Mál nr. 759/2025-Úrskurður

  Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 759/2025
Fimmtudaginn 15. janúar 2026

A

gegn

B

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Kári Gunndórsson lögfræðingur, Björn Jóhannesson lögfræðingur og Helgi Viborg sálfræðingur.

Með kæru, dags. 25. nóvember 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála afgreiðslu B á afgreiðslu tilkynninga.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Málið hófst með tilkynningu Landspítala sem barst B þann 14. nóvember 2025. Í tilkynningunni var líst aðdraganda sjálfsvígstilraunar móður barna kæranda.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála þann 25. nóvember 2025. Með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 2. desember 2025, var óskað eftir greinargerð B ásamt gögnum málsins. Greinargerð B barst nefndinni með bréfi, dags. 10. desember 2025. Með bréfi, dags. 11. desember 2025, var greinargerðin send kæranda til kynningar. Frekari athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Fram kemur í kærunni að tilefni hennar sé óhæfilegur dráttur á ákvörðun í málefnum sem tengjast börnum kæranda, sem hann fari með sameiginlegt forræði yfir með móður þeirra. 

Í 4. mgr. 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 sé mælt fyrir um að dragist afgreiðsla máls óhæfilega sé heimilt að kæra það til þess stjórnvalds sem ákvörðun í málinu verði kærð til. Í 1. mgr. 6. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 (bvl.) komi fram að heimilt sé að skjóta úrskurðum og öðrum stjórnvaldsákvörðunum sem teknar séu í samræmi við lögin til úrskurðarnefndar velferðarmála eftir því sem nánar greinir í lögunum. Þrátt fyrir að ekki sé um stjórnvaldsákvörðun að ræða þá sé undantekning frá þeirri meginreglu að aðeins stjórnvaldsákvarðanir séu kæranlegar til úrskurðarnefndar velferðarmála að finna í 4. mgr. 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 þar sem mælt er fyrir um að heimilt sé að kæra til æðra stjórnvalds óhæfilegan drátt á afgreiðslu máls. Kæra sé því byggð á þeirri undantekningu.

Föstudaginn 14. nóvember [2025] barst B tilkynning frá bráðamóttöku Landspítalans er varðaði heilsu móður eftir að hún hafi verið flutt þangað í kjölfar sjálfsvígstilraunar. Þegar dvöl á bráðamóttöku lauk hafi hún verið flutt á geðdeild Landspítalans þar sem hún dvaldi í nokkra daga en þaðan barst síðan B önnur tilkynning, mánudaginn 17. nóvember [2025]. Kærandi kveðst hafa vitað af tilkynningunum því móðir hafi upplýst hann um þær og hann hafði í kjölfarið samband við B, miðvikudaginn 19. nóvember [2025], þar sem honum hafi verið tjáð að efni tilkynninganna væri „Grunur um að móðir sé í virkri vímuefnaneyslu“. Kæranda hafi verið tjáð í sama símtali að tilkynningarnar fari fyrir fund seinna sama dag. Faðir X annarra barna móður hafði í kjölfarið samband við B föstudaginn 21. nóvember [2025] og var tjáð að tilkynningarnar yrðu teknar fyrir á fundi mánudaginn 24. nóvember [2025].

Tilkynningar berast frá opinberum aðilum og efni þeirra tilkynninga sem um ræðir, er eðlilegt að líta svo á að málefnið sé brýnt. Það leysir þó barnavernd ekki undan lagalegum skyldum sínum þó tilkynningum væri öðruvísi háttað.

Í 1. mgr. 21. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 segir að þegar barnavernd hafi borist tilkynning skuli hún taka afstöðu til tilkynningarinnar eigi síðar en innan sjö daga. Það er ljóst að þessari lagareglu hefur ekki verið fylgt í meðferð þessa máls en frá því að fyrsta tilkynning berst og til dagsins í dag séu liðnir 12 dagar og því hefur B vanrækt skyldur sínar sem kveðið er á um í greininni.

Í ljósi alls þessa telji kærandi að sannað sé að dráttur málsins sé óhóflegur sbr. 4. mgr. 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 og er krafa hans sú að úrskurðanefnd velferðarmála beini því til C og B að hraða málsmeðferð og uppfylla skyldur sína í samræmi við barnalög lög nr. 80/2002

III.  Sjónarmið B

Í greinargerð B kemur fram að um sé að ræða málefni X systkina sem lúta sameiginlegri forsjá foreldra sinna.

B barst tilkynning þann 14. nóvember [2025] frá Landspítalanum þess efnis að móðir hafi komið á bráðamóttöku þann 13. nóvember [2025] með sjúkrabíl eftir inntöku lyfja. Kom fram að móðir hafði lengi verið að hugsa um að taka eigið líf og hafði skýr áform um inntöku. Fram kom að móðir lagðist inn á deild X í kjölfarið af komu á bráðamóttöku.

Tilkynningin hafi verið tekin fyrir á úthlutunarfundi B þann 17. nóvember [2025]. Þar hafi verið bókað að aflað yrði frekari upplýsinga frá Landspítalanum um hvar börnin voru þegar móðir kom á bráðamóttöku og hver staða móður væri. Þann 20. nóvember [2025] höfðu X barnsfeður móður samband við B, þar á meðal kærandi. Í þeim samtölum kom m.a. fram að móðir eigi við alvarlega geðhvarfasýki að stríða og langa og flókna neyslusögu en aldrei farið í meðferð vegna þessa. Báðir aðilar lýstu góðum samskiptum við móður og að börnin væru í þeirra umsjá og var þeim leiðbeint að tryggja öryggi barnanna og setja þau ekki í ótryggar aðstæður. Þá komu fram upplýsingar um að móðir væri mögulega fallinn. Í ljósi þeirra upplýsinga sem komu fram hjá barnsfeðrum þann 20. nóvember [2025] og vegna alvarlegrar stöðu móður hafi verið ákveðið að úthluta málinu í könnun hjá B þann 24. nóvember 2025. Þá hafði einnig borist önnur tilkynning frá Landspítalanum þann 18. nóvember [2025], dags. 17. nóvember 2025, þar sem fram kom að móðir hefði lagðst inn á deild X í kjölfar sjálfvígstilraunar þann 13. nóvember [2025]. Kom einnig fram að móðir hafði verið jákvæð fyrir amfetamíni á vímuefnaprófi og var grunur um frekari neyslu.

Rætt hafi verið við móður þann 25. nóvember 2025 og hún upplýst að tekin hafði verið ákvörðun hjá B að úthluta máli barnanna til könnunar hjá ráðgjafa hjá B. Var móður ráðlagt að fara ekki of geyst af stað með því að taka börnin aftur í sína umsjá. Var aftur haft samband við móður samdægurs eftir samtal við barnsföður móður og henni greint frá því að feðrum hafi verið ráðlagt að tryggja öryggi barnanna og setja þau ekki í ótryggar aðstæður með vísan til aðstæðna móður.

Í 1. mgr. 21. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 kemur fram að B skal taka afstöðu til tilkynningar án tafar og eigi síðar en innan sjö daga frá því að B barst tilkynning eða upplýsingar, hvort ástæða sé til þess að hefja könnun á máli. B barst tilkynning þann 14. nóvember [2025] á föstudegi og var sú tilkynning tekin til umfjöllunar þann 17. nóvember [2025], næsta mánudag eftir að tilkynning barst. Þegar tilkynning berst hefur það verið metið svo að B hefur heimild til þess að afla frekari upplýsinga hjá tilkynnanda án þess að fara í könnun ef það er metið svo, að þörf sé á frekari upplýsingum sem og var gert þann 17. nóvember [2025]. Fari svo að B afli upplýsinga frá öðrum en tilkynnanda við mat á hvort úthluta eigi máli eða loka vegna tilkynninga er lítið svo á að málið sé komið í könnun. Ljóst sé að B var því innan þess frests sem tilgreindur sé í 1. mgr. 21. gr. barnaverndarlaga um að taka tilkynninguna til umfjöllunar og var afstaðan sú að afla þyrfti frekari upplýsinga frá tilkynnanda. Eftir að B barst frekari upplýsingar hafi verið tekin ákvörðun að úthluta málinu á úthlutunarfundi þann 24. nóvember [2025] eða viku frá því að fjallað hafi verið fyrst um tilkynninguna innan B. Málið sé nú á bið eftir úthlutun til ráðgjafa en það ber að taka fram að hjá B eru tugir mála sem séu metin alvarleg og þurfa að komast til könnunar og/eða meðferðar en B reynir eins og kostur er að koma málum til vinnslu m.t.t. könnunar og/eða meðferðar sem allra fyrst.

Í ljósi ofangreinds sé það mat B að ekki hafi verið óhóflegur dráttur á vinnslu málsins hjá B og málið í viðeigandi farvegi m.t.t. könnunar sbr. 21. gr. barnaverndarlaga og sé því gerð krafa um að kæru vegna málsins hjá úrskurðarnefnd velferðarmála verði vísað frá enda engin kæranleg ákvörðun sem hefur verið tekin

 

VI.  Niðurstaða

Mál þetta varðar afgreiðslu B á tilkynningu. Afgreiðsla málsins er kærð á grundvelli 4. mgr. 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Í 1. mgr. 9. gr. stjórnsýslulaga kemur fram að ákvarðanir í málum skulu teknar svo fljótt sem unnt er. Í 4. mgr. 9. gr. segir svo að dragist afgreiðsla máls óhæfilega sé heimilt að kæra það til þess stjórnvalds sem ákvörðun í málinu verður kærð til.

Í 21. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 er fjallað um málsmeðferð vegna tilkynninga. Þar segir í 1. mgr. að þegar barnaverndarþjónusta fær tilkynningu eða berast upplýsingar með öðrum hætti um að líkamlegri eða andlegri heilsu barns eða þroska geti verið hætta búin vegna vanrækslu, vanhæfni eða framferðis foreldra, ofbeldis eða vanvirðandi háttsemi af hendi annarra eða eigin hegðunar þess eða að heilsu eða lífi ófædds barns sé stefnt í hættu eins og lýst er í 16. gr., skal hún taka afstöðu til þess án tafar, og eigi síðar en innan sjö daga frá því henni barst tilkynning eða upplýsingar, hvort ástæða sé til að hefja könnun á málinu.

Samkvæmt gögnum málsins barst fyrsta tilkynning vegna málsins þann 14. nóvember 2025 og var sú tilkynning tekin til umfjöllunar hjá B 17. nóvember 2025 þar sem tekin var ákvörðun um að afla frekari upplýsinga frá tilkynnanda. Var það mat B að þörf væri á frekari upplýsingum vegna málsins og að þeim fengnum var ákveðin að úthluta málinu þann 24. nóvember 2025.

Að virtum framangreindum upplýsingum um er það mat úrskurðarnefndarinnar að afgreiðsla máls kæranda hafi ekki dregist óhæfilega í  skilningi 4. mgr. 9. gr. stjórnsýslulaga.

Úrskurðarnefndin bendir B að gæta þess að tilkynna foreldrum um að tilkynning hafi borist og um ákvörðun sína í tilefni af henni svo fljótt sem verða má, sbr. 6. mgr. 14. gr. reglugerðar nr. 56/2004 um málsmeðferð fyrir barnaverndarnefnd. 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ekki er fallist á að afgreiðsla B vegna tilkynningar hafi dregist óhæfilega í skilningi 4. mgr. 9. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

 

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

 

Kári Gunndórsson