Mál nr. 721/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 721/2025

Fimmtudaginn 15. janúar 2026

A og D

gegn

B

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Kári Gunndórsson lögfræðingur, Björn Jóhannesson lögfræðingur og Helgi Viborg sálfræðingur

Með kæru, dags. 4. nóvember 2025, kærði C lögmaður, f.h. A og D, til úrskurðarnefndar velferðarmála úrskurð umdæmisráðs F frá 7. október 2025 vegna umgengni þeirra við E.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Drengurinn E er rúmlega X. Drengurinn er í tímabundinni vistun utan heimilis en forsjá hans er hjá kærendum.

Með úrskurði umdæmisráðs F, dags. 16. júlí 2025 var ákveðið að drengurinn skyldi vistaður utan heimilis í allt að fjóra mánuði. Héraðsdómur O og Landsréttur hafa staðfest úrskurðinn. Krafa barnaverndarþjónustunnar um forsjársviptingu er til meðferðar fyrir héraðsdómi. Umgengni kærenda við drenginn hefur verið aðra hverja viku, tvo klukkutíma í senn, undir eftirliti.

Úrskurðarorð hins kærða úrskurðar eru svohljóðandi, auk þess sem þar er bent á kæruheimild til úrskurðarnefndar velferðarmála:

„E, skal eiga umgengni við foreldra sína, D og A, í tvær klukkustundir í senn aðra hvora viku í húsnæði á vegum B og undir eftirliti starfsmanna barnaverndar.“

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála þann 4. nóvember 2025. Með bréfi úrskurðarnefndar velferðarmála, dags. 12. nóvember 2025, var óskað eftir greinargerð B ásamt gögnum málsins. Greinargerð B barst nefndinni með bréfi, dags. 26. nóvember 2025, og með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 2. desember 2025, var hún send lögmanni kæranda til kynningar. Frekari athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kærenda

Enginn rökstuðningur barst með kærunni. Úrskurðarnefndin lítur svo á að með kæru sé verið að krefjast þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og málinu vísað til nýrrar meðferðar umdæmisráðs.

Í hinum kærða úrskurði segir um afstöðu kærenda:

„Í greinargerð foreldra, dags 7. október 2025, kemur fram að foreldrar fara fram á að umgengni við barnið verði aukin að tímalengd og tíðni, hún fari fram á heimili fjölskyldunnar og án viðvarandi eftirlits.

Fram kemur að samkvæmt núverandi samkomulagi fari umgengni fram á hlutlausum stað, undir eftirliti, á tveggja vikna fresti, tvo tíma í senn. Foreldrar hafi ítrekað óskað eftir breyttu fyrirkomulagi, þar sem umgengni færi fram á heimili þeirra, og væri lengri (4 klukkustundir), og að þau fengju að vera með barninu í einrúmi.

Vísað er til að hagsmunir barnsins skuli ætíð vera hafðir að leiðarljósi í öllum ákvörðunum sem varði barnið, sbr. 1. mgr. 1. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002. Þetta felur í sér að stuðla verður að því að barnið eigi góð og stöðug tengsl við foreldra sína, nema sérstakar aðstæður mæli gegn því. Drengurinn sé í tímabundnu fóstri og hafi foreldrar ekki verið sviptir forsjá. Því sé eðlilegt á þessu stigi að umgengni fari fram með það fyrir augum að hann muni snúa aftur til foreldra sinna í lok tímabundinnar vistunar.

Tekið er fram að foreldrar telji að til þess að viðhalda tengslum drengsins við þau sé mikilvægt að umgengni verði aukin og minna eftirlit verði með henni, enda hafi foreldrar sýnt ábyrgð og getu til að skapa jákvætt og gott umhverfi fyrir barnið. Jafnframt að þótt barn sé tímabundið vistað utan heimilis sé það almennt talið barninu fyrir bestu að viðhalda og styrkja tengsl við foreldra sína. Ungbörn þurfi stöðugleika og fyrirsjáanleika, en einnig nánd og ástúð foreldra sinna til að þroskast eðlilega. Þá geti of takmörkuð umgengni haft neikvæð áhrif á þessi mikilvægu tengsl.

Vísað er til þess að skýrslur um umgengni hafi hingað til sýnt að foreldrar sýni barninu hlýju og umhyggju og lesi í þarfir þess. Í skýrslu eftirlitsaðila frá 11. júlí 2025 komi fram að foreldrar hafi átt “notalega stund með barni” og að faðir hafi sýnt móður stuðning og nærgætni. Sérstaklega sé tekið fram í greinargerð barnaverndar að umgengni þann 25. september 2025 hafi verið létt, foreldrar hafi spjallað og hlegið með barninu og sýnt hvort öðru hlýju. Þetta sýni að foreldrar geti skapað jákvæðar aðstæður fyrir barnið í yfirveguðu umhverfi. Þá hafi þau lýst yfir vilja til að vinna með barnavernd til að bæta aðstæður enn frekar.

Í greinargerð kemur fram að þótt fram hafi komið atvik þar sem faðir hafi sýnt óánægju og spennu hafi hann einnig lýst yfir meðvitund um að barnið ætti ekki að upplifa slíkt andrúmsloft. Með nýjum málastjóra sé vonast til að samskiptin batni og að áhersla verði lögð á samvinnu. Bent er á að foreldrar hafi verið virkir í að spyrja um líðan barnsins og sýnt áhuga á heilsu þess. Tekið er fram að takmarkandi umgengni, eins og nú er, geti valdið foreldrum streitu og óöryggi, sem aftur geti haft áhrif á barnið og á umgengni. Meiri umgengni og minna eftirlit væri frekar viðeigandi, myndi styðja við jákvæð tengsl og minnka álag á foreldra og barn.

Þá segir að af framangreindu leiði að hagsmunir drengsins krefjist þess að núverandi fyrirkomulag umgengni verði breytt til að auka og dýpka tengsl hans við foreldra hans.

Foreldrar telja að umgengni á heimili þeirra sé barninu fyrir bestu og fýsilegur kostur með viðeigandi stuðningi og eftirliti. Þegar barn sé vistað tímabundið utan heimilis sé stefnt að því að koma því aftur til foreldra sinna ef aðstæður leyfi. Það sé því mikilvægt að barnið viðhaldi tengslum við heimili fjölskyldunnar og foreldrar fái tækifæri til að sýna getu sína til umönnunar á eigin heimili, sbr. 2. mgr. 27. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002.

Þá kemur fram í greinargerð að umgengni á heimili foreldra geti auðveldað aðlögun barnsins þegar það snúi aftur heim, veitt því tilfinningu fyrir stöðugleika og leyft foreldrum að sýna fram á getu sína í kunnuglegum aðstæðum. Þetta geti einnig dregið úr álagi á foreldra, sérstaklega móður sem eigi erfitt með ferðalög vegna heilsubrests. Foreldrar telja að aðstæður séu góðar í íbúð þeirra að G og að með viðeigandi stuðningi og eftirliti væri hægt að tryggja að umgengni á heimili þeirra færi fram á öruggan og jákvæðan hátt.

Að teknu tilliti til hagsmuna barnsins og vilja foreldra til að þiggja stuðning og leiðsögn sé það mat foreldra að umgengni á heimili þeirra sé raunhæfur og æskilegur kostur“

III.  Sjónarmið B

B gerir þá kröfu að úrskurður umdæmisráðs F, dags. 7. október 2025, verði staðfestur.

Lögmaður kæranda hafi ekki skilað inn sérstakri greinargerð til stuðnings kærunni þar sem rökstutt sé hvers vegna beri að hnekkja hinum kærða úrskurði. Þar sem engin ný efnisleg rök eða sjónarmið hafa komið fram af hálfu kæranda í kæruferlinu, vísar barnaverndarþjónusta B til þeirra sjónarmiða og rökstuðnings sem fram komu við meðferð málsins hjá umdæmisráði. Vísað er sérstaklega til rökstuðnings í greinargerð barnaverndarþjónustu til Umdæmisráðs F, dags. 3. október [2025], sem og til forsendna hins kærða úrskurðar. Þau sjónarmið sem þar koma fram séu enn í gildi og standa óhögguð.

Með greinargerð fylgi greinargerð barnaverndarþjónustu til umdæmisráðs ásamt fylgigögnum hennar. Jafnframt séu lögð fram ný gögn frá barnaverndarþjónustu sem orðið hafa til á tímabilinu frá uppkvaðningu úrskurðar umdæmisráðs. Frá því að úrskurðurinn var kveðinn upp hafa engar breytingar orðið á aðstæðum sem réttlæta breytingu á fyrirkomulagi umgengni.

IV. Afstaða barnsins

Samkvæmt gögnum málsins var drengnum ekki skipaður talsmaður.

V.  Niðurstaða

Drengurinn E er rúmlega X gamall. Drengurinn er í tímabundinni vistun utan heimilis en forsjá hans er hjá kærendum.

Með hinum kærða úrskurði umdæmisráðs F frá 7. október 2025 var ákveðið að umgengni drengsins við kærendur yrði aðra hvora viku í tvo klukkutíma í senn, undir eftirliti í húsnæði á vegum B.

Fyrir umdæmisráði gerðu kærendur þá kröfu að umgengni væri lengri (4 klukkustundir) og án eftirlits á heimili þeirra.

Úrskurðarnefndin bendir á að samkvæmt 4. mgr. 51. gr. bvl. getur nefndin einungis staðfest úrskurð að niðurstöðu til eða hrundið honum að nokkru eða öllu leyti. Þá getur úrskurðarnefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju. Í þessu felst að úrskurðarnefndin getur ekki breytt hinum kærða úrskurði.

Samkvæmt 1. mgr. 74. gr. bvl. á barn rétt á umgengni við foreldra og aðra sem eru því nákomnir. Foreldrar eiga með sama hætti rétt á umgengni við barn sitt í fóstri samkvæmt 2. mgr. sömu lagagreinar, nema umgengni sé bersýnilega andstæð hagsmunum og þörfum barnsins og ósamrýmanleg þeim markmiðum sem stefnt er að með ráðstöfun þess í fóstur. Við mat á þessu skal meðal annars taka tillit til þess hversu lengi fóstri er ætlað að vara. Samkvæmt 3. mgr. lagagreinarinnar skal taka afstöðu til umgengni barns, sem ráðstafað er í fóstur, við foreldra og aðra nákomna og skal taka mið af því hvað þjóni best hagsmunum barnsins. Samkvæmt 4. mgr. sömu lagagreinar hefur umdæmisráð barnaverndar úrskurðarvald um ágreiningsefni er varða umgengni barns við foreldra og aðra nákomna, hvort sem það varðar rétt til umgengni, umfang umgengnisréttarins eða framkvæmd.

Það er meginregla í barnaverndarstarfi að hagsmunir barns skuli ávallt vera í fyrirrúmi og beita skuli þeim ráðstöfunum sem barni eru fyrir bestu. Við úrlausn þessa máls ber því að líta til þeirrar stöðu sem drengurinn er í. Það er gert til þess að unnt sé að taka ákvörðun um umgengni kæranda við son hennar á þann hátt að hún þjóni hagsmunum hans best, sbr. 3. mgr. 74. gr. bvl.

Ágreiningur málsins lítur að umfangi umgengni sem kærendur telur að eigi að vera meiri en ákveðið hefur verið. Þá er einnig ágreiningur um hvar umgengni skal fara fram og hvort hún skuli vera undir eftirliti stafsmanna barnaverndarþjónustunnar. Samkvæmt gögnum hafa komið upp erfiðleikar í umgengni kærenda við drenginn sökum óstöðugleika föður og hefur hegðun hans í umgengni skapað óöruggt umhverfi fyrir drenginn. Í ljósi þess verður að telja það hagsmuni drengsins að umgengni fari fram undir eftirliti. Þá telur nefndin að löng ferðalög í umgengni á heimili kærenda geti verið íþyngjandi fyrir svo ungt barn. Þá er ljóst samkvæmt gögnum málsins að ástand á heimili kærenda, eins og því er líst í gögnum málsins, er ekki heppilegt til umgengni. Verður að fallast á að umgengni fari fram á þeim stað sem veldur minnstu álagi fyrir barnið. Með hliðsjón af þeim gögnum sem liggja fyrir í málinu er það mat nefndarinnar að það þjóni best hagsmunum drengsins að tíðni umgengni hans við kærendur verði með þeim hætti sem ákveðið var með hinum kærða úrskurði. Er þá litið til þeirrar stöðu sem hann er í samkvæmt fyrirliggjandi gögnum.

Með hliðsjón af atvikum máls verður að mati úrskurðarnefndarinnar talið að umgengnin hafi verið ákveðin í samræmi við þau sjónarmið sem leggja ber til grundvallar samkvæmt 2., 3. og 4. mgr. 74. gr. bvl. Í því felst að gætt hafi verið meðalhófs.

Með vísan til alls þess, sem að framan greinir, ber að staðfesta hinn kærða úrskurð umdæmisráðs F.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Úrskurður umdæmisráðs F frá 7. október 2025 varðandi umgengni A og B, við E, er staðfestur.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

 

Kári Gunndórsson