleigu. Þar hafi komið fram að ekki yrði tekið tillit til lokagreiðslu kæranda, að fjárhæð 1.620.000 kr. þann 24. júní 2025, við lokauppgjör vegna tímabilsins október 2024 til mars 2025 þar sem leiga hefði ekki verið greidd að fullu fyrr en eftir móttöku bréfs frá stofnuninni 30. apríl 2025. Til frekari útskýringa hafi verið vísað til skjáskots úr bréfum stofnunarinnar. Neðst í bréfinu hafi svo verið vísað til þess að ef kærandi væri óssammála niðurstöðunni ætti hann rétt á því að kæra ákvörðunina til úrskurðarnefndar velferðarmála og að kærufrestur væri þrír mánuðir frá dagsetningu tilkynningarinnar. Örðugt sé að átta sig á því hvort í þessu felist að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun hafi endurupptekið allar þrjár ákvarðanirnar eður ei, fellt eina eða fleiri úr gildi o.s.frv. Niðurstaða stjórnvaldsins hafi í öllu falli orðið sú að synja kæranda að umtalsverðu leyti um rétt til sértæks húsnæðisstuðning, þrátt fyrir að eiga fullan rétt til hans. Vegna framangreinds óskýrleika krefjist kærandi þess aðallega að allar ákvarðanir Húsnæðis- og mannvirkjastofnun verði enduruppteknar en til vara að þær verði felldar úr gildi og að fallist verði á kröfur hans um að honum beri ekki að endurgreiða neitt.

Tekið er fram að kærandi hafi verið í góðri trú um að umsókn hans hefði verið afgreidd með réttum hætti og að hann nyti með réttu greiðslna samkvæmt úrræðum laga nr. 94/2023. Kærandi hafi sent beiðni um endurupptöku málsins 24. júní 2025 þegar hann hefði orðið var við að íþyngjandi ákvörðun hafi verið tekin í hans garð. Örðugt sé að átta sig á hvort svarbréf sem hafi borist í tölvupósti 10. september 2025 feli í sér höfnun endurupptöku ákvarðana frá 19. júní 2025 eður ei. Af þeim sökum sé gerð sú krafa að þær ákvarðanir verði enduruppteknar. Ekki verði séð að stofnunin hafi tekið nokkra afstöðu til endurupptökubeiðninnar, skoðað málið eða veitt leiðbeiningar í samræmi við skyldur samkvæmt lögum nr. 94/2023 og stjórnsýslulögum nr. 37/1993, meðal annars rannsóknar- og leiðbeiningarskyldu síðarnefndu laganna. Ekki verði séð af hvaða ástæðum ekki ætti að taka afstöðu til endurupptökubeiðni kæranda í samræmi við ákvæði stjórnsýslulaga, sbr. 1. og 2. tölul. 1. mgr. 24. gr. stjórnsýslulaga. Ef stofnunin hafi litið svo á að skilyrði endurupptöku væru ekki uppfyllt hafi stofnuninni borið að upplýsa kæranda um það samkvæmt 7. gr. stjórnsýslulaga. Að sama skapi hafi ekki verið gætt andmælaréttar kæranda, sbr. 13. gr. stjórnsýslulaga. Þar sem um íþyngjandi ákvarðanir hafi verið að ræða hafi verið sérstaklega mikilvægt að haga málsmeðferð í samræmi við áskilnað laga.

Ef ekki verði fallist á endurupptöku sé þess krafist að ákvarðanirnar verði felldar úr gildi og fallist á að kæranda beri ekki að endurgreiða neitt. Kærandi vísi til þess að lögin áskilji í reynd ekki að greiðsla þurfi að hafa verið innt af hendi vegna húsnæðis, enda megi ráða af greinargerð með lögunum að litið sé svo á að þótt lögin vísi til húsnæðisstuðning sé slíkur kostnaðarauki ekki sá eini sem hljótist af flókinni aðstöðu Grindvíkinga. Kærandi hafi lagt fram gögn sem varpi ljósi á greiðslur hans vegna þeirra tímabila sem um ræði, þ.e. júní til desember 2024 og janúar til mars 2025. Það hljóti að vera aðalatriði málsins.

Í III. kafla laga nr. 94/2023 sé fjallað um skilyrði sértæks húsnæðisstuðnings. Í 8. gr. segi að um sé að ræða mánaðarlega greiðslu sem reiknuð sé miðað við fjölda heimilismanna. Skilyrði séu tíunduð í 9. gr. og ekki verði séð að ágreiningur sé um a.-e. liði 1. mgr. 9. gr. og ekki sé fyrir hendi atriði sem leiða eigi til þess að stuðningur sé ekki veittur, sbr. 2. mgr. 9. gr. Í 13. gr. komi fram að mánaðarleg fjárhæð ráðist af fjölda heimilismanna sem sé óumdeilt sé að eru tveir, þ.e. kærandi og unnusta hans. Undir framangreindum skilyrðum sé ekki fjallað um að greiðslu vegna leigu þurfi að vegar búið að inna af hendi til þess að réttur til greiðslu stofnist samkvæmt lögunum. Slík niðurstaða leiði jafnframt ekki af öðrum ákvæðum laganna. Mestu varði hins vegar að hvergi í lögunum sé fjallað um að réttur geti verið fyrir borð borinn vegna þess að greiðsludráttur hafi orðið hjá umsækjanda á leigugreiðslu. Húsnæðis- og mannvirkjastofnun sé hins vegar uppálagt samkvæmt lögunum að sannreyna skilyrði til stuðnings og geti kallað eftir eða nálgast gögn þar að lútandi jafnóðum, sbr. t.d. 12. gr. laganna. Þá geti stofnunin frestað greiðslum, telji hún tilefni til þess.

Kærandi telji að ef stofnunin hafi talið að dráttur á greiðslum gæti haft þau áhrif á rétt hans hefði stofnuninni verið rétt og í lófa lagt að benda á það þannig að unnt væri að bregðast við því fyrr í því skyni að koma leiguskuld í skil meða utanaðkomandi fjármögnun. Stofnunin hefði þannig gætt að leiðbeiningarskyldu sinni sem leiði af ákvæðum stjórnsýslulaga sem hafi verið mikilvægt í ljósi þess hvers eðlis úrræðið sé, en því hafi verið komið á vegna skyndilegra og erfiðra aðstæðna kæranda og fleiri einstaklinga Kærandi dragi ekki fjöður yfir það að vegna óreglulegra tekna hafi orðið dráttur á leigugreiðslum af hans hálfu. Það breyti því ekki að hann hafi innt allar leigugreiðslur vegna framangreindra tímabila af hendi en hafi í trássi við lög verið synjað um rétt til greiðslna úr ríkissjóði sem séu ákvarðaðar með hlutlægum hætti í lögnunum, miðað við fjölda heimilisfólks. Marmkið laga nr. 94/2023 sé síður en svo að refsa þeim sem ærinn kostnað hafa haft af búferlaflutningum, jafnvel þótt erfið aðstaða þeirra hafi leitt til þess að greiðsludráttur verði á. Þá verði að túlka framlagningu gagna á þann hátt sem hagfelldur sé kæranda og þá þannig að tekið sé tillit til greiðslna sem inntar séu af hendi vegna leigu.

Með vísan til framangreinds sé í öllu falli fyrir hendi skilyrði til þess að fella úr gildi hinar kærðu ákvarðanir þannig að kærandi fái notið styrks til samræmis við lögbundinn rétt.

Sem fyrr segi hafi kærandi óskað eftir endurupptöku máls þann 24. júní 2025. Bréf stofnunarinnar, dags. 10. september 2025, megi jafnvel skilja sem svo að mál hans hafi verið endurupptekið þótt efnislega sé ekki að því vikið eða gerð grein fyrir því eða réttaráhrifum að öðru leyti en því sem lúti að kærufresti sem vísað sé til að sé þrír mánuðir. Ef litið verði svo á að málið sem varði ákvörðun frá 2. júlí 2025 hafi ekki verið endurupptekið sé krafa þar að lútandi höfð uppi, enda litið svo á að stofnunin hefði þurft upplýsingar um þetta til að geta tekið rökstudda afstöðu. Um lagarök vísist til fyrri umfjöllunar sem að þessu lúti. Ekki verði séð af hvaða ástæðum ekki ætti að taka afstöðu til endurupptökubeiðni kæranda í samræmi við 24. gr. stjórnsýslulaga. Ef talið verði að málið hafi í reynd verið endurupptekið og ný ákvörðun tekin 10. september 2025 sé lögð áhersla á að efnisleg skilyrði hafi ekki verið til þeirrar ákvörðunar að synja kæranda um húsnæðisstuðning og krefjast endurgreiðslu. Í því sambandi sé vísað til sömu sjónarmiða og þegar hafi verið rakin. Kærandi telji að jafnvel þótt vanskil hafi orðið af hans hálfu  hafi hann síðar innt allar greiðslur af hendi, en það séu leigugreiðslur vegna húsnæðiskostnaðar sem lög nr. 94/2023 miði sannarlega að því að niðurgreiða. Ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar sem hér sé til umfjöllunar virðist lúta að tímabilinu júní til desember 2024. Kærandi hafi greitt alls 1.350.000 kr. vegna leigu þann 5. september 2024 og 1.620.000 kr. þann 24. júní 2025 og að eðlilegt sé að tekið verði tillit til þess.

Í athugasemdum kæranda við greinargerð Húsnæðis- og mannvirkjastofnunnar er vísað til þess að stofnunin hafi ekki sinnt skyldu sinni um að sannreyna upplýsingar sem ákvörðun um rétt til sértæks húsnæðisstuðnings væri byggð á, enda hefði þá verið brugðist við því með sérstökum hætti af hálfu kæranda á fyrri stigum. Ekki verði séð hvaða þýðingu það hafi fyrir úrlausn málsins að kærandi sé sonur leigusala, enda enginn áskilnaður um það í lögum að sá sem neyti úrræðis laga nr. 94/2023 megi ekki vera í fjölskyldutengslum við leigusala. Í greinargerð Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar hafi verið vísað til þess að kærandi hefði bent á að dagsetningar vegna leigugreiðslna væru skrýtnar þar sem hann sé verktaki með óregluleg laun og kærasta hans í hlutastarfi með skóla. Stofnunin kjósi hins vegar að láta þess ekki getið að í tölvupósi frá kæranda, frá því tímamarki sem um ræði, hafi hann sérstaklega áréttað að samið hafi verið við leigusala um að gera leigugreiðslur upp þegar tök væri á. Lítilsháttar greiðslufrestur á gjaldföllnum leigugreiðslum feli ekki í sér að ekki hafi stofnast til kostnaðar, nema síður sé.

Kærandi telji að hvergi í lögum nr. 94/2023 sé til þess vísað að dráttur á leigugreiðslum kunni að hafa þær afleiðingar að réttur til sértæks húsnæðisstuðnings verði fyrir borð borinn. Verði litið svo á að lögin séu óskýr í þessu tilliti verði að skýra slíkt kæranda í hag og þá með vísan til reglna kröfuréttarins, en kröfur hafi stofnast samkvæmt fyrirliggjandi samningi á tilgreindum gjalddaga.

Fullyrðingar Húsnæðis- og mannvirkjastofnun um að fullnægjandi gögn um greiðslu leigu liggi ekki fyrir, nema að hluta til, séu alrangar. Í því sambandi vísist til fram kominna gagna sem varpi ljósi á greiðslur af hálfu kæranda. Hvernig svo sem á málið sé litið hafi leigugreiðslur komið til vegna hins leigða húsnæðis fyrir alla þá mánuði sem séu til umfjöllunar. Ekki fáist staðist að unnt sé að hafna kæranda um greiðslur samkvæmt úrræði laganna einungis á þeim grundvelli að hann hafi átt í erfiðleikum með að standa skil á leigufjárhæð á umsömdum gjalddaga.

Kærandi telji ástæðu til að benda á það sem Húsnæðis- og mannvirkjastofnun vísi til í greinargerð sinni að veita skuli stofnuninni upplýsingar og gögn til staðfestingar á rétti til sértæks húsnæðisstuðning, sbr. 11. gr. laganna. Þessu til samræmis beri Húsnæðis- og mannvirkjastofnun að kalla eftir gögnum á frumstigi máls og upplýsa viðkomandi ef stofnunin telji að úrræði laganna sé háð þeim takmörkunum sem hún byggi á. Þetta sé sérstaklega mikilvægt í ljósi þess að leiðbeiningu um þetta sé ekki að finna í lögunum þótt stofnunin kjósi að túlka þau með þeim hætti sem fram komi í greinargerðinni.

III. Sjónarmið Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar

Í greinargerð Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar kemur fram að kærandi hafi skilað inn umsókn, dags. 18. júní [2024] um sértækan húsnæðisstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavík vegna leigu á húsnæðinu að C. Á umsókninni hafi tveir heimilismenn verið skráðir. Sótt hafi verið um sértækan húsnæðisstuðning á grundvelli leigusamnings, dags. 1. maí 2024.

Í framangreindum leigusamningi sé eftirfarandi meðal annars tilgreint:

„leigusali D, (móðir kæranda).

ótímabundinn leigusamningur.

leigufjárhæð 270.000 kr. á mánuði.

húsaleiga greiðist með bankamillifærslu.

Gjalddagi leigunnar er fyrsti dagur hvers mánaðar.“

Umsókn kæranda hafi verið samþykkt þann 30. júlí 2024. Greiðslur sértæks húsnæðisstuðning til kæranda hafi numið 237.600 kr. fyrir heilan mánuð. Í bréfi til kæranda hafi athygli verið vakin á því að það væri ábyrgð hans að upplýsa Húsnæðis- og mannvirkjastofnun um allar breytingar á aðstæðum sem kynnu að hafa áhrif á rétt til sértæks húsnæðisstuðnings. Ef í ljós kæmi við endurreikning að umsækjandi hefði fengið ofgreiddan sértækan húsnæðisstuðning bæri honum að endurgreiða ofgreidda fjárhæð.

Þann 20. mars 2025 hafi kærandi verið upplýstur um lok sértæks húsnæðisstuðnings. Í tilkynningu stofnunarinnar hafi komið fram að húsnæðisstuðningur myndi falla niður frá og með 31. mars 2025 og að umsókn hans yrði lokað frá þeim degi.

Þann 30. apríl 2025 hafi Húsnæðis- og mannvirkjastofnun fjallað um rétt kæranda til sértæks húsnæðisstuðning og frestað afgreiðslu umsóknar. Óskað hafi verið eftir greiðslukvittunum eða öðrum gögnum sem staðfestu að leigugreiðslur hefðu farið fram á tímabilinu júní 2024 til mars 2025. Áréttað hafi verið að það þyrfti að koma fram dagsetning og upphæð greiðslu ásamt fullu nafni eða kennitölu viðtakanda og greiðanda.

Beiðni um upplýsingar hafi verið send á grundvelli 17. gr. laga um sértækan húsnæðisstuðning en þar segi að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun skuli reglulega sannreyna þær upplýsingar sem ákvörðun um rétt til sértæks húsnæðisstuðnings byggist á. Einnig hafi verið litið til þess að í ljós hefði komið að kærandi og leigusali tengist fjölskylduböndum, en kærandi sé sonur leigusala.

Þann 6. júní 2025 hafi Húsnæðis- og mannvirkjastofnun fjallað um rétt kæranda til sértæks húsnæðisstuðnings og tekið ákvörðun um að synja umsókn þar sem umbeðin gögn hefðu ekki borist. Kærandi hafi ekki orðið við beiðni stofnunarinnar, dags. 30. apríl 2025, um afhendingu á umbeðnum upplýsingum sem nauðsynlegar séu til að sannreyna rétt hans til sértæks húsnæðisstuðnings, sbr. 1. mgr. 11. gr. laga nr. 94/2023 um sértækan húsnæðisstuðnings vegna náttúruhamfara í Grindavíkurbæ. Það hafi verið mat stofnunarinnar að óljóst væri hvort réttur til greiðslu sértæks húsnæðisstuðnings væri til staðar þar sem ekki hafi legið fyrir staðfestar upplýsingar um að leigufjárhæð hefði verið greidd fyrir leiguafnot af húsnæðinu.

Með bréfi, dags. 19. júní 2025, hafi kærandi fengið sent lokauppgjör sértæks húsnæðisstuðning. Þar hafi komið í ljós að kærandi hafi fengið ofgreiddan sértækan húsnæðisstuðning , samtals að fjárhæð 2.376.000 kr.

Greiðslutímabil          Húsnæðisstuðningur              Endurgreiðsla

júní - des 2024            1.663.200 kr.                          -1.663.200 kr.

jan - mars 2025           712.800 kr.                             -712.800 kr.

Samtals:                      2.376.000 kr.                          -2.376.000 kr.

Í forsendum Húsnæðis- og mannvirkjastofnun í framangreindu lokauppgjöri hafi verið litið svo á að engar leigugreiðslur hefðu verið greiddar fyrir leiguafnot af húsnæðinu á tímabili sértæks húsnæðisstuðnings. Stofnunin hafi einnig sent tölvupóst þar sem forsendur lokauppgjörs hefðu verið útskýrðar með nánari hætti. Í tölvupóstinum hafi verið vísað til bréfs stofnunarinnar frá 30. apríl 2025 og útskýrt að þar sem bréfinu hefði ekki verið svarað hafi umsókn kæranda verið synjað og lokauppgjör stofnað á grundvelli fyrirliggjandi upplýsinga. Að lokum hafi verið ítrekað hvaða gögn þyrftu að liggja fyrir til að staðreyna rétt til sértæks húsnæðisstuðnings og endurreikna lokauppgjör.

Þann 24. júní 2025 hafi kærandi haft samband við Húsnæðis- og mannvirkjastofnun og óskað eftir endurupptöku á ákvörðun um húsnæðisstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavíkurbæ. Með hafi fylgt sex kvittanir og kærandi hafi upplýst um að dagsetningar væru örlítið skrýtnar þar sem hann sé verktaki með óregluleg laun og kærasta hans í hlutastarfi með skóla. Í ljósi nýrra upplýsinga hafi stofnunin endurreiknað lokauppgjörið og hafi kærandi fengið sent nýtt lokauppgjör þann 2. júlí 2025 Samhliða lokauppgjörinu hafi kæranda borist tölvupóstur, dags 2. júlí 2025, frá Húsnæðis- og mannvirkjastofnun þar sem hann hafi verið upplýstur um að lokauppgjör sértæks húsnæðisstuðnings hefði verið endurreiknað fyrir árið 2024. Við yfirferð stofnunarinnar á fyrirliggjandi gögnum hafi verið fallist á staðfestar bankamillifærslur, að fjárhæð 1.080.000 kr. og þær verið lagðar til grundvallar í lokauppgjörinu. Kærandi hafi einnig verið upplýstur um að bankamillifærsla, dags. 24. júní 2025, að fjárhæð 1.620.000 kr. hefði ekki verið tekin inn í uppgjörið þar sem hún hefði borist leigusala eftir að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun hafi óskað eftir staðfestingu á leigugreiðslum á tímabilinu júní 2024 til mars 2025. Greiðslan hafi ekki verið innan leigutímabilsins og að loknu úrræðinu.

Lokauppgjör sértæks húsnæðisstuðnings:

Mánuður              Leigufjárhæð             Bótafjárhæð            Áður greitt                 Mismunur

     notuð í útreikningi     skv. lokauppgjöri

júní 2024            270.000 kr.                 237.600 kr.             -237.600 kr.                0 kr.

júlí 2024             270.000 kr.                 237.600 kr.             -237.600 kr.                0 kr.

ágúst 2024          270.000 kr.                 237.600 kr.             -237.600 kr.                0 kr.

september 2024  270.000 kr.                 237.600 kr.             -237.600 kr.                0 kr.

október 2024      0 kr.                             0 kr.                         -237.600 kr.                -237.600 kr.

nóvember 2024   0 kr.                            0 kr.                        -237.600 kr.                -237.600 kr.

desember 2024    0 kr.                            0 kr.                        -237.600 kr.                -237.600 kr.

Samtals               1.080.000 kr.              950.400 kr.             -1.663.200 kr.             -712.800 kr.

Lokauppgjör vegna ársins 2025 hafi staðið óbreytt og því hafi endurreikningur ekki farið fram vegna þess.

Þann 10. september 2025 hafi kæranda borist tölvupóstur frá Húsnæðis- og mannvirkjastofnun með frekari skýringum á lokauppgjöri en þar sé útskýrt að bréf vegna lokauppgjörs fyrir árin 2024 og 2025, dags. 19. júní 2025 og 2. júlí 2025, sýni að ofgreiðsla hafi myndast á tímabilunum október til desember 2024 og janúar til mars 2025. Kærandi hafi fengið ofgreiddan hússnæðisstuðning sem næmi 712.800 kr. fyrir hvort ár, samtals að fjárhæð [1.425.600] kr.

Þann 1. október 2025 hafi ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnun um ofgreiddar húsnæðisbætur verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála.

Í máli þessu sé deilt um lokauppgjör sértæks húsnæðisstuðnings vegna greiðslna á tímabilinu júní 2024 til mars 2025. Samkvæmt niðurstöðu lokauppgjörs hafi kærandi fengið ofgreiddan sértækan húsnæðisstuðning á tímabilinu vegna misræmis á milli leigufjárhæðar samkvæmt leigusamningi og greiddri leigu. Að mati Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar hafi kærandi ekki getað sýnt fram á eða lagt fram gögn sem hafi staðfest með fullnægjandi hætti að hann hefði greitt nema hluta leigufjárhæðar.

Í 2. gr. laga nr. 94/2023  um sértækan húsnæðisstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavíkurbæ komi fram að markmið laganna sé að lækka húsnæðiskostnað Grindvíkinga sem þurfi að leigja húsnæði til íbúðar utan Grindavíkurbæjar vegna jarðhræringa á Reykjanesskaga. Í 4. tölul. 1. mgr. 3. gr. sé húsnæðiskostnaður skilgreindur sem sá hluti leigufjárhæðar sem greiddur sé fyrir leiguafnot af húsnæði.

Í V. kafla fyrrnefndra laga sé fjallað um útreikning sértæks húsnæðisstuðnings. Samkvæmt 1. mgr. 13. gr. laga um sértækan hússnæðisstuðning ráðist mánaðarleg fjárhæð sértæks húsnæðisstuðnings af fjölda heimilismanna samkvæmt greininni, sbr. þó 14. gr.

Sú leigufjárhæð sem fram komi í leigusamningi sé sú fjárhæð sem réttur kæranda til sértæks húsnæðisstuðnings byggi á. Eins og áður segi komi fram í fyrirliggjandi leigusamningi að leigufjárhæð skuli vera kr. 270.000 á mánuði og greiðast með millifærslu í banka til leigusala fyrsta dag hvers mánaðar. Með frestun, dags. 30 apríl 2025, hafi afgreiðslu umsóknar kæranda verið frestað og óskað hafi verið eftir að kærandi legði fram staðfestingu á leigugreiðslum. Innsend gögn kæranda sýni að leigugreiðsla hafi verið lægri en sú sem reiknað hafi verið með og af þeim sökum hafi stofnast til ofgreiðslu á sértækum húsnæðisstuðningi. Kærandi beri hallann af því að hann geti ekki lagt fram fullnægjandi gögn sem staðfesti að greidd leigufjárhæð hafi verið í samræmi við leigusamning. Þar sem kærandi hafi ekki getað lagt fram gögn sem staðfesti að hann hefði verið að greiða 270.000 kr. á mánuði með bankamillifærslu til leigusala hafi niðurstaða endurreiknings Húsnæðis- og mannvirkjastofnun verið að ofgreiddur hefði verið sértækur húsnæðisstuðningur, að fjárhæð [1.425.600] kr.

Í 11. gr. laga um sértækan húsnæðisstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavíkurbæ komi fram að umsækjandi skuli veita Húsnæðis- og mannvirkjastofnun allar þær upplýsingar og gögn þeim til staðfestingar sem óskað sé eftir og nauðsynlegar séu til að staðreyna rétt hans til sértæks húsnæðisstuðnings.

Í VII. kafla laga um sértækan húsnæðisstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavíkurbæ sé fjallað um eftirlit og endurreikning sértæks húsnæðisstuðnings. Í 1. mgr. 17. gr. komi fram að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun skuli reglulega sannreyna þær upplýsingar sem ákvörðun um rétt til sértæks húsnæðisstuðnings byggist á. Í 1. mgr. 19. gr. laganna komi fram að hafi umsækjandi fengið hærri sértækan húsnæðisstuðning en honum hafi borið á umræddu tímabili beri honum að endurgreiða þá fjárhæð sem hafi verið ofgreidd.

Hvað varði endurupptökubeiðnina, dags. 24. júní 2025, telji Húsnæðis- og mannvirkjastofnun að ákvörðun um synjun húsnæðisbóta hafi ekki verið byggð á röngum eða ófullnægjandi upplýsingum um málsatvik eða að aðstæður í málinu hafi breyst þannig að ákvæði stjórnsýslulaga um endurupptöku eigi við. Þá telji Húsnæðis- og mannvirkjastofnun að ekki verði séð að lögð hafi verið fram gögn sem bendi til þess að veigamiklar ástæður mæli með endurupptöku málsins á grundvelli óskráðra heimilda.

Húsnæðis- og mannvirkjastofnun geri kröfu um að hin kærða ákvörðun stofnunarinnar í málinu verði staðfest.

IV.  Niðurstaða

Kærðar eru ákvarðanir Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar um að innheimta ofgreiddan sértækan húsnæðisstuðning til kæranda vegna tímabilsins október 2024 til mars 2025 á grundvelli laga nr. 94/2023 um sértækan húsnæðisstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavíkurbæ.

Markmið laga nr. 94/2023 um sértækan húsnæðisstuðning vegna náttúruhamfara í Grindavíkurbæ er að lækka húsnæðiskostnað Grindvíkinga sem þurfa að leigja húsnæði til íbúðar utan Grindavíkurbæjar vegna jarðhræringa á Reykjanesskaga, sbr. 2. gr. laganna. Í 4. tölul. 1. mgr. 3. gr. laganna kemur fram að húsnæðiskostnaður sé sá hluti leigufjárhæðar sem greiddur er fyrir leiguafnot af húsnæði, sbr. 14. gr.

Í V. kafla laga nr. 94/2023 er fjallað um útreikning sértæks húsnæðisstuðning. Þar segir í 1. mgr. 13. gr. að mánaðarleg fjárhæð sértæks húsnæðisstuðnings ráðist af fjölda heimilismanna samkvæmt greininni, sbr. þó 14. gr. Í 1. mgr. 14. gr. laganna segir að sértækur húsnæðisstuðningur geti aldrei numið hærri fjárhæð en jafngildi 90% af húsnæðiskostnaði vegna viðkomandi húsnæðis. Fram til 1. febrúar 2024 var það hlutfall 75%. Með húsnæðiskostnaði í lögum nr. 94/2023 er átt við þann hluta leigufjárhæðar sem greiddur er fyrir leiguafnot af húsnæði. Aðrar greiðslur og kostnaðarþættir sem leigjanda ber að greiða samkvæmt samningi eða lögum, svo sem fyrir hita, vatn, rafmagn, hússjóð, viðhald o.fl., teljast ekki til húsnæðiskostnaðar í skilningi laganna, sbr. 2. mgr. 14. gr.

Samkvæmt fyrirliggjandi leigusamningi kæranda, dags. 1. maí 2024, var leigufjárhæð vegna leiguhúsnæðisins að C, ákveðin 270.000 kr. sem skyldi greiða með millifærslu í banka fyrsta dag hvers mánaðar. Fyrir liggur að greiðslur sértæks húsnæðisstuðnings til kæranda voru reiknaðar út frá þeirri leigufjárhæð og greiddar fyrsta dag mánaðar, eftir á fyrir leigutíma undanfarandi mánaðar, í samræmi við 15. gr. laga nr. 94/2023.

Í VII. kafla laga nr. 94/2023 er kveðið á um eftirlit og endurreikning sértæks húsnæðisstuðnings. Þar segir í 1. mgr. 17. gr. að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun skuli reglulega sannreyna þær upplýsingar sem ákvörðun um rétt til sértæks húsnæðisstuðnings byggist á. Í 1. mgr. 19. gr. laganna segir að hafi umsækjandi fengið hærri sértækan húsnæðisstuðning en honum bar á umræddu tímabili beri honum að endurgreiða þá fjárhæð sem ofgreidd var.

Þann 30. apríl 2025 var óskað eftir að kærandi legði fram staðfestingu á leigugreiðslum fyrir tímabilið júní 2024 til mars 2025. Tekið var fram að gögnin gætu t.d. verið í formi greiðslukvittunar, yfirlits frá viðskiptabanka eða skjáskots af heimabanka sem sýni fram á dagsetningu og upphæð greiðslu. Einungis væri hægt að taka óbreytanlegum gögnum sem gildri staðfestingu og ekki væri hægt að taka skriflegum reikningum eða gögnum sem gerð væru eftir á sem staðfestingu á leigugreiðslum. Kærandi lagði fram kvittanir fyrir leigugreiðslum og skýringar 24. júní 2025. Þar vísaði hann til þess að dagsetningar varðandi greiðsludaga væru örlítið skrýtnar þar sem hann væri verktaki með óregluleg laun og kærasta hans hafi verið í hlutastarfi með skóla. Því hefðu þau verið með samning við leigusala um að greiða leigu þegar þau hefðu tök á. Húsnæðis- og mannvirkjastofnun féllst á að þær kvittanir sem kærandi lagði fram vegna húsaleigu fyrir tímabilið júní til september 2024 væru fullnægjandi staðfesting á leigugreiðslum, en þær millifærslur voru gerðar annars vegar 5. september 2024 og hins vegar 4. nóvember 2024. Stofnunin féllst hins vegar ekki á að greiðsla sem framkvæmd var þann sama dag, þ.e. 24. júní 2025, væri fullnægjandi staðfesting á leigugreiðslum fyrir tímabilið október 2024 til mars 2025.

Fyrir liggur að kærandi greiddi leigusala sínum ekki leigu í samræmi við framangreindan húsaleigusamning, enda engar leigugreiðslur inntar af hendi eftir 4. nóvember 2024 fram til þess að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun falaðist eftir staðfestingum á að greiðslur hefðu farið fram. Verður að telja að það sé ekki í samræmi við venjubundna framkvæmd leigusambands. Kærandi fékk þó greiddan sértækan húsnæðisstuðning mánaðarlega frá Húsnæðis- og mannvirkjastofnun á þeirri forsendu að hann bæri húsnæðiskostnað mánaðarlega í samræmi við fyrirliggjandi leigusamning. Ekki er að sjá að kærandi hafi upplýst stofnunina um að hann væri ekki að standa í skilum um leigugreiðslur eða að breytingar hefðu verið gerðar á húsaleigusamningi, en í samþykktarbréfi til hans, dags. 30. júlí 2024, var sérstök athygli vakin á því að það væri á ábyrgð umsækjanda að upplýsa stofnunina um allar þær breytingar sem yrðu á aðstæðum sem kynnu að hafa áhrif á rétt til sértæks húsnæðisstuðnings. Einnig var kærandi upplýstur um að ef í ljós kæmi við endurreikning að umsækjandi hefði fengið ofgreiddan sértækan húsnæðisstuðning bæri honum að endurgreiða þá fjárhæð sem hafi verið ofgreidd.

Líkt og að framan greinir voru greiðslur sértæks húsnæðisstuðnings frá Húsnæðis- og mannvirkjastofnun til kæranda reiknaðar út frá því að hann væri að greiða 270.000 kr. í leigu á mánuði. Úrskurðarnefnd velferðarmála tekur undir með Húsnæðis- og mannvirkjastofnun að kærandi hafi ekki lagt fram gögn sem staðfesta að hann hafi greitt leigu fyrir tímabilið október 2024 til mars 2025. Fyrir liggur að bankamillifærslan frá 24. júní 2025 með skýringunni „október 2024-mars 2025“ var gerð löngu eftir að greiðslur frá stofnuninni hættu að berast og eftir að óskað hafði verið eftir staðfestingu á leigugreiðslum vegna tímabilsins til loka marsmánaðar 2025. Af því leiðir að kærandi fékk ofgreiddan sértækan húsnæðisstuðning, samtals að fjárhæð 1.425.600 kr. Kæranda ber í samræmi við framangreint ákvæði 19. gr. laga nr. 94/2023 að endurgreiða þá fjárhæð.

Ákvarðanir Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar um innheimtu sértæks húsnæðisstuðnings til handa kæranda eru því staðfestar.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvarðanir Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 2. júlí 2025, um að innheimta ofgreiddan sértækan húsnæðisstuðning A, samtals að fjárhæð 1.425.600 kr., eru staðfestar.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir