Mál nr. 664/2025-Úrskurður

  Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 664/2025
Fimmtudaginn 15. janúar 2026

A

gegn

B

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Kári Gunndórsson lögfræðingur, Björn Jóhannesson lögfræðingur og Helgi Viborg sálfræðingur.

Með kæru, dags. 11. október 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun B, dags. 12. september 2025, um að loka máli samkvæmt 1. mgr. 23. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 (bvl.) vegna sonar kæranda, C.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Drengurinn, C er X ára gamall. Kærandi er móðir drengsins og lýtur hann sameiginlegri forsjá foreldra sinna.

Málið hófst með tilkynningu sem barst B undir nafnleynd þann 11. ágúst 2025. Í tilkynningunni kom fram að áhyggjur væru af velferð drengsins og að á heimilinu byggi dæmdur barnaníðingur. Þá barst B tilkynning, dags. 19. ágúst 2025, frá D. Tilkynningin varðaði meint líkamlegt og andlegt ofbeldi af hálfu föður drengsins. Einnig væri grunur um ofbeldi gagnvart systkinum drengsins. Þann 1. september 2025 fór drengurinn í skýrslutöku hjá lögreglu vegna gruns um að hann hefði orðið fyrir kynferðisofbeldi af hálfu föður.

Með hinni kærðu ákvörðun, dags. 12. september 2025, lokaði barnaverndarþjónustan máli drengsins.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála þann 11. október 2025. Með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 15. október 2025, var óskað eftir greinargerð B ásamt gögnum málsins. Greinargerð B barst nefndinni með bréfi, dags. 5. nóvember 2025. Með bréfi, dags. 10. nóvember 2025, var greinargerðin send kæranda til kynningar. Frekari athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi krefst þess að málið verði tekið upp aftur og rannsakað frekar þar sem sonur hennar staðhæfir að umræddir atburðir hafi farið fram. Drengurinn hafi verið mjög stressaður vegna skýrslutöku hjá lögreglu, utan við sig og ósofinn vegna mikils stress og ótta í garð föður síns. Drengurinn sé miður sín vegna þess hversu illa honum gekk að skýra frá atburðum á jafn góðan hátt og hann gerði áður við lækni sinn hjá D. Vandamál við skýrann framburð hafi þá aðallega verið tilkominn vegna dæmigerðar einhverfu drengsins.

Þá telji kærandi að E og tiltekin ráðgjafi sem B leitaði til vegna upplýsingaöflunar vegna málsins, hafi sem áður á mjög grófann hátt hylmt yfir með föður drengsins til að verja hann og ofbeldi hans í garð barna þeirra. Þá hafi hún gert lítið úr þeim atburðum sem fram fóru á heimili föður. Kærandi telur það hafa orðið til þess að B féll frá frekari rannsókn.

Kærandi kveðast margoft hafa óskað eftir því við E að talað yrði við yngri bræður drengsins þar sem þeir hafi margoft orðið vitni að ofbeldinu í hans garð og þeir yrðu spurðir um það sem fram fór. E hafi neitaði að gera það og í viðtali við kæranda gaslýst drenginn ítrekað um að hann hafi ímyndað sér þetta allt ásamt því að telja kynferðislega afbrigðilega hluti sem fram fara á heimili föður „eðlilega“.

III.  Sjónarmið barnaverndar Reykjavíkur

Í greinargerð B kemur fram að um sé að ræða dreng, fæddan í X sem lýtur sameiginlegri forsjá foreldra sinna. Málefni drengsins hafa alls fjórum sinnum komið inn á borð B en aðeins einu sinni verið til meðferðar, það var 2018 til 2021. Í október 2015 barst Barnavernd tilkynning frá lögreglu þess efnis að afskipti hafi verið höfð af drengnum og öðrum dreng vegna […]. Ekki hafi verið talin þörf á aðkomu Barnaverndar vegna málsins og því lokað með bréfi samdægurs. Í desember 2018 barst Barnavernd tilkynning undir nafnleynd um neyslu móður og um vanrækslu drengsins og annarra systkina. Mál systkinanna hafi þá farið í kjölfarið til meðferðar hjá Barnavernd. Í september 2021 hafi ekki verið talin þörf á frekari stuðning og vinnslu á grundvelli barnaverndarlaga og málinu lokað.

Þann 11. ágúst 2025 barst Barnavernd tilkynning undir nafnleynd um áhyggjur að á heimili móður byggi dæmdur barnaníðingur. Þann 19. ágúst 2025 barst tilkynning frá heilsugæslu þess efnis að drengurinn hafði leitað þangað í fylgd móður og drengurinn lýst í viðtali bæði líkamlegu og andlegu ofbeldi af hálfu föður. Þann 21. ágúst 2025 óskaði móðir eftir að fulltrúi frá B yrði viðstaddur skýrslutöku hjá lögreglu sem átti að fara fram daginn eftir. Þá kom einnig fram hjá móður að foreldrar væru í forsjárdeilum sem stefnt væri að færi fyrir Landsrétt þann 1. október 2025.

Þann 1. september 2025 var starfsmaður Barnaverndar viðstaddur skýrslutöku yfir drengnum hjá lögreglu vegna gruns um að drengurinn hafi orðið fyrir kynferðisofbeldi af hálfu föður síns. Drengurinn kom í fylgd móður í skýrslutökuna og að auki var réttargæslumaður drengsins viðstaddur. Fram kom að drengurinn hafði skrifað lista með aðstoð móður til að aðstoða sig í skýrslutökunni.

Niðurstaða könnunar hafi verið gerð þann 9. september 2025 og máli drengsins lokað í kjölfarið þann 12. september 2025, sbr. niðurstöðu könnunar. Í niðurstöðu könnunar kemur fram það mat starfsmanna Barnaverndar að út frá skýrslutöku þann 1. september 2025 sé málið ekki þess eðlis að drengurinn hafi verið beittur kynferðisofbeldi en drengurinn lýsti því að faðir virðist hafa rekist í einkasvæði drengsins utan klæða í eitt sinn þegar hann var að teygja sig í eitthvað. Drengurinn gat ekki greint frá öðrum slíkum atvikum. Hvað varðar andlegt og líkamlegt ofbeldi þá ræddi drengurinn það að faðir hafi aðskilið drenginn frá systkinum sínum inn á heimilinu en svo virðist sem faðir hafi verið að reyna að setja drengnum mörk. Drengurinn greindi frá ósætti vegna ósanngirni föður í tengslum við skjánotkun drengsins en af frásögninni virðist ekki vera að ræða um líkamlegt ofbeldi af hálfu föður. Það hafi því verið mat Barnaverndar að ekki væri tilefni til frekari afskipta á grundvelli barnaverndarlaga. Þá kom fram að ljóst væri að drengurinn sé óbeinn þátttakandi í ágreiningi foreldra, ræddi drengurinn t.d. að faðir tali illa um móður og þá virðist móðir ræða tálmanir föður við drenginn. Voru foreldrar því hvattir til að halda ágreiningi sínum frá drengnum og var leiðbeint að leita til sýslumanns vegna ágreinings um umgengni.

Í 2. mgr. 41. gr. barnaverndarlaga kemur fram að könnun barnaverndarmáls skuli ekki vera umfangsmeiri en nauðsyn krefji og skuli henni hraðað svo sem kostur er. Í því fellst m.a. að Barnavernd skuli ekki ganga lengra í gagnaöflun og könnun máls hverju sinni en nauðsynlegt er. Ljóst er að vinnsla barnaverndarmála er afar íþyngjandi gagnvart foreldrum og barni. Er því mikilvægt að ekki sé farið í frekari vinnslu að lokinni niðurstöðu könnunar nema talin sé þörf á því og ekki sé hægt að leiðbeina með vægari úrræði, sbr. meðalhófsreglu stjórnsýslulaga og þá meginreglu sem er að finna í 4. gr. barnaverndarlaga. Í ljósi þess sem fram hefur komið var metið svo, sbr. niðurstöðu könnunar þann 9. september 2025 að ekki var þörf fyrir frekari vinnslu á grundvelli barnaverndarlaga. Var það mat barnaverndar að þar sem um væri að ræða ágreining foreldra væri mikilvægt að þeim yrði leiðbeint að leita til sýslumanns og að vanda samskipti sín á milli þannig að þeirra ágreiningur hefði ekki áhrif á börnin.

Í ljósi framangreinds og gagna málsins sé fyrir hönd B gerð krafa um að hin kærða ákvörðun um lokun máls hjá B, dags 12. september 2025 verði staðfest.

 

VI.  Niðurstaða

Drengurinn, C er sonur kæranda. Kærandi ásamt föður drengsins fara saman með forsjá hans. Mál drengsins hófst í kjölfar tilkynningar undir nafnleynd og tilkynningar frá heilsugæslu. Efni tilkynninga voru meint líkamleg, andlegt og kynferðislegt ofbeldi af hálfu föður.

Í 1. mgr. 41. gr. bvl. kemur fram að barnaverndarnefnd skuli sjá til þess að mál sé nægjanlega upplýst áður en ákvörðun er tekin í því, sbr. einnig rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Með þessu er reynt að tryggja að ákvarðanir nefndarinnar séu bæði löglegar og byggðar á réttum grunni. Ekki verða settar fram nákvæmar reglur um það hvernig staðið skuli að könnun máls og hverra gagna skuli aflað, enda er það matsatriði og breytilegt eftir eðli máls hverju sinni. Í því sambandi ber þó að gæta að 2. mgr. 41. gr. bvl. þar sem fram kemur að könnun barnaverndarmáls skuli ekki vera umfangsmeiri en nauðsyn krefji og skuli henni hraðað svo sem kostur er. Í þessu felst meðal annars að barnaverndarnefnd skuli ekki ganga lengra í gagnaöflun og könnun máls hverju sinni en nauðsynlegt er. Í þessu felst einnig að ekki séu notaðar harkalegri aðferðir við könnun máls og öflun gagna en efni standa til.

Samkvæmt 22. gr. bvl. er það markmið könnunar máls að afla nauðsynlegra upplýsinga um aðstæður barns og meta þörf fyrir úrræði samkvæmt ákvæðum bvl., allt í samræmi við hagsmuni og þarfir barns. Í þessu skyni skal barnaverndarnefnd kappkosta að afla sem gleggstra upplýsinga um hagi barns, svo sem andlegt og líkamlegt ásigkomulag, tengsl við foreldra eða aðra, hagi foreldra, aðbúnað á heimili, skólagöngu, hegðun og líðan þess. Leita skal aðstoðar sérfræðinga eftir því sem þörf krefur. Um könnun máls, rannsóknarheimildir barnaverndarnefnda, skyldu til að láta barnaverndarnefndum í té upplýsingar og málsmeðferð fyrir barnaverndarnefnd almennt, gilda ákvæði VIII. kafla bvl.

Við úrlausn málsins ber úrskurðarnefndinni að leysa úr því hvort B hafi réttilega metið það svo að ekki væri þörf á að hafa frekari afskipti af málefnum drengsins og því bæri að loka því með vísan til 1. mgr. 23. gr. bvl.

Fyrir liggur að í kjölfar tilkynning var efni þeirra rannsakað og málinu beint til lögreglu. Að mati B gaf umrædd skýrslutaka ekki til kynna að drengurinn hafi verið beittur kynferðisofbeldi eða öðru ofbeldi á heimili föður.

Ekki verður annað ráðið af gögnum málsins en að könnun málsins hafi gengið eftir í samræmi við fyrirætlan þar um. Úrskurðarnefnd velferðarmála telur samkvæmt framansögðu að rannsókn málsins hafi verið fullnægjandi með hliðsjón af þeim gögnum sem aflað var í málinu.

Úrskurðarnefndin telur því að ekki sé tilefni til þess að hrófla við því mati B að rétt hafi verið að loka málinu samkvæmt 1. mgr. 23. bvl. Aflað hafi verið viðeigandi upplýsinga um hagi drengsins og rannsókn málsins í samræmi við 41. gr. bvl.

 

 

Í ljósi þess að umræddur drengur virðist í viðkvæmri stöðu innan fjölskyldu sinnar vegna viðvarandi ágreinings foreldra ber barnaverndarþjónustunni, sem skilgreindum þjónustuaðila skv. lögum nr. 86/2021 um samþættingu þjónustu í þágu farsældar barna, að gæta þess að máli hans verði fylgt eftir, sbr. 3. mgr. 23. gr. bvl.

Með vísan til alls þess, sem að framan er rakið, er það niðurstaða úrskurðarnefndarinnar að staðfesta hina kærðu ákvörðun B.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun B, dags. 12, september 2025, um að loka máli vegna drengsins, C, er staðfest.

 

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

 

Kári Gunndórsson