15 janúar 2026
/
Úrskurður nr. 9/2026
Hinn
úrskurður nr. 9/2026
í stjórnsýslumáli nr. KNU25090010
Kæra [...]
I. Kröfur, kærufrestir og kæruheimild
Hinn
Af kæru má ráða að kærandi krefjist þess að ákvörðun Útlendingastofnunar verði felld úr gildi og að fallist verði á umsókn hans um dvalarleyfi vegna sérstakra tengsla við landið.
Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.
Lagagrundvöllur
Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.
Kærandi hefur ekki haft dvalarleyfi hér á landi og er búsettur í heimaríki. Hinn 19. september 2023 sótti kærandi um dvalarleyfi vegna sérstakra tengsla við landið. Með bréfum Útlendingastofnunar, dags. 22. apríl og 3. júní 2024, óskaði stofnunin eftir frekari gögnum vegna málsins. Kærandi lagði fram frekari gögn 6. júní 2024. Umsókn kæranda var synjað með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 19. ágúst 2025. Í ákvörðuninni kemur fram að kærandi hafi ekki sýnt fram á að eiga foreldra eða uppkomið barn hér á landi í skilningi 20. gr. reglugerðar um útlendinga. Enn fremur hafi hann ekki sýnt fram á að vera á framfæri slíks aðstandanda í að minnsta kosti ár. Þá væru önnur tengsl ekki slík að hann uppfylli skilyrði dvalarleyfis á grundvelli sérstakra tengsla við landið. Var það mat stofnunarinnar að ekki yrði séð að aðstæður kæranda væru með þeim hætti að það væri bersýnilega ósanngjarnt að veita honum ekki dvalarleyfi á grundvelli sérstakra tengsla. Var umsókn hans því synjað. Ákvörðunin var birt fyrir kæranda samdægurs.
Hinn 1. september 2025 lagði kærandi fram stjórnsýslukæru ásamt greinargerð og fylgigögnum til kærunefndar útlendingamála.
III. Málsástæður og rök kæranda
Í greinargerð er vísað til hinnar kærðu ákvörðunar. Fram kemur að þrátt fyrir að úrvinnsla málsins hafi tekið yfir tvö ár hafi Útlendingastofnun aldrei óskað eftir gögnum sem hún hafi talið nauðsynleg til þess að staðfesta faðerni. Ekki hafi verið uppi vafi um faðerni kæranda og hafi kærandi ávallt verið hluti af fjölskyldu sinni hér á landi. Meðal fylgigagna sem kærandi hafi lagt fram við úrlausn málsins á lægra stjórnsýslustigi hafi verið ljósmyndir af kæranda með fjölskyldumeðlimum sínum á ferðalögum á Íslandi og í heimaríki kæranda. Ljóst sé að kærandi hafi ekki ferðast til Íslands sem ungur drengur nema til að heimsækja ættingja sína. Í umsókn um dvalarleyfi komi fram að kærandi hafi dvalið nokkrum sinnum á Íslandi, þ. á m. hafi hann stundað nám á framhaldsskólastigi í eina önn. Í umsókninni komi jafnframt fram að áformað væri að framkvæma faðernispróf við komu til landsins svo unnt sé að skrá faðerni kæranda í samræmi við reglur erfðaréttarins. Því sé óskiljanlegt að Útlendingastofnun fullyrði að engin gögn liggi fyrir um fjölskyldutengsl kæranda. Faðerni kæranda hafi ekki verið formlega skráð áður en kærandi hafi orðið lögráða sem ætti þó ekki að hindra hann í að kynnast fjölskyldu sinni og landi.
Kærandi sé hálfur Íslendingur. Hann eigi í reglulegum samskiptum við fjölskyldu sína hér á landi. Þá hafi kærandi heimsótt landið í nokkur skipti auk þess sem íslenskir fjölskyldumeðlimir hafi heimsótt kæranda í heimaríki. Kærandi eigi í góðum samskiptum við fjölskylduna og haldi virku sambandi við hana. Því hafi ákvörðunin valdið fjölskyldunni miklum vonbrigðum. Vísað er til þess að aðstæður hafi verið með öðrum hætti þegar kærandi hafi verið yngri og fjármunir sendir með pósti sem hafi ekki alltaf skilað sér sökum ástands í heimaríki kæranda. Því liggi ekki fyrir formleg gögn um fjárhagslegan stuðning þrátt fyrir að stuðningurinn hafi ávallt verið til staðar. Þá sé fjölskylda kæranda reiðubúin að axla fjárhagslega ábyrgð á dvöl hans og veita honum aðstoð við að finna atvinnu. Því sé mótmælt að kærandi hafi ekki myndað sérstök tengsl við landið með lögmætri dvöl.
Meðal fylgigagna á kærustigi eru skjáskot af samskiptum á samfélagsmiðlum og upplýsingar um fjölskyldu kæranda.
IV. Niðurstaða kærunefndar útlendingamála
Samkvæmt 1. mgr. 78. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi dvalarleyfi á grundvelli þess að hann teljist hafa sérstök tengsl við landið, að fullnægðum skilyrðum 1. og 2. mgr. 55. gr. laganna, sé hann eldri en 18 ára og falli ekki undir ákvæði um önnur dvalarleyfi samkvæmt lögum þessum eða fullnægi ekki skilyrðum þeirra. Í 2. mgr. 78. gr. sömu laga kemur fram að til sérstakra tengsla geti m.a. talist tengsl sem útlendingur hefur stofnað til meðan á dvöl hans hér á landi hefur staðið samkvæmt útgefnu dvalarleyfi sem verður ekki endurnýjað eða hefur verið afturkallað vegna breyttra aðstæðna eða annarra atvika. Í 3. mgr. 78. gr. laganna er kveðið á um að heildstætt mat skuli fara fram á tengslum umsækjanda við landið. Við það mat skuli að jafnaði horft til lengdar lögmætrar dvalar. Jafnframt sé heimilt að líta til fjölskyldutengsla, þ.e. fjölskyldusamsetningar umsækjanda með tilliti til umönnunarsjónarmiða, sbr. a-lið 3. mgr. 78. gr. laga um útlendinga, og félagslegra og menningarlegra tengsla við landið á grundvelli atvinnuþátttöku eða annarra sambærilegra tengsla, sbr. b-lið 3. mgr. 78. gr. laganna. Þá má jafnframt ráða af 2. málsl. 5. mgr. 78. gr. laga um útlendinga að um fjölskyldutengsl fari samkvæmt VIII. kafla laga um útlendinga.
Fyrir liggur að kærandi hefur ekki haft dvalarleyfi hér á landi og hefur því ekki myndað tengsl við landið í lögmætri dvöl á grundvelli dvalarleyfis, sbr. 2. mgr. 78. gr. laga um útlendinga. Dvöl til skemmri tíma á grundvelli áritunarfrelsis fellur ekki undir tengsl sem myndast vegna dvalar á grundvelli dvalarleyfis og því koma fyrri heimsóknir kæranda ekki til skoðunar á grundvelli framangreinds lagaákvæðis. Þrátt fyrir að útlendingur hafi ekki dvalist hér á landi getur hann í undantekningartilvikum talist hafa sérstök tengsl við landið þegar heildstætt mat á aðstæðum hans leiðir til þess, t.d. ef rík umönnunarsjónarmið eru til staðar og bersýnilega væri ósanngjarnt að veita umsækjanda ekki dvalarleyfi á grundvelli þeirra, sbr. 4. mgr. 78. gr. laga um útlendinga. Þetta getur t.d. átt við þegar einstaklingur er einn eftir án fjölskyldumeðlima í heimaríki og þarfnast umönnunar og aðstoðar fjölskyldumeðlima sem búa hér á landi. Samkvæmt 9. mgr. 78. gr. laga um útlendinga getur ráðherra sett reglugerð um nánari skilyrði fyrir veitingu dvalarleyfis samkvæmt 78. gr., m.a. hvenær geti komið til beitingar undantekningarreglu 4. mgr. ákvæðisins.
Í 20. gr. reglugerðar um útlendinga hefur ráðherra útfært við hvaða aðstæður getur komið til veitingar dvalarleyfis á grundvelli sérstakra tengsla þegar umsækjandi hefur ekki búið á Íslandi. Kemur þar fram að útgáfa slíks dvalarleyfis sé heimil eigi umsækjandi uppkomið barn eða foreldri sem búi á Íslandi og sé íslenskur ríkisborgari eða hafi ótímabundið dvalarleyfi eða dvalarleyfi sem geti myndað grundvöll fyrir ótímabundið dvalarleyfi. Umsækjandi þurfi að sýna fram á að hann hafi verið á framfæri þessa aðstandanda í að minnsta kosti ár og að fjölskyldu- og félagsleg tengsl hans við heimaríki séu slík að bersýnilega ósanngjarnt væri að veita honum ekki dvalarleyfi hér á landi. Þá kemur fram að umönnunarsjónarmið önnur en framfærsla þurfi að jafnaði að mæla með veitingu dvalarleyfis.
Samkvæmt 2. málsl. 5. mgr. 78. gr. laga um útlendinga fer um fjölskyldutengsl eftir VIII. kafla laga um útlendinga. Með hliðsjón af öðrum málsgreinum 78. gr. laga um útlendinga, er sá skilningur lagður í ákvæðið, að því sé ekki ætlað að útvíkka gildissvið dvalarleyfa vegna fjölskyldusameininga, heldur þurfi almennt meira að koma til, svo sem sjálfstæð tengsl vegna fyrri dvalar eða umönnunarsjónarmið.
Málatilbúnaður kæranda grundvallast einkum á fjölskyldutengslum en fram kemur í umsókn að kærandi eigi íslenskan föður auk systkina og annarra ættingja hér á landi. Í hinni kærðu ákvörðun lagði Útlendingastofnun til grundvallar að kærandi hefði ekki lagt fram gögn sem sýndu fram á fjölskyldubönd við föður kæranda, sem fjölskyldutengslin byggjast einkum á. Í greinargerð er framangreindu mótmælt og lýsir kærandi því sem óskiljanlegu að fullyrt sé að engin gögn liggi fyrir um fjölskyldutengsl kæranda. Samkvæmt bréfum Útlendingastofnunar, dags. 22. apríl og 3. júní 2024, óskaði stofnunin eftir frekari gögnum vegna málsins, þ.m.t. greinargerð þar sem greint væri frá tengslum kæranda við landið og heimaríki. Ljóst er af efni bréfsins að stofnunin óskaði eftir gögnum sem staðfestu frásögn í greinargerð, þ.m.t. gögn sem staðfesta fjölskyldutengsl kæranda líkt og rakið er í 2. tölul. bréfanna. Mátti kæranda því vera ljóst að nauðsynlegt væri að leggja fram gögn sem staðfestu fjölskyldutengsl við aðila sem lýst væri sem föður í dvalarleyfisumsókn og málatilbúnaði að öðru leyti. Samkvæmt framangreindu fullnægja þau fjölskyldutengsl sem kærandi byggir á ekki kröfum 20. gr. reglugerðar um útlendinga enda áskilur ákvæðið að útgáfa dvalarleyfis sé heimil eigi útlendingur foreldri eða uppkomið barn hér á landi. Verður dvalarleyfi á grundvelli sérstakra tengsla við landið ekki byggt á fjölskyldutengslum án haldbærra gagna þar um.
Framangreindu til viðbótar verður einnig að líta til þess, að jafnvel þótt fallist yrði á fjölskyldutengsl kæranda við umrædda íslenska ríkisborgara, hefur ekki verið sýnt fram á að í málinu séu slík umönnunar- eða framfærslusjónarmið sem mæli með útgáfu dvalarleyfis vegna sérstakra tengsla við landið. Eru skilyrði 20. gr. reglugerðar um útlendinga því ekki uppfyllt í málinu. Gögn málsins benda ekki til þess að fyrir hendi séu slík félagsleg og menningarleg tengsl á grundvelli atvinnuþátttöku eða önnur sambærileg tengsl að veita beri kæranda dvalarleyfi á grundvelli 78. gr. laga um útlendinga. Verður hin kærða ákvörðun Útlendingastofnunar því staðfest.
Athugasemdir við málsmeðferð Útlendingastofnunar
Samkvæmt gögnum málsins var
umsókn kæranda lögð fram 19. september 2023. Fyrir liggur að Útlendingastofnun
óskaði eftir frekari gögnum vegna málsins með bréfum, dags. 22. apríl og 3.
júní 2024. Kærandi lagði fram viðbótargögn 6. júní 2024. Þrátt fyrir það var
ákvörðun í málinu ekki tekin fyrr en 19. ágúst 2025. Í ljósi framangreinds er
málshraðinn aðfinnsluverður, m.a. með hliðsjón af 9. gr. stjórnsýslulaga. Brot gegn
málshraðareglu leiðir þó ekki sjálfkrafa til þess að fallast skuli á umsókn kæranda
en Útlendingastofnun er leiðbeint að hraða vinnslu sambærilegra mála.
Úrskurðarorð:
Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest.
The decision of the Directorate of Immigration is affirmed.