Mál nr. 640/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 640/2025

Fimmtudaginn 29. janúar 2026

A

gegn

B

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Kári Gunndórsson lögfræðingur, Björn Jóhannesson lögfræðingur og Gyða Sigurlaug Haraldsdóttir sálfræðingur

Með kæru, dags. 3. október 2025, kærði C lögmaður, f.h. A, til úrskurðarnefndar velferðarmála úrskurð umdæmisráðs E frá 1. september 2025 vegna umgengni hennar við D.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Drengurinn D er rúmlega X árs gamall. Drengurinn er í tímabundinni vistun utan heimilis en forsjá hans er hjá kæranda sem er móðir drengsins. Faðir drengsins er forsjárlaus.

Með úrskurði umdæmisráðs E, dags. 11. mars 2025 var ákveðið að drengurinn skyldi vistaður utan heimilis í allt að fjóra mánuði. Með úrskurði umdæmisráðs E, dags. 9. júlí 2025, var barnaverndarþjónustunni veitt heimild til þess að krefjast þess fyrir dómi að kærandi yrði svipt forsjá drengsins. Þar sem ekki náðist samkomulag um hvernig umgengni yrði háttað meðan drengurinn væri vistaður utan heimilis var ágreiningnum vísað til umdæmisráðs E sem kvað upp úrskurð þann 1. september 2025.

Úrskurðarorð hins kærða úrskurðar eru svohljóðandi, auk þess sem þar er bent á kæruheimild til úrskurðarnefndar velferðarmála:

„D, skal eiga umgengni við móður sína, A, aðra hvora viku í tvo klukkutíma í senn undir eftirliti.“

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála þann 3. október 2025. Með bréfi úrskurðarnefndar velferðarmála, dags. 7. október 2025, var óskað eftir greinargerð B ásamt gögnum málsins. Greinargerð B barst nefndinni með bréfi, dags. 22. október 2025, og með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 29. október 2025, var hún send lögmanni kæranda til kynningar. Frekari athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi krefst þess aðallega að hinum kærða úrskurði verði hrundið og umgengni hennar við drenginn verði ákveðin alla laugardaga og sunnudaga, frá kl. 09:00 til 17:00. Til vara krefst kærandi þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og umgengni hennar við drenginn verði ákveðin alla laugardaga, frá kl. 09:00 til 17:00. Til þrautarvara krefst kærandi þess að hinum kærða úrskurði verði hrundið og að umgengni verði ákveðin af úrskurðarnefnd velferðarmála, en þó í ríkara mæli en kveðið sé á um í hinum kærða úrskurði.

Kærandi vísar til þess að atvikum máls sé ítarlega gerð skil í greinargerðum kæranda til umdæmisráðs E, dags. 11. mars, 9. júlí og 1. september 2025. Vísar kærandi aðallega til þess er þar kemur fram, svo og til þeirra gagna sem fylgja kæru.

Með úrskurði umdæmisráðs E þann 9. júlí 2025 hafi B verið veitt heimild til að krefjast þess fyrir dómi að kærandi yrði svipt forsjá drengsins. Réttarstefna hafi verið gefin út þann 5. ágúst 2025 að frumkvæði B, þar sem krafist hafi verið forsjársviptingar.

Í kjölfarið deildu aðilar um inntak umgengni kæranda við drenginn og komust ekki að samkomulagi. Því hafi verið bókað á meðferðarfundi B þann 6. ágúst 2025 að farið yrði fram á úrskurð umdæmisráðs um umgengni. B hafi þá gert tillögu fyrir umdæmisráði að umgengni yrði ákveðin aðra hvera viku, tvo tíma í senn undir eftirliti. Krafa kæranda hafi verið að umgengni væri alla laugardaga og sunnudaga frá kl. 09:00 og til 17:00, en til vara alla laugardaga á sama tíma. Til þrautavara hafi þess verið krafist að umdæmisráð kvæði á um rýmri umgengni en barnaverndarþjónustan lagði til.

Með hinum kærða úrskurði umdæmisráðs E, dagsettum 1. september 2025, hafi verið fallist á kröfur barnaverndarþjónustunnar og umgengni ákveðin aðra hvera viku í tvo klukkutíma í senn og undir eftirliti. Í úrskurðarorði segir að úrskurðinum megi skjóta til úrskurðanefndar velferðarmála innan fjögurra vikna frá því að aðilum sé kunnugt um úrskurðinn. Úrskurðurinn hafi verið undirritaður af nefndarmönnum með rafrænum hætti 5.-7. september og hann birtur lögmanni kæranda 8. september 2025.

Að mati kæranda hafi málsástæðum hennar ekki verið gefinn nægilegur gaumur í hinum kærða úrskurði. Jafnframt sé byggt á á því að rökstuðningur umdæmisráðs sé ófullnægjandi að teknu tilliti til þeirrar veigamiklu skerðingar sem úrskurðurinn hefur á grundvallarréttindi drengsins og kæranda. Byggt sé á því að framangreindir annmarkar eigi að leiða til þess að honum verði hrundið.

Í niðurstöðu hins kærða úrskurðar komi fram að drengurinn hafi verið neyðarvistaður skömmu eftir fæðingu vegna alvarlegra veikinda kæranda. Kærandi hafi hins vegar náð sér að fullu af þeim veikindum, eins og læknisvottorð staðfesti og hafi margoft komið fram við meðferð málsins hjá B og fyrir umdæmisráði E. Byggt sé raunar á því að það sé óumdeilt að kærandi sé ekki lengur veik og að þáverandi veikindi hennar torveldi henni ekki að sinna móðurhlutverki sínu í dag.

Þrátt fyrir að kærandi hafi náð sér af veikindum sínum og verið útskrifuð þann 3. október 2024 og lyfjameðferð vegna veikindanna hætt í mars 2025 eftir ráðleggingum læknis, hafi B ekki lokað málinu og hafið aðlögun að koma drengnum til kæranda. Þvert á móti hafi verið fundnar margvíslega átyllur til að tefja vinnslu málsins, hindra umgengi og umsjá kæranda og henni í sömu mund skammtaður mjög takmarkaður tími til umgengni við drenginn og þá alltaf undir eftirliti. Þá sé hafnað sérstaklega þeim fullyrðingum í niðurstöðukafla hins kærða úrskurðar þar sem því sé haldið fram að kærandi hafi notið rúmrar umgengni og kærandi hafi ekki tileinkað sér ráðleggingar starfsmanna barnaverndarþjónustunnar. Þess ber að geta að kærandi hafi aldrei verið með rúma umgengni, þá hafi hún aldrei fengið meðferðaráætlun eða skriflega skýringar á tungumáli sem hún skilji, þar sem þessar meintu ráðleggingar eiga að koma fram. Hafi kærandi þvert á móti fengið það á tilfinninguna að markmið starfsmanna/eftirlitsmanna sé ekki að styðja hana og drenginn, heldur finni henni allt til foráttu sem leiðir til að hún verði mjög óörugg í vitjunum og kvíðin í ljósi neikvæðra viðbragða sem hún hafi fengið frá þeim vegna smávægilegra atriða sem hafa haft þau áhrif að hún fái ekki að hitta drenginn sinn nema tvisvar í mánuði, tvær klukkustundir í senn undir eftirliti. Þrátt fyrir að kærandi hafi aldrei verið tilkynnt til barnaverndar vegna vanrækslu, ofbeldis eða vímuefnanotkunar og hvað þá að fyrir liggi fullnægjandi gögn til þess að koma með þá sleggjudóma sem hafi verið hafðir uppi við meðferð málsins. Ljóst sé að einvörðungu matsmaður sem sé til þess hæfur og skipaður af héraðsdómi sem geti metið forsjárhæfni kæranda. Ekkert slíkt hafi verið gert af hálfu B og af þeirri ástæðu einni sé ótækt að kæranda sé skammtaður svo naum umgengni eins og kveðið sé á um í úrskurðinum. Enda sé sú umgengni sambærileg þeirri umgengni sem aðilar fái þegar þeir hafi verið sviptur forsjá. Ekki sé búið að tæma lögbundnar aðgerðir, s.s. foreldrastuðning o.fl. Kærandi sé enn með forsjá drengsins og eigi því rétt á ríkri umgengni og mun ríkari umgengni en henni hafi ákveðin í hinum kærða úrskurði.

Hafnað sé sérstaklega að kærandi eigi í erfiðleikum með að lesa í þarfir drengsins og tryggja öryggi hans. Í öllu falli hafi B ekki liðsinnt og leiðbeint kæranda um hvernig hún geti talist hæf móðir svo fullnægjandi verður talið. Að mati kæranda hafi málið í heild sinni verið byggt á afar veikum grunni og fyrirséð að kröfu B um forsjársviptingu verði hafnað með dómi með vísan til þess að ekki hafi verið aflað matsgerðar í málinu, né að vægari úrræði hafa verið fullnýtt.

Kærandi byggir kröfur sínar einnig á því að barn eigi óumdeilanlegan rétt til umgengni við foreldri sitt, sbr. 1. mgr. 74. gr. barnaverndarlaga nr. 80/2002 (bvl.). Að mati kæranda sé ekkert sem bendi til þess að aukin umgengni barnsins við hana sé bersýnilega andstæð hagsmunum þess, hið minnsta ekki svo að umgengni verði einvörðungu ákveðin í heild fjórar klukkustundir á mánuði.

Kærandi byggir á því að svo rýr umgengni brjóti gegn meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar og barnaverndarlaga, sbr. 12. gr. laga nr. 37/1993 og 7. mgr. 4. gr. bvl. Brjóti það einnig gegn frumrétti barns og kæranda að eiga samveru og viðhalda tengslum sínum, sbr. 1. mgr. 71. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og 1. mgr. 8. gr. Mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Samkvæmt framangreindum lagatilvísunum ber stjórnvöldum jákvæð skylda til að stuðla að því að fjölskyldutengsl haldist, sbr. dóm MDE í máli Kutzner gegn Þýskalandi (nr. 46544/99, 26. febrúar 2002).

Kærandi telji að B hafi ekki sýnt fram á með óyggjandi hætti að rúm og reglubundin umgengni milli hennar og drengsins hafi skaðleg áhrif á drenginn. Tillaga B sem úrskurður umdæmisráðs hafi fallist á byggi einungis á einhliða öfluðu tengslamati sem hafi afar takmarkað sönnunargildi og geti ekki leitt til þeirrar umfangsmiklu skerðingar á umgengni sem B hafði þegar tekið til framkvæmda og umdæmisráð E staðfest í kjölfarið. Kærandi hafi hvorki haft aðkomu að vali matsaðila, framkvæmd matsins né öðrum atriðum er varða það. Þá sé ljóst að slíkt mat verði ekki notað sem fullnægjandi grundvöllur fyrir forsjársviptingu með dómi, heldur verður B að óska eftir dómkvöddu mati á forsjárhæfni kæranda. Sömu sjónarmið gilda um skerðingu á umgengni.

Þangað til endanleg dómsniðurstaða hafi fallið, beri að virða gagnkvæman og lögbundinn rétt barns og móður/forsjáraðila til að viðhalda tengslum sínum. Þá sé, eftir sem áður, brýnt að kæranda séu tryggð viðeigandi stuðningsúrræði til að efla foreldrahæfni hennar í samræmi við markmið barnaverndarlaga um að styrkja fjölskyldu í uppeldishlutverki sínu, sbr. 2. málsl. 1. mgr. 2. gr. bvl., enda sé því hlutverki B ekki lokið þrátt fyrir kröfu um forsjársviptingu kæranda fyrir dómi.

Í greinargerð B fyrir umdæmisráði kom fram að drengurinn hafi myndað góð og sterk tengsl við fósturforeldra sína, sem hann þekki sem sína fjölskyldu, og að mati B væru ótvíræðir hagsmunir hans að verja helgarfríum með þeim í stöðugu og öruggu umhverfi. Kærandi vill koma því á framfæri að hafa verði í huga að drengurinn hafi verið tekinn frá henni þegar hann var einungis þriggja vikna gamall. Það leiði óhjákvæmilega til þess að líkur séu miklar á að frumtengslamyndun drengsins við kæranda hafi þá þegar verið rofin, með þeim afleiðingum að erfiðara hafi reynst að koma á eðlilegum tengslum á milli kæranda og drengsins. Það komi því ekki á óvart að tengsl drengsins við fósturforeldra séu sterkari við núverandi aðstæður, enda njóta þau samveru og umönnunar barnsins bæði dag og nótt, á meðan umgengni kæranda hafi verið mjög takmörkuð. Umgengni sem ákveðin hafi verið með hinum kærða úrskurði umdæmisráð sé hins vegar ekki til þess fallin að stuðla að því að kærandi og barn hennar geti viðhaldið og eflt tengsl sín, heldur þvert á móti til þess að festa í sessi og styrkja enn frekar tengsl drengsins við fósturfjölskylduna, sem þegar nýtur daglegrar samveru og umönnunar drengsins

Í barnarétti gildi sú meginreglan, bæði samkvæmt íslenskum lögum og alþjóðasamningum, að ávallt skuli hagsmunir barnsins sitja í fyrirrúmi. Það sjónarmið eigi að hafa mest vægi við ákvarðanir stjórnvalda og dómstóla sem varða börn. Byggir kærandi á því að til grundvallarréttinda barns teljist að viðhalda og efla tengsl við móður sína, enda sé það drengnum í hag að slík tengsl rofni ekki með öllu, sbr. 3. mgr. 9. gr. barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, sbr. lög nr.19/2013.

Kærandi veki jafnframt athygli á því, með vísan til fyrirliggjandi gagna og sönnunargildi þeirra sem og málsatvikum í heild, að einsýnt sé að kröfu um forsjársviptingu kæranda fyrir dómi, verði hafnað, sem jafnframt leiðir til þess að B þurfi að koma drengnum að endingu aftur í umsjá kæranda. Það sé því ótvírætt í þágu barnsins að tryggja að tengsl kæranda og barns rofni ekki með öllu, líkt og einsýnt sé að muni gerast með fjögurra tíma umgengni á mánuði, enda myndi það einungis torvelda endurkomu barnsins til kæranda.

III.  Sjónarmið B

B gerir þá kröfu að úrskurður umdæmisráðs E, dags. 1. september 2025, verði staðfestur. Greinargerð barnaverndarþjónustunnar í málinu byggi á málsatvikum, gögnum málsins og faglegu mati barnaverndarþjónustunnar og sé ætlað að svara málsástæðum kæranda og færa rök fyrir nauðsyn núverandi fyrirkomulags umgengni.

Kærandi byggir kröfu sína fyrst og fremst á því að hún hafi náð fullum bata af geðrænum veikindum og telur að ekkert standi því í vegi að hún geti sinni móðurhlutverki sínu. Barnaverndarþjónustan fagnar þeim bata sem kærandi hafi náð á geðheilsu sinni. Sá bati sé þó, að mati barnaverndarþjónustunnar, aðskilinn frá þeirri hæfni sem felst í því að lesa í og mæta þörfum ungs barns, sérstaklega barns sem hafi upplifað tengslarof. Gögn málsins, þar á meðal niðurstöður tengslamats og skýrslur eftirlitsaðila, sýna því miður að þrátt fyrir persónulegan bata hafi kærandi ekki sýnt fram á aukna getu til að sinna tilfinningalegum þörfum barnsins í samverustundum.

Þá sé því alfarið mótmælt að kærandi hafi ekki notið fullnægjandi stuðnings frá barnaverndarþjónustunni, hvorki við vinnslu málsins né við framkvæmd umgengni. Lögmaður kæranda hafi haldið því fram að hún hafi ekki fengið áætlanir eða skýringar á tungumáli sem hún skilur. Barnaverndarþjónustan bendi á að á öllum stigum málsins hafi verið tryggt að túlkur væri viðstaddur þegar farið var yfir áætlanir, samninga og aðrar mikilvægar ákvarðanir til að tryggja skilning kæranda. Kærandi hafi auk þess ávallt átt þess kost að hafa með sér vin eða ættingja sér til stuðnings á fundum, sem hún hafi nýtt sér. Til að tryggja enn frekar að réttarstaða kæranda væri varin, hafi barnaverndarþjónustan veitt heimild fyrir lögfræðikostnaði umfram hefðbundnar reglur sveitarfélagsins, einmitt til að tryggja að hún nyti fulls stuðnings lögmanns í öllu ferlinu. Sem skýrt dæmi um þá viðleitni barnaverndarþjónustunnar að eiga í góðri samvinnu og tryggja réttindi kæranda, megi nefna að þegar hún hafi undirritað afsal forsjár í desember 2024, hafi barnaverndarþjónustan boðið henni umhugsunarfrest áður en Þjóðskrá Íslands yrði tilkynnt um afsalið. Þetta hafi verið gert þar sem barnaverndarþjónustan sé meðvituð um viðkvæma stöðu kæranda og lagði áherslu á að ekki yrði brotið á réttindum hennar. Kærandi dró afsal á forsjá til baka með tölvupósti til barnaverndar.

Kærandi vísar til þess að sterk tengsl barnsins við fósturforeldra skýrist af vistun frá unga aldri. Barnaverndarþjónustan taki undir að tengsl barnsins við fósturforeldra séu sterk og stöðug. Sú staðreynd sé hins vegar kjarninn í því hvers vegna gæta verður sérstakrar varúðar. Það sé lykilatriði í þágu hagsmuna barnsins að raska ekki þeim öruggu tengslum sem séu til staðar, með óviðeigandi eða of mikilli umgengni sem valdi barninu sýnilegri vanlíðan. Frumtengslamyndun við kæranda hafi rofnað snemma og því miður hafi ekki tekist að byggja upp örugg tengsl að nýju.

Fullyrðing lögmanns um að barnaverndarþjónustan hafi ekki leiðbeint kæranda standist ekki. Gögn málsins sýna að kærandi hafi fengið fjölbreyttar og endurteknar leiðbeiningar frá fagfólki í tengslameðferð, ungbarnanuddi, eftirliti með umgengni og stuðningsviðtölum við málastjóra. Þessar leiðbeiningar hafa beinst að því að efla hæfni kæranda til að lesa í þarfir barnsins, bregðast við tilfinningalegri tjáningu og skapa öruggt tengslasamband. Kærandi hafi fengið leiðbeiningar um að nota augnsamband, róandi snertingu og hægar strokur í ungbarnanuddi, en hafi átt erfitt með að tileinka sér hægari hreyfingar þar sem hún sé vanalega hröð. Henni hafi verið ráðlagt að syngja eða raula fyrir barnið til að róa það, sem hún gerði einu sinni með árangri, en hætti fljótt og náði ekki að tileinka sér aðferðina.

Í tengslaviðtali hafi komið fram að kærandi legði áherslu á praktískar þarfir barnsins, svo sem mat, svefn og bleyjuskipti, en skortir innsýn í tengslaþarfir þess. Hún virðist þurfa barnið fyrir sig fremur en að mæta þörfum þess, sem bendi til hlutverkasnúnings. Þegar barnið sýnir vanlíðan, t.d. í bleyjuskiptum eða þegar það grætur, bregst kærandi ekki við með róandi rödd, augnsambandi eða líkamlegri nærveru. Hún einblíni á tæknilega framkvæmd og virðist ekki lesa í tilfinningalegar þarfir barnsins. Ítrekað komi fram að kærandi tali lítið við barnið, sýni flöt svipbrigði og grípi ekki tækifæri til að tengjast barninu þegar það hjalar eða gefur frá sér hljóð.

Barnið sýnir bælda tengslahegðun og depurð í samveru með kæranda. Það leitar ekki í augnsamband og hafnar nálægð með því að horfa í burtu eða á tengslamatsaðila. Kærandi hafi fengið aðstoð við að læra á barnabúnað, svo sem kerru og bílstól, og hvernig eigi að festa barnið í stólinn. Henni hafi verið sýnt hvernig búnaðurinn virkar og hún fékk að prófa sjálf. Henni hafi verið einnig leiðbeint um að auka fjölbreytni í fæðu barnsins og draga úr tilbúnu ungbarnamauki, sem hún hafi tekið vel í og ræddi möguleg hráefni sem hún gæti útbúið sjálf.

Í tengslaviðtali hafi verið útskýrt fyrir kæranda hvernig streitueinkenni birtast líkamlega hjá barni og hvernig hún getur brugðist við þeim. Hún sýndi skilning á því en þrátt fyrir þessar leiðbeiningar og stuðning sýna skýrslur að kærandi tileinkar sér þær illa. Hún virði ekki merki barnsins um mettun og haldi áfram að gefa mat, jafnvel þegar barnið mótmæli með hljóðum og hreyfingum. Hún hafi ítrekað verið í símanum á umgengnistíma og sýni barni ekki athygli þegar það grætur eða leitar tengingar. Barnið hafi gefist upp og sýnt falskt bros sem fangi ekki athygli kæranda.

Í tengslamyndbandsupptökum komi fram að kærandi reyni að fanga athygli barnsins með leikföngum en hafi ekki náð sambandi. Barnið hafni nálægð og sýnir depurð. Þessi gögn sýni að kærandi hafi fengið fjölbreyttar og endurteknar leiðbeiningar frá fagfólki, en hafi ítrekað átt erfitt með að tileinka sér þær og sýnt takmarkaðar framfarir í tengslamyndun og umönnun.

Varðandi fullyrðingu lögmanns um að ekki hafi verið gert forsjárhæfnimat, þá sé rétt að slíkt mat sé í framkvæmd sem hluti af málsmeðferð fyrir héraðsdómi og sé á forræði dómkvadds matsmanns.

Að lokum dragi kærandi í efa gildi framkvæmds tengslamats og haldi því fram að núverandi fyrirkomulag brjóti gegn meðalhófsreglu. Barnaverndarþjónustan vísar til þess að matið hafi verið framkvæmt af hæfum sérfræðingi og að niðurstöður þess standa ekki einar og sér. Þær séu í fullu samræmi við beinar lýsingar úr skýrslum eftirlitsaðila og ítrekaðar lýsingar á vanlíðan barnsins. Þessi samanteknu gögn sýna að barnið upplifir mikið álag í samveru við móður. Barnaverndarþjónustan telji því að núverandi fyrirkomulag sé bæði nauðsynlegt og í fullu samræmi við meðalhóf, þar sem það byggir alfarið á faglegu mati á brýnum hagsmunum og velferð barnsins, sem látin sé ganga framar kröfu móður um rýmri umgengni.

Barnaverndarþjónustan byggir mat sitt á því að núverandi fyrirkomulag umgengni, þ.e. tveir klukkutímar aðra hvera viku undir eftirliti, sé nauðsynlegt til að tryggja öryggi og velferð barnsins. Barnið sýnir skýr merki um kvíða og vanlíðan bæði fyrir og eftir umgengni með kæranda. Kærandi hafi, þrátt fyrir stuðning, ítrekað sýnt takmarkaða hæfni til að lesa í grunnþarfir barnsins og bregðast við þeim með viðeigandi hætti, sem eykur á vanlíðan þess.

Við þessar aðstæður beri barnaverndarþjónustunni lagalega skyldu, skv. barnaverndarlögum, til að láta rétt barnsins til öryggis, stöðugleika og vellíðunar ganga framar kröfu kæranda um rýmri umgengni. Að mati barnaverndarþjónustunnar væri það beinlínis skaðlegt fyrir barnið að auka umgengni á þessum tímapunkti.

Sérfræðingur sem framkvæmdi tengslamat hafi stutt þetta mat og lýst því yfir að umgengni hafi verið orðin of mikil og geti haft skaðleg áhrif á þroska barnsins. Því sé nauðsynlegt að umgengni fari áfram fram undir eftirliti og í hóflegu magni.

Með vísan til alls framangreinds gerir B þá kröfu að úrskurður umdæmisráðs E, dags. 1. september 2025, verði staðfestur.

Tillaga kæranda um rýmri umgengni byggir ekki á raunverulegri stöðu barnsins eða faglegu mati. Barnaverndarþjónustan hafi virt meðalhóf, reynt vægari úrræði og veitt umfangsmikinn stuðning án þess að árangur hafi náðst í samveru kæranda og barns. Núverandi fyrirkomulag sé því nauðsynlegt til að tryggja öryggi og velferð barnsins, með það að markmiði að tryggja að hún þjóni ávallt hagsmunum barnsins.

IV. Afstaða barnsins

Samkvæmt gögnum málsins var drengnum ekki skipaður talsmaður.

V.  Niðurstaða

Drengurinn D er rúmlega X árs gamall. Drengurinn er í tímabundinni vistun utan heimilis en forsjá hans er hjá kæranda sem er móðir drengsins. Faðir drengsins er forsjárlaus.

Með hinum kærða úrskurði umdæmisráðs E frá 1. september 2025 var ákveðið að umgengni drengsins við kæranda í vistun yrði aðra hvera viku í tvo klukkutíma í senn, undir eftirliti.

Kærandi krefst þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og umgengni verði ákvörðuð alla laugardaga og sunnudaga, frá kl. 09:00 til 17:00. Til vara krefst kærandi þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og umgengni kæranda við drenginn verði ákveðin alla laugardaga, frá kl. 09:00 til 17:00. Til þrautarvara krefst kærandi þess að hinn kærði úrskurður verði felldur úr gildi og að umgengni verði ákveðin af úrskurðanefndinni, en þó í ríkara mæli en kveðið sé á um í hinum kærða úrskurði.

Úrskurðarnefndin bendir á að samkvæmt 4. mgr. 51. gr. bvl. getur nefndin einungis staðfest úrskurð að niðurstöðu til eða hrundið honum að nokkru eða öllu leyti. Þá getur úrskurðarnefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju. Í þessu felst að úrskurðarnefndin getur ekki breytt hinum kærða úrskurði.

Samkvæmt 1. mgr. 74. gr. bvl. á barn rétt á umgengni við foreldra og aðra sem eru því nákomnir. Foreldrar eiga með sama hætti rétt á umgengni við barn sitt í fóstri samkvæmt 2. mgr. sömu lagagreinar, nema umgengni sé bersýnilega andstæð hagsmunum og þörfum barnsins og ósamrýmanleg þeim markmiðum sem stefnt er að með ráðstöfun þess í fóstur. Við mat á þessu skal meðal annars taka tillit til þess hversu lengi fóstri er ætlað að vara. Samkvæmt 3. mgr. lagagreinarinnar skal taka afstöðu til umgengni barns, sem ráðstafað er í fóstur, við foreldra og aðra nákomna og skal taka mið af því hvað þjóni best hagsmunum barnsins. Samkvæmt 4. mgr. sömu lagagreinar hefur umdæmisráð barnaverndar úrskurðarvald um ágreiningsefni er varða umgengni barns við foreldra og aðra nákomna, hvort sem það varðar rétt til umgengni, umfang umgengnisréttarins eða framkvæmd.

Það er meginregla í barnaverndarstarfi að hagsmunir barns skuli ávallt vera í fyrirrúmi og beita skuli þeim ráðstöfunum sem barni eru fyrir bestu. Við úrlausn þessa máls ber því að líta til þeirrar stöðu sem drengurinn er í. Það er gert til þess að unnt sé að taka ákvörðun um umgengni kæranda við son hennar á þann hátt að hún þjóni hagsmunum hans best, sbr. 3. mgr. 74. gr. bvl.

Ágreiningur málsins lítur að umfangi umgengni sem kærandi telur að eigi að vera meiri en ákveðið hefur verið. Fram kemur í gögnum málsins að kærandi hafi komið til Íslands fyrir rúmlega X árum en hún sé frá F en bjó á G frá X ára aldri. Kærandi á tvo eldri börn sem búa erlendis, […]. Þann 11. ágúst 2024 barst tilkynning frá Landspítala um að kærandi hafi komið með barnið, þá þriggja vikna gamalt, á bráðamóttöku spítalans og grunur hafi verið um að kærandi væri í geðrofi. Þar sem óljóst var um greiningar og batahorfur kæranda var drengurinn neyðarvistaður á heimili á grundvelli 31. gr. bvl. Í ljós kom að kærandi var veik af ómeðhöndluðum geðsjúkdómi og þar sem ekki hafi verið hægt að segja til um batahorfur hennar hafi drengurinn verið vistaður áfram utan heimilis þann 29. ágúst 2024. Á meðan kærandi þáði meðferð á geðdeild var umgengi henni við drenginn einu sinni í viku, einn klukkutíma í senn undir eftirliti. Í kjölfar þess að kærandi útskrifaðist af geðdeild þann X 2024 var umgengnin aukinn í tvær klukkustundir í senn, á heimili kæranda, undir eftirliti. Í janúar 2025 var umgengnin síðan aukin í átta klukkustundir í senn, einu sinni í viku vegna tengslameðferðar. Að mati barnaverndarþjónustunnar hefur sú meðferð ekki skilað þeim árangri sem vonast var eftir og ekki talið að hagsmunir drengsins væri fólgnir í því að hafa svo rúma umgengni við kæranda í ljósi framgangs málsins.

Með hliðsjón af þeim gögnum sem liggja fyrir í málinu er það mat nefndarinnar að það þjóni best hagsmunum drengsins að umgengni hans við kæranda verði með þeim hætti sem ákveðið var með hinum kærða úrskurði. Samkvæmt gögnum málsins er um að ræða mjög ungan dreng sem fór snemma frá kæranda og tengsl þeirra á milli því takmörkuð. Að mati úrskurðarnefndarinnar verður ekki séð að drengurinn hafi við núverandi aðstæður, hagsmuni af því að umgengni verði aukinn frá því sem nú er. Í því sambandi er mikilvægt  að stöðugleiki og ró ríki í daglegu lífi hans.

Úrskurðarnefndin telur í ljósi forsögu málsins og þess að kærandi hefur ekki náð að tileinka sér leiðbeiningar varðandi umönnun drengsins að það séu hagsmuni hans að umgengni fari fram undir eftirliti.

Með hliðsjón af atvikum máls verður að mati úrskurðarnefndarinnar talið að umgengnin hafi verið ákveðin í samræmi við þau sjónarmið sem leggja ber til grundvallar samkvæmt 2., 3. og 4. mgr. 74. gr. bvl. Í því felst að gætt hafi verið meðalhófs.

Með vísan til alls þess, sem að framan greinir, ber að staðfesta hinn kærða úrskurð umdæmisráðs E.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Úrskurður umdæmisráðs E frá 1. september 2025 varðandi umgengni A, við D, er staðfestur.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

 

Kári Gunndórsson