Mál nr. 724/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 724/2025

Fimmtudaginn 15. janúar 2026

A

gegn

Reykjavíkurborg

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 5. nóvember 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 29. október 2025, um að skerða greiðslu fjárhagsaðstoðar til hans fyrir septembermánuð 2025.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með umsókn, dags. 3. september 2025, sótti kærandi um fjárhagsaðstoð til framfærslu fyrir tímabilið 1. til 30. september 2025. Samþykkt var að veita kæranda fjárhagsaðstoð en greiðsla til hans var skert um helming með vísan til þess að hann hefði sagt upp starfi sínu án viðhlítandi skýringa, sbr. 2. mgr. 11. gr. reglna Reykjavíkurborgar um fjárhagsaðstoð. Áfrýjunarnefnd velferðarráðs staðfesti þá niðurstöðu með ákvörðun, dags. 29. október 2025.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 5. nóvember 2025. Með bréfi, dags. 10. nóvember 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Reykjavíkurborgar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Reykjavíkurborgar barst 24. nóvember 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 25. nóvember 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að hann hafi aðeins fengið helming þeirrar félagsaðstoðar sem hann hefði þurft í október 2025 þar sem hann hafi sagt upp vinnu sinni. Hann hafi sagt upp vinnunni vegna þess að hann hafi ekki fengið greidd rétt laun, auk þess sem vinnustaðurinn hafi verið með slæma starfshætti. Kærandi sé með mál í gangi hjá stéttarfélagi sínu vegna slæmrar hegðunar vinnuveitanda. Hann hafi sagt Reykjavíkurborg að þetta ætti að vera undanþegið refsingu en því hafi verið neitað án viðeigandi skoðunar. Kærandi þurfi eftirstöðvar greiðslunnar þar sem hann sé langt á eftir með reikningana sína.

III.  Sjónarmið Reykjavíkurborgar

Í greinargerð Reykjavíkurborgar kemur fram að kærandi sé X árs gamall maður frá B sem hafi flutt til Íslands árið 2018. Hann sé einhleypur og barnlaus. Kærandi sé húsnæðislaus og dvelji hjá vinum. Hann hafi verið í vinnu en sagt upp starfi sínu í júlí 2025 og sé nú í atvinnuleit. Kærandi eigi ekki rétt á atvinnuleysisbótum hjá Vinnumálastofnun og hafi sótt um fjárhagsaðstoð til framfærslu frá Reykjavíkurborg fyrir tímabilið 1. september 2025 til 30. september 2025 með umsókn, dags. 3. september 2025. Framangreindri umsókn hafi verið synjað með bréfi þann 1. október 2025. Kærandi hafi skotið framangreindri synjun til áfrýjunarnefndar velferðarráðs sem hafi tekið málið fyrir á fundi sínum þann 29. október 2025 og afgreitt það með eftirfarandi bókun:

„Áfrýjunarnefnd velferðarráðs staðfesti synjun starfsmanna á Rafrænni miðstöð Reykjavíkurborgar um undanþágu frá skerðingu fjárhagsaðstoðar tímabilið 1. september 2025 til 30. september 2025, skv. 11. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg.“

Kærandi hafi nú skotið framangreindri ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðráðs Reykjavíkurborgar til úrskurðarnefndar velferðarmála.

Núgildandi reglur um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg með áorðnum breytingum hafi tekið gildi þann 1. apríl 2021 og verið samþykktar á fundi velferðarráðs Reykjavíkurborgar þann 24. febrúar 2021 og á fundi borgarráðs þann 4. mars 2021. Umræddar reglur séu settar á grundvelli 21. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Litið sé svo á að fjárhagsaðstoð til framfærslu frá sveitarfélagi sé neyðaraðstoð sem ekki beri að veita nema engar aðrar bjargir séu fyrir hendi. Í 1. gr. reglnanna komi fram að skylt sé að veita fjárhagsaðstoð til framfærslu einstaklinga og fjölskyldna sem ekki geti séð sér og sínum farborða án aðstoðar, sbr. IV. og VI. kafla laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, með síðari breytingum, sbr. og III. kafla reglnanna. Um fjárhagsaðstoð til framfærslu frá Reykjavíkurborg gildi sú meginregla að umsækjandi fái einungis greidda fjárhagsaðstoð til framfærslu ef hann geti ekki framfleytt sér. Umrædd meginregla eigi sér stoð í 2. gr. reglna um fjárhagsaðstoð, sbr. 19. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, sem kveði meðal annars á um skyldu hvers og eins að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára.

Í III. kafla reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg sé að finna ákvæði sem lúti að rétti til fjárhagsaðstoðar. Við mat á greiðslu fjárhagsaðstoðar samkvæmt reglunum skuli horfa til 11. gr. reglnanna sem kveði á um lækkun grunnfjárhæðar í ákveðnum tilvikum. Þá segi í 2. mgr. 11. gr. reglna um fjárhagsaðstoð:

„Hafi umsækjandi hafnað atvinnu eða sagt starfi sínu lausu án viðhlítandi skýringa, skal greiða 50% af grunnfjárhæð til framfærslu, sbr. 10. gr. reglna þessara. Ef veigamiklar ástæður, sem koma fram í mati á aðstæðum umsækjanda, mæla gegn því er heimilt að greiða 85% af grunnfjárhæð til framfærslu til umsækjanda“

Upphæð fjárhagsaðstoðar til framfærslu til einstaklings sem búi með öðrum, leigi húsnæði án þinglýsts leigusamnings eða hafi ekki aðgang að húsnæði geti numið allt að 208.591 kr., sbr. 4. mgr. 10. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg. Kærandi sé húsnæðislaus og dvelji hjá vinum og falli því undir framangreint viðmið. Kærandi hafi verið í vinnu en sagt starfi sínu lausu. Samkvæmt 2. mgr. 11. gr. reglna um fjárhagsaðstoð skuli greiða 50% af grunnfjárhæð til framfærslu hafi umsækjandi sagt starfi sínu lausu án viðhlítandi skýringa. Þá sé jafnframt tekið fram að ef veigamiklar ástæður, sem komi fram í mati á aðstæðum umsækjanda, mæli gegn því sé heimilt að greiða 85% af grunnfjárhæð til framfærslu til umsækjanda. Að teknu tilliti til framangreinds hafi kærandi því átt rétt á fjárhagsaðstoð til framfærslu, að upphæð 104.295 kr. Að sögn kæranda hafi hann sagt starfi sínu lausu vegna ósættis við vinnuveitanda og hefði leitað réttar síns hjá stéttarfélagi sem sé nú með mál hans til vinnslu. Vegna framangreinds hafi kærandi óskað eftir því að fá greitt 85% af grunnfjárhæð til framfærslu þar sem, að hans mati, væru veigamiklar ástæður fyrir því að hann hafi sagt starfi sínu lausu. Fagfundur hafi ekki mælt með samþykkt fyrir áfrýjunarnefnd velferðarráðs þar sem ekki hefði verið talið að veigamiklar ástæður væru til staðar sem gæfu tilefni til að veita undanþágu frá lækkun grunnfjárhæðar. Áfrýjunarnefnd velferðarráðs hafi tekið undir mat fagfundar, auk þess sem litið hafi verið til þess að kærandi sé ekki með húsnæðiskostnað né börn á framfæri og því séu föst útgjöld hjá honum lág.

Með vísan til framangreinds hafi áfrýjunarnefnd velferðarráðs því staðfest synjun starfsmanna Rafrænna miðstöðvar á fjárhagsaðstoð til framfærslu fyrir tímabilið 1. september 2025 til 30. september 2025, sbr. 2. mgr. 11. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg.

Þess megi geta að kærandi hafi sótt um fjárhagsaðstoð til framfærslu með umsókn, dags. 6. október 2025, fyrir tímabilið 1. október 2025 til 31. október 2025 sem hafi verið samþykkt á Rafrænni miðstöð þann 30. október 2025.

Með vísan til alls framangreinds verði að telja að ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjavíkurborgar hafi hvorki brotið gegn fyrrgreindum reglum um fjárhagsaðstoð, sbr. 21. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, né öðrum ákvæðum laga nr. 40/1991 eða ákvæðum stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 29. október 2025, um að skerða greiðslu fjárhagsaðstoðar til kæranda fyrir tímabilið 1. til 30. september 2025.

Markmið félagsþjónustu á vegum sveitarfélaga er að tryggja fjárhagslegt og félagslegt öryggi og stuðla að velferð íbúa á grundvelli samhjálpar, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. laganna skal þess gætt við framkvæmd félagsþjónustunnar að hvetja einstaklinginn til ábyrgðar á sjálfum sér og öðrum, virða sjálfsákvörðunarrétt hans og styrkja hann til sjálfshjálpar. Um leið skulu við framkvæmd félagsþjónustunnar sköpuð skilyrði til að einstaklingurinn geti tekið virkan þátt í samfélaginu á eigin forsendum. Félagsleg þjónusta skuli í heild sinni miða að valdeflingu og miðast við einstaklingsbundnar þarfir og aðstæður. Með félagsþjónustu er átt við þjónustu, aðstoð og ráðgjöf, meðal annars í tengslum við fjárhagsaðstoð, sbr. 1. mgr. 2. gr. laganna.

Í 1. mgr. 12. gr. laganna kemur fram að sveitarfélag skuli sjá um að veita íbúum þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum og jafnframt tryggja að þeir geti séð fyrir sér og sínum. Sveitarfélög skuli tryggja að stuðningur við íbúa sem hafi barn á framfæri sé í samræmi við það sem sé barninu fyrir bestu. Þá segir í 2. mgr. 12. gr. að aðstoð og þjónusta skuli jöfnum höndum vera til þess fallin að bæta úr vanda og koma í veg fyrir að einstaklingar og fjölskyldur komist í þá aðstöðu að geta ekki ráðið fram úr málum sínum sjálf. Í athugasemdum með ákvæði 12. gr. í frumvarpi til laga nr. 40/1991 kemur fram að skyldur sveitarfélaga miðist annars vegar við að veita þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum og hins vegar að tryggja að íbúar geti séð fyrir sér og fjölskyldum sínum.

Í VI. kafla laga nr. 40/1991 er kveðið á um fjárhagsaðstoð en í 19. gr. laganna kemur fram sú grundvallarregla að hverjum manni sé skylt að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára. Samkvæmt 21. gr. laganna skal sveitarstjórn setja reglur um framkvæmd fjárhagsaðstoðar að fengnum tillögum félagsmálanefndar er metur þörf og ákveður fjárhagsaðstoð til einstaklinga í samræmi við reglur sveitarstjórnar, sbr. 2. mgr. sömu greinar. Lög nr. 40/1991 veita þannig sveitarfélögum ákveðið svigrúm til útfærslu á fjárhagsaðstoð til einstaklinga. Í samræmi við það og ákvæði stjórnarskrárinnar um sjálfstjórn sveitarfélaga er mat á þeirri útfærslu að meginstefnu til lagt í hendur hverrar sveitarstjórnar er þjónustuna veitir. Verður ekki við því mati hróflað af hálfu úrskurðarnefndar velferðarmála, svo fremi það byggi á lögmætum sjónarmiðum og sé í samræmi við lög að öðru leyti.

Í 1. gr. reglna um fjárhagsaðstoð frá Reykjavíkurborg er kveðið á um lagagrundvöll fjárhagsaðstoðar. Þar kemur fram í 1. mgr. að skylt sé að veita fjárhagsaðstoð til framfærslu einstaklinga og fjölskyldna sem ekki geta séð sér og sínum farborða án aðstoðar. Í 2. gr. reglnanna kemur einnig fram sama grundvallarregla og í 19. gr. laga nr. 40/1991 að hverjum manni sé skylt að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára.

Samkvæmt 3. gr. framangreindra reglna skal við ákvörðun á fjárhagsaðstoð leggja til grundvallar grunnfjárþörf til framfærslu og frá henni dregnar heildartekjur. Heimilt sé að lækka grunnfjárhæð fjárhagsaðstoðar í ákveðnum tilvikum, sbr. 11. gr. reglnanna. Í því ákvæði eru raktar aðstæður sem geta valdið lækkun á grunnfjárhæð framfærslustyrks. Samkvæmt 2. mgr. 11. gr. skal greiða 50% af grunnfjárhæð til framfærslu, sbr. 10. gr. reglnanna, ef umsækjandi hefur hafnað atvinnu eða sagt starfi sínu lausu án viðhlítandi skýringa. Ef veigamiklar ástæður, sem fram komi í mati á aðstæðum umsækjanda, mæli gegn því sé heimilt að greiða 85% af grunnfjárhæð til framfærslu til umsækjanda. Í 3. mgr. 11. gr. segir að lækkun á fjárhagsaðstoð hefjist þegar það liggi fyrir staðfesting á því að umsækjandi hafi hafnað atvinnu eða sagt starfi sínu lausu. Sama gildi um umsækjanda sem sæti viðurlögum eða sé á biðtíma samkvæmt ákvörðun Vinnumálastofnunar.

Kærandi hefur vísað til þess að hafa sagt starfi sínu lausu þar sem hann hafi ekki fengið greidd rétt laun og að vinnustaðurinn hafi verið með slæma starfshætti. Einnig hefur kærandi bent á að hann sé með mál í gangi hjá stéttarfélagi sínu vegna ósættis við vinnuveitanda. Þær skýringar lágu einnig fyrir við áfrýjun til áfrýjunarnefndar velferðarráðs.

Af gögnum málsins er ljóst að Reykjavíkurborg sannreyndi ekki framangreindar upplýsingar, svo sem með því að óska eftir upplýsingum frá fyrrum vinnuveitanda kæranda eða stéttarfélagi hans. Þá hefur Reykjavíkurborgar í engu rökstutt afstöðu sína til þess að ekki liggi fyrir viðhlítandi skýringar fyrir uppsögn kæranda.

Með vísan til framangreinds er það niðurstaða úrskurðarnefndarinnar að mál kæranda hafi ekki verið rannsakað með fullnægjandi hætti áður en ákvörðun um skerðingu var tekin. Hin kærða ákvörðun er því felld úr gildi og lagt fyrir Reykjavíkurborg að taka umsókn kæranda til nýrrar meðferðar.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Reykjavíkurborgar, dags. 29. október 2025, um að skerða greiðslu fjárhagsaðstoðar til A, er felld úr gildi og málinu vísað til nýrrar meðferðar.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir