15 janúar 2026
/
Úrskurður nr. 6/2026
Hinn
úrskurður nr. 6/2026
í stjórnsýslumáli nr. KNU25090011
Kæra [...]
I. Kröfur, kærufrestir og kæruheimild
Hinn
Kærandi krefst þess að hin kærða ákvörðun verði fellt úr gildi.
Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.
Lagagrundvöllur
Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017, ásamt síðari breytingum, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.
II. Málsatvik og málsmeðferð
Kærandi kærði ákvörðunina 31. ágúst 2025. Með bréfi, dags. 5. desember 2025, var kæranda skipaður talsmaður vegna málsins. Kærandi lagði fram greinargerð og fylgigögn 19. desember 2025.
III. Málsástæður og rök kæranda
Í greinargerð kæranda eru aðstæður hennar og málsatvik rakin. Kærandi hafi verið stöðvuð við landamæraeftirlit eftir 72 daga dvöl innan Schengen-svæðisins þrátt fyrir að vegabréfsáritun hennar hafi eingöngu heimilað henni dvöl í 60 daga. Kærandi byggir á því að hin kærða ákvörðun sé ógildanleg og krefst þess að hún verði felld úr gildi. Hún hafi dvalið umfram heimild sökum misskilnings og vankunnáttu á regluverki en taldi sig hafa verið heimilt að dvelja á Schengen-svæðinu í 90 daga. Í ljósi þess sé endurkomubann til tveggja ára óhófleg ráðstöfun gagnvart henni. Aðgerðir lögreglu séu ekki í samræmi við meðalhófsreglu, einkum með hliðsjón af því að ekki sé um alvarlegt brot að ræða. Því hefði verið eðlileg framkvæmd að veita kæranda frest til sjálfviljugrar heimfarar í stað þess að ákvarða henni endurkomubann. Ber einnig að líta til þess að kærandi hafi verið á leið til dvalarríkis og hafði eingöngu millilent á Íslandi vegna tengiflugs. Kærandi byggir á því að lögreglu hafi borið að veita henni frest til þess að yfirgefa landið sjálfviljug, sbr. 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga. Samkvæmt ákvæðinu beri að veita slíkan frest að meginreglu. Lögregla hafi þó ákveðið að beita f-lið ákvæðisins sökum brottvísunar á ytri landamærum Schengen-svæðisins. Hafi lögregla ekki gætt meðalhófs við beitingu 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga.
IV. Niðurstaða kærunefndar útlendingamála
Samkvæmt 1. mgr. 49. gr. laga um útlendinga er útlendingi, sem þarf vegabréfsáritun til landgöngu ekki heimilt að dveljast hér á landi lengur en áritunin segir til nema sérstakt leyfi komi til. Dvöl í öðru ríki sem tekur þátt í Schengen-samstarfinu telst jafngilda dvöl hér á landi. Þá segir í 1. mgr. 50. gr. laganna að útlendingur sem hyggist dvelja hér á landi lengur en honum sé heimilt samkvæmt 49. gr. þurfi að hafa dvalarleyfi.
Með ákvörðun grískra stjórnvalda, dags. 5. júní 2025, fékk kærandi útgefna vegabréfsáritun sem heimilaði henni 60 daga dvöl á Schengen-svæðinu á tímabilinu 17. júní til 30. ágúst 2025. Samkvæmt stimpli í vegabréfi kæranda kom hún inn á Schengen-svæðið 19. júní 2025 í gegnum alþjóðaflugvöllinn í Vínarborg, Austurríki. Vegabréfið inniheldur ekki útstimpil eftir framangreint tímamark. Með hliðsjón af 60 daga dvalartíma var kæranda heimilt að dvelja á svæðinu til 17. ágúst 2025 að hámarki. Samkvæmt framangreindu var dvöl kæranda ólögmæt þegar lögregla hafði afskipti af henni 30. ágúst 2025.
Í 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga kemur fram að svo framarlega sem 102. gr. eigi ekki við skuli vísa útlendingi úr landi sem dvelst ólöglega í landinu eða þegar tekin hefur verið ákvörðun sem bindur enda á heimild útlendings til dvalar í landinu. Í 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga kemur m.a. fram að brottvísun feli í sér bann við komu til landsins síðar. Endurkomubann skuli að jafnaði ekki vara lengur en fimm ár og eigi skemur en tvö ár. Í f-lið 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga kemur fram að jafnaði skuli lögregla eða Útlendingastofnun veita útlendingi sjö til 30 daga frest til að yfirgefa landið sjálfviljugur. Heimilt sé að veita styttri frest eða fella hann niður ef útlendingi er vísað frá eða brott á ytri landamærum Schengen-svæðisins. Í athugasemdum við ákvæði 2. mgr. 104. gr. í frumvarpi því er varð að lögum um útlendinga kemur m.a. fram að jafnaði sé gefinn frestur til að yfirgefa landið að eigin frumkvæði. Í ákveðnum tilvikum sé ekki veittur slíkur frestur, svo sem hafi útlendingur gefið mjög rangar upplýsingar, hætta sé á að hann reyni að fara í felur eða viðkomandi teljist hættulegur.
Lög um landamæri kveða á um reglur er varða landamærastjórn og landamæravörslu. Lögin gilda jafnframt um heimild einstaklinga til farar yfir innri eða ytri landamæri Schengen-svæðisins við komu til landsins og brottför frá landinu. Í 3. mgr. 14. gr. laganna kemur fram að við eftirlit með för fólks úr landi er lögreglu heimilt að vísa ríkisborgara þriðja ríkis úr landi og banna honum endurkomu samkvæmt skilyrðum laga um útlendinga, dvelji hann ólöglega á Schengen-svæðinu.
Í athugasemdum við 3. mgr. 14. gr. í frumvarpi því er varð að lögum um landamæri kemur fram að við töku ákvörðunar um brottvísun skuli fylgja málsmeðferð laga um útlendinga og stjórnsýslulaga. Viðkomandi eigi til að mynda rétt á því að andmæla ákvörðun og leita sér aðstoðar lögmanns á eigin kostnað. Réttur til að tjá sig skriflega er þó ekki fyrir hendi þegar útlendingi ber að tjá sig munnlega við starfsmenn landamæraeftirlits eða lögreglu, sbr. 2. málsl. 1. mgr. 12. gr. laga um útlendinga. Viðkomandi skuli einnig almennt veittur frestur til að yfirgefa landið sjálfviljugur og skuli þá að jafnaði miða við 7 daga frest nema ákvæði a-, til f-liðar 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga eigi við. Þá falli endurkomubann úr gildi fari viðkomandi innan veitts frests. Leitast skuli við að einstaklingur nái bókaðri för sinni af landinu en til að koma í veg fyrir þær aðstæður að ríkisborgari þriðja ríkis missi mögulega af bókaðri brottför sinni, t.d. flugi, er lögreglu heimilt að taka ákvörðun um brottvísun í fjarveru hans. Skal þá tilkynna viðkomandi um hugsanlega brottvísun hans með endurkomubanni en veita honum samfara þeirri tilkynningu frest til að andmæla. Einnig skal óska eftir því að einstaklingur gefi upp heimilisfang, dvalarstað og/eða aðrar upplýsingar sem eru nauðsynlegar til að geta náð í viðkomandi eftir brottför hans af landinu og til að geta birt honum niðurstöðu þess brottvísunarmáls sem hafið er. Gæta þurfi að málsmeðferðarreglum sem um brottvísanir gilda í þessum tilvikum líkt og þegar ákvörðun um brottvísun er tekin á staðnum. Tilgangur með ákvörðun um brottvísun á landamærum er að binda enda á dvöl viðkomandi. Þó að ríkisborgari þriðja ríkis sé á leið úr landi getur hin ólögmæta dvöl og brottvísunarákvörðun haft þýðingu fyrir viðkomandi, jafnvel þótt endurkomubann taki ekki gildi gagnvart honum, enda kann hann að verða skráður í viðeigandi upplýsingakerfi eins og Schengen-upplýsingakerfið (SIS), sbr. III. kafla laga um Schengen-upplýsingakerfið á Íslandi, nr. 51/2021.
Með hinni kærðu ákvörðun var kæranda ákveðin brottvísun og endurkomubann á grundvelli 3. mgr. 14. gr. laga um landamæri og 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga, sbr. 2. mgr. 101. gr. laganna. Líkt og þegar hefur verið rakið hafði kærandi vegabréfsáritun í gildi sem heimilaði henni 60 daga dvöl á tímabilinu 17. júní til 30. ágúst 2025. Kærandi kom inn á Schengen-svæðið 19. júní 2025 og var því heimilt að dvelja á svæðinu til 17. ágúst 2025. Samkvæmt framangreindu var dvöl kæranda ólögmæt þegar lögregla hafði afskipti af henni 30. ágúst 2025.
Samkvæmt gögnum málsins var kæranda gefinn kostur á því að afla sér lögfræðiaðstoðar á eigin kostnað, sbr. a-lið 1. mgr. 11. gr. laga um útlendinga, auk þess sem henni var veitt færi á að tjá sig munnlega um málið fyrir töku ákvörðunar, sbr. 12. gr. laga um útlendinga og 13. gr. stjórnsýslulaga. Samkvæmt skýrslu lögreglu hafi kærandi ekki áttað sig á því að hún mætti einungis dvelja í 60 daga samkvæmt útgefinni dvalarheimild og hefði því dvalið of lengi. Verður því ekki talið að kærandi hafi sýnt fram á með haldbærum gögnum að dvöl hennar á Schengen-svæðinu hafi verið lögmæt þegar lögregla hafði afskipti af henni á Keflavíkurflugvelli. Að virtum ákvæðum laga um útlendinga er ljóst að kærandi ber ábyrgð á og ber að geta sýnt fram á lögmæti eigin dvalar, sbr. 14. gr. laga um útlendinga. Er málsástæðu kæranda um að aðgerðir lögreglu hafi ekki verið í samræmi við meðalhófsreglu af þeim sökum hafnað.
Samkvæmt ákvörðun lögreglunnar var kæranda gert að sæta tveggja ára endurkomubanni til landsins samkvæmt 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga og henni ekki veittur frestur til að yfirgefa landið, sbr. f-lið 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga. Í athugasemdum við 3. mgr. 14. gr. í frumvarpi því er varð að lögum um landamæri kemur fram að almennt skuli veita frest til sjálfviljugrar brottfarar og skuli þá að jafnaði miða við sjö daga frest nema ákvæði a-, til f-liðar 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga eigi við. Lögreglu er heimilt að fella niður frest til sjálfviljugrar heimfarar á grundvelli f-liðar 2. mgr. 104. gr. laganna ef útlendingi er vísað frá eða brott á ytri landamærum Schengen-svæðisins. Í frumvarpi því er varð að lögum um útlendinga er ekki fjallað sérstaklega um beitingu f-liðar 2. mgr. 104. gr. laganna. Ákvæðið er afdráttarlaust og með vísan til framangreinds verður talið að það eigi við um tilvik kæranda. Er frestur kæranda til þess að yfirgefa landið sjálfviljug því felldur niður og málsástæðu kæranda um slíkan frest hafnað.
Í 102. gr. laga um útlendinga er kveðið á um vernd gegn frávísun og brottvísun og takmarkanir á ákvörðun um brottvísun. Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. skal brottvísun ekki ákveðin ef hún, með hliðsjón af málsatvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Ekkert í gögnum málsins eða málatilbúnaði kæranda bendir til þess að ákvæðið standi í vegi fyrir brottvísun hennar.
Meginregla íslensks stjórnsýsluréttar er sú að stjórnvaldsákvarðanir skuli rökstuddar eftir á, sbr. 1. mgr. 21. gr. stjórnsýslulaga. Í samræmi við það skal stjórnvald leiðbeina um rétt til rökstuðnings við birtingu ákvörðunar, sbr. 1. tölul. 2. mgr. 20. gr. stjórnsýslulaga. Þegar ákvörðun stjórnvalds er rökstudd, hvort sem er samhliða eða eftir á, skal efni rökstuðnings vera í samræmi við fyrirmæli 22. gr. stjórnsýslulaga. Þar kemur fram að í rökstuðningi ákvörðunar skuli vísa til þeirra réttarreglna sem ákvörðun stjórnvalds sé byggð á. Að því marki, sem ákvörðun byggist á mati, skal í rökstuðningnum greina frá þeim meginsjónarmiðum sem ráðandi voru við matið. Þar sem ekki er rökstutt í hinni kærðu ákvörðun hvernig mat var lagt á 3. mgr. 102. gr., hvers vegna frestur til að yfirgefa landið hafi verið felldur niður og vísað til viðeigandi lagaákvæðis og framlögð gögn kæranda tiltekin og afstaða tekin til þeirra var samhliða rökstuðningur með ákvörðun lögreglunnar ekki í samræmi við 22. gr. stjórnsýslulaga. Bar Lögreglustjóranum á Suðurnesjum því að leiðbeina kæranda um rétt hennar til eftirfarandi rökstuðnings.
Framangreindur skortur á leiðbeiningum um rétt til eftirfarandi rökstuðnings skv. 2. mgr. 20. gr. stjórnsýslulaga leiðir ekki einn og sér til ógildingar á hinni kærðu ákvörðun þar sem hann hefur hvorki áhrif á lögmæti né réttmæti ákvörðunarinnar. Líkt og framan hefur verið rakið var málsmeðferð og ákvörðun Lögreglustjórans á Suðurnesjum að öðru leyti í samræmi við lög um útlendinga, lög um landamæri og stjórnsýslulög.
Að framangreindu virtu er ákvörðun Lögreglustjórans á Suðurnesjum um brottvísun og endurkomubann kæranda á grundvelli 3. mgr. 14. gr. laga um landamæri og 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga, sbr. 2. mgr. 101. gr. laganna staðfest.
Úrskurðarorð:
Ákvörðun Lögreglustjórans á Suðurnesjum er staðfest.
The decision of the Police Commissioner of Suðurnes District is affirmed.