Mál nr. 392/2025-Beiðni um endurupptöku

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Beiðni um endurupptöku máls nr. 392/2025

Fimmtudaginn 22. janúar 2026

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með erindi, dags. 8. október 2025, óskaði A, eftir endurupptöku úrskurðar úrskurðarnefndar velferðarmála í máli nr. 392/2025 þar sem kæru á ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 14. janúar 2025, um að staðfesta fyrri ákvörðun stofnunarinnar frá 25. maí 2023 um útreikning skuldar var vísað frá.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 25. maí 2023, var kæranda tilkynnt að hún hefði fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur fyrir tímabilið mars til desember 2023 vegna fjármagnstekna. Með erindi, dags. 10. desember 2024, andmælti kærandi kröfu um ofgreiddar atvinnuleysisbætur og fór fram á að hún yrði leiðrétt eða felld niður. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 14. janúar 2025, var kæranda tilkynnt að fyrri ákvörðun stofnunarinnar frá 25. maí 2023 væri staðfest, enda hefði sú ákvörðun að geyma rétta niðurstöðu. 

Kærandi lagði fram kæru hjá úrskurðarnefnd velferðarmála 24. júní 2025 vegna þeirrar ákvörðunar. Að lokinni gagnaöflun úrskurðaði nefndin í málinu 2. október 2025. Með úrskurðinum var kærunni vísað frá úrskurðarnefnd velferðarmála á þeirri forsendu að kærufrestur væri liðinn, sbr. 1. mgr. 28. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Með erindi kæranda, dags. 8. október 2025, var óskað eftir endurupptöku úrskurðarins og athugasemd gerð við málsmeðferð nefndarinnar þar sem kærandi hefði ekki fengið umbeðin gögn afhent. Kærandi fór fram á að málið yrði ekki tekið til meðferðar að nýju fyrr en öll umsóknargögn hefðu verið afhent og henni veittur hæfilegur frestur til að bregðast við. Erindi kæranda var svarað 20. október 2025. Þann 5. nóvember 2025 bárust athugasemdir frá kæranda og þann 5. desember 2025 var kæranda birt viðbótargögn sem Vinnumálastofnun hafði afhent úrskurðarnefndinni. Með erindi, dags. 11. janúar 2026, barst rökstuðningur frá kæranda vegna beiðni hennar um endurupptöku málsins.

II.  Sjónarmið kæranda

Í beiðni kæranda um endurupptöku er því mótmælt að málið hafi verið tekið til meðferðar og afgreitt með úrskurði án þess að henni hafi verið veittur aðgangur að umsóknargögnum, þrátt fyrir ítrekaðar beiðnir. Kærandi hafi óskað eftir öllum gögnum vegna umsóknar hennar um atvinnuleysisbætur, þar með talið afriti af upphaflegri umsókn og skjölum sem hún kunni að hafa undirritað. Það sé alvarlegt að úrskurður sé kveðinn upp í máli þar sem gagnaðili hafi ekki fengið aðgang að grundvallargögnum málsins og því ekki haft raunhæft tækifæri til að undirbúa varnir sínar. Það sé í andstöðu við andmælarétt, rannsóknarreglu og meðalhófsreglu stjórnsýslulaga. Kærandi krefjist þess að úrskurðurinn verði felldur úr gildi vegna verulegs annmarka á málsmeðferð.

Í erindi kæranda, dags. 11. janúar 2026, er vísað til fyrri mótmæla og athugasemda frá 5. nóvember 2025 þar sem hún hafi gert grein fyrir sjónarmiðum sínum varðandi atvinnuleysisbætur sem hún hafi fengið greiddar á tímum Covid. Kærandi óski eftir því að mál hennar verði tekið fyrir að nýju og að ákvörðun Vinnumálastofnunar verði felld úr gildi og leiðrétt á eftirfarandi forsendum.

Þegar kærandi hafi loks fengið aðgang að umsóknargögnum sínum hafi komið skýrt í ljós að hvorki hafi verið spurt sérstaklega um útleigu fasteignar né gerð grein fyrir því að slíkar greiðslur gætu haft áhrif á rétt til atvinnuleysisbóta. Engar leiðbeiningar hafi verið veittar um að tilkynna þyrfti slíkt. Kærandi hafi áður fengið þau svör frá lánastofnun að þessar greiðslur teldust ekki sem tekjur og því ekki haft neina ástæðu til að skrá þær sérstaklega. Ekki hafi verið um laun að ræða heldur leigutekjur sem hafi farið beint upp í fasteignagjöld og rekstrarkostnað. Greiðslan sem um ræði hafi verið gefin upp í skattframtali og skattlögð samkvæmt lögum. Það ætti að liggja fyrir að kærandi hafi ekki haft neinn ásetning um að leyna neinu. Ef kærandi hefði ætlað að fela eitthvað hefði verið auðvelt að fá greiðsluna með öðrum hætti. Kærandi hafi ekki gert það sem henni hafi þótt rétt og eðlilegt og það eitt ætti að sýna að kærandi hafi ekki brugðist trausti, heldur fylgt lögum og skráð allt eftir bestu vitund.

Á þessum tíma hafi kæranda beinlínis verið bannað að stunda vinnu vegna opinberra fyrirmæla. Kærandi hafi því ekki haft neitt val nema að sækja um atvinnuleysisbætur. Síðar hafi komið í ljós að nánast allar aðgerðir stjórnvalda hafi verið illa rökstuddar og byggðar á veikum eða ólögmætum forsendum. Sóttkví og útgöngubann sem hafi beinst að heilbrigðu fólki sem hafi fengið jákvætt svar úr óáreiðanlegu PCR prófi og verið látið sitja heima einkennalaust. Þá hafi verið sett á grímuskylda þrátt fyrir að fyrir lægi að grímur veittu ekki vörn. Tveggja metra reglan hafi verið uppspuni en ekki vísindi. Samfélagslegur þrýstingur hafi verið mikill á að fólk færi í sprautu sem verji ekki gegn smiti og valdi nú alvarlegum aukaverkunum og veikindum hjá fjölda fólks.

Greiðslurnar sem kærandi hafi fengið frá Vinnumálastofnun á þessum tíma hafi verið verulega undir lágmarks framfærslu. Nú löngu seinna sé þess krafist að þær verði endurgreiddar vegna atriða sem hvorki hafi verið spurt um né leiðbeint um í umsóknarferlinu. Slík afstaða einkennist af siðferðislegu skilningsleysi og þeim aðstæðum sem kærandi hafi verið neydd í. Það sé ekki aðeins afar ósanngjarnt heldur ómannlegt að sækja fé langt aftur sem hafi verið veitt í neyð vegna aðstæðna sem ríkið sjálft hafi skapað.

III.  Niðurstaða

Óskað er eftir endurupptöku á úrskurði úrskurðarnefndar velferðarmála, dags. 2. október 2025. Með úrskurðinum var ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 14. janúar 2025, um að staðfesta fyrri ákvörðun stofnunarinnar frá 25. maí 2023 um útreikning skuldar vísað frá þar sem kærufrestur var liðinn, sbr. 1. mgr. 28. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Í 24. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 er fjallað um skilyrði fyrir endurupptöku mála. Í 1. mgr. ákvæðisins kemur fram að eftir að stjórnvald hefur tekið ákvörðun og hún verið tilkynnt eigi aðili máls rétt á því að mál sé tekið til meðferðar á ný ef atvik máls eru á þann veg að eitt af eftirfarandi skilyrðum sem fram koma í 1. og 2. tölul. geti átt við:

1. ákvörðun hefur byggst á ófullnægjandi eða röngum upplýsingum um málsatvik, eða
2. íþyngjandi ákvörðun um boð eða bann hefur byggst á atvikum sem breyst hafaverulega frá því að ákvörðun var tekin.

Aðili máls kann einnig að eiga rétt á endurupptöku máls á grundvelli ólögfestra reglna stjórnsýsluréttar, til að mynda ef efnislegur annmarki er á ákvörðun stjórnvalds.

Beiðni um endurupptöku er byggð á því að Vinnumálastofnun hafi ekki spurt sérstaklega um útleigu fasteignar né gert grein fyrir því að slíkar greiðslur gætu haft áhrif á rétt til atvinnuleysisbóta. Þá hafi engar leiðbeiningar verið veittar um að tilkynna þyrfti slíkt. Kærandi vísaði einnig til þess að ekki hafi verið um laun að ræða heldur leigutekjur sem hefðu farið beint upp í fasteignagjöld og rekstrarkostnað. 

Úrskurðarnefnd velferðarmála hefur yfirfarið úrskurð nefndarinnar með tilliti til athugasemda kæranda. Að mati úrskurðarnendar velferðarmála verður ekki ráðið að framangreind skilyrði 1. mgr. 24. gr. stjórnsýslulaga séu uppfyllt, enda var kærunni vísað frá þar sem kærufrestur var liðinn. Þá verður ekki séð að kærandi eigi rétt á endurupptöku málsins á grundvelli ólögfestra reglna stjórnsýsluréttar. Í því samhengi er ítrekað það sem fram kemur í úrskurði nefndarinnar frá 2. október 2025 um að gögn málsins bendi ekki til þess að hin kærða ákvörðun hafi verið efnislega röng. Ný gögn frá Vinnumálastofnun breyta ekki neinu hvað það varðar.

Með hliðsjón af framangreindu er beiðni kæranda um endurupptöku máls úrskurðarnefndar velferðarmála nr. 392/2025 synjað.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Beiðni A, um endurupptöku máls nr. 392/2025 hjá úrskurðarnefnd velferðarmála, er synjað.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir