Mál nr. 711/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 711/2025

Fimmtudaginn 22. janúar 2026

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 31. október 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 8. september 2025, um að synja beiðni hans um endurupptöku máls.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 17. september 2024 og var umsóknin samþykkt 4. október 2024. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 18. júlí 2025, var kæranda tilkynnt að bótaréttur hans væri felldur niður í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 58. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar þar sem hann hefði hafnað þátttöku í vinnumarkaðsúrræði. Þann 13. ágúst 2025 fór kærandi fram á endurupptöku málsins og með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 20. ágúst 2025, var þeirri beiðni synjað. Þann 2. september 2025 fór kærandi aftur fram á endurupptöku málsins og með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 8. september 2025, var þeirri beiðni synjað.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 31. október 2025. Með bréfi, dags. 19. nóvember 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 6. janúar 2026 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 7. janúar 2026. Athugasemdir bárust ekki.

II. Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar kemur fram að kærandi hafi verið staðsettur í B í atvinnuleit þegar hann hafi fengið smáskilaboð með boð á fund sólarhring síðar. Kærandi hafi reynt að tilkynna forföll en það hafi ekki tekist í gegnum síma Að sögn kæranda sé ekki einfalt að finna út hvernig eigi að svara skilaboðum Vinnumálastofnunar. Kærandi hafi einnig lent í vandræðum með að senda Vinnumálastofnunar skýringar vegna forfalla.

Kærandi vilji kæra tvenn viðurlög. Fyrri viðurlögin séu líklega fyrnd en honum hafi verið gert að sæta þeim þegar hann hafi verið að nýta sér þjónustu Vinnumálastofnunar í fyrsta sinn. Kærandi hafi ekki kunnað á kerfið á þeim tíma. Hann hafi verið veikur á umræddum tíma, veitt skýringar en ekki hafi verið fallist á þær. Varðandi seinni viðurlögin hafi kærandi greinilega svarað of seint. Viðtalið sem kærandi hafi átt að mæta í hafi verið eins konar hvatningarviðtal. Kærandi hafi farið í sambærilegt viðtal 21. október 2025. Kærandi telji sig hafa réttmæt rök fyrir því að mótmæla þeirri ákvörðun. 

III. Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi sótt um greiðslu atvinnuleysisbóta með umsókn, dags. 17. september 2024. Með erindi, dags. 4. október 2024, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hans hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 77%.

Þann 24. júní 2025, klukkan 09:34 hafi kærandi verið boðaður á upplýsingafund hjá Vinnumálastofnun þann 25. júní 2025, klukkan 10:00. Kærandi hafi verið upplýstur að um skyldumætingu væri að ræða og öll forföll bæri að tilkynna án tafar á netfangið [email protected]. Sömuleiðis hafi kæranda verið tjáð að ótilkynnt forföll og forföll án gildrar ástæðu gætu valdið stöðvun á greiðslum atvinnuleysistrygginga. Boðunin hafi verið birt á „Mínum síðum“ kæranda. Ásamt því hafi verið vakin athygli á nýjum samskiptum með tölvupósti á netfang kæranda og með smáskilaboðum í skráð símanúmer hans, X. Samkvæmt skráningu Vinnumálastofnunar hafi smáskilaboðin borist í símtæki kæranda þann 24. júní 2025, klukkan 15:33. Kærandi hafi hvorki mætt á fundinn né boðað forföll.

Þann 28. júní 2025 hafi borist tölvupóstur frá kæranda með yfirskriftinni „Var að sjá póstinn um skyldumætingu“. Að sögn kæranda hafi hann verið „úti á landi í mögulegum atvinnuþátttöku“. Kærandi haldi því fram að hann hafi þá fyrst verið að sjá póstinn og gert athugasemd við að fyrirvari sem hafi verið gefinn hafi verið knappur. Þann 3. júlí 2025 hafi aftur borist tölvupóstur frá kæranda sem í segi „Endilega hafa aðeins meiri fyrirvara er að sækja utan Reykjavíkur svæðisins.“

Með erindi, dags. 8. júlí 2025, hafi Vinnumálastofnun óskað eftir frekari skýringum á fjarveru kæranda á boðaðan upplýsingafund þann 25. júní 2025 og af hverju hann hefði ekki tilkynnt um forföll. Áréttað hafi verið að ef kærandi hefði hafnað þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum án gildra ástæðna gæti hann þurft að sæta biðtíma eftir greiðslum atvinnuleysisbóta. Kæranda hafi verið veittur sjö virkra daga frestur til að skila inn skýringum. Engar frekari skýringar hafi borist frá kæranda.

Með erindi Vinnumálastofnunar, dags. 18. júlí 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að greiðslur atvinnuleysisbóta til hans hefðu verið stöðvaðar í þrjá mánuði sökum þess að hann hefði ekki mætt á boðaðan upplýsingafund þann 25. júní 2025. Ákvörðun þessi hafi verið tekin á grundvelli 1. mgr. 58. gr. og 1. mgr. 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar en kærandi hafi þann 15. apríl 2025 sætt viðurlögum á grundvelli 1. mgr. 58. gr. vegna fjarveru á kynningarfundi í janúar 2025.

Þann 13. ágúst 2025 hafi borist erindi frá kæranda þar sem fram komi að hann hafi verið í B „að skoða hús og vinnu“. Mál kæranda hafi verið metið á ný og með bréfi, dags. 20. ágúst 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að beiðni hans um endurupptöku væri hafnað þar sem engar upplýsingar hefðu verið færðar fram sem gætu haft þýðingu á ákvörðun stofnunarinnar.

Aftur hafi borist erindi frá kæranda þann 2. september 2025 og með bréfi, dags. 8. september 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að beiðni hans um endurupptöku hefði verið hafnað á ný þar sem engar upplýsingar hefðu borist sem gætu haft þýðingu á ákvörðun stofnunarinnar.

Ákvörðun Vinnumálastofnunar hafi verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála þann 31. október 2025. Þær skýringar sem kærandi hafi veitt á fjarveru sinni á boðað vinnumarkaðsúrræði í kæru séu efnislega þær sömu og hafi legið fyrir við vinnslu hinnar kærðu ákvörðunar.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Eitt af almennu skilyrðum greiðslu atvinnuleysisbóta samkvæmt 13. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé að vera í virkri atvinnuleit, sbr. a. lið 1. mgr. 13. gr. Í 14. gr. laganna sé kveðið á um hvað felist í virki atvinnuleit en samkvæmt [h. lið] 1. mgr. 14. gr. felist virk atvinnuleit meðal annars í því að hafa vilja og getu til að taka þátt í þeim vinnumarkaðsaðgerðum er standi til boða. Í 13. gr. laga nr. 55/2006 um vinnumarkaðsaðgerðir komi einnig fram skylda þess sem teljist tryggður samkvæmt lögum um atvinnuleysistryggingar til að taka þátt í vinnumarkaðsúrræðum sem Vinnumálastofnun ákveði.

Ákvæði 13. gr. sé svohljóðandi:

„Atvinnuleitandi skal fylgja eftir áætlun um atvinnuleit og þátttöku í viðeigandi vinnumarkaðsúrræðum skv. 11. gr. og gera það sem í hans valdi stendur til að bæta vinnufærni sína til þess að verða virkur þátttakandi á vinnumarkaði. Þar á meðal skal atvinnuleitandi ávallt mæta í viðtöl til ráðgjafa Vinnumálastofnunar skv. 14. gr. og taka þátt í þeim vinnumarkaðsúrræðum er standa honum til boða. Atvinnuleitandi skal jafnframt tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunna að verða á vinnufærni hans eða aðstæðum að öðru leyti án ástæðulausrar tafar.“

Þá sé í 1. mgr. 14. gr. laga um vinnumarkaðsaðgerðir kveðið á um að ráðgjafar Vinnumálastofnunar skuli hafa eftirlit með því að atvinnuleitendur fylgi eftir áætlun um atvinnuleit og þátttöku í viðeigandi vinnumarkaðsúrræðum.

Af framangreindum lagaákvæðum sé ljóst að heimildir Vinnumálastofnunar til að boða til sín atvinnuleitendur og sömuleiðis skyldur atvinnuleitanda til að verða við slíkri boðun séu ríkar. Þá sé það fortakslaust skilyrði svo unnt sé að aðstoða atvinnuleitendur við að fá starf við hæfi og gefa þeim kost á þátttöku í viðeigandi vinnumarkaðsaðgerðum að atvinnuleitendur sinni þeim boðunum sem þeim séu send. Í skilmálum sem umsækjendur um atvinnuleysisbætur samþykki þegar þeir sæki um komi fram að viðkomandi sé upplýstur um að honum sé skylt að mæta í þau viðtöl, þá fundi, námskeið og önnur úrræði sem Vinnumálastofnun boði hann til.

Fyrir liggi að kærandi hafi ekki mætt á upplýsingafund þann 25. júní 2025. Áður hafi kærandi fengið sendar tilkynningar í tölvupósti, með smáskilaboðum í farsíma og á „Mínum síðum“ þar sem tilgreind hafi verið tímasetning og staðsetning fundarins. Kæranda hafi sömuleiðis verið greint frá því að öll forföll þyrfti að tilkynna til stofnunarinnar án tafar. Á grundvelli 1. mgr. 58. gr. laga um atvinnuleysistryggingar hafi kæranda verið gert að sæta viðurlögum vegna þessa.

Í 1. mgr. 58. gr. laga um atvinnuleysistryggingar segi:

„Sá sem hafnar þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum, sbr. lög um vinnumarkaðsaðgerðir, samkvæmt ákvörðun Vinnumálastofnunar eftir að hafa verið í atvinnuleit í a.m.k. fjórar vikur frá móttöku Vinnumálastofnunar á umsókn um atvinnuleysisbætur skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila, sbr. þó 4. mgr. Hið sama gildir þegar hinn tryggði mætir ekki til Vinnumálastofnunar á áður boðuðum tíma skv. 6. mgr. 9. gr., 3. mgr. 13. gr. eða 3. mgr. 18. gr.“

Í 1. mgr. 58. gr. laga um atvinnuleysistryggingar komi skýrt fram að hafni einstaklingur  þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum skuli hann sæta tveggja mánaða biðtíma eftir atvinnuleysisbótum. Hið sama gildi þegar hinn tryggði mæti ekki til Vinnumálastofnunar á áður boðuðum tíma. Í greinagerð með frumvarpi til laga um atvinnuleysistryggingar sé efni 58. gr. laganna nánar skýrt. Þar segi að Vinnumálastofnun annist skipulag vinnumarkaðsaðgerða og að litið sé svo á að þeim sem tryggðir séu innan atvinnuleysistryggingakerfisins sé skylt að taka þátt í vinnumarkaðsúrræðum. Þá sé jafnframt tekið fram í greinargerðinni að bregðist hinn tryggði þeirri skyldu leiði það til viðurlaga í formi biðtíma eftir atvinnuleysisbótum. Þar sem um önnur viðurlög sé að ræða komi til beitingar 1. mgr. 61. gr. laganna sem hljóði svo:

„Sá sem hefur sætt viðurlögum skv. 57.–59. gr. eða biðtíma skv. 54. og 55. gr. og eitthvert þeirra tilvika sem þar greinir á sér stað að nýju á sama tímabili skv. 29. gr. skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að þremur mánuðum liðnum frá þeim degi er ákvörðun Vinnumálastofnunar um ítrekunaráhrif liggur fyrir enda hafi hann fengið greiddar atvinnuleysisbætur skemur en samtals 24 mánuði á sama tímabili skv. 29. gr. Hafi hinn tryggði fengið greiddar atvinnuleysisbætur í samtals 24 mánuði eða lengur á sama tímabili skv. 29. gr. þegar atvik sem lýst er í 1. málsl. á sér stað skal hinn tryggði ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrr en hann uppfyllir skilyrði 31. gr.“

Skýringar kæranda lúti að því að hann hafi verið staddur úti á landi vegna atvinnuviðtals. Kærandi hafi þó ekki tilkynnt um að hann væri ófær um að sinna vinnumarkaðsúrræðum vegna þess.

Í ljósi þeirrar ríku skyldu sem hvíli á atvinnuleitendum til þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum sé það mat Vinnumálastofnunar að kærandi hafi brugðist skyldum sínum samkvæmt 13. gr. laga um vinnumarkaðsúrræði, 7. mgr. 9. gr. laga um atvinnuleysistrygginga og 3. mgr. 13. gr. sömu laga. Engin tilkynning hafi borist Vinnumálastofnun um að kærandi kæmist ekki á boðaðan upplýsingafund. Þær skýringar sem kærandi hafi veitt á ástæðum þess af hverju hann hafi ekki getað tilkynnt um fjarveru sína geti að mati Vinnumálastofnunar ekki talist gildar. Í því samhengi sé vísað til þess að skýrt hafi verið tekið fram í boðun að öll forföll skyldu tilkynnast og með hvaða hætti skyldi gera það. Engin forföll hafi verið boðuð af hálfu kæranda. Ekki hafi verið um skyndilegan og óvæntan viðburð að ræða sem kærandi hafi sinnt og hefði honum verið í lófa lagið að bregðast mun fyrr við. Líkt og fyrr segi beri atvinnuleitanda að tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunni að verða á vinnufærni hans eða aðstæðum að öðru leyti án tafar. Það sé því mat Vinnumálastofnunar að kærandi hafi ekki fært fram gildar ástæður fyrir fjarveru í boðað vinnumarkaðsúrræði í skilningi 1. mgr. 58. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Í ljósi þess að kærandi hafi ekki mætt á boðað vinnumarkaðsúrræði án gildra skýringa í skilningi 1. mgr. 58. gr. sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar, með vísan til alls framangreinds, að honum beri að sæta viðurlögum á grundvelli sama ákvæðis. Þar sem um önnur viðurlög sé að ræða á sama bótatímabili beri honum að sæta bið í þrjá mánuði eftir greiðslum atvinnuleysisbóta, sbr. 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

IV. Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 8. september 2025, um að synja beiðni kæranda um endurupptöku ákvörðunar frá 18. júlí 2025 þar sem réttur kæranda til atvinnuleysisbóta var felldur niður í þrjá mánuði.

Í 24. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 er fjallað um skilyrði fyrir endurupptöku mála. Í 1. mgr. ákvæðisins kemur fram að eftir að stjórnvald hefur tekið ákvörðun og hún verið tilkynnt eigi aðili máls rétt á því að mál sé tekið til meðferðar á ný ef atvik máls eru á þann veg að eitt af eftirfarandi skilyrðum sem fram koma í 1. og 2. tölul. geti átt við:

1. ákvörðun hefur byggst á ófullnægjandi eða röngum upplýsingum um málsatvik, eða
2. íþyngjandi ákvörðun um boð eða bann hefur byggst á atvikum sem breyst hafaverulega frá því að ákvörðun var tekin.

Þá segir í 2. mgr. ákvæðisins að eftir að þrír mánuðir eru liðnir frá því að aðila var tilkynnt um ákvörðun samkvæmt 1. tölulið 1. mgr., eða aðila var eða mátti vera kunnugt um breytingu á atvikum sem ákvörðun samkvæmt 2. tölulið 1. mgr. var byggð á, verði beiðni um endurupptöku máls ekki tekin til greina nema að fengnu samþykki frá öðrum aðilum málsins. Mál verði þó ekki tekið upp að nýju ef ár er liðið frá fyrrgreindum tímamörkum nema veigamiklar ástæður mæli með því. Þegar 24. gr. stjórnsýslulaga sleppir kann stjórnvöldum að vera skylt að endurupptaka mál á grundvelli ólögfestra reglna, til dæmis þegar fyrirliggjandi eru rökstuddar vísbendingar um verulegan annmarka á málsmeðferð stjórnvalds eða ef efnislegur annmarki er á ákvörðun stjórnvalds.

Við mat á því hvort ákvörðun hefur byggst á „ófullnægjandi eða röngum upplýsingum um málsatvik“, sbr. 1. tölul. 1. mgr. 24. gr. stjórnsýslulaga, er horft til þess hvort fram séu komnar nýjar eða fyllri upplýsingar um málsatvik sem telja má að hefðu haft þýðingu fyrir niðurstöðu málsins.

Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 18. júlí 2025, voru greiðslur atvinnuleysisbóta til kæranda felldar niður á grundvelli 1. mgr. 58. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar þar sem hann hafði ekki mætt á boðaðan upplýsingafund þann 25. júní 2025. Kærandi hefur greint frá því að hann hafi verið staddur í B vegna atvinnuviðtals þegar hann hafi tekið eftir boðuninni. Hann hafi ekki náð að boða forföll sökum tæknilegra erfiðleika.

Í 58. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um viðurlög við því ef þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum er hafnað. Segir þar í 1. mgr. að sá sem hafni þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum, sbr. lög um vinnumarkaðsaðgerðir, samkvæmt ákvörðun Vinnumálastofnunar eftir að hafa verið í atvinnuleit í að minnsta kosti fjórar vikur frá móttöku Vinnumálastofnunar á umsókn um atvinnuleysisbætur, skuli ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta samkvæmt VII. kafla laganna fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila. Hið sama gildi þegar hinn tryggði mæti ekki til Vinnumálastofnunar á áður boðuðum tíma samkvæmt 6. mgr. 9. gr., nú 7. mgr. 9. gr., 3. mgr. 13. gr. eða 3. mgr. 18. gr. laganna.

Úrskurðarnefnd velferðarmála telur að ekki verði ráðið af gögnum málsins að ákvörðun Vinnumálastofnunar frá 18. júlí 2025 um þriggja mánaða viðurlög á grundvelli 58. gr. laga nr. 54/2006 hafi byggst á ófullnægjandi eða röngum upplýsingum um málsatvik, sbr. 1. tölul. 1. mgr. 24. gr. stjórnsýslulaga eða að 2. tölul. 1. mgr. 24. gr. stjórnsýslulaga eigi við í máli kæranda. Þá verður ekki séð að kærandi eigi rétt á endurupptöku málsins á grundvelli ólögfestra reglna stjórnsýsluréttar.

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 8. september 2025, um að synja beiðni kæranda um endurupptöku máls er því staðfest.

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 8. september 2025, um að synja beiðni A, um endurupptöku máls, er staðfest.

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir