Mál nr. 679/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 679/2025

Fimmtudaginn 22. janúar 2026.

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 20. október 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 22. september 2025, um að setja greiðslur atvinnuleysisbóta til hans á bið.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um greiðslur atvinnuleysisbóta hjá Vinnumálastofnun 24. ágúst 2025. Með bréfi Vinnumálastofnunar, dags. 22. september 2025, var kæranda tilkynnt að umsókn hans hefði verið samþykkt en með vísan til þess að hann ætti ótekinn biðtíma frá fyrri umsókn yrðu bætur ekki greiddar fyrr en sá tími væri liðinn. Kærandi fór fram á rökstuðning fyrir þeirri ákvörðun og var hann veittur með bréfi Vinnumálastofnunar, dags. 16. október 2025.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 20. október 2025. Með bréfi, dags. 29. október 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 29. desember 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 6. janúar 2026. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar kemur fram að kærandi hafi byrjað að vinna hjá B, í september 2019. Rúmu ári síðar, í júlí 2020, hafi fyrirtækið ákveðið að loka þar sem reksturinn hafi ekki borið arð vegna Covid faraldursins. Á þeim tíma hafi kærandi ekki sótt um atvinnuleysisbætur þar sem hann hafi farið til C. Sjö mánuðum síðar, í janúar 2021, hafi verksmiðjan ákveðið að opna aftur. Verksmiðjan hafi haft samband við kæranda til að athuga hvort að hann hefði áhuga á að snúa aftur sem hann hafi gert.

Þann 22. febrúar 2022 hafi stríðið í D hafist. Það hafi reynst kæranda erfitt þar sem sonur hans hefði búið hjá móður sinni í D, nánar tiltekið í E, sem hafi verið sérstaklega hættulegt svæði frá upphafi stríðsins. Kærandi hafi þurft að yfirgefa allt og einblína á að finna leið til að koma þeim þaðan. Yfirmenn kæranda hafi skilið stöðu hans og komist að samkomulagi um að þegar allt myndi róast hjá honum myndi hann snúa aftur til starfa. Það hafi hins vegar ekki verið gerlegt þar sem kærandi hafi þurft að sjá um son sinn og móður hans. Verksmiðjan hafi þá boðið honum að segja upp ráðningarsamningnum. Kærandi segist ekki muna eftir því að hafa sótt um bætur á þessum tíma en hann hafi verið örvæntingarfullur og alls staðar leitað eftir aðstoð. Að sögn kæranda hafi hann fengið nákvæmlega enga aðstoð. Kærandi hafi byrjað að vinna um leið og tækifæri hafi gefist á C.

Í september 2023 hafi aðstæður kæranda verið orðnar stöðugar og hann sett sig í samband við B til að snúa aftur til starfa. Verksmiðjan hafi samþykkt endurkomu kæranda til starfa án vandkvæða. Í júní 2024 hafi kærandi ákveðið, af persónulegum og heilsufarslegum ástæðum tengdum vinnuumhverfinu, að hætta í verksmiðjunni til að prófa annað starfssvið. Að sögn kæranda hafi hann sótt um bætur, þær hafi verið samþykktar og á engum tímapunkti hafi honum verið tilkynnt að hann yrði beittur viðurlögum. Kærandi hafi þó ákveðið að snúa aftur til starfa hjá B í október sama ár þar sem honum hafi ekki tekist að fá neitt annað starf. Í júlí 2025 hafi samningurinn hans runnið út og á sama tíma hafi verksmiðjan sagt upp 80% af starfsfólki sínu.

Kærandi geri sér grein fyrir því að þessar ástæður hafi mögulega ekki verið metnar gildar fyrir því að fá bætur, hann skilji það. Kærandi haldi því þó fram að hann hafi aldrei fengið bætur og að hann hafi snúið aftur til starfa án þess að vita að hann hafi hlotið viðurlög. Kærandi lýsi því yfir að hann hafi aldrei haft það í hyggju að hagnast með óheiðarlegum hætti. Að mati kæranda sé ekki sanngjarnt að beita hann viðurlögum í rúma tvo mánuði án ástæðu.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að upphaf málsins megi rekja til ákvarðana Vinnumálastofnunar frá 1. september 2022 og 18. júlí 2024. Með ákvörðunum stofnunarinnar hafi kæranda verið gert að sæta biðtíma eftir greiðslum á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar í báðum tilvikum. Bótaréttur kæranda hafi með framangreindum ákvörðunum verið felldur niður í tvo mánuði og svo þrjá mánuði, sbr. 1. mgr. 54. gr. og 1. mgr. 61. gr. laganna.

Kærandi hafi aftur sótt um greiðslur atvinnuleysisbóta með umsókn, dags. 24. ágúst 2025. Með erindi, dags. 22. september 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hans hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 100%. Með vísan til ótekinna viðurlaga yrðu bætur til hans þó ekki greiddar fyrr en að 1,74 mánuðum liðnum.

Framangreind ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 22. september 2025, hafi verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála þann 20. október 2025.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Mál þetta varði í grunninn ákvarðanir Vinnumálastofnunar frá 1. september 2022 og 18. júlí 2024. Kærufrestur vegna þeirra ákvarðana hafi verið liðinn þegar kæra hafi borist úrskurðarnefndinni þann 20. október 2025, sbr. 5. gr. laga nr. 85/2015 um úrskurðarnefnd velferðarmála. Eftir standi þó ákvörðun Vinnumálastofnunar um að kærandi skuli sæta eftirstöðvum viðurlaga þegar hann hafi sótt um greiðslu atvinnuleysisbóta þann 24. ágúst 2025.

Eins og að framan hafi verið rakið hafi kæranda þann 1. september 2022 verið gert að sæta viðurlögum í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sökum þess að hann hafi sjálfur sagt upp starfi án gildra ástæðna. Þá hafi kæranda þann 18. júlí 2024 verið gert að sæta viðurlögum á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar í þrjá mánuði, sbr. 1. mgr. 61. gr. sömu laga, af sömu ástæðu. Í báðum tilvikum hafi kærandi sagt upp starfi hjá sama atvinnurekanda og hafi leitast eftir því að fá greiddar atvinnuleysisbætur vegna starfsleitar á C í kjölfar umsóknar hans um atvinnuleysistryggingar.

Í 1. mgr. 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé meðal annars kveðið á um að sá sem hafi sætt viðurlögum samkvæmt 57.-59. gr. eða biðtíma samkvæmt 54. og 55. gr. og eitthvert þeirra tilvika sem þar greini eigi sér stað að nýju á sama tímabili samkvæmt 29. gr. skuli ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta samkvæmt VII. kafla fyrr en að þremur mánuðum liðnum. Ákvörðun um viðurlög á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar hafi því leitt til ítrekunaráhrifa fyrri viðurlaga hans samkvæmt 1. mgr. 61. gr. þar sem hann hafi ekki unnið sér inn réttindi til nýs bótatímabils samkvæmt 29. gr. laganna. Heildarviðurlagatími kæranda hafi því verið fimm mánuðir.

Í lögum um atvinnuleysistryggingar sé kveðið á um hvernig ítrekuð viðurlög samkvæmt lögunum falli niður eða frestist. Þannig sé meðal annars kveðið á um í 3. mgr. 58. gr. að taki hinn tryggði starfi sem ekki sé hluti af vinnumarkaðsaðgerðum meðan á viðurlagatíma skv. 1. mgr. standi falli viðurlög niður eftir að hinn tryggði hafi starfað í a.m.k. hálfan mánuð áður en hann sæki aftur um atvinnuleysisbætur. Ekki sé sambærileg heimild í lögum um að fella niður biðtíma vegna starfa atvinnuleitanda í þeim tilfellum sem viðkomandi hafi þurft að sæta ítrekuðum viðurlögum. Í 5. mgr. 61. gr. sé hins vegar kveðið á um að ítrekunaráhrif samkvæmt ákvæðinu falli niður þegar nýtt tímabil skv. 29. gr. hefjist, sbr. 30. eða 31. gr. laganna.

Eins og áður segi hafi kærandi ekki unnið sér inn rétt til nýs bótatímabils þegar hann hafi sótt um atvinnuleysisbætur í ágúst 2025, enda hafi þá ekki verið liðnir a.m.k. 24 mánuðir frá því að hann hafi síðast fengið samþykkta umsókn og sætt viðurlögum vegna starfsloka. Þegar kærandi hafi sótt um atvinnuleysisbætur í ágúst 2025 hafi hann átt eftir að taka út 1.74 mánuði af útistandandi biðtíma sínum. Hann hafi því fyrst átt rétt á greiðslum atvinnuleysisbóta þegar sá biðtími hafi verið liðinn.

Með vísan til alls framangreinds sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að rétt hafi verið staðið að ákvörðun í máli kæranda og að eftirstöðvar biðtíma hans skuli halda áfram að líða frá síðasta umsóknardegi kæranda, dags. 24. ágúst 2025.

IV.  Niðurstaða

Kærð eru ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 22. september 2025, um að setja greiðslur atvinnuleysisbóta til kæranda á bið.

Með ákvörðunum Vinnumálastofnunar frá 1. september 2022 og 18. júlí 2024 var réttur kæranda til atvinnuleysisbóta felldur niður í annars vegar tvo og hins vegar þrjá mánuði á grundvelli 1. mgr. 54. gr., sbr. 1. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Kærandi sótti á ný um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 24. ágúst 2025. Umsókn hans var samþykkt 22. september 2025 en tekið var fram að bætur yrðu ekki greiddar fyrr en ótekinn biðtími frá fyrri umsókn væri liðinn.

Í 5. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 kemur fram að ítrekunaráhrif samkvæmt ákvæðinu falli niður þegar nýtt tímabil samkvæmt 29. gr. hefjist, sbr. 30. eða 31. gr. laganna. Í 29. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um að sá sem telst tryggður samkvæmt lögunum geti átt rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta samfellt í 30 mánuði frá þeim degi er Vinnumálastofnun tók við umsókn hans um atvinnuleysisbætur nema annað leiði af lögunum. Biðtími eftir greiðslu atvinnuleysisbóta samkvæmt X. kafla telst hluti tímabilsins sem og sá tími er viðurlög samkvæmt XI. kafla standi yfir. Í 4. mgr. 29. gr. laganna kemur fram að tímabilið samkvæmt 1. mgr. haldi áfram að líða þegar hinn tryggði sækir að nýju um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar eftir að hafa starfað í skemmri tíma en 24 mánuði á innlendum vinnumarkaði frá því að hann fékk síðast greiddar atvinnuleysisbætur. Þá segir í 31. gr. laga nr. 54/2006 að nýtt tímabil samkvæmt 29. gr. hefjist þegar hinn tryggði sæki að nýju um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar eftir að hafa starfað samfellt á innlendum vinnumarkaði í að minnsta kosti 24 mánuði frá því að hann fékk síðast greiddar atvinnuleysisbætur.   

Samkvæmt gögnum málsins hafði kærandi ekki, þegar umsókn hans barst Vinnumálastofnun þann 24. ágúst 2025, starfað í 24 mánuði á innlendum vinnumarkaði frá því að hann var síðast skráður atvinnulaus hjá Vinnumálastofnun. Kærandi hafði því ekki áunnið sér rétt til nýs bótatímabils samkvæmt 31. gr. laga nr. 54/2006 og því hélt allur ótekinn biðtími vegna eldri viðurlaga samkvæmt ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 18. júlí 2024, áfram að líða þegar hann skráði sig atvinnulausan að nýju 24. ágúst 2025.

Með vísan til framangreinds er hin kærða ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 22. september 2025, staðfest.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 22. september 2025, um að setja greiðslur atvinnuleysisbóta til A, á bið, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir