15 janúar 2026
/
Úrskurður nr. 17/2026
Hinn
úrskurður nr. 17/2026
í stjórnsýslumáli nr. KNU25090113
Kæra [...]
I. Kröfur, kærufrestir og kæruheimild
Hinn 12. september 2025 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Albaníu (hér eftir kærandi), ákvörðun Lögreglustjórans á Suðurnesjum, dags. 11. september 2025, um frávísun frá Íslandi.
Kærandi krefst þess að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi.
Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.
Lagagrundvöllur
Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017, reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins 2016/399 um för yfir landamæri (Schengen-landamærareglurnar), stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.
II. Málsatvik og málsmeðferð
Í hinni kærðu ákvörðun kemur fram að kæranda hafi verið frávísað frá Íslandi á grundvelli c- og d-liða 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Í athugasemdum kemur fram að kærandi hafi ekki getað leitt líkur að tilgangi dvalar. Þar að auki hafi hann ekki sýnt fram á næg fjárráð fyrir dvöl á Íslandi og för til heimaríkis.
Samkvæmt skýrslu lögreglu, dags. 12. september 2025, hafði lögregla afskipti af kæranda og bróðursyni hans, hér eftir A, við hefðbundið löggæslueftirlit á Keflavíkurflugvelli. Kærandi hafi ekki getað svarað spurningum um ferð hans til Íslands vegna tungumálaörðugleika og hafi honum því verið boðið í aðstöðu lögreglu á Keflavíkurflugvelli til frekara viðtals. Kæranda var kynntur réttur sinn til að leita sér m.a. aðstoðar lögmanns á eigin kostnað samkvæmt 11. gr. laga um útlendinga.
Lögregla ræddi við A sem kvað kæranda vera kominn til landsins til þess að heimsækja sig og annan bróðurson kæranda, hér eftir B. Að sögn A ætlaði kærandi að dvelja á Íslandi í þrjár til fjórar vikur en ekki væri búið að bóka flug fyrir hann frá landinu að nýju. Að sögn A myndi kærandi dvelja á heimili A að tilgreindu heimilisfangi í Kópavogi. Fram kom að B byggi á sama heimili. Að sögn A myndi kærandi heimsækja Skógafoss, Gullfoss, Reykjavík og kynni að fara í annað ferðalag. Kærandi hefði ekki heimsótt Ísland áður.
Í samtali lögreglu við kæranda, sem fram fór með aðstoð túlks, kom fram að hann væri kominn til landsins til þess að heimsækja bróðursyni sína og bróður, hér eftir C. Hann hafi ætlað sér að dvelja eins lengi og honum væri heimilt en aðspurður um nánari tímaramma kvaðst hann ætla að dvelja í um einn mánuð. Kærandi hefði ekki bókaðan farmiða til heimaríkis þar sem hann skorti tölvukunnáttu auk þess sem enska hans væri takmörkuð. Myndu bróðursynir kæranda aðstoða hann við bókun farmiða. A hefði bókað farmiða kæranda til Íslands þrátt fyrir að kærandi hafi greitt fyrir hann sjálfur og hafi ætlað sér að greiða fyrir farmiða frá Íslandi. Kærandi kvaðst ekki hafa nákvæma ferðaáætlun heldur myndi hann fara þangað sem frændur hans tækju hann. Kærandi hafi sýnt fram á 210 evrur og 100 bandaríkjadali í reiðufé. Kærandi kvaðst vera með 3.000 evrur á greiðslukorti en gat ekki sýnt fram á það. Hann starfi í Grikklandi við byggingariðnað og væri í fríi frá vinnu.
Við uppflettingu í kerfum lögreglu hafi komið í ljós að A væri ekki skráður til heimilis á uppgefnu heimilisfangi heldur við annað hús í sömu götu. Þá væri B ekki skráður til sama heimilis þó hann byggi í sama íbúðarhúsi. Hafi það jafnframt vakið athygli lögreglu að 18 einstaklingar væru skráðir til heimilis í sömu íbúð og A og fimm aðrir í sömu íbúð og B. Lögregla hafi spurt A um ósamræmi í framburði hans um heimilishald. Aðspurður kvaðst hann ekki viss um húsnúmer og hafi viljað hringja í B. A kvaðst ekki búa í sömu íbúð og B þar sem kærasta A væri að íhuga að koma til Íslands. Aðspurður lýsti A því yfir að B greiddi húsaleigu þeirra.
Lögregla hafi rætt frekar við kæranda með aðstoð túlks. Aðspurður hafi hann ekki getað sýnt fram á launaseðla, ráðningarsamning eða bankainnstæðu. Hann hafi ekki getað sýnt fram á hvenær hann þyrfti að mæta til vinnu að nýju. Hann hafi síðast mætt 15. ágúst 2025 og hafi verið í almennu frí á Grikklandi vegna hitastigs. Aðspurður um nákvæmari tilgang dvalar kvaðst kærandi eingöngu vera mættur að heimsækja frændur sína hér á landi.
Í kjölfarið hafi lögregla tekið ákvörðun um að frávísa kæranda á grundvelli c- og d-liða 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Lagði lögregla til grundvallar að hann hefði ekki sýnt fram á nægt fjármagn til dvalar, einkum í ljósi þess að hann hefði ekki bókað flug frá landinu. Þá hefði hann heldur ekki getað útskýrt hvað hann hygðist gera á meðan dvöl hans stæði. Áréttaði lögregla sérstaklega fyrir kæranda að hann hefði ekki sýnt fram á innstæðu á greiðslukorti og því væri ekki unnt að byggja á þeim framburði. Þá hefði kærandi lagt fram kvittun úr hraðbanka sem væri þriggja daga gömul og yrði heldur ekki byggt á henni.
Kærandi kærði ákvörðun Lögreglustjórans á Suðurnesjum til kærunefndar útlendingamála 12. september 2025. Hinn 17. september 2025 var kæranda skipaður talsmaður samkvæmt 3. mgr. 13. gr. laga um útlendinga. Hinn 22. september 2025 lagði kærandi fram greinargerð vegna málsins. Gögn frá lögreglu bárust kærunefnd 1. október 2025.
III. Málsástæður og rök kæranda
Í greinargerð kæranda kemur fram að kærandi hafi komið til landsins með flugi frá Búdapest, Ungverjalandi. Lögregla hafi haft afskipti af honum og spurt út í tilgang ferðar hans. Kæranda hafi verið birt ákvörðun um frávísun frá landinu. Ekki hafi komið fram hvaða gögn hafi skort er leiddi til töku ákvörðunarinnar. Þá hafi ákvörðunin ekki innihaldið leiðbeiningar um rétt kæranda til að óska eftir rökstuðningi. Við birtingu ákvörðunar hafi kæranda fyrst verið kynntur réttur sinn til að leita aðstoðar lögmanns á eigin kostnað. Þá hafi honum verið gert að sæta tilkynningarskyldu á grundvelli 114. gr. laga um útlendinga og 15. gr. laga um landamæri.
Kærandi byggir á því að lögregla hafi brotið gegn leiðbeiningarskyldu sinni, sbr. 7. gr. stjórnsýslulaga, með því að leiðbeina honum ekki um hvaða gögn hafi skort og þær réttarheimildir sem hafi reynt á við úrlausn málsins. Vegna vanrækslu lögreglu hafi kæranda ekki verið kunnugt um mikilvægi þess að leggja fram gögn til sönnunar á tilgangi dvalar sinnar í skilningi 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri. Hafi kærandi þannig setið í óvissu um réttarstöðu sína og ekki gefist raunhæfur möguleiki til að gæta hagsmuna sinna við meðferð málsins. Hafi hann þar með ekki fengið að njóta andmælaréttar samkvæmt 13. gr. stjórnsýslulaga og 12. gr. laga um útlendinga.
Kærandi byggir einnig á því að lögregla hafi ekki sinnt sértækri leiðbeiningarskyldu sinni samkvæmt 11. gr. laga um útlendinga. Samkvæmt ákvæðinu skal útlendingi þegar í upphafi frávísunarmáls leiðbeint um réttindi sín og málsmeðferð á tungumáli sem með sanngirni megi ætla að hann skilji. Byggir kærandi á því að lögregla hafi brotið gegn ákvæðinu því að leiðbeina kæranda um réttindi sín við birtingu ákvörðunar en ekki í upphafi máls líkt og ákvæðið áskilji. Vísar kærandi til nokkurra úrskurða kærunefndar þar að lútandi. Hann telur að framangreindir annmarkar hafi leitt til þess að mál hans hafi ekki verið rannsakað í samræmi við 10. gr. stjórnsýslulaga. Hafi vanrækslan jafnframt komið í veg fyrir að einstaklingsbundið mat hafi farið fram. Hafi annmarkarnir leitt til efnislega rangrar ákvörðunar.
Í hinni kærðu ákvörðun sé hvorki að finna rökstuðning né leiðbeiningar um rétt til rökstuðnings í samræmi við 1. tölul. 2. mgr. 20. gr. stjórnsýslulaga. Ákvörðunin hafi því ekki verið nægilega skýr til að kærandi geti metið réttarstöðu sína.
Kærandi byggir á því að framangreindir annmarkar gefi vísbendingu um að hin raunverulega ástæða frávísunar hafi verið þjóðerni kæranda. Sú staðreynd að honum hafi verið frávísað án fullnægjandi rannsóknar eða málefnalegra ástæðna, ásamt vísbendingum um að embætti Lögreglustjórans á Suðurnesjum beini sjónum sínum einkum að albönskum ríkisborgurum, bendir til þess að um ólögmæta mismunun hafi verið að ræða. Brjóti slík málsmeðferð gegn 65. gr. stjórnarskrárinnar, 11. gr. stjórnsýslulaga og 14. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Samkvæmt framangreindu telji kærandi að ákvörðunin sé haldin verulegum annmörkum. Hafi lögreglu því ekki verið heimilt að gera honum að sæta tilkynningarskyldu á flugvellinum.
IV. Niðurstaða kærunefndar útlendingamála
Samkvæmt 1. mgr. 49. gr. laga um útlendinga er útlendingi, sem ekki þarf vegabréfsáritun til landgöngu, heimilt að dveljast hér á landi í 90 daga frá komu til landsins. Dvöl í öðru ríki sem tekur þátt í Schengen-samstarfinu telst jafngilda dvöl hér á landi. Kærandi er ríkisborgari Albaníu og þarf því ekki vegabréfsáritun til landgöngu hér á landi, enda sé hann handhafi vegabréfs með lífkennum.
Ákvörðun Lögreglustjórans á Suðurnesjum um frávísun kæranda, dags. 11. september 2025, byggir á c- og d-liðum 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga, sbr. reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017.
Í 106. gr. laga um útlendinga er kveðið á um frávísun við komu til landsins. Samkvæmt ákvæðinu er m.a. heimilt að vísa útlendingi frá landi við komu til landsins eða allt að sjö sólarhringum frá komu þegar hann hefur ekki tilskilið leyfi til dvalar eða vinnu eða getur ekki leitt líkur að þeim tilgangi sem gefinn er upp fyrir dvölinni, sbr. c-lið ákvæðisins. Í greinargerð með frumvarpi því sem varð að gildandi lögum um útlendinga segir m.a. að ákvæði c-liðar mæli fyrir um að heimilt sé að vísa útlendingi frá landi ef hann geti ekki leitt líkur að þeim tilgangi sem gefinn sé upp fyrir dvölinni. Sé ákvæðið efnislega samhljóða c-lið 1. mgr. 5. gr. reglugerðar (EB) nr. 562/2006 um för fólks yfir landamæri (Schengen landamærareglurnar). Þá er í greinargerðinni vísað til 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri nr. 866/2017. Samkvæmt 5. mgr. 106. gr. laga um útlendinga er heimilt að vísa útlendingi frá landi eftir reglum 1. mgr. þótt sjö sólarhringa fresturinn sé liðinn. Þó verður meðferð máls að hefjast innan níu mánaða frá komu hans til landsins. Samkvæmt 1. mgr. 106. gr. a laga um útlendinga tekur lögreglustjóri ákvörðun um frávísun við komu til landsins samkvæmt 1. mgr. 106. gr. laganna. Útlendingastofnun tekur ákvörðun um frávísun eftir komu til landsins og aðrar ákvarðanir samkvæmt XII. kafla laganna.
Með reglugerð nr. 866/2017 um för yfir landamæri voru innleidd ákvæði reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) nr. 2016/399 um setningu sambandsreglna um för fólks yfir landamæri (e. Schengen Borders Code) og tók reglugerðin við af áðurnefndri reglugerð nr. 562/2006. Í 5. gr. reglugerðar nr. 866/2017 er mælt fyrir um skilyrði fyrir komu útlendinga til landsins sem hvorki eru EES- né EFTA borgarar. Kemur þar fram að útlendingur sem hvorki er EES- né EFTA-borgari, sem hyggst dvelja á Schengen-svæðinu, þ.m.t. Íslandi, í allt að 90 daga á 180 daga tímabili verði, auk þeirra skilyrða sem koma fram í 106. gr. laga um útlendinga, að uppfylla þau skilyrði sem fram koma í a- til e-liðum ákvæðisins. Eru skilyrðin eftirfarandi: Að framvísa gildum, lögmætum og ófölsuðum ferðaskilríkjum eða öðru kennivottorði sem heimilar honum för yfir landamæri, sbr. viðauka 3. Ferðaskilríki skal vera gefið út á sl. 10 árum til þess að það teljist gilt og gildistími ferðaskilríkis vera í a.m.k. þrjá mánuði umfram brottfarardag, sbr. a-lið. Hafa gilda vegabréfsáritun sé hann ekki undanþeginn áritunarskyldu, nema hann hafi gilt dvalarleyfi eða gilda vegabréfsáritun til langs tíma, sbr. viðeigandi viðauka í reglugerð um vegabréfsáritanir, sbr. b-lið. Má ekki vera skráður í Schengen-upplýsingakerfið í þeim tilgangi að meina honum komu til landsins, sbr. c-lið. Má ekki vera talinn ógna þjóðaröryggi, allsherjarreglu, almannaheilsu eða alþjóðasamskiptum ríkisins eða annars Schengen-ríkis, sbr. d-lið. Loks þarf viðkomandi að geta fært rök fyrir tilgangi og skilyrðum fyrirhugaðrar dvalar, og hafa nægt fé sér til framfærslu, á meðan dvöl stendur og vegna ferðar til upprunalands eða gegnumferðar til þriðja lands, eða vera í aðstöðu til að útvega sér slíkt fé á lögmætan hátt, sbr. e-lið.
Til sönnunar á að framangreindum skilyrðum 5. gr. reglugerðarinnar fyrir komu sé fullnægt sé landamæraverði m.a. heimilt að krefja útlending samkvæmt 1. mgr. um eftirfarandi gögn vegna ferðalaga af persónulegum ástæðum: Gögn sem sýna fram á tryggt húsnæði, t.d. boðsbréf frá gestgjafa eða önnur gögn sem sýna fram á hvar viðkomandi hyggst búa, gögn sem staðfesta ferðaáætlun, staðfesting bókunar á skipulagðri ferð eða önnur gögn sem varpa ljósi á fyrirhugaða ferðaáætlun og gögn varðandi heimferð, s.s. farmiða.
Samkvæmt gögnum málsins framvísaði kærandi ekki farmiða úr landi að lokinni fyrirhugaðri dvöl en samkvæmt framangreindu eru gögn varðandi heimferð meðal grundvallar fylgigagna í skilningi 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri. Að sögn kæranda hafi hann ætlað að dvelja á Íslandi í um mánuð en að sögn A myndi kærandi dvelja í um þrjár til fjórar vikur. Samkvæmt umfjöllun í skýrslu lögreglu gat kærandi ekki sýnt fram á launaseðla eða ráðningarsamning. Þá hafi kærandi borið fyrir sig að hafa ekki fengið sérstaka dagsetningu um endurkomu í vinnu heldur væri honum frjálst að mæta aftur þegar honum hentaði. Samkvæmt framangreindu var ekki unnt að slá því föstu hvenær kærandi yfirgæfi landið. Kærandi hafði ekki getað gert grein fyrir ferðaáætlun heldur vísaði til samveru með frændum sínum og að hann myndi fylgja þeim. Að sögn A myndi kærandi m.a. skoða Skógafoss, Gullfoss, auk þess sem hann myndi skoða Reykjavík. Framangreindu til viðbótar framvísaði kærandi 210 evrum og 100 bandaríkjadölum í reiðufé til sönnunar á framfærslu. Kærandi kvaðst hafa meiri fjármuni á bankareikningi en gat ekki sýnt fram á það. Ljóst er af ákvæði 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri að útlendingar þurfa að geta fært rök fyrir tilgangi og skilyrðum fyrirhugaðrar dvalar og leggja fram viðhlítandi gögn þar að lútandi. Meðal gagna sem talin eru upp í ákvæðinu er nægt fé til framfærslu en ljóst er að fjármagn verður að taka mið af ferðaáætlun, bæði er varðar lengd dvalar en einnig fyrirhugaða afþreyingu.
Kröfur til kæranda um að geta gert grein fyrir ferðaáætlun aukast eftir því sem fyrirhuguð dvöl lengist. Er því ekki gerð athugasemd við að lögregla hafi gert ríkari kröfur en ella til þess að kærandi legði fram gögn sem sýndu fram á ferðaáætlun og tilgang dvalar, enda kvaðst kærandi ætla að dvelja hér á landi í mánuð. Er þá jafnframt litið til þess að kærandi hafði ekki sýnt fram á farmiða til heimaríkis að nýju. Samkvæmt framangreindu verður fallist á að framburður kæranda um umfang og tilgang dvalar hafi verið ótrúverðugur. Þar að auki er ljóst að fjármunir kæranda voru afar takmarkaðir sé tekið mið af lengd fyrirhugaðrar dvalar. Með vísan til þess hefur kærandi ekki fært rök fyrir tilgangi dvalar, sbr. 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri.
Með vísan til framangreinds hefur kærandi ekki leitt líkur að þeim tilgangi sem hann gaf upp fyrir dvölinni. Voru skilyrði til frávísunar á grundvelli c-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga því uppfyllt.
Samkvæmt d-lið 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga er m.a. heimilt að vísa útlendingi frá við komu til landsins eða allt að sjö sólarhringum frá komu ef hann getur ekki sýnt fram á að hann hafi eða eigi tryggð nægileg fjárráð til dvalar hér á landi og til heimferðar. Fram kemur í athugasemdum við ákvæðið að meta þurfi hverju sinni hvenær útlendingur teljist hafa nægileg fjárráð til framfærslu og til heimferðar. Þá yrði skilyrðum um nægileg fjárráð til heimferðar t.d. fullnægt með framvísun farmiða. Samkvæmt 2. mgr. 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri skal við mat á því hvort útlendingur teljist hafa nægileg fjárráð m.a. tekið mið af lengd og tilgangi dvalar. Mat á fjárráðum megi byggja á reiðufé, ferðatékkum og greiðslukortum sem útlendingur sé handhafi að.
Samkvæmt gögnum málsins hafði kærandi 210 evrur og 100 bandaríkjadali í reiðufé við komu til landsins. Kærandi kvaðst hafa fjármuni á greiðslukorti en gat ekki sýnt fram á það. Verður ekki talið að þriggja daga gömul hraðbankakvittun um innistæðu reiknings geti talist næg sönnun í tilviki kæranda. Nægileg fjárráð þurfa að taka mið af lengd dvalar en samkvæmt niðurlagi d-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga þurfa fjárráðin einnig að nægja fyrir heimferð. Líkt og að framan greinir sýndi kærandi ekki fram á farmiða úr landi. Er því ekki unnt að slá föstu hversu lengi kærandi myndi dvelja hér á landi en samkvæmt framburði hans hafi hann ætlað að dvelja á Íslandi í um mánuð. Að því virtu er lagt til grundvallar að kærandi hafi ekki sýnt fram á nægileg fjárráð til dvalar hér á landi og til heimferðar. Voru skilyrði til frávísunar á grundvelli d-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga því uppfyllt.
Samantekt
Að öllu framangreindu virtu er hin kærða ákvörðun um frávísun kæranda á grundvelli c- og d-liða 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga, staðfest.
Skylda kæranda til að dveljast á tilteknum stað
Í greinargerð kæranda er gerð krafa þess efnis að felld verði úr gildi ákvörðun lögreglu um að gera kæranda að halda sig á ákveðnum stað á grundvelli 15. gr. laga um landamæri nr. 136/2022, sbr. g-lið 1. mgr. 114. gr. laga um útlendinga. Endurskoðun á ákvörðunum lögreglu sem teknar eru á grundvelli 114. gr. laga um útlendinga er á höndum dómstóla en ekki kærunefndar útlendingamála. Verður þeim hluta málsins því vísað frá kærunefnd.
Athugasemdir kæranda við meðferð lögreglu
Kærandi kveðst hafa orðið fyrir mismunun á grundvelli þjóðernis við meðferð málsins. Að virtum gögnum málsins hefur kærandi ekki fært rök fyrir því að meðferð málsins hafi ekki verið í samræmi við stjórnsýslulög, lög um útlendinga og aðrar óskráðar málsmeðferðarreglur stjórnsýsluréttarins auk stjórnarskrá. Kæranda er bent á að hann geti borið umkvartanir um vinnubrögð lögreglu undir nefnd um eftirlit með lögreglu eða héraðssaksóknara, sbr. VII. kafla lögreglulaga nr. 90/1996, telji hann ástæðu til.
Athugasemdir við störf lögreglu
Hin kærða ákvörðun fjallar um réttindi og skyldur kæranda í skilningi 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga. Í ákvörðuninni kemur fram að kæranda væri vísað frá landinu á þeim lagagrundvelli sem hér hefur verið fjallað um að framan. Að öðru leyti kom ekki fram í ákvörðuninni hvaða atvik er vörðuðu kæranda hefðu leitt til þeirrar niðurstöðu eða þau meginsjónarmið sem voru ráðandi við töku ákvörðunarinnar að undanskildum þeim athugasemdum sem koma fram í ákvörðuninni um að kærandi hafi ekki getað sýnt fram á tilgang dvalar né sýnt fram á nægt fjármagn. Verður því að líta svo á að hinni kærðu ákvörðun hafi ekki fylgt rökstuðningur í skilningi 22. gr. stjórnsýslulaga. Bar því að leiðbeina kæranda um þá heimild sína samkvæmt 21. gr. stjórnsýslulaga að fá slíkan rökstuðning eftir á. Í hinni kærðu ákvörðun var ekki fyrir að finna slíkar leiðbeiningar. Að þessu leyti var hin kærða ákvörðun ekki í samræmi við 2. mgr. 20. gr. stjórnsýslulaga. Framangreindur annmarki hefur þó ekki áhrif á niðurstöðu málsins.
Úrskurðarorð:
Ákvörðun Lögreglustjórans á Suðurnesjum er staðfest.
The decision of the Police Commissioner of Suðurnes District is affirmed.