Mál nr. 530/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 530/2025

Miðvikudaginn 21. janúar 2026

A

gegn

Sjúkratryggingum Íslands

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Rakel Þorsteinsdóttir lögfræðingur, Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur og Kristinn Tómasson læknir.

Með kæru, móttekinni 26. ágúst 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Sjúkratrygginga Íslands, dags. 6. ágúst 2025, um varanlegan miska vegna slyss sem kærandi varð fyrir X 2023.

I. Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi varð fyrir vinnuslysi X 2023. Tilkynning um slys barst Sjúkratryggingum Íslands 28. september 2023, sem samþykktu bótaskyldu. Með ákvörðun, dags. 6. ágúst 2025, mat stofnunin varanlegan miska kæranda vegna slyssins 0 stig.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 26. ágúst 2025. Með bréfi, dags. 3. september 2025, óskaði úrskurðarnefnd eftir greinargerð Sjúkratrygginga Íslands ásamt gögnum málsins. Greinargerð stofnunarinnar barst með bréfi, dags. 4. september 2025, og var hún send kæranda til kynningar með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 9. september 2025. Viðbótargögn bárust frá kæranda 29. október 2025 og voru þau send Sjúkratryggingum Íslands til kynningar með bréfi, dags. 3. nóvember 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II. Sjónarmið kæranda

Í kæru segir að kærð sé ákvörðun Sjúkratrygginga Íslands, dags. 6. ágúst 2025, þar sem kærandi hafi verið metin með 0% varanlega örorku vegna slyss X 2023. Þessi niðurstaða sé ekki aðeins ólögmæt og ósanngjörn, heldur feli hún í sér afneitun á staðfestum læknisfræðilegum staðreyndum, brjóti í bága við lög nr. 45/2015 um slysatryggingar almannatrygginga, lög nr. 74/1997 um réttindi sjúklinga og alþjóðlegar skuldbindingar Íslands samkvæmt Samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólk og Mannréttindasáttmála Evrópu.

Með ákvörðuninni sé taugasjúkdómnum CRPS (Complex Regional Pain Syndrome), sem kærandi hafi greinst með, hafnað og litið fram hjá þróun sjúkdómsins yfir í POTS sem hafi birst með skýrum hætti eftir slysið. Þessi einkenni séu hvorki ímyndun né sálrænt ástand, heldur hafi þau verið staðfest með ítarlegum sjúkraskrám Landspítala, myndum og myndböndum sem sýni raunveruleg verkjaköst, vitnisburði vitnis og læknisfræðilegum gögnum, þar á meðal skýrslu hjartalæknis sem hafi mælt með hjartaþræðingu vegna alvarleika ástandsins. Á grundvelli alls framangreinds sé þess krafist að úrskurðarnefndin felli hina kærðu ákvörðun úr gildi og tryggi að málið verði tekið upp að nýju af óháðri og sérhæfðri nefnd sérfræðinga í taugalækningum, verkjameðferð og hjartalækningum.

Þann X 2023, þegar kærandi hafi starfað á B, hafi hún sinnt sínum hefðbundnu daglegu verkefnum. Þennan dag hafi yfirmaður hennar beðið hana að framkvæma verk sem hafi hvorki tilheyrt starfslýsingu hennar né hafi verið í samræmi við getu hennar, þ.e. að opna stórt geymslurými sem hafi verið troðfullt af gosdrykkjakössum hátt fyrir ofan höfuð hennar. Kærandi hafi strax mótmælt og útskýrt að þetta væri ekki hennar verkefni og væri bæði líkamlega erfitt og óviðeigandi. Þrátt fyrir þessi eðlilegu mótmæli hafi yfirmaður hennar ítrekað fyrirmælin með skipandi rödd. Kærandi hafi ekki átt annan kost en að hlýða.

Kærandi hafi haldið á hnífi í hægri hendi til að skera reipi. Hún hafi notað vinstri höndina til að styðja við kassana sem hafi verið hærri en hún sjálf. Vegna hæðarinnar og óstöðugleika kassanna hafi hnífurinn runnið til. Hnífurinn hafi skorist djúpt í hægri fingur hennar, sem hafi valdið miklu blóðrennsli og sársauka. Þetta atvik hafi sama dag verið skjalfest í sjúkraskrá Landspítala sem vinnuslys.

Frá þeirri stundu sem slysið varð hafi kærandi upplifað einkenni sem hafi verið óvenjuleg miðað við hefðbundið skurðsár á fingri. Einkennin hafi strax komið fram strax, þ.e. brennandi innri sársauki, ofurnæmi fyrir snertingu, mikil bólga í fingri og hendi, endurteknar litabreytingar í húð og endurtekin yfirlið vegna sársaukans sem líkaminn hafi ekki getað þolað.

Þessi einkenni passi nákvæmlega við viðurkennd alþjóðleg skilmerki fyrir CRPS sem feli í sér óhóflegan og stöðugan sársauka miðað við upphafleg meiðsl, sýnilegar húðbreytingar, bólgur og blóðrásartruflanir, hreyfitruflanir og fötlun í útlimnum. Kærandi hafi uppfyllti öll þessi skilyrði frá fyrstu dögum eftir slysið.

Nokkrum dögum eftir slysið hafi verið ljóst að ástand kæranda væri alvarlegra en venjulegt sár á fingri. Hún hafi verið flutt á Landspítala þar sem læknar hafi tekið eftir því að sársaukinn væri óvenjulega mikill miðað við meiðslin. Kæranda hafi verið ávísuð verkjalyf, en þau hafi ekki gefið raunverulega bót. Læknar hafi talið einkennin óeðlileg miðað við eðlilega bataferla. Ný einkenni hafi komið fram. Svimi og yfirlið hafi reglulega komið fram. Hjartslátturinn hafi aukist verulega við að standa upp. Öndunarerfiðleikar hafi farið að gera vart við sig, þar sem kærandi hafi átt erfitt með að anda og fundið fyrir þrýstingi í brjósti. Þessi einkenni hafi bent til þess að sjúkdómurinn væri ekki eingöngu staðbundinn í fingri heldur hefði áhrif á sjálfvirka taugakerfið. Kærandi hafi orðið hrædd og kvíðin, þar sem hún hafi fundið að eitthvað miklu alvarlegra væri að gerast í líkamanum. Hún hafi oft byrjað að gráta og upplifað að hún væri að missa stjórn á lífi sínu.

Slysið hafi orðið í vinnu og undir beinum fyrirmælum yfirmanns, sem geri það að vinnuslysi samkvæmt lögum nr. 45/2015. Einkennin sem hafi birst strax (taugaverkur, litabreytingar, bólga, yfirlið, hjartsláttartruflanir) séu í fullu samræmi við alþjóðleg viðmið CRPS. Að hunsa þessi einkenni í seinni mati sé brot á rannsóknarreglu stjórnsýslulaga og á alþjóðlegum læknisfræðilegum stöðlum. Birting POTS einkenna á þessu stigi beri þess vitni að ástandið hafi verið taugasjúkdómur en ekki „sálfræðilegt ástand“ eins og ranglega hafi verið haldið fram í sumum matsgerðum.

Á fyrstu mánuðum eftir slysið hafi ástand kæranda versnað stöðugt. Sársaukinn hafi aldrei horfið heldur aukist dag frá degi. Kærandi hafi lýst honum sem „innri bruna“ sem hafi byrjað í fingri en færst upp í hönd, handlegg og jafnvel til axlar. Höndin hafi bólgnað, orðið stirð og nánast óhreyfanleg. Litabreytingar í húð hafi komið fram daglega: stundum blár, stundum fjólublár, stundum dökkrauður. Ofurnæmi hafi orðið svo alvarlegt að jafnvel létt snerting fatnaðar eða loftstraums hafi valdið óbærilegum sársauka. Þessi einkenni samrýmist nákvæmlega Budapest-skilmerkjum CRPS og staðfesti að greiningin hafi verið rétt.

Á þessum fyrstu mánuðum hafi kærandi ekki lengur getað framkvæmt einföld heimilisverk, klætt sig án aðstoðar, ekið bíl eða farið í verslanir eða sofið eðlilega, þar sem næturverkjaköstin hafi stöðugt vakið hana. Þetta hafi leitt til félagslegrar einangrunar og missis vinnugetu.

Undir stjórn læknisins C hafi verið reynd meðferð með Stellate Ganglion Block (SGB). Meðferðin hafi aðeins gefið tímabundinn létti í nokkrar klukkustundir. Kærandi hafi ítrekað beðið um að meðferðin yrði endurtekin, en beiðninni hafi verið hafnað. Það að SGB hafi verið framkvæmd yfirhöfuð sé í sjálfu sér læknisfræðileg staðfesting á CRPS. Að neita frekari meðferð, þrátt fyrir alvarleg einkenni og skjalfestar beiðnir sjúklings, sé brot á lögum nr. 74/1997 um réttindi sjúklinga og skuldbindingum Íslands samkvæmt Samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólk.

Á sama tíma hafi komið fram alvarleg einkenni sem hafi bent til röskunar á sjálfvirka taugakerfinu. Það hafi ítrekað liðið yfir kæranda þegar hún hafi staðið upp eða við líkamlegt álag. Hún hafi fengið hraðan hjartsláttur sem hafi reglulega farið yfir 140 slög á mínútu. Kærandi hafi glímt við öndunarerfiðleika með heyranlegu suði (wheezing). Þessi einkenni hafi leitt til ítrekaðra sjúkrabílaferða og koma á bráðamóttöku Landspítala, þar sem þau hafi verið skjalfest í opinberum gögnum.

Alþjóðlegar rannsóknir sýni að CRPS geti leitt til Dysautonomia, sem valdi síðan POTS. Í tilviki kæranda sé ljóst að POTS sé bein afleiðing slyssins og CRPS. Samkvæmt lögum nr. 45/2015 beri að viðurkenna ekki aðeins slysið sjálft heldur einnig allar beinar og óbeinar afleiðingar þess. Að hunsa POTS og Dysautonomia í mati Sjúkratrygginga Íslands sé ekki aðeins faglegt gáleysi heldur einnig lagabrot. Þetta sýni að slysið hafi haft mun víðtækari afleiðingar en matsgerðin hafi tekið til, og að ákvörðunin um 0% byggist á ófullnægjandi og röngum forsendum.

Læknirinn C hafi leikið lykilhlutverk í meðferð og mati á kæranda. Í fyrstu hafi hann sjálfur viðurkennt að hún væri með CRPS og hafi sagt orðrétt að sjúkdómurinn hefði „breiðst út hratt um líkamann“ og að læknateymið hefði ekki getað stöðvað framvindu hans.

C hafi upphaflega viðurkennt að CRPS hefði þróast hratt og orsakað mikla og útbreidda verki. Hann hafi jafnvel samþykkt að prófa SGB-meðferðina til að lina verkina. Síðar hafi því þó verið haldið fram, bæði af honum og öðrum læknum, að CRPS hefði horfið og að ástand kæranda væri hugsanlega sálrænt eða tengt öðrum kvillum. Þetta sé augljós mótsögn. Ef sjúkdómurinn hafi verið nógu alvarlegur til að breiðast út um líkamann og kalla á íhlutandi meðferð (SGB), sé ómögulegt að hann hafi svo „horfið“ án þess að einkenni kæranda hefðu minnkað. Þvert á móti hafi einkennin versnað og leitt til POTS/Dysautonomia, sem sé þekktur fylgikvilli CRPS. C hafi brugðist skyldum sínum samkvæmt lögum nr. 74/1997 um réttindi sjúklinga

Þegar kærandi hafi mætt í skoðun hjá lækninum D hafi átt sér stað atvik sem verði að teljast mjög alvarlegt og óásættanlegt. Við komu hafi kærandi greinilega verið mjög veikburða og að glíma við mikinn sársauka. Nánasti trúnaðarmaður kæranda hafi strax sagt skýrt við lækninn að hún mætti ekki undir neinum kringumstæðum þrýsta á eða hreyfa fingur hennar. Hann hafi sagt orðrétt: „Ef þú þrýstir á fingurinn missir hún meðvitund, því hún þolir ekki sársaukann.“ Þrátt fyrir þessa beinu og skýru aðvörun hafi D ákveðið að hunsa hana. Á meðan trúnaðarmaðurinn hafi snúið sér við í stutta stund hafi D gripið fingurinn harkalega og beygt hann. Niðurstaðan hafi ekki látið á sér standa. Kærandi hafi öskrað hástöfum af sársauka og fallið meðvitundarlaus til jarðar. Læknirinn hafi hvorki sýnt fagmennsku né samúð, heldur hafi orðið taugaóstyrk og óskað eftir að trúnaðarmaðurinn flytti sjúklinginn sjálfur niður á jarðhæð, í stað þess að hringja þegar í neyðarnúmerið 112 og kalla til sjúkrabíl. Því hafi trúnaðarmaðurinn neyðst til að hringja eftir sjúkrabíl.

Þegar skoðunarskýrsla D sé borin saman við raunveruleikann blasi við stórkostlegt ósamræmi. Í skýrslu hennar sé hvergi minnst á öskrin, yfirlið eða gríðarlega sársaukann sem hún hafi framkallað sjálf og hvergi sé þess getið að kærandi hafi misst meðvitund. Skoðunin sé sett fram eins og hún hafi verið venjubundin og „eðlileg“, þótt skjalfest gögn sýni hið gagnstæða. Þetta sé ekki aðeins faglegt misræmi heldur teljist það villandi framsetning á læknisfræðilegum staðreyndum, sem geri skýrsluna óhæfa sem grundvöll mats hjá stjórnvöldum.

D hafi brugðist skyldum sínum samkvæmt lögum nr. 74/1997 um réttindi sjúklinga. Hún hafi sýnt af sér alvarlegt faglegt gáleysi með því að útiloka lykilatvik úr skýrslu sinni sem jafnframt feli í sér brot á rannsóknarreglu stjórnsýsluréttar, brot á skráningarskyldu samkvæmt heilbrigðislögum, brot á mannréttindum sjúklings samkvæmt Samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólk.

Fyrir slysið hafi kærandi lifað fullkomlega eðlilegu, virku og heilbrigðu lífi. Hún hafi starfað bæði á B og á E, þar sem hún hafi unnið allt að 12 klukkustundir á dag. Hún hafi séð sjálf um daglegt líf, ekið bíl, keypt inn, eldað, þrifið og séð um heimilið sitt. Kærandi hafi átt virkt félagslíf, hitt vini og fjölskyldu reglulega og tekið virkan þátt í samfélaginu. Hún hafi verið líkamlega hraust, andlega sterk og ekki glímt við nein heilsufarsvandamál. Þetta sýni ótvírætt að hún hafi haft fulla vinnugetu og lífsgæði fyrir slysið.

Eftir slysið hafi líf kæranda breyst algjörlega. Hún hafi misst alla vinnugetu og hafi ekki getað starfað síðan. Hún hafi ekki lengur getað sinnt einföldum heimilisverkum eins og eldamennsku, þrifum og þvotti. Hún hafi þurft aðstoð við persónulega umönnun eins og klæðnað, bað og daglegar athafnir. Hún geti ekki lengur ekið bíl eða farið í verslanir. Svefn hennar hafi stöðugt verið truflaður vegna mikilla verkjakasta á nóttunni. Hún hafi orðið félagslega einangruð, misst tengsl við vini, fjölskyldu og samfélag. Þetta sé ekki tímabundin skerðing heldur varanlegt ástand, sem hafi umbreytt lífi hennar í heild sinni.

Kærandi hafi þróað með sér alvarlegt þunglyndi sem sé bein afleiðing stöðugra verkja. Hún upplifi stöðugt vonleysi, hafi gráti daglega og finnist lífið orðið óbærilegt. Hún hafi misst trú á að heilbrigðiskerfið gæti veitt henni hjálp eftir endurtekin vonbrigði. Mikilvægt sé að undirstrika að þunglyndið sé ekki orsök heldur bein afleiðing líkamlegra verkja og fötlunar. Að túlka það sem „upphafsvanda“ sé röng og ósanngjörn nálgun.

Samkvæmt lögum nr. 74/1997 um réttindi sjúklinga beri stjórnvöldum og tryggingakerfum að viðurkenna ekki aðeins líkamlegt tjón heldur einnig andlegt og félagslegt tjón. Matsgerð F fjalli ekkert um þetta algjöra hrun í daglegu lífi kæranda. Ákvörðun Sjúkratrygginga Íslands hafi byggt á þessari ófullnægjandi skýrslu. Með því að hunsa félagslegar og daglegar afleiðingar slyssins hafi Sjúkratryggingar Íslands bæði brotið gegn landslöggjöf og alþjóðlegum skuldbindingum Íslands.

Frá slysinu hafi kærandi ítrekað þurft að kalla til sjúkrabíl og vera flutt með neyðaraðstoð á Landspítala. Helstu ástæður þessara ferða hafi verið yfirlið vegna óbærilegra verkjakasta, hraður hjartsláttur (POTS) sem hafi ítrekað farið yfir 140 slög á mínútu við stöðubreytingar og öndunarerfiðleikar með heyranlegu suði og köfnunartilfinningu. Í skýrslum sjúkraflutningamanna séu þessar upplýsingar skjalfestar með mælingum á blóðþrýstingi, súrefnismettun og hjartslætti. Slík skjöl séu opinber sönnunargögn sem verði að leggja til grundvallar samkvæmt stjórnsýslulögum. Að hunsa þau sé skýrt brot á rannsóknarreglu.

Kærandi hafi ítrekað verið flutt á bráðamóttöku Landspítala. Í sjúkraskrám þar hafi verið skýrt tekið fram að hún væri annaðhvort að glíma við CRPS með stöðug verkjaköst, eða POTS/Dysautonomia með yfirliðum og hjartsláttartruflunum. Þetta séu ekki huglægar lýsingar heldur opinber læknisfræðileg gögn sem staðfesti líkamlega kvilla. Að draga þetta í efa, eins og gert hafi verið í matsgerð F, sé algjörlega ósamrýmanlegt við fyrirliggjandi gögn.

Myndband úr skoðun D sýni harkalega skoðun, örvæntingaróp kæranda vegna sársauka og yfirlið. Heimilisupptökur sýni hana gráta vegna stöðugra verkja, ásamt litabreytingum í húð og yfirliðum tengdum hraðslætti. Ljósmyndir skjalfesti bólgur í fingrum og höndum, litabreytingar í húð og upphaflega sárið. Þessi gögn sýni óumdeilanlega að einkenni hennar séu raunveruleg, stöðug og alvarleg.

Í áliti F sé ekkert minnst á sjúkrabílaskýrslur, bráðakomur, myndbönd eða ljósmyndir. Þetta sé ekki aðeins faglegur ágalli heldur villandi framsetning með skorti á lykilgögnum, sem geri skýrsluna óhæfa sem grundvöll stjórnsýsluákvörðunar.

Samkvæmt stjórnsýslulögum beri að byggja stjórnsýsluákvörðun á heildstæðum og hlutlægum gögnum. Með því að hunsa sjúkrabílaskýrslur, bráðakomur og myndefni hafi Sjúkratryggingar Íslands brotið gegn rannsóknarreglu. Ákvörðunin um 0% miska byggist á röngum og ófullnægjandi forsendum og sé að lögum ógildanleg. Kærandi krefjist þess að ákvörðun Sjúkratrygginga Íslands um 0% varanlega örorku verði felld úr gildi. Málið skuli tekið upp að nýju af óháðri og sérhæfðri nefnd sérfræðinga, skipaðri taugalækni og verkjasérfræðingi með reynslu af CRPS, hjartalækni með sérþekkingu á POTS/Dysautonomia og geðlækni til að meta andlegar og félagslegar afleiðingar sjúkdómsins.

Kærandi hafi glatað allri vinnugetu sinni frá slysdegi. Hún þjáist af stöðugum taugaverkjum (CRPS) sem hafi ekki svarað hefðbundinni meðferð. Hún hafi þróað með sér lífshættulegan fylgikvilla, POTS/Dysautonomia, sem valdi yfirliðum, hröðum hjartslætti og öndunarerfiðleikum. Hún sé háð daglegri aðstoð og geti ekki framkvæmt einföldustu athafnir án hjálpar. Kærandi krefjist þess að hún verði metin til 100% örorku og að henni verði tryggðar fullar bætur vegna þess.

Þjáningar hennar séu ekki aðeins líkamlegar heldur einnig andlegar og félagslegar. Hún hafi þróað með sér alvarlegt þunglyndi, misst félagsleg tengsl og einangrast og orðið fyrir djúpstæðum sálrænum skaða. Samkvæmt lögum nr. 74/1997 og skuldbindingum Íslands samkvæmt Samningi Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólk eigi hún rétt á sérstökum bótum vegna þessa tjóns. Ákvörðun Sjúkratrygginga Íslands byggist á ófullnægjandi og einhliða mati F. Þessi rangfærsla hafi valdið frekara tjóni, bæði andlegu og félagslegu. Kærandi krefjist sérstakra bóta vegna þessa.

III. Sjónarmið Sjúkratrygginga Íslands

Í greinargerð Sjúkratrygginga Íslands segir að 28. september 2023 hafi Sjúkratryggingum Íslands borist tilkynning um slys sem kærandi hafi orðið fyrir þann X 2023. Að gagnaöflun lokinni hafi Sjúkratryggingar tilkynnt með bréfi, dags. 25. október 2023, að um bótaskylt slys væri að ræða. Með ákvörðun, dags. 6. ágúst 2025 hafi varanlegur miski verið ákveðinn 0 stig.

Kærð sé niðurstaða Sjúkratrygginga um 0% varanlega örorku. Við ákvörðun Sjúkratrygginga hafi verið byggt á tillögu F læknis. Tillagan hafi verið unnin á grundvelli fyrirliggjandi gagna auk viðtals og læknisskoðunar. Það sé mat Sjúkratrygginga að í tillögunni sé forsendum örorkumats rétt lýst og að rétt sé metið með vísan til miskataflna örorkunefndar. Tillagan hafi því verið grundvöllur sjálfstæðrar ákvörðunar Sjúkratrygginga og þess að varanlegur miski vegna slyssins sé ákveðinn 0 stig.

Í máli þessu fyrir úrskurðarnefnd velferðarmála hafi verið lagt fram nýtt gagn, þ.e. matsgerð D sérfræðings í tauga- og endurhæfingarlækningum. Í greinargerðinni er fjallað um það sem fram kemur í tillögu F læknis og matsgerð D. Þá segir að í ljósi þess að ekki verði annað séð en að afstaða Sjúkratrygginga til kæruefnis hafi nú þegar komið fram í hinni kærðu ákvörðun þyki ekki efni til að svara kæru efnislega með frekari hætti.

IV. Niðurstaða

Mál þetta varðar ágreining um varanlegan miska vegna slyss sem kærandi varð fyrir X 2023. Með ákvörðun, dags. 6. ágúst 2025, mátu Sjúkratryggingar Íslands varanlegan miska kæranda vegna slyssins 0 stig.

Ákvörðun Sjúkratrygginga Íslands er tekin á grundvelli 12. gr. laga nr. 45/2015 sem kveður á um að valdi slys varanlegu líkamstjóni skuli greiða hinum slasaða miskabætur samkvæmt 4. gr. skaðabótalaga nr. 50/1993. Tekjur hins slasaða hafa ekki áhrif á bæturnar. Miskabætur greiðast ekki ef varanlegur miski er metinn minni en 10 stig. Hafi slasaður áður fengið metinn varanlegan miska vegna annars bótaskylds slyss skal taka tillit til samanlagðs miska.

Í aðgerðarlýsingu frá Landspítala, dags. X 2023, undirritaðri af H læknanema og I yfirlækni, segir meðal annars:

„Þetta er X ára kona sem skar sig við vinnu í dag radialt á fingri II vi. handar við miðjan proximal phalanx. Kvartar um dofa eftir áverkann og við skoðun lýsir hún dofa radialt á fingrinum en ekki ulnart. Þar sem skurðurinn er á svæði sem getur samrýmst því að hún hafi tekið í sundur taugina er ákveðið að explorera þetta á sárastofu á bráðamóttökunni og við gerum það ég og I handaskurðlæknir.

Almenn lýsing

Gerum allt eins sterilt og hægt er á sárastofu á bráðamóttöku. Block deyfum fingurinn.

Explorerum niður í sárið finnum taugina og sjáum að hún hefur aðeins skorið örlítið í taugina en hún er ekki í sundur svo við sjáum ekki tilgang í því að sauma í taugina.

Loka húðinni með 5.0 Ethilon og fær mjúkar umbúðir utan um það.

Fær síðan endurkomu eftir rúmar tvær vikur þar sem hún má hitta sjúkraþjálfara og byrja í herðingu.“

Í matsgerð örorkumatsgerð F læknis, dags. 23. júlí 2025, segir svo um skoðun á kæranda:

„Skoðun fer fram 18.06.2025 og túlkur frá Í aðstoðar við viðtal og skoðun.

A á mjög erfitt með að lýsa slysinu, hún grætur í viðtali og þarf huggun. Hún kveðst ekki vita hvað hún er há eða hvað hún er þung. Hún er beðin um að ganga á gólfi án hækju, hún haltrar og gengur mjög hægt og stirðbusalega og á greinilega mjög erfitt með gang. Sitjandi á skoðunarbekk getur A lyft hægri handlegg í 180° frá búk, hún getur ekki lyft vinstri handlegg frá búknum. A getur ekki sett lófa saman og við skoðun þá má ekki snerta vinstri handlegginn vegna viðkvæmni og situr A með vinstri lófa hálfkrepptan og réttir ekki úr fingrum. Ekki er hægt að skoða taugaviðbrögð í hendinni vegna viðkvæmni A. Húð er glansandi á vinstri hendi, það er ör á vinstri vísifingri og hún getur ekki rétt úr honum eða hreyft hann og ekki fæst leyfi til að skoða hann neitt. Þá sýnir A það að vinstri fótur er að skekkjast og snúast inn á við, en klínískt er ekki að sjá neinar breytingar á ganglimnum. Þegar A klæðir sig svo í peysu aftur getur hún lyft vinstri handlegg frá búk til að koma sér í peysuna.

Skoðun gefur því til kynna einstakling með verulega mikil einkenni í öllu stoðkerfi og líkama, viðkvæmni, hreyfiskerðingu, gengur við hækju vegna verkja í vinstri ganglim og eru einkenni í vinstri handlim lík taugaheilkenninu chronic regional pain syndrome, en engan veginn hægt að staðfesta, sanna eða mæla. Einkenni A eru það mikil að undirritaður hefur engar læknisfræðilegar skýringar og finnst nánast útilokað að einkenni í stoðkerfi öllu geti tengst áverka á vísifingur.“

Niðurstaða matgerðarinnar er 0 stiga varanlegur miski og í útskýringu segir:

„Hér er ekki hægt að setja fingur á eitt eða neitt. Einkenni A eru í engu samræmi við áverka, áverkamekanisma.

Þegar farið er yfir sjúkraskrá hennar á J kemur fram:

o Að hún hafi kvartað um óþægindi í vinstra brjósti strax í janúar 2022.

o Þá er í desember 2022 verkir í vinstra hné í mánuð.

o Þá er rannsókn vegna verkja og þrýsting í kringum auga.

o Þó nokkrar skoðanir og rannsóknir vegna kviðverkja vorið 2023.

o Þá kemur fram skráning á heilsugæslunni 02.10.2023 þá leitar A þangað vegna mánaðarsögu um verk í vinstra eyra og hita og er þá einnig kvartað um verki í vinstri vísifingri og upp kemur grunur um CRPS vandamálið. Við þessi samskipti koma ekki fram neinar kvartanir um verkjavandamál annars staðar í stoðkerfi en fingrinum.

o Þá er læknabréf frá Landspítala vegna legu 17.08. til 22.08.2024. Hér kemur fram að A hafi glímt við CRPS í kjölfar slyssins í júlí 2023. Hér er haft samráð við taugalækna sem telja líklegast að um sé að ræða CRPS vandamálið og einnig vefjagigt, en einnig stafræn einkenni með meðfylgjandi kvíðaeinkennum. Þá er skráð: „Rætt við C sem hefur verið að sjá um sjúkling á vegum verkjateymis. Rætt við hann um að stundum virðist eins og hún sé að gera sér upp einkenni sem gerir mat á henni erfitt. C telur að CRPS sé ekki til staðar lengur.“ Hér er undirritaður sammála C að CRPS sé ekki til staðar heldur um að ræða önnur vandamál.

o Þá er skráð á J þann 30.09.2024 „Upphaflega greind með CRPS í kjölfar vinnuslyss á vinstri hendi og verið í meðferð og eftirliti hjá verkjateymi LSH og í nótum þaðan kemur fram að CRPS einkenni hafi farið minnkandi, en einkennamyndin hafi þróast út í verki um allan líkamann og jafnframt eru lýsingar um máttminnkun í útlimum.“

o Þá er vísað til legunnar á LSH í ágúst 2024 fram kom að einkenni benda til stafræns vanda en ekki er grunur um PTSD eða geðrofseinkenni.

Þegar litið er til allra þátta telur undirritaður að A búi ekki við varanleg líkamleg einkenni sem tengjast vinnuslysinu í X 2023.“

Í matsgerð D læknis, dags. 10. júlí 2025, segir svo um skoðun á kæranda:

„Gengur með hækju með vinstri fótlegg út frá líkama og stiður þungt við vin. Talar hratt og eðlilega um einkennin.  

Vel gróið ör sést á vinstri vísifingri úlægt við PIP lið að MCP lið kannski 1-2 cm. Fremsti hluti vísifingurs kannski aðeins þrútnari en aðrir fingur. Lófamegin er húð aðeins hvít og bleik nálægt öri. Sé ekki litabreytingar á húð annars staðar eða á útlimum. Sýnir mynd af hendi tekin í ágúst 2023 sem hún segir rauða. Það getur verið en lýsing myndar er ekki góð og svo er slíkur roði ekki svo óeðlilegur mánuð frá slysi. 

Kraftur: Hún gengur með miklum stuðningi hægri handleggs á u.r. Er beðin að fara til baka aftur á bak á bekkinn sem gengur auðveldar þar sem hún sest og mjakar sér aftur á bekkinn í betri setstöðu. Það er eðlilegur kraftur í hægri fótlegg um mjaðmir, hné og ökkla. Bið að beygji vinstra megin í mjöðm og rétti úr hné sem hún segist ekki geta og sýnilega reynir það ekki. Það er í ósamræmi við göngulag þar sem þessir vöðvar eru notaðir. 

Sinaviðbrögð eru jöfn og eðlileg í útlimum.  Vöðvaspenna er eðlileg og babinski er ekki til staðar.

Skoðun á vinstri hendi/handlegg: Allan tímann eru fingur vinstri handar hálfbognir og hún sést ekki hreyfa þá. Hún neitar að ég megi koma við handlegg.  Snerti lauslega með þunnri spýtu á upphandlegg og segist hún finna eðlilega snertingu þar. Strýk síðan neðar með spýtu og alltaf sömu varnarviðbrögð en segist finna snertingu en að lokum uppgefur hún dofa á litla fingri. Þegar haldið er áfram er dofi á fingrum 1 og 3-4. Kem svo við vinstri vísifingur og hún segir þar sömu dofatilfinningu og á hinum fjórum fingrum.  Ekki koma fram óþægindi við stroku. Get beygt fingur nr. 3-5 inn í lófa og það er full rétta á þeim. Þumall fer líka inn í lófa og réttir  réttu. Ég hreyfi síðan vísifingur en hún horfir á með mikilli streitu. Ég beygi vísifingur 90° í hnúalið og rétti úr þeim lið að fullu. Aðrir liðir smá bognir og ég læt þetta duga sem skoðun á vísifingri. 

Hún lyftir hægri handlegg upp yfir höfuð. Í viðtali sást framfærsla á vinstri handlegg í um 90°.   Hún uppgefur þreifieymsli utan á vinstri olnboga og utan á  vinstri öxl. Við skoðun þá setur hún axlir upp að eyrum og lyftir handlegg fram og framfærsla handleggs er minni en áður. Ég tek um upphandlegg til að hreyfa óvirkt og segi henni að slaka á og hún þurfi ekki að gera neitt. Það hefur ekki góð áhrif og hún andar oft segist verða sveitt og vinur klæðir hana úr bol. Leggst síðan á bekkinn og ofandar og andar ekki rólega þó sé beðin um slíkt eins og áður. Verður æst, grætur og segir að ég skilji ekki verki hennar. Vinur einnig æstur og upplýsir um verki og hvað hann hafi lesið um CRPS á netinu og feisbók. 

Á þessum tíma hættir A að tala og liggur með lokuð augun og svarar ekki kalli. Hefur rólega og eðlilega öndun og púls finnst nokkuð eðlilegur. Litarháttur andlits er eðlilegur sem og litur útlima.

Þá segir vinur að u.r. hafi komið þessu af stað með því að skoða vinstri handlegg A.  Ég reisi hana upp í sitjandi stöðu í tvígang með fætur beinar og hún situr óstudd með höfuð að bringu, sem merki um meðvitund. Vinur hennar leggur hana aftur á bakið. 

Þá lyfti ég vinstri upphandlegg upp í framfærslu og það finnst fyrst stutt mótstaða en síðan fæ ég eðlilega fulla hreyfingu í vinstri axlarlið, án aukinnar spennu eða merki um verki. Hún heldur ekki beygju á hnjám liggjandi á bekk. Hægri handleggur helst ekki á lofti sem er lagður á bekkinn. Hún  heldur síðan hægri hendi á læri sér, bogin um olnboga (þ.e. notar vöðvakraft).

Við þessar aðstæður, sem eru af stafrænum toga, er hringt á sjúkrabíl sem kemur og flytur A á LSH.“

Um samantekt og forsendur mats segir svo:

„Um er að ræða X ára gamlan konu sem lenti í vinnuslysi X.2023. Í slysinu  var tjónþoli að skera á plast er hnífur hrökk í vinstri vísifingur og hún fékk þar skurð sem var saumaður. Í fyrri sögu á Íslandi frá 2022 eru komur á heilsugæslu vegna breytilegra einkenna sem í kjölfar rannsókna voru án líkamlegra skýringar.

Við slysið þann X.2023 hlaust djúpur skurður á vinstri vísifingur. Skv. gögnum LSH sést við aðgerð að taug er örlítið löskuð eftir skurðinn, sem ekki talið þörf að sauma og húð lokað. Í endurkomu 2 vikum síðar eru saumar teknir og þá verkir og þarf huggun. Einnig dofi, kuldaviðkvæmni, bólga og réttir þá úr fingri og beygir um 40°.

Miðað við lýsingu á skurði á miðri nærkjúku vísifingurs þá er miðtaug (n.medianus) húðtaug sannarlega löskuð og veldur skyntruflun fjær skurði. 

Tjónþoli segist frá slysi ekki hafa rétt úr fjórum fingrum vinstri handar og þeir bognir eins og  í dag. Hún ræðir gagnsleysi æfinga og verkjalyfjameðferð á vegum verkjateymis. Nákvæmari lýsing á þróun einkenna frá þessum tíma fæst ekki á matsfundi.

Skv. gögnum LSH er í endurkomu 1.9.23 lýst ofurnæmi er komið við fingur, ýktum viðbrögðum við snertingu, streitu hjá tjónþola og talin vera að þróa CRPS. Skoðun sjúkraþálfara í tvígang í byrjun september sýnir hreyfigetu sem varð betri með deyfikremi og vafningi um vinstri vísifingur en þá fékkst góð virk hreyfing í hnúalið og  þokkaleg hreyfing í nærkjúku. Liður og sinar í lagi en ofurviðkvæmni og sársaukaupplifun stoppar tjónþola frá virkri og óvirkri hreyfingu. Hún er hvött til eigin meðferðar og sagt „use it og loose it“. Skoðun í verkjateymi þann 13.9.2023 er húðskyn fjær sári farið, sársaukaupplifun  við sár, fingur kaldur og beygir að hálfu leiti. Er sögð betri.

Í byrjun september er skoðun hjá sjúkraþálfara með þokkalega hreyfivirkni í vísifingri og skyntruflun sem er í samræmi við staðsetningu skurðar með skaða á húðtaug. Tjónþoli ræður ekki við að fylgja ráðleggingum til að viðhalda hreyfigetu í fingri/hendi. Hún er talin hafa CRPS að því virðist vegna verkja og skyntruflunar.

Tjónþoli var í reglulegum samskiptum við verkjateymi og segir verk þá ekki eins slæman og í dagi. Hún var eftir 3 mánuð upplýst að verkur væri langvinnur. Fékk upplýsingar um heilkenni sem hún las um á netinu og leið illa í kjölfarið að hennar sögn.  

Skv. LSH gögnum eru regluleg samskipti við verkjateymi frá september 2023 til apríl 2024. Í lok október er farið yfir málið og rædd einkenni og horfur CRPS. Síðasta skoðun er í nóvember og þá breiðist allodynia út lófamegin á fingri og milli fingra og handarbaksmegin, en er stirðari í öxl. Í janúar sögð skárri en noti hendi lítið því verkir. Lyfjameðferð við langvinnum verkjum gefi aukaverkun eða ber ekki árangur. Notar þó Amitriptylin sem bætir svefn, hefur notað verkjalyfið Parkodin og fær róandi lyfið Alprazolam. 

Á þessum tíma lítil samskipti við heilsugæslu vegna fingurkvilla nema vegna vottorðaskrifa t.d. í nóvember 2023 beðið um vottorð fyrir heimilisþrif því sú virkni er erfið. Í janúar leitað á heilsugæslu með skyndilegan verki í hendi upp í háls og erfitt með svefn. Þá rædd depurð. 

Um heilkennið: Complex Regional Pain Syndrome (CRPS) er sjalgjæft heilkenni þar sem greining og meðferð er illa undirbyggð af vísindarannsóknum. Einkenni eru breytileg og yfirleitt talin tengjast staðbundnum verk með truflun á skyni, krafti, húð, æðasvörun og vöðvafyllingu og einkenni verða yfirleitt sýnileg við skoðun við framgang heilkennnis. (skv. skilgreiningu er hitabreyting 1° C). Á næsta stigi heilkennis eru skráð bjúg- og  húðbreytingar á 3-6 mánuðum.1  Í gögnum verkjateymis LSH frá september fram til deyfingar í apríl 2024 er ekki getið um stigmögnun heilkennis CRSP en við endurkomur nefnt að tjónþoli sé skárri. Skv. skráðri lýsingu væri CRPS þennan tíma fyrsta stigi. Í gögnum er ekki getið hvort einkenni séu betur skýrð af öðrum ástæðum svo sem í september 2023 þegar lýst er streitu, í nóvember 2023 er rætt um stirðleika í öxl, í janúar 2024 í heilsugæslu talað um skyndilegan verk í hálsi og hendi og depurð. Einnig skal hafa í huga að löskuð húðtaug gefur upphafið eða óþægilegt skyn. 

Eftir deyfingu í stjörnuhnoði (ganglion stellatum) í apríl 2024 er tjónþoli sögð betri en rætt að stutt er í mikinn kvíða og þarf lyf. Síðar í samtali við hjúkrunarfræðing verkjateymis er enginn árangur verkjameðferðar og lýst kvíða og vanlíðan skv. svörum spurningalista. 

Tjónþoli leitar í apríl  til heilsugæslu vegna andþyngsla í kjölfar fyrrnnefndrar deyfingar. Mánuði síðar koma á LSH vegna skyndilegra verkja í allri vinstri hlið líkamans og einkenni metin ekki þurfa bráða meðferð.  Í ágúst 2024 er í skráðu mat lækna taugalækningadeildar greind mögulega einhver funktional yfirbygging (=starfræn einkenni). Mat lækna geðdeildar staðfesta geðlægð. Í kjölfarið í samtali við meðferðarlækni verkjateymis er haft eftir honum að einkenni CRPS eru ekki til staðar nú.

Skv. skráðum atvikum í gögnum er sterkur grunur að versnun einkenna frá vinstri hlið frá janúar 2024 sé af stafrænum toga en sú greining er staðfest um haustið ásamt geðlægð. Meðhöndlandi læknir staðfestir þá að CRPS sé ekki til staðar. Á þessum tíma eru því fjölbreytt einkenni til staðar sem er ekki bein afleiðing slyssins.“

Um niðurstöðu segir meðal annars svo hvað varðar varanlegan miska:

„Matsmaður telur ekki nægilega upplýst að tjónþoli hafi í slysinu hlotið varanlegan CRPS sem er í samræmi við mat meðferðarlæknis er taldið heilkenni ekki til staðar haustið 2024 og líkamsskoðun á matsfundi. Einkenni nú metin stafa af starfrænum einkennum og geðlægð. Því er ekki talin bein orsakatengsl við skurð á vísifingri við slyssins þann X.2023 og ástand tjónþola í dag og er varanlegur miski því metinn enginn.“

Ákvörðun miskabóta samkvæmt ákvæðum laga nr. 45/2015 um slysatryggingar almannatrygginga er eingöngu læknisfræðileg þar sem tilteknir líkamsáverkar eru metnir til ákveðins miskastigs. Við læknisfræðilegt mat er stuðst við miskatöflur örorkunefndar frá árinu 2020 og/eða eftir atvikum hliðsjónarrit taflnanna þar sem ýmsar tegundir líkamsáverka eru metnar til ákveðins miskastigs í hundraðshlutum, án tillits til starfs eða menntunar tjónþola.

Úrskurðarnefnd velferðarmála, sem meðal annars er skipuð lækni, leggur sjálfstætt mat á miska kæranda og byggir mat sitt á fyrirliggjandi gögnum sem hún telur nægileg. Í slysinu X 2023 var kærandi að skera á plast er hnífur hrökk í vísifingur vinstri handar og hún fékk þar djúpan skurð sem var saumaður. Samkvæmt gögnum frá Landspítala sést við aðgerð að taug var örlítið löskuð eftir skurðinn, sem ekki var talin þörf á að sauma. Framvinda í kjölfarið er ekki í samræmi við eðli áverka með víðtækum dreifðum og hamlandi einkennum. Kærandi hefur verið mikið rannsökuð og taka þær tvær matsgerðir sem fyrir liggja tillit til þess. Í sjúkraskrá er einnig lýst komum á heilsugæslu frá 2022 vegna breytilegra einkenna sem í kjölfar rannsókna voru án líkamlegra skýringa.  

Ekki verður séð að skýrt orsakasamband sé á milli einkenna kæranda í dag og slyssins. Það er því mat úrskurðarnefndar að varanlegur miski kæranda vegna slyssins sé enginn. Ákvörðun Sjúkratrygginga Íslands um 0 stiga varanlegan miska vegna slyssins er því staðfest.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Sjúkratrygginga Íslands um 0 stiga varanlegan miska vegna slyss sem A, varð fyrir X 2023, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Rakel Þorsteinsdóttir