Mál nr. 646/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 646/2025

Fimmtudaginn 15. janúar 2026

A

gegn

Reykjavíkurborg

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 7. október 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála afgreiðslu Reykjavíkurborgar á umsókn hans um félagslegt leiguhúsnæði.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með umsókn, dags. 28. september 2022, sótti kærandi um félagslegt leiguhúsnæði hjá Reykjavíkurborg. Umsókn kæranda var samþykkt á biðlista með ákvörðun velferðarsviðs Reykjavíkurborgar, dags. 31. október 2022.

Kærandi lagði fram kæru hjá úrskurðarnefnd velferðarmála 7. október 2025. Með bréfi, dags. 9. október 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Reykjavíkurborgar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Reykjavíkurborgar barst úrskurðarnefndinni 5. nóvember 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 10. nóvember 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar velferðarmála greinir kærandi frá því að nú sé enn ein umsókn hans um að fá félagslegt húsnæði að renna út og enn hafi Reykjavíkurborg ekki úthlutað húsnæði þrátt fyrir að hann hafi verið óvinnufær í mörg ár. Kærandi tekur fram að hann muni ekki sækja aftur um hjá Reykjavíkurborg en vilji kæra þá ákvörðun að fá ekki úthlutaðri íbúð á þessum árum þegar hann ætti að vera í forgangi.

III.  Sjónarmið Reykjavíkurborgar

Í greinargerð Reykjavíkurborgar kemur fram að kærandi sé X ára gamall einhleypur karlmaður sem hafi alist upp hjá foreldrum sínum og tveimur systrum. Kærandi eigi eitt barn sem hann sé með í umgengni. Hann þiggi endurhæfingarlífeyri sér til farmfærslu. Kærandi sé húsnæðislaus en dvelji hjá foreldrum sínum þegar hann sé með son sinn í umgengni. Kærandi hafi lokið námi í grafískri miðlun og hafi byrjað nám í margmiðlun í Danmörku en flutt heim eftir eitt ár. Hann eigi fjölbreytta atvinnusögu en hafi unnið við að keyra rútu, á leikskóla og fleira.

Kærandi hafi fyrst sótt um félagslegt leiguhúsnæði með umsókn, dags. 28. september 2022. Með bréfi, dags. 31. október 2022, hafi umsókn kæranda verið samþykkt og metin til 10 stiga. Kærandi hafi endurnýjað framangreinda umsókn og með bréfi, dags. 26. september 2023, hafi honum verið tilkynnt að endurmat á umsókn hans hefði leitt til breytinga á stigagjöf og væri nú metin til 11 stiga. Kærandi hafi endurnýjað framangreinda umsókn og með bréfi, dags. 4. nóvember 2024, hafi honum verið tilkynnt að endurmat á umsókn hans hefði leitt til breytinga á stigagjöf. Umsókn hans væri metin til 13 stiga. Þann 17. september 2025 hafi kærandi fengið sent bréf þar sem honum hafi verið tilkynnt að hann þyrfti að panta viðtal hjá félagsráðgjafa á Norðurmiðstöð fyrir 15. október 2025 til að hægt væri að leggja mat á umsókn hans um félagslegt leiguhúsnæði. Með bréfi, dags. 18. september 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að hann þyrfti að endurnýja umsókn sína um félagslegt leiguhúsnæði svo hún myndi halda gildi sínu. Áður en framangreint bréf, dags. 17. september 2025, hafi verið sent hafi kæranda verið boðið viðtal hjá félagsráðgjafa á Norðurmiðstöð sem hann hafi hafnað. Kærandi hafi ekki brugðist við þeim tilmælum að bóka viðtal hjá félagsráðgjafa sínum. Honum hafi verið sent bréf, dags. 22. október 2025, þar sem greint hafi verið frá því að samkvæmt 24. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði gæti Reykjavíkurborg afturkallað ákvörðun sína um samþykkt á biðlista eftir félagslegu leiguhúsnæði, enda væri réttur til afturköllunar ákvörðunar um samþykkt á biðlista bundinn við þau tilvik þegar umsækjandi uppfylli ekki lengur skilyrði reglna. Þá hafi einnig verið tekið fram að þegar um almennt félagslegt leiguhúsnæði væri að ræða þurfi skilyrði 4. gr. reglnanna að vera uppfyllt. Þá hafi verið greint frá því að við endurmat á því hvort skilyrðum 4. gr. reglna um félagslegt leiguhúsnæði væri enn fullnægt, sbr. 29. gr. reglnanna, hefði komið í ljós að gögnum hafi ekki verið skilað innan 30 daga frá umsóknardegi, skv. 2. mgr. 6. gr. reglna, og því uppfyllti umsókn kæranda ekki lengur umrædd skilyrði 4. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði og því væri heimilt að afturkalla ákvörðun um samþykkt á biðlista, sbr. 24. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði. Þá hafi verið tekið fram að samkvæmt 13. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 skuli aðili máls eiga þess kost að tjá sig um efni máls áður en stjórnvald taki ákvörðun í því og honum hafi því verið veittur 10 daga frestur til þess að koma á framfæri andmælum. Andmæli hafi ekki borist og ætla megi að synjunarbréf verði sent út á næstu dögum.

Með kæru, dags. 7. október 2025, hafi kærandi kært vinnslu umsóknar sinnar hjá Reykjavíkurborg til úrskurðarnefndar velferðarmála vegna óhóflegs dráttar á málshraða, sbr. 4. mgr. 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Um félagslegt leiguhúsnæði gildi reglur Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði sem hafi verið samþykktar á fundi velferðarráðs þann 13. mars 2019 og á fundi borgarráðs þann 2. maí 2019. Reglur Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði hafi tekið gildi þann 1. júní 2019. Í 2. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði komi fram skipting félagslegs leiguhúsnæðis í fjóra flokka, þ.e. almennt félagslegt leiguhúsnæði, húsnæði fyrir fatlað fólk, húsnæði fyrir heimilislausa með miklar og flóknar þjónustuþarfir og þjónustuíbúðir fyrir aldraða. Um framangreinda flokka húsnæðis sé fjallað í sérköflum reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði en mismunandi skilyrði eigi við um hvern flokk húsnæðis.

Frekari skilgreiningu á almennu félagslegu leiguhúsnæði sé að finna í 2. mgr. 2. gr. reglnanna en þar segi að almennt félagslegt leiguhúsnæði sé ætlað þeim fjölskyldum og einstaklingum sem ekki séu á annan hátt færir um að sjá sér fyrir húsnæði sökum félagslegra aðstæðna, þungrar framfærslubyrðar og lágra launa. Með almennu félagslegu leiguhúsnæði sé átt við hverja þá íbúð í eigu Félagsbústaða hf. sem ekki sé sérstaklega skilgreind sem þjónustuíbúð aldraðra, húsnæði fyrir fatlað fólk eða húsnæði fyrir heimilislausa með miklar og flóknar þjónustuþarfir. Jafnframt falli undir skilgreininguna húsnæði sem Reykjavíkurborg leigi til einstaklinga þar sem umsýsla sé á vegum Félagsbústaða hf. Til almenns félagslegs leiguhúsnæðis teljist einnig áfangahúsnæði. Sérstaklega sé fjallað um almennt félagslegt leiguhúsnæði í II. kafla reglnanna.

Úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis fari fram á grundvelli reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði og fari fram á sérstökum fundum úthlutunarteyma. Í 19. gr. reglnanna komi fram að miðstöðvar Reykjavíkurborgar leggi faglegt mat á þær umsóknir sem metnar hafi verið samkvæmt matsviðmiðum með reglunum. Úthlutunarteymi félagslegs leiguhúsnæðis forgangsraði umsóknum frá miðstöðvum og úthluti húsnæði samkvæmt reglunum. Forgangsröðun taki mið af faglegu mati ráðgjafa og úthlutunarteymis ásamt stigagjöf samkvæmt matsviðmiðum reglnanna. Úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis byggi á gögnum sem liggi fyrir á úthlutunardegi og beri að uppfæra öll gögn miðað við stöðu umsækjanda á þeim tíma. Einnig beri eftir atvikum að framkvæma endurmat samkvæmt matsviðmiðum. Umsækjanda skuli tilkynnt skriflega ef endurmat leiði til breytinga á stigagjöf. Úthlutunarteymi almenns félagslegs leiguhúsnæðis fundi og úthluti húsnæði að jafnaði einu sinni í viku.

Í 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 sé vikið að málshraða og þar komi fram að ákvarðanir í málum skuli teknar svo fljótt sem unnt sé. Þá komi fram í 3. mgr. 9. gr. að þegar fyrirsjáanlegt sé að afgreiðsla máls muni tefjast beri að skýra aðila máls frá því og skuli þá upplýst um ástæður tafanna og hvenær ákvörðunar sé að vænta. Í 4. mgr. 9. gr. laganna komi fram að dragist afgreiðsla máls óhæfilega sé heimilt að kæra það til þess stjórnvalds sem ákvörðun í málinu verði kærð til.

Reykjavíkurborg taki fram að samþykki á umsókn kæranda um almennt félagslegt leiguhúsnæði sé stjórnvaldsákvörðun í skilningi 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Sveitarfélagið hafi því þegar viðurkennt rétt kæranda til að fá úthlutað húsnæði, enda hafi hann verið settur á biðlista eftir því. Það að sveitarfélagið hafi ekki veitt kæranda húsnæði innan ákveðins tímafrests heldur forgangsraði umsækjendum með hliðsjón af aðstæðum þeirra og framboði húsnæðis feli ekki í sér stjórnvaldsákvörðun í skilningi stjórnsýslulaga. Úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis feli hins vegar í sér stjórnvaldsákvörðun í skilningi 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga, sbr. 8. mgr. 19. gr. reglna Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði og í þeim tilfellum sé því um að ræða að aftur verði tekin stjórnvaldsákvörðun í málinu.

Reykjavíkurborg bendi á að jafnvel þótt sveitarfélagið hafi viðurkennt rétt kæranda til að fá úthlutað almennu félagslegu leiguhúsnæði felist ekki í þeirri stjórnvaldsákvörðun að veita beri kæranda umrætt húsnæði með skilyrðislausum og tafarlausum hætti. Engin lagaákvæði mæli fyrir um slíka skyldu eða um viðmiðunartímafresti í þessu sambandi, enda verði að telja að slíkt fyrirkomulag væri með öllu óraunhæft. Umsókn kæranda hafi verið samþykkt á biðlista eftir húsnæði og ekki sé um að ræða fortakslausan rétt til að fá úthlutað húsnæði strax. Í þessu samhengi sé vakin athygli á því að kærandi hafi sótt um almennt félagslegt leiguhúsnæði með umsókn þann 22. september 2022. Umsókn kæranda hafi verið samþykkt og honum tilkynnt um það með bréfi þann 31. október 2022. Að mati velferðarsviðs Reykjavíkurborgar sé því ekki unnt að telja að afgreiðsla málsins hafi dregist óhæfilega, sbr. 4. mgr. 9. gr. stjórnsýslulaga. Þá liggi fyrir að kærandi uppfylli ekki lengur skilyrði 4 gr. reglna um félagslegt leiguhúsnæði þar sem hann hafi ekki brugðist við þeim tilmælum að bóka viðtal hjá félagsráðgjafa sínum á Norðurmiðstöð til að hægt væri að endurmeta umsókn hans um félagslegt leiguhúsnæði. Norðurmiðstöð muni senda honum synjunarbréf á næstu dögum. Hann eigi því ekki gilda umsókn um félagslegt leiguhúsnæði hjá Reykjavíkurborg en hann hafi verið upplýstur um rétt sinn til að áfrýja framangreindri synjun sem og að leggja fram nýja umsókn um félagslegt leiguhúsnæði.

Í 1. mgr. 45. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga komi fram að sveitarstjórnir skuli, eftir því sem kostur sé og þörf sé á, tryggja framboð af leiguhúsnæði, félagslegu kaupleiguhúsnæði og/eða félagslegum eignaríbúðum handa þeim fjölskyldum og einstaklingum sem ekki séu á annan hátt færir um að sjá sér fyrir húsnæði sökum lágra launa, þungrar framfærslubyrðar eða annarra félagslegra aðstæðna. Af orðalagi ákvæðisins leiði að einstaklingar sem uppfylli skilyrði sveitarfélags til að umsókn um almennt félagslegt leiguhúsnæði sé samþykkt, kunni að þurfa að bíða í nokkurn tíma eftir slíku húsnæði. Með hliðsjón af framangreindu sé því hafnað að biðtími kæranda eftir almennu félagslegu leiguhúsnæði sé óásættanlegur eða gangi með einhverjum hætti í berhögg við 4. mgr. 9. gr. laga nr. 37/1993. Lög nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga veiti sveitarfélögum ákveðið svigrúm til útfærslu á þeirri þjónustu sem sveitarfélögum sé falin samkvæmt 1. mgr. 45. gr. laganna. Hver hinn efnislegi réttur íbúa sveitarfélags sé í þessum málum ráðist aðallega af ákvörðun hvers sveitarfélags.

Í samræmi við ákvæði 78. gr. stjórnarskrárinnar sé sveitarfélögum tryggður sjálfstjórnarréttur og í honum felst meðal annars það að sveitarfélög ráði hvernig útgjöldum sé forgangsraðað í samræmi við lagaskyldur og áherslur hverju sinni. Stjórnarskráin leggi ekki ríkari eða víðtækari skyldur á herðar sveitarfélögum í þessum efnum heldur en mælt sé fyrir um í fyrrnefndum sérlögum. Með hliðsjón af þeirri sjálfstjórn sem sveitarfélögum sé veitt, setji þau sér sínar eigin reglur um rétt íbúa á grundvelli laganna, þar á meðal um félagslegt leiguhúsnæði. Lögunum sé því einungis ætlað að tryggja rétt fólks en ekki skilgreina hann, enda sé það verkefni hvers sveitarfélags. Því geti einstaklingar ekki gert kröfu um ákveðna, skilyrðis- og tafarlausa þjónustu heldur helgist framboð hennar af því í hvaða mæli sveitarfélagi sé unnt að veita þjónustuna. Í samræmi við framangreint hafi Reykjavíkurborg sett reglur um félagslegt leiguhúsnæði.

Með hliðsjón af öllu framansögðu sé ekki unnt að fallast á að brotið hafi verið gegn 4. mgr. 9. gr. stjórnsýslulaga þar sem fyrir liggi að umsókn kæranda hafi verið samþykkt á biðlista eftir almennu félagslegu leiguhúsnæði þann 31. október 2022 og hafi hann því verið á biðlista í þrjú ár. Þann 18. september 2025 hafi kæranda verið tilkynnt um endurnýjun umsóknar skv. 29. gr. reglna um félagslegt leiguhúsnæði Reykjavíkurborgar, auk þess sem óskað hafi verið eftir með bréfi, dags. 17. september 2025, að hann myndi bóka viðtal hjá félagsráðgjafa sínum svo hægt væri að endurmeta umsókn hans um félagslegt leiguhúsnæði. Kærandi hafi ekki sinnt þeim tilmælum og honum hafi því verið sent bréf, dags. 22. október 2025, um að umsókn hans uppfyllti ekki lengur skilyrði 4. gr. reglna þar sem ekki hafi verið hægt að endurmeta umsókn hans, sbr. framangreint. Mál kæranda sé því í virkri meðferð á miðstöð og það sé mat Reykjavíkurborgar að málsmeðferð í máli kæranda hafi verið í samræmi við 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og ljóst að Reykjavíkurborg hafi ekki brotið gegn ákvæðum stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæðum laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga eða ákvæðum annarra laga.

IV.  Niðurstaða

Kærandi lagði fram kæru hjá úrskurðarnefnd velferðarmála vegna afgreiðslu Reykjavíkurborgar á umsókn hans um félagslegt leiguhúsnæði. Umsókn kæranda er frá 22. september 2022 og var hún samþykkt á biðlista með ákvörðun velferðarsviðs Reykjavíkurborgar, dags. 31. október 2022. Kærandi hefur frá þeim tíma beðið úthlutunar húsnæðis og kærir því drátt á afgreiðslu málsins, sbr. 4. mgr. 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993, en samkvæmt ákvæðinu er heimilt að kæra til æðra stjórnvalds óhæfilegan drátt á afgreiðslu máls.

Í XII. kafla laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga er kveðið á um húsnæðismál. Þar segir í 1. mgr. 45. gr. að sveitarstjórnir skuli, eftir því sem kostur er og þörf er á, tryggja framboð af leiguhúsnæði, félagslegu kaupleiguhúsnæði og/eða félagslegum eignaríbúðum handa þeim fjölskyldum og einstaklingum sem ekki eru á annan hátt færir um að sjá sér fyrir húsnæði sökum lágra launa, þungrar framfærslubyrðar eða annarra félagslegra aðstæðna. Samkvæmt 46. gr. laganna skulu félagsmálanefndir sjá til þess að veita þeim fjölskyldum og einstaklingum, sem ekki eru færir um það sjálfir, úrlausn í húsnæðismálum til að leysa úr bráðum vanda á meðan unnið er að varanlegri lausn.

Í reglum Reykjavíkurborgar um félagslegt leiguhúsnæði er kveðið á um útfærslu á þjónustu sem sveitarfélögum er skylt að veita, sbr. XII. kafla laga nr. 40/1991. Í 2. mgr. 2. gr. reglnanna kemur fram að almennt félagslegt leiguhúsnæði sé ætlað þeim fjölskyldum og einstaklingum sem ekki séu á annan hátt færir um að sjá sér fyrir húsnæði sökum félagslegra aðstæðna, þungrar framfærslubyrðar og lágra launa. Í 4. gr. reglnanna kemur fram að umsækjandi þurfi að uppfylla öll skilyrði greinarinnar til að umsókn verði samþykkt á biðlista.

Í VI. kafla reglnanna er kveðið á um forgangsröðun og úthlutun. Þar segir í 1. mgr. 17. gr. að umsóknum sé raðað í forgangsröð með hliðsjón af faglegu mati ráðgjafa og úthlutunarteymis ásamt niðurstöðu stigagjafar samkvæmt matsviðmiðum. Samkvæmt 1. mgr. 19. gr. reglnanna fer úthlutun félagslegs leiguhúsnæðis fram á sérstökum fundum úthlutunarteyma sem skipuð eru með sérstöku erindisbréfi. Þjónustumiðstöðvar Reykjavíkurborgar leggja faglegt mat á þær umsóknir sem metnar hafa verið samkvæmt matsviðmiðum með reglunum, sbr. 2. mgr. 19. gr. reglnanna. Í 4. mgr. 19. gr. kemur fram að úthlutunarteymi félagslegs leiguhúsnæðis forgangsraði umsóknum frá þjónustumiðstöðvum og úthluti húsnæði samkvæmt reglunum. Forgangsröðun taki mið af faglegu mati ráðgjafa og úthlutunarteymis ásamt stigagjöf samkvæmt matsviðmiðum reglnanna. Þá segir í 30. gr. reglnanna að ráðgjafi skuli endurmeta aðstæður umsækjanda á meðan beðið sé úthlutunar á húsnæði og veita félagslega ráðgjöf ef þurfa þyki.

Hvorki í lögum nr. 40/1991 né framangreindum reglum Reykjavíkurborgar er kveðið á um lögbundinn frest til að úthluta félagslegu leiguhúsnæði til þeirra sem uppfylla skilyrði til að vera á biðlista. Að mati úrskurðarnefndarinnar ber því að líta til málshraðareglu 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 við mat á því hvort afgreiðsla á máli kæranda hefur dregist. Þar kemur fram sú meginregla að ákvarðanir í málum innan stjórnsýslunnar skuli teknar eins fljótt og auðið er. Í ákvæðinu kemur ekki fram hvaða tímafrest stjórnvöld hafa til afgreiðslu mála en af því leiðir að aldrei má vera um ónauðsynlegan drátt á afgreiðslu máls að ræða. Með hliðsjón af þessari meginreglu verður að telja að stjórnvöldum sé skylt að haga afgreiðslu þeirra mála sem þau fjalla um í samræmi við þessa meginreglu og gera eðlilegar ráðstafanir til þess að þau séu til lykta leidd af þeirra hálfu eins fljótt og unnt er. Hvað talist getur eðlilegur afgreiðslutími verður að meta í hverju tilviki fyrir sig. Þannig verður að líta til umfangs máls og atvika hverju sinni, auk þess sem mikilvægi ákvörðunar fyrir aðila getur einnig haft þýðingu í þessu sambandi.

Líkt og að framan greinir er umsókn kæranda um félagslegt leiguhúsnæði frá 22. september 2022 og var hún samþykkt á biðlista 31. október 2022. Þegar kærandi lagði inn kæru hjá úrskurðarnefnd velferðarmála hafði hann því verið á biðlista í tæp þrjú ár.

Reykjavíkurborg hefur vísað til þess að af orðalagi 1. mgr. 45. gr. laga nr. 40/1991 leiði að einstaklingar sem uppfylli skilyrði sveitarfélags til samþykktar á umsókn um almennt félagslegt leiguhúsnæði kunni að þurfa að bíða í nokkurn tíma eftir slíku húsnæði. Með hliðsjón af því hafni Reykjavíkurborg að biðtími kæranda eftir almennu félagslegu leiguhúsnæði sé óásættanlegur eða gangi með einhverjum hætti í berhögg við 4. mgr. 9. gr. laga nr. 37/1993. Að öðru leyti hefur Reykjavíkurborg ekki gefið skýringar á þeirri töf sem hefur orðið á afgreiðslu máls kæranda. 

Af gögnum málsins verður ekki ráðið að kærandi hafi verið tilnefndur til úthlutunar húsnæðis á biðtímanum. Þá bera gögn málsins ekki með sér að það hafi verið unnið sérstaklega í húsnæðismálum kæranda á framangreindum biðtíma. Að því virtu er það mat úrskurðarnefndar velferðarmála að afgreiðsla máls kæranda hafi dregist óhæfilega í skilningi 4. mgr. 9. gr. stjórnsýslulaga. Í ljósi þess að Reykjavíkurborg hefur afturkallað samþykkt á biðlista, sbr. bréf þess efnis frá 7. nóvember 2025, og þess sem fram kemur í kæru um að kærandi muni ekki sækja aftur um húsnæði er ekki ástæða til að beina því til sveitarfélagsins að hraða afgreiðslu málsins.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Afgreiðsla Reykjavíkurborgar í máli A, var ekki í samræmi við málshraðareglu 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir