Mál nr. 768/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 768/2025

Fimmtudaginn 29. janúar 2026

A

gegn

Suðurnesjabæ

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 27. nóvember 2025, kærði B félagsráðgjafi, f.h. A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun fjölskyldu- og velferðarráðs Suðurnesjabæjar, dags. 11. nóvember 2025, um að synja umsókn hennar um akstursþjónustu fatlaðs fólks.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með umsókn, dags. 25. september 2025, sótti kærandi um akstursþjónustu til að sækja dagþjálfun í C í Reykjavík tvisvar sinnum í viku. Með bréfi Suðurnesjabæjar, dags. 1. október 2025, var umsókn kæranda synjað með vísan til þess að þjónustusvæði akstursþjónustunnar miðist við Suðurnes. Fjölskyldu- og velferðarráð Suðurnesjabæjar staðfesti þá ákvörðun á fundi 6. nóvember 2025 sem kæranda var tilkynnt með bréfi, dags. 11. nóvember 2025.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 27. nóvember 2025. Með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 2. desember 2025, var óskað eftir greinargerð Suðurnesjabæjar ásamt gögnum málsins. Greinargerð barst úrskurðarnefndinni 10. desember 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 11. desember 2025. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar velferðarmála kemur fram að kærandi sé félagi í X félaginu og sæki dagvistun/dagþjálfun til C tvisvar í viku. Hún búi í Suðurnesjabæ með eiginmanni sínum en þau séu tvö í heimili. Kærandi sé bundin í hjólastól vegna X sjúkdómsins en geti einnig nýtt sér göngugrind þegar ástand hennar sé betra. Hún sé háð eiginmanni sínum með alla aðstoð, bæði akstur, allt heimilishald, böðun og aðstoð við að klæða sig. Eiginmaður kæranda sé hættur að vinna í kjölfar mikilla veikinda. Vegna X sjúkdómsins þurfi kærandi á nauðsynlegri og reglulegri sérhæfðri iðjuþjálfun að halda sem hún sæki í C tvisvar í viku. Eiginmaður kæranda keyri hana í C þegar heilsa hans leyfi. Í raun þyrfti kærandi að sækja C oftar en eiginmaðurinn hafi vegna heilsubrests ekki tök á að keyra hana oftar í viku. Á veturna hafi kærandi þurft að taka frí frá dagþjálfuninni í C í fjóra mánuði samfleytt yfir háveturinn þar sem þau hjónin hafi ekki treyst sér til að keyra til Reykjavíkur í hinum ýmsu veðrum. Það hafi mjög slæm áhrif á líkamlega heilsu kæranda sem eins og fyrr segi þurfi lífsnauðsynlega á þjónustu C að halda.

Tekið er fram að kærandi hafi tvisvar sótt um aksturþjónustu hjá félagsþjónustu Suðurnesjabæjar til að komast til Reykjavíkur í C og tvisvar verið hafnað. Nú síðast hafi kærandi áfrýjað niðurstöðunni til fjölskyldu- og velferðarráðs Suðurnesjabæjar sem hafi synjað beiðninni. Fordæmi sé fyrir því að úrskurðarnefnd velferðarmála hafi fellt úr gildi synjun Reykjanesbæjar um sambærilega akstursþjónustu fyrir skjólstæðing þeirra til Reykjavík.

Þann 12. nóvember 2025 hafi Alþingi Íslendinga lögfest samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi fatlaðs fólks. Með því að synja beiðni kæranda um akstursþjónustu til Reykjavíkur sé verið að brjóta á réttindum hennar og tækifæri hennar til nýta þá þjónustu sem hún þurfi nauðsynlega á að halda og bæti lífsgæði hennar til muna. Sambærileg þjónusta og hún fái hjá C sé ekki hægt að fá í Suðurnesjabæ eða í nærliggjandi sveitarfélögum. Slíka sérhæfða þjónustu sé eingöngu hægt að fá hjá C í Reykjavík. Óskað sé eftir því að úrskurðarnefnd velferðarmála felli synjun Suðurnesjabæjar úr gildi.

III.  Sjónarmið Suðurnesjabæjar

Í greinargerð Suðurnesjabæjar kemur fram að velferðarsvið Suðurnesjabæjar byggi ákvarðanir sínar á reglum sveitarfélagsins um akstursþjónustu fatlaðs fólks. Umsókn kæranda um akstursþjónustu hafi verið synjað á grundvelli 3. gr. reglna um akstursþjónustu fatlaðs fólks þar sem fram komi að þjónustusvæðis akstursþjónustunnar miðist við Suðurnes.

Tekið er fram að kærandi sé X ára gömul gift kona og eigi tvær uppkomnar dætur. Eiginmaður kæranda hafi verið útivinnandi þar til nýverið en hann hafi hætt störfum vegna veikinda. Kærandi hafi greinst með X sjúkdóminn árið 2009, þá X. Sjúkdómurinn sé farinn að valda mikilli skerðingu á lífsgæðum hennar. Kærandi sé með mikla máttminnkun í hægri hluta líkama og sé einnig komin með máttminnkun í vinstri hluta líkamans. Að sögn kæranda sé hún hætt að keyra. Hún hafi verið farin að lognast út af við stýrið og minnstu hafi munað að hún hefði valdið slysi. Kærandi notist að mestu við hjólastól en geti einnig nýtt sér göngugrind þegar ástand hennar sé betra. Kærandi sé háð öðrum við athafnir daglegs lífs.

Síðastliðin fimm ár hafi kærandi verið mjög einangruð heima en andleg líðan hafi batnað til muna þegar hún hafi farið að fara í C. Þar hitti hún einstaklinga í sömu stöðu og hún sjálf og fái þá faglegu aðstoð sem hún þurfi. Kærandi hafi verið að fara tvisvar í viku í C en þar sé lögð áhersla á fjölbreytta virkni, þjálfun (almenna sjúkra-og iðjuþjálfun) og afþreyingu út frá mismunandi þörfum og áhuga. Þar séu einstaklingar aðstoðaðir við athafnir daglegs lífs og fái almenna hjúkrunarþjónustu og félagsráðgjöf. Einnig sé boðið upp á heitan mat í hádeginu.

Reglur um akstursþjónustu fatlaðs fólks byggi á lögum og markmiðum um að tryggja fötluðu fólki jöfn tækifæri til samfélagsþátttöku og að jafna aðstöðumun við ófatlaða einstaklinga hvað varði aðgengi að samgöngum á Suðurnesjum. Þjónustan sé liður í því að gera fötluðu fólki kleift að stunda atvinnu, nám, tómstundir og nýta sér þjónustu í samræmi við getu og þarfir hvers og eins.

Rétt á akstursþjónustu eigi þeir einstaklingar sem hafi lögheimili í Suðurnesjabæ og geti ekki nýtt almenningsfarartæki vegna fötlunar. Þjónustan sé eingöngu veitt þeim sem ekki eigi rétt á niðurgreiddri akstursþjónustu frá öðrum aðilum eða samkvæmt öðrum lögum og reglum.

Þjónustusvæði akstursþjónustunnar sé afmarkað við svæði Suðurnesja, þ.e. Suðurnesjabæ, Reykjanesbæ, Grindavík og Voga. Þjónustan taki því einungis til ferða innan þessa þjónustusvæðis. Sérstök áhersla sé lögð á ferðir vegna atvinnu og náms, auk nauðsynlegra ferða vegna þjónustu eða daglegrar starfsemi.

Umsókn um akstursþjónustu og öflun gagna hafi verið unnin í samráði við umsækjanda. Greinargerð frá C, ásamt læknisvottorði, hafi legið til grundvallar við meðferð máls og ákvörðunartöku. Í C sé boðið upp á fjölbreytta þjónustu fagaðila, svo sem sjúkraþjálfun, hjúkrunarþjónustu, iðjuþjálfun og virkniþjónustu. Á þjónustusvæði Suðurnesja sé einnig í boði þjónusta sem sé sambærileg þeirri sem kærandi fái hjá C þó hún sé ekki veitt á einum og sama stað eða undir einni þjónustueiningu. Þjónustan sé aðgengileg í gegnum ólíka fagaðila og stofnanir innan svæðisins og uppfylli þau faglegu viðmið sem leggja megi til grundvallar við mat á þjónustuþörf. Kærandi sé metin í þörf fyrir akstursþjónustu og uppfylli almenn skilyrði reglna um akstursþjónustu. Hún sé með lögheimili í sveitarfélaginu og geti ekki nýtt sér almenningsfaratæki vegna fötlunar. Mat sveitarfélagsins sé hins vegar að sú að þjónusta sem kærandi sæki til Reykjavíkur sé að mestu leyti aðgengileg innan þjónustusvæðis Suðurnesja og því sé ekki tilefni til að víkja frá þjónustusvæðisreglunni í þessu tilviki.

Kærandi hafi tvívegis sótt um akstursþjónustu í C á höfuðborgarsvæðinu. Með umsókn hafi fylgt læknisvottorð. Umsókn um akstursþjónustu hafi fyrst verið móttekin og tekin fyrir á 508. afgreiðslufundi félagsmála hjá Suðurnesjabæ þann 29. maí 2024 og eftirfarandi hafi verið bókað: „Umsókn um akstursþjónustu er synjað samkvæmt 3. gr. reglna um akstursþjónustu fatlaðs fólks, þar sem fram kemur að þjónustusvæðis akstursþjónustunnar miðast við Suðurnes.“ Umsókn um akstursþjónustu hafi aftur verið móttekin og tekin fyrir á 576. afgreiðslufundi félagsmála Suðurnesjabæjar þann 1. október 2025. Með umsókninni hafi fylgt greinargerð tiltekins félagsráðgjafa í C. Eftirfarandi hafi verið bókað: „Umsókn um akstursþjónustu er synjað samkvæmt 3. gr. reglna um akstursþjónustu fatlaðs fólks, þar sem fram kemur að þjónustusvæðis akstursþjónustunnar miðast við Suðurnes.“ Þann 13. október 2025 hafi kærandi áfrýjað þeirri ákvörðun til fjölskyldu- og velferðarráðs Suðurnesjabæjar. Á 62. fundi fjölskyldu- og velferðarráðs þann 6. nóvember 2025 hafi eftirfarandi verið bókað:

„Fjölskyldu- og velferðarráð tók til umfjöllunar kærumál er varðar synjun á umsókn um akstursþjónustu samkvæmt reglum Suðurnesjabæjar um akstursþjónustu fatlaðs fólks. Málið var áður afgreitt á afgreiðslufundi félagsþjónustunnar þar sem umsókn var synjað með vísan til 3. gr. reglnanna og þess að þjónustusvæði akstursþjónustunnar miðast við sveitarfélögin á Suðurnesjum. Ráðið fór yfir fyrirliggjandi gögn í málinu og  telur synjunina samræmast gildandi reglum og þeim skilyrðum sem þar koma fram. Ráðið staðfestir því niðurstöðu afgreiðslufundar félagsþjónustu. Umsækjanda er bent á málskotsrétt til úrskurðarnefndar velferðarmála innan þriggja mánaða, sbr. 11. gr. reglnanna.“

Með vísan til framangreinds og gagna málsins telji sveitarfélagið að kærandi sé í þörf fyrir akstursþjónustu fatlað fólks samkvæmt 29. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga og reglum Suðurnesjabæjar um akstursþjónustu fatlaðs fólks. Umsókn hennar sé engu að síður synjað þar sem hún varði akstursþjónustu utan skilgreinds þjónustusvæðis sveitarfélagsins.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Suðurnesjabæjar um að synja umsókn kæranda um akstursþjónustu í C í Reykjavík tvisvar sinnum í viku. Umsókninni var synjað með vísan til þess að þjónustusvæði akstursþjónustunnar miðist við Suðurnes.

Í 29. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga er kveðið á um akstursþjónustu fatlaðs fólks. Þar segir í 1. mgr.:

„Fatlað fólk skal eiga kost á akstursþjónustu sem miðar að því að það geti farið allra sinna ferða með þeim hætti sem það kýs og á þeim tíma sem það velur gegn viðráðanlegu gjaldi. Markmið akstursþjónustu er að gera þeim sem ekki geta nýtt sér almenningsfarartæki vegna fötlunar kleift að stunda atvinnu og nám og njóta tómstunda.“

Lög nr. 40/1991 veita þannig sveitarfélögum ákveðið svigrúm til útfærslu á akstursþjónustu fatlaðs fólks. Í samræmi við það og ákvæði stjórnarskrárinnar um sjálfstjórn sveitarfélaga er mat á þeirri útfærslu að meginstefnu til lagt í hendur hverrar sveitarstjórnar er þjónustuna veitir. Verður ekki við því mati hróflað af hálfu úrskurðarnefndar velferðarmála, svo fremi það byggi á lögmætum sjónarmiðum og sé í samræmi við lög að öðru leyti.

Suðurnesjabær hefur útfært nánar framkvæmd akstursþjónustu fyrir fatlað fólk með reglum þar um frá árinu 2021. Samkvæmt 1. gr. reglnanna veitir Suðurnesjabær fötluðu fólki kost á akstursþjónustu í samræmi við það almenna markmið laga að skapa fötluðu fólki skilyrði til að lifa sem eðlilegustu lífi miðað við getu hvers og eins og jafna aðstöðumun sem kann að vera til staðar milli fatlaðs fólks og ófatlaðs við aðgengi að almenningsfarartækjum. Tryggja skuli að fötlun einstaklinga komi ekki í veg fyrir að þeir geti stundað atvinnu, nám og/eða notið tómstunda og afþreyingar. Átt sé við þá atvinnu, nám og/eða tómstundir sem hinn fatlaði einstaklingur hefur valið sér.

Í 3. gr. reglnanna er að finna skilgreiningu á ferðum, fjölda ferða og þjónustusvæði. Ákvæðið er svohljóðandi:

„Þjónustusvæði akstursþjónustunnar miðast við Suðurnes (Suðurnesjabær, Reykjanesbær, Vogar og Grindavík). Viðmið um ferðafjölda skulu taka mið af þörfum hvers og eins en ekki fara yfir 80 ferðir á mánuði. Þegar um er að ræða ferðir vegna atvinnu eða náms skal miða við að hver og einn notandi fái eins margar ferðir og eðlilegt má telja að sú atvinna eða nám kalli á. Auk þess á einstaklingur rétt á að lágmarki tveimur ferðum þá daga sem viðkomandi sækir þjónustu á þjónustustofnanir eða aðra nauðsynlega þjónustu sem veitt er fötluðu fólki. Ferðir vegna afþreyingar eða tómstunda skulu metnar í samráði við hvern og einn.“

Reglur Suðurnesjabæjar ganga út frá því að þjónustusvæði akstursþjónustu sé bundið við Suðurnes. Fyrir liggur að C er staðsett í Reykjavík og því ekki innan þess þjónustusvæðis. Að því virtu og með vísan til framangreinds er það niðurstaða úrskurðarnefndarinnar að staðfesti beri synjun Suðurnesjabæjar á umsókn kæranda um akstursþjónustu.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun fjölskyldu- og velferðarráðs Suðurnesjabæjar, dags. 11. nóvember 2025, um að synja umsókn A, um akstursþjónustu fatlaðs fólks, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir