29 janúar 2026
/
Úrskurður nr. 39/2026
Hinn
úrskurður nr. 39/2026
í stjórnsýslumáli nr. KNU25090150
Kæra [...]
I. Kröfur, kærufrestir og kæruheimild
Hinn
Kærandi krefst þess aðallega að ákvörðun Útlendingastofnunar verði felld úr gildi. Til vara krefst kærandi þess að endurkomubanninu verði markaður skemmri tími.
Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.
Lagagrundvöllur
Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, EES-samningurinn, sbr. lög nr. 2/1993 um Evrópska efnahagssvæðið, tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2004/38 um rétt borgara Sambandsins og aðstandenda þeirra til frjálsrar farar og dvalar á yfirráðasvæði aðildarríkjanna (Sambandsborgaratilskipunin), auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.
II. Málsatvik og málsmeðferð
Með bréfi Útlendingastofnunar, dags. 15. ágúst 2025, var kæranda tilkynnt að til skoðunar væri að brottvísa honum og ákvarða endurkomubann með vísan til allsherjarreglu, almannaöryggis eða almannaheilbrigðis, sbr. 1. og 2. mgr. 95. gr. laga um útlendinga. Í bréfinu vísaði Útlendingastofnun til refsidóma kæranda hérlendis en einnig til umsagnar Lögreglunnar á höfuðborgarsvæðinu, dags. 13. ágúst 2025, þar sem fjallað var um opin mál til meðferðar hjá lögreglu vegna ítrekaðra brota kæranda gegn almennum hegningarlögum og umferðarlögum. Þá hafi umsögn lögreglu einnig greint frá refsidómum kæranda í Noregi. Í bréfinu fjallaði Útlendingastofnun um upplýsingar um framfærslu kæranda hér á landi sem skráðar væru hjá skattyfirvöldum. Með bréfinu var kæranda veittur þriggja daga frestur til þess að leggja fram greinargerð vegna málsins. Bréfið var birt fyrir kæranda 18. ágúst 2025. Kærandi lagði fram andmæli vegna málsins með bréfi, dags. 1. september 2025. Með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 15. september 2025, var kæranda vísað brott frá Íslandi á grundvelli 1., sbr. 2. mgr. 95. gr. laga um útlendinga og honum ákvarðað endurkomubann til landsins í sjö ár, sbr. 1. mgr. 96. gr. sömu laga.
Í ákvörðun Útlendingastofnunar er fjallað um brotaferil kæranda hér á landi og í Noregi, auk umsagnar lögreglu sem tilgreindi ítrekuð afskipti lögreglu af kæranda vegna margvíslegra brota. Þá lagði Útlendingastofnun til grundvallar að kærandi nyti ekki ótímabundins dvalarréttar, sbr. 87. gr. laga um útlendinga, þar sem dvöl kæranda hefði að stórum hluta ekki verið í samræmi við lagaskilyrði 1. mgr. 84. gr. laga um útlendinga. Leit stofnunin einkum til þess að stærstur hluti framfærslu kæranda hefði verið með bótagreiðslum úr opinberum sjóðum. Komst stofnunin að þeirri niðurstöðu að 2. mgr. 97. gr. laga um útlendinga stæði ekki í vegi fyrir brottvísun kæranda. Ákvörðunin var birt fyrir kæranda 16. september 2025 þar sem hann dvaldi í fangelsi og var honum fylgt til heimaríkis af heimferðar- og fylgdadeild Ríkislögreglustjóra 17. september s.á.
Hinn 22. september 2025 var ákvörðunin kærð til kærunefndar útlendingamála. Hinn 21. desember 2025 lagði kærandi fram greinargerð vegna málsins ásamt fylgigögnum. Líkt og þegar hefur komið fram var lögheimili kæranda flutt úr landi 30. apríl 2025.
III. Málsástæður og rök kæranda
Kærandi mótmælir ákvörðun Útlendingastofnunar og byggir á því að brot hans séu minniháttar og feli ekki í sér nægilega alvarlega ógn við grundvallarhagsmuni samfélagsins. Hann hafi starfað á Íslandi og hafi verið að hefja nýja vinnu þegar Útlendingastofnun tók hina kærðu ákvörðun. Þá hafi kærandi sterk fjölskyldutengsl á Íslandi. Hann eigi sambýliskonu og tvær dætur, sem séu á öðru og þriðja aldursári. Brottvísun væri verulega ósanngjörn ráðstöfun gagnvart kæranda og fjölskyldu hans.
Kærandi vísar til 1. og 2. mgr. 95. gr. laga um útlendinga og byggir á því að skilyrði fyrir brottvísun séu ekki uppfyllt. Frekari takmarkanir á brottvísun séu í 97. gr. laga um útlendinga. Kærandi hafi ekki hlotið dóm fyrir alvarleg brot og ljóst að refsiákvarðanir hafi tekið mið af því. Þyngsti refsidómur kæranda hafi kveðið á um 90 daga fangelsi og hafi kærandi átt rétt til þess að afplána refsinguna með samfélagsþjónustu. Löggjafinn líti því ekki á brot kæranda sem alvarleg eða brot sem beinist gegn grundvallarhagsmunum samfélagsins. Því sé ljóst að brotaferill kæranda feli ekki í sér raunverulega, yfirvofandi og nægilega alvarlega ógn gagnvart grundvallarhagsmunum samfélagsins í skilningi 2. mgr. 95. gr. laga um útlendinga. Lagaákvæðið kveði á um að ákvörðun um brottvísun skuli ekki eingöngu byggð á almennum forsendum og að fyrri refsilagabrot nægi ekki ein og sér, heldur þurfi háttsemin að gefa til kynna að viðkomandi muni fremja refsivert brot á ný.
Kærandi mótmæli fullyrðingum Útlendingastofnunar og lögreglu um að brotin séu þess eðlis að kærandi muni halda brotaferli sínum áfram. Kærandi vísar einnig til refsidóma í Noregi, þ. á m. fyrir mansal og telur að íslenskum stjórnvöldum beri að meta hversu raunveruleg ógnin sé út frá brotum sem séu ekki jafn alvarleg eða kerfisbundin í íslensku samhengi. Hafi Hæstiréttur t.a.m. lagt til grundvallar í dómi nr. 191/2012 að áhættumat verði að byggjast á persónubundinni háttsemi einstaklings en að ekki sé unnt að meta slíkt með almennum hætti. Það sé ekkert í máli kæranda sem gefi til kynna að hann muni fremja refsiverð brot á ný. Eru skilyrði 95. gr. laga um útlendinga því ekki uppfyllt.
Kærandi byggir á því að ákvörðun um brottvísun feli í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart honum og nánustu aðstandendum hans, með vísan til 2. mgr. 97. gr., og 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga. Að sögn kæranda eigi hann eiginkonu og tvær dætur sem báðar hafi fæðst á Íslandi. Þrátt fyrir að kærandi og fjölskyldumeðlimir hans geti sameinast í heimaríki beri að líta til þeirra áhrifa sem brottvísun hefði á líf barna kæranda sem fædd og búsett séu á Íslandi. Rannsókn málsins sé ófullnægjandi með hliðsjón af rannsóknarskyldu stjórnvaldsins, sbr. 10. gr. stjórnsýslulaga, þar sem tengsl kæranda við börn og fjölskyldu hafi ekki verið metin. Kærandi vísar einkum til dóms Landsréttar í máli nr. 632/2019 sem fjalli um mikilvægi þess að afla fullnægjandi upplýsinga um tengsl aðila við börn og hagsmuni þeirra. Vísar kærandi einnig til úrskurða kærunefndar nr. 244/2020 og 263/2022. Hagmunir barnsins skulu ávallt hafa forgang, sbr. 1. mgr. 3. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, sbr. lög nr. 19/2013, 2. mgr. 1. gr. barnalaga nr. 76/2003, sem og 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga. Muni brottvísun rjúfa tengsl kæranda við ung börn og eiginkonu sem myndi fela í sér verulega skerðingu á friðhelgi einkalífs og fjölskyldu þeirra, sbr. 71. gr. stjórnarskrár og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Telur kærandi að þetta geti skaðað hann og hans nánustu aðstandendur verði honum brottvísað enda hafi hann fest rætur hér frá því hann fluttist til landsins árið 2017. Að þessu virtu sé brottvísunin ósanngjörn ráðstöfun og beri að fella ákvörðunina úr gildi.
Kærandi byggir á því að brotið hafi verið gegn rannsóknarreglu og meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar. Þótt lögheimili kæranda hafi verið skráð erlendis frá apríl 2025 og að hann hafi ekki deilt heimili með maka sínum beri að rannsaka raunveruleg fjölskyldutengsl og hagi þeirra á Íslandi. Vísar kærandi aftur til dóms Landsréttar nr. 632/2019 og úrskurða kærunefndar nr. 244/2020 og nr. 263/2022. Kærandi byggir á því að Útlendingastofnun hafi ekki fullnægt rannsóknarskyldu sinni í málinu. Að auki vísar kærandi til þess að sjö ára endurkomubann sé afar íþyngjandi og muni hafa djúpstæð áhrif á fjölskyldu kæranda og tengsl við þau. Einkahagsmuni þeirra beri að vega á móti þeim almannahagsmunum sem brottvísunin eigi að þjóna en ekki verði séð að fullnægjandi mat hafi farið fram.
Kærandi mótmælir því að hann njóti ekki ótímabundins dvalarréttar. Þrátt fyrir að hann hafi þegið greiðslur frá velferðarsviði Reykjavíkur á árum áður þýði það ekki að hann hafi ekki dvalist löglega hér á landi samfellt í fimm ár. Ástæður fyrir tekjuleysi geti verið margvíslegar og stutt tímabil með skráðar tekjur þýði ekki endilega að kærandi hafi ekki fullnægt öðrum skilyrðum til dvalar. Þá verði ekki séð að Útlendingastofnun hafi óskað eftir skýringum hvað þetta varðar eða rannsakað málið að neinu leyti. Hafi kærandi einnig verið að hefja nýja vinnu þegar ákvörðunin var tekin sem bendi til virkrar atvinnuleitar og möguleika á atvinnu, sem geti fallið undir b-lið 4. mgr. 97. gr. laga um útlendinga um atvinnuleit. Aðstæður kæranda varðandi sambúð og framfærslu hafi ekki verið nægilega rannsakaðar til að hægt sé að draga endanlegar ályktanir um lögmæti og samfellu dvalar hans. Stofnuninni hafi borið að rannsaka þessi atriði ítarlega áður en hún komst að þeirri niðurstöðu að skilyrði 1. mgr. 97. gr. laga um útlendinga væru ekki uppfyllt. Því telur kærandi að hann njóti aukinnar verndar samkvæmt a-lið 1. mgr. 97. gr. laga um útlendinga.
Varakrafa kæranda lýtur að styttingu endurkomubanns. Að mati kæranda endurspeglar lengd bannsins ekki alvarleika þeirra brota sem hann hafi hlotið refsidóm fyrir. Vísar kærandi til meðalhófsreglu stjórnsýsluréttar en einnig til 1. mgr. 96. gr. laga um útlendinga og þá einkum vegna sterkra fjölskyldutengsla hans við landið.
IV. Niðurstaða kærunefndar útlendingamála
Í samræmi við 7. gr. EES-samningsins, sbr. lög nr. 2/1993 um Evrópska efnahagssvæðið, hefur tilskipun Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2004/38 um rétt borgara Sambandsins og aðstandenda þeirra til frjálsar farar og dvalar á yfirráðasvæði aðildarríkjanna verið tekin upp í íslenskan rétt, sbr. m.a. XI. kafla laga um útlendinga sem felur í sér sérreglur um útlendinga sem falla undir samninginn um Evrópska efnahagssvæðið.
Í 95. gr. laga um útlendinga er fjallað um brottvísun EES- eða EFTA-borgara eða aðstandanda hans. Samkvæmt 1. mgr. greinarinnar er heimilt að vísa EES- eða EFTA-borgara eða aðstandanda hans úr landi ef það er nauðsynlegt með skírskotun til allsherjarreglu, almannaöryggis eða almannaheilbrigðis. Í 2. mgr. 95. gr. laga um útlendinga segir að brottvísun samkvæmt 1. mgr. 95. gr. sé heimil ef framferði viðkomandi feli í sér raunverulega, yfirvofandi og nægilega alvarlega ógn gagnvart grundvallarhagsmunum samfélagsins. Ákvörðun um brottvísun skuli ekki eingöngu byggjast á almennum forvarnaforsendum. Ef viðkomandi hafi verið dæmdur til refsingar eða sérstakar ráðstafanir ákvarðaðar, sé brottvísun af þessari ástæðu því aðeins heimil, að um sé að ræða háttsemi sem geti gefið til kynna að viðkomandi muni fremja refsivert brot á ný. Fyrri refsilagabrot nægi ekki ein og sér til þess að brottvísun sé beitt.
Líkt og kemur fram í málsatvikalýsingu skráði kærandi dvöl sína hér á landi 6. september 2017. Samkvæmt fyrirliggjandi sakavottorði hefur kærandi hlotið fimm refsidóma á Íslandi fyrir brot gegn almennum hegningarlögum, umferðarlögum og lögum um ávana- og fíkniefni. Kærandi var fyrst dæmdur til þess að greiða 1.790.000 kr. sekt en ella sæta fangelsi í 52 daga, með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur nr. S-3913/2019, dags. 23. október 2019. Í dóminum var kærandi fundinn sekur um 11 umferðarlagabrot, þar af átta vegna vegna aksturs undir áhrifum fíkniefna, sbr. 1., sbr. 2. mgr. 45. gr. a., 1. mgr. 48. gr. og 64. gr. þágildandi umferðarlaga nr. 50/1987. Að auki var kærandi fundinn sekur um vörslu fíkniefna í fimm skipti, sbr. 2., sbr. 5. og 6. gr. laga um ávana- og fíkniefni. Brot kæranda voru framin á tímabilinu 23. júní 2018 til 23. júní 2019. Var kæranda jafnframt gert að sæta sviptingu ökuréttinda í fjögur og hálft ár.
Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur nr. S-8528/2020, dags. 30. júní 2021, var kærandi dæmdur til 90 daga fangelsisrefsingar, skilorðsbundið til tveggja ára. Með dóminum var kærandi sakfelldur fyrir fimm tilfelli fjármunabrota í félagi við aðra menn. Nánar tiltekið var kærandi sakfelldur fyrir fjögur tilfelli þjófnaðar, sbr. 244. gr. almennra hegningarlaga og ein fjársvik, sbr. 248. gr. sömu laga. Samtala fjármunabrota kæranda var 267.533 kr. Að auki var kærandi dæmdur fyrir tvö umferðarlagabrot, í annað skiptið akstur undir áhrifum fíkniefna og í hitt skiptið fíkniefna- og ölvunarakstur án ökuréttinda, sbr. 50., 7., 49. og 1. mgr. 58. gr. umferðarlaga. Brot kæranda voru framin á tímabilinu 17. mars 2018 til 29. febrúar 2020. Samhliða fangelsisrefsingu var kærandi sviptur ökuréttindum í þrjú ár og tvo mánuði frá maí 2024. Því næst var kærandi dæmdur til þriggja mánaða fangelsisrefsingar með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur nr. S-4782/2022, dags. 14. desember 2022. Með dóminum var kærandi sakfelldur fyrir eitt þjófnaðarbrot, sbr. 244. gr. almennra hegningarlaga, í félagi við annan mann. Verndarandlag þjófnaðarbrotsins nam 177.583 kr. Með dóminum var kærandi einnig fundinn sekur um akstur án ökuréttinda í fjögur skipti, sbr. 58. gr. umferðarlaga. Brot kæranda voru framin á tímabilinu 13. júlí 2021 til 15. apríl 2022 og fólu í sér skilorðsrof. Með dómi Héraðsdóms Reykjavíkur nr. S-1589/2025, dags. 21. maí 2025, var kærandi dæmdur til 45 daga fangelsisrefsingar. Um var að ræða tvö þjófnaðarbrot í félagi við aðra, sbr. 244. gr. almennra hegningarlaga en samtala brotanna var 631.535 kr. Að auki var kærandi fundinn sekur um vörslu fíkniefna í eitt skipti. Brot kæranda voru framin á tímabilinu mars 2023 til júlí 2024. Framangreindu til viðbótar hefur kærandi gert tvær lögreglustjórasáttir, báðar dags. 19. október 2021, sem fólu í sér sektargreiðslu að fjárhæð 420.000 kr., vegna aksturs án ökuréttinda, sbr. 58. gr. umferðarlaga.
Í málinu liggur fyrir umsögn lögreglu, dags. 13. ágúst 2025. Í umsögninni eru refsidómar kæranda reifaðir en þar að auki kemur fram að lögregla hafi haft ítrekuð afskipti af honum vegna margvíslegra brota frá upphafi dvalar hans hér á landi. Samkvæmt umsögninni hefur kærandi verið skráður sakborningur í alls 37 málum sem lúta að 78 brotum gegn almennum hegningarlögum og umferðarlögum. Þá liggi einnig fyrir upplýsingar þess efnis að kærandi sé byrði á kerfi félagslegrar aðstoðar. Samkvæmt umsögninni á kærandi sex opin mál hjá lögreglu sem eru ýmist til rannsóknar, eða meðferðar á ákærusviði. Samkvæmt málayfirliti lúta brot sem til meðferðar eru m.a. að ítrekuðum þjófnaðarbrotum, peningaþvætti, hótunarbrotum og vopnalagabrotum. Að mati lögreglu muni kærandi halda áfram brotaferli sínum hér á landi og telur lögregla hann vera yfirvofandi ógn gagnvart grundvallarhagsmunum samfélagsins. Í umsögn lögreglu kemur fram að kærandi hafi hlotið tvo refsidóma í Noregi. Annars vegar hafi kærandi hlotið 10 mánaða fangelsisdóm fyrir brot gegn endurkomubanni árið 2015. Hins vegar hafi kærandi verið sakfelldur fyrir mansal árið 2017 og gert að sæta fangelsi í tvö ár og átta mánuði.
Samkvæmt bréfi Fangelsismálastofnunar Ríkisins, dags. 17. desember 2025, var kærandi í samfelldri afplánun í fangelsum ríkisins frá 15. ágúst til 17. september 2025. Þann dag var honum veitt reynslulausn að liðnum helmingi refsitímans, skilorðsbundið í eitt ár. Sama dag og kærandi lauk afplánun var hann fluttur til heimaríkis af heimferða- og fylgdadeild Ríkislögreglustjóra.
Við mat á því hvort framferði kæranda sé þess eðlis að skilyrði 1. mgr. 95. gr. laga um útlendinga sé uppfyllt, sbr. 27. gr. Sambandsborgaratilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2004/38, verður einkum að líta til þess að kærandi hefur í fimm skipti verið dæmdur til refsingar hér á landi fyrir ítrekuð brot yfir langt tímabil sem ná til upphafs dvalar hans á Íslandi. Ljóst er að kærandi kom til landsins sama ár og dómur féll gegn honum í Noregi þar sem hann var sakfelldur fyrir mansal. Stór hluti brota kæranda hér á landi hafa verið auðgunarbrot, einkum þjófnaðarbrot, í félagi við aðra menn. Stærstur hluti brota kæranda hér á landi hafa þó verið umferðarlagabrot, þar af einkum ítrekaður akstur undir áhrifum fíkniefna og áfengis. Akstur undir áhrifum áfengis og fíkniefna eru almannahættubrot. Sérstök hætta er af slíkum brotum, sem eru ítrekuð og yfir langt tímabil, enda felst í háttseminni mikið skeytingarleysi og hætta gegn lífi og velferð annarra.
Í málatilbúnaði sínum vísar kærandi m.a. til þess að afbrot hans séu smávægileg sé litið til dæmdrar refsingar og að staðhæfingar Útlendingastofnunar og lögreglu um að líklegt sé að hann haldi brotastarfsemi áfram séu getgátur. Kærunefnd áréttar að einstök refsiverð afbrot fela ekki sjálfkrafa í sér alvarlega ógn gagnvart grundvallarhagsmunum samfélagsins, sbr. til hliðsjónar niðurlag 2. mgr. 95. gr. laga um útlendinga. Þvert á móti þarf mat stjórnvalda á 1. og 2. mgr. 95. gr. laga um útlendinga að endurspegla háttsemi og brotastarfsemi málsaðila í víðara samhengi. Í því ber m.a. að líta til tíðni brota og lengdar brotaferils til samræmis við dvalarleyfi. Að auki hefur, í úrskurðaframkvæmd kærunefndar, verið litið til málaskrár lögreglu sem vísbendingu um hegðunarmynstur brotamanna, til viðbótar við önnur gögn, sbr. til hliðsjónar dóm Landsréttar nr. 419/2022, dags. 1. desember 2023. Þá hefur einkum verið litið til þess hvort að hegðun og framferði viðkomandi sé með þeim hætti að lögregla hafi þurft að hafa ítrekuð afskipti af þeim.
Kærandi var dæmdur fyrir mansal í Noregi en dvöl hans á Íslandi hefst um svipað leyti. Þrátt fyrir að málsatvik og hlutdeild kæranda í umræddu sakamáli liggi ekki fyrir í gögnum málsins verður ekki hjá því litið að mansal geti talist til skipulagðrar glæpastarfsemi. Að öllu framangreindu virtu er það niðurstaða kærunefndar að framferði kæranda feli í sér raunverulega og yfirvofandi ógn gagnvart grundvallarhagsmunum samfélagsins í skilningi 2. mgr. 95. gr. laga um útlendinga og er skilyrðum fyrir brottvísun samkvæmt 1. mgr. 95. gr. laga um útlendinga fullnægt. Gefur háttsemi kæranda til kynna að hann muni fremja refsiverð afbrot á ný, sbr. 2. málsl. 2. mgr. 95. gr. laga um útlendinga.
Samkvæmt Þjóðskrá Íslands skráði kærandi dvöl sína hér á landi 6. september 2017, og hefði að óbreyttu notið ótímabundins dvalarréttar, sbr. 87. gr. laga um útlendinga, 6. september 2022. Frá því tímamarki hefði kærandi því notið aukinnar verndar gegn brottvísun, sbr. a-lið 1. mgr. 97. gr. laga um útlendinga, en þó ekki á grundvelli b-liðar sama ákvæðis fyrr en 6. september 2027, að óbreyttu. Í hinni kærðu ákvörðun komst Útlendingastofnun að þeirri niðurstöðu að kærandi nyti ekki ótímabundins dvalarréttar á Íslandi og vísaði til þess að dvöl kæranda hefði að stærstum hluta gengið í berhögg við lagaskilyrði 84. gr. laga um útlendinga um eigin framfærslu. Í málatilbúnaði sínum hafnar kærandi framangreindu og telur dvöl sína löglega. Vísar kærandi til þess að ástæður tekjuleysis geti verið margvíslegar og að stutt tímabil með skráðar tekjur þýði ekki endilega að kærandi hafi ekki fullnægt öðrum skilyrðum til dvalar.
Ljóst er að réttur til dvalar á grundvelli XI. kafla laga um útlendinga er ekki skilyrðislaus sbr. 10. lið formálsorða Sambandsborgaratilskipunarinnar. Réttur til ótímabundinnar dvalar grundvallast á 1. mgr. 16. gr. tilskipunarinnar og öðlast rétthafar hann almennt eftir fimm ára samfellda löglega dvöl, sem er ekki án skilyrða, eins og þegar hefur komið fram. Meðal undirstöðuatriða frjálsrar farar og dvalar, sem hluta svonefnds fjórfrelsis Evrópuréttarins, er að einstaklingar verði ekki ósanngjörn byrði á kerfi félagslegrar aðstoðar í gistiaðildarríki. Af því leiðir að dvöl sem einkum er fjármögnuð með félagslegri aðstoð fullnægir ekki skilyrðum um lögmæta dvöl og leiðir ekki til ótímabundins dvalarréttar, sbr. til hliðsjónar einkum 1. mgr. 83. gr. og c-lið 1. mgr. 84. gr. laga um útlendinga, og b-lið 1. mgr. 7. gr. tilskipunarinnar. Rökin að baki þessu eru þau að réttinum til frjálsrar farar er ætlað að efla efnahagslega virkni, og auðvelda ríkisborgurum sambandsins að dvelja í öðrum ríkjum Sambandsins. Frelsi til farar og dvalar er ekki ætlað að tryggja skilyrðislausan aðgang að velferðarkerfum annarra ríkja. Grundvallast það á þeirri hugmynd að Evrópusamstarfið lúti að efnahagslegri samvinnu en ekkert aðildarríkja sambandsins hefði bolmagn til þess að veita öllum íbúum sambandsins óheft aðgengi að kerfum félagslegrar aðstoðar. Ákvæði XI. kafla laga um útlendinga endurspegla þetta m.a. með þeim hætti að réttur til dvalar byggist á atvinnuþátttöku, veitingu þjónustu, eða innritun í viðurkennda námsstofnun en í öllu falli þurfi rétthafi að geta framfært sjálfum sér og aðstandendum sínum, sbr. einkum 1. mgr. 84. gr. laga um útlendinga. Þannig er borgurum sambandsins gert kleift að ferðast með frjálsum hætti og dvelja með nokkuð auðveldum hætti án þess þó að stefna fjárhagslegri sjálfbærni velferðarkerfa aðildarríkjanna í tvísýnu. Um þetta hefur Evrópudómstóllinn t.a.m. fjallað í málum nr. C-333/13 Dano frá 11. nóvember 2014, C-140/12 Brey, frá 19. september 2013, og C-308/14 Framkvæmdastjórnin gegn Stóra Bretlandi, frá 27. júní 2014.
Líkt og þegar hefur komið fram skráði kærandi dvöl sína hér á landi 6. september 2017. Til þess að öðlast ótímabundinn dvalarrétt á grundvelli 87. gr. laga um útlendinga þarf kærandi að hafa dvalist löglega á landinu í minnst fimm ár, en í því felst skírskotun til 1. mgr. 84. gr. laga um útlendinga, sem áskilur almennt að rétthafar hafi nægt fé fyrir sig og aðstandendur til þess að verða ekki byrði á kerfi félagslegrar aðstoðar á meðan dvöl stendur. Samkvæmt staðgreiðsluskrá Ríkisskattstjóra stundaði kærandi atvinnu hér á landi á tímabilinu september til desember 2017, frá apríl til desember 2018, og í febrúar 2020. Frá ársbyrjun 2019, að undanskildum febrúarmánuði 2020, hafði kærandi ekki aðra skráða framfærslu en úr sameiginlegum sjóðum skattgreiðenda, í umsjá ríkis og sveitarfélaga. Kærandi hefur ekki stundað atvinnu frá því í febrúar 2020. Þá hefur kærandi ekki þegið framfærslu annars staðar en frá Velferðarsviði Reykjavíkurborgar allt frá mars 2020. Samkvæmt framansögðu hefur dvöl kæranda að langstærstum hluta verið fjármögnuð með aðstoð hins opinbera.
Dvöl EES-borgara á grundvelli XI. kafla laga um útlendinga, með hliðsjón af Sambandsborgaratilskipuninni, grundvallast þó einkum á atvinnuþátttöku eða nægu sjálfsaflafé fyrir sig og aðstandendur til þess að verða ekki byrði á kerfi félagslegrar aðstoðar, sbr. 1. mgr. 84. gr. laga um útlendinga. Markmið frjálsrar farar og dvalar er eins og áður segir að auðvelda borgurum Sambandsins að sinna efnahagslegri virkni í öðrum aðildarríkjum, en ekki að veita þeim óhindrað aðgengi að félagslegum kerfum aðildarríkjanna. Málsástæða kæranda um að uppfylla önnur skilyrði fyrir lögmætri dvöl er ekki studd sérstökum rökum í greinargerð en ljóst er samkvæmt framangreindu að sjálfstæð framfærsla einstaklings og aðstandenda hans er meginskilyrði dvalar samkvæmt 84. gr. laga um útlendinga. Að virtum gögnum málsins er það niðurstaða kærunefndar að dvöl kæranda, frá og með upphafi árs 2019 hafi ekki verið í samræmi við lagaáskilnað 84. gr. laga um útlendinga um framfærslu á grundvelli sjálfsaflafjár eða atvinnuþátttöku. Hefur kærandi því ekki uppfyllt það skilyrði 87. gr. laga um útlendinga að hafa dvalist löglega skv. 84. gr. í samfellt fimm ár. Samkvæmt framansögðu hefur kærandi ekki rétt til ótímabundinnar dvalar hér á landi, og nýtur því ekki verndar gegn brottvísun samkvæmt ákvæði a-liðar 1. mgr. 97. gr. laga um útlendinga.
Í 2. mgr. 97. gr. laga um útlendinga koma fram takmarkanir á heimild til brottvísunar samkvæmt 95. gr. laganna. Í ákvæðinu segir að brottvísun skuli ekki ákveða ef það, með hliðsjón af málsatvikum og tengslum EES- eða EFTA-borgara eða aðstandanda hans við landið, myndi fela í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart viðkomandi eða nánustu aðstandendum hans. Við matið skuli m.a. taka mið af lengd dvalar á landinu, aldri, heilsufari, félagslegri og menningarlegri aðlögun, fjölskyldu og fjárhagsaðstæðum og tengslum viðkomandi við heimaland sitt, sbr. 2. mgr. 97. gr. laga um útlendinga.
Í greinargerð kæranda kemur fram að málið hafi verið ótilhlýðilega rannsakað, einkum er varðar aðstæður kæranda gagnvart 2. mgr. 97. gr. laga um útlendinga. Samkvæmt hinni kærðu ákvörðun og öðrum undirbúningsgögnum liggur fyrir að Útlendingastofnun rannsakaði brotaferil kæranda, upplýsingar frá lögreglu, ásamt öðrum upplýsingum sem skráðar eru opinberlega, svo sem um lögheimili og fjölskyldu kæranda, og staðgreiðslu skatta. Þá var kæranda gefinn frestur til þess að leggja fram greinargerð varðandi það sem fram kom í tilkynningu um hugsanlega brottvísun og kærandi mætti með réttu telja máli sínu til hagsbóta. Kærandi lagði fram andmæli með greinargerð, dags. 1. september 2025. Greinargerð kæranda er reifuð í málsatvikalýsingu hinnar kærðu ákvörðunar og tekin afstaða til málsástæðna hans í meginmáli ákvörðunarinnar. Að framangreindu virtu er málsástæðu kæranda um að málið hafi ekki verið tilhlýðilega rannsakað hafnað.
Kærandi byggir á því að hann eigi maka á Íslandi, sem ýmist er lýst sem eiginkonu eða sambýliskonu. Saman eigi þau tvö börn, sem séu fædd á Íslandi á árunum 2023 og 2024. Við mat á ósanngjarnri ráðstöfun gagnvart málsaðila eða nánustu aðstandendum í skilningi 2. mgr. 97. gr. laga um útlendinga verður að hafa ákvæði 71. gr. stjórnarskrár og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um friðhelgi einkalífs og fjölskyldu til hliðsjónar. Í dómaframkvæmd hefur Mannréttindadómstóll Evrópu vísað til þeirrar viðurkenndu meginreglu þjóðaréttar að ríki hafi, með fyrirvara um alþjóðlegar skuldbindingar sínar, rétt til að stjórna aðgengi erlendra ríkisborgara að landsvæði sínu og dvöl þeirra þar. Þá hefur dómstóllinn lagt til grundvallar að aðildarríki mannréttindasáttmálans hafi vald til þess að brottvísa útlendingi sem hefur hlotið dóma fyrir refsiverð afbrot enda sé það nauðsynlegt með tilliti til allsherjarreglu, svo sem í máli Üner gegn Hollandi (46410/99) frá 18. október 2006. Þó verði að horfa til þess hvort ákvörðunin skerði rétt viðkomandi til friðhelgi einkalífs og fjölskyldu samkvæmt 8. gr. mannréttindasáttmálans. Þegar útlendingur á hagsmuna að gæta í skilningi 8. gr. verður ákvörðun um brottvísun að vera í samræmi við það sem lög mæla fyrir um, stefna að lögmætu markmiði, og nauðsyn ber til í lýðræðislegu þjóðfélagi, sbr. 2. mgr. 8. gr. sáttmálans. Þau sjónarmið sem mannréttindadómstóllinn hefur lagt til grundvallar í málum af þessum toga eru t.a.m. eðli þess brots sem viðkomandi hefur gerst sekur um, lengd dvalar viðkomandi í því ríki sem tekur ákvörðun um brottvísun og félags-, menningar-, og fjölskyldutengsl viðkomandi við dvalarríki og heimaríki, sbr. t.d. mál Balogun gegn Bretlandi (nr. 60286/09) frá 4. október 2013 og Ndidi gegn Bretlandi (nr. 41215/15) frá 14. september 2017. Dómstóllinn hefur almennt veitt ríkjum talsvert svigrúm til mats þegar kemur að brottvísun aðila vegna alvarlegra brota með vísan til almannaöryggis þótt aðili hafi fjölskyldutengsl, sbr. t.d. mál Üner gegn Hollandi.
Samkvæmt Þjóðskrá Íslands hefur kærandi aldrei verið í skráðri sambúð með barnsmóður sinni og hafa þau aldrei deilt lögheimili hér á landi. Samkvæmt skráningu í Þjóðskrá Íslands fluttist barnsmóðir kæranda til landsins árið 2023. Barnsmóðir kæranda og börn þeirra eru rúmenskir ríkisborgarar og njóta börnin afleidds dvalarréttar á grundvelli XI. kafla laga um útlendinga, sbr. b-lið 2. mgr. 82. gr. og 85. gr. laga um útlendinga. Ekki liggur annað fyrir en að kærandi hafi búið í heimaríki alla tíð þar til hann flutti til Noregs. Samkvæmt gögnum málsins var kærandi á 24. aldursári þegar hann flutti til Íslands árið 2017, í kjölfar refsidóma í Noregi. Á Íslandi hefur kærandi verið í virkri brotastarfsemi, líkt og þegar hefur verið rakið og er brotaferill kæranda til marks um lítinn ásetning til félags- og menningarlegrar aðlögunar að íslensku samfélagi. Einnig ber að líta til þess að réttur til frjálsrar farar og dvalar grundvallast á sjónarmiðum um efnahagslega virkni. Atvinnusaga kæranda hefur verið rakin sem bendir til afar lítillar aðlögunar að íslensku samfélagi í gegnum atvinnu. Nánar tiltekið hefur kærandi ekki verið í stöðugri vinnu frá árinu 2018. Samkvæmt þeirri umfjöllun hefur kærandi aðallega framfært sér og aðstandendum sínum með því að þiggja greiðslur úr sameiginlegum sjóðum skattgreiðenda, í umsjá ríkis og sveitarfélaga. Að teknu tilliti til sakavottorðs kæranda, refsidóma hans og umsagnar lögreglu hefur kærandi jafnframt framfært sér og aðstandendum sínum með ólögmætum ávinningi afbrota.
Samkvæmt framangreindu eru tengsl kæranda við landið ekki slík að í brottvísun hans felist ósanngjörn ráðstöfun gagnvart honum eða nánustu aðstandendum hans í skilningi 2. mgr. 97. gr. laga um útlendinga. Í því samhengi er einnig litið til þess að í ákvæði 71. gr. stjórnarskrárinnar og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu felst ekki skilyrðislaus réttur til fjölskyldulífs á Íslandi, heldur er stjórnvöldum heimilt að mæla fyrir um takmarkanir á réttinum, sbr. áðurnefndan dóm Üner gegn Hollandi. Jafnframt er ljóst að börn kæranda njóta ekki sjálfstæðs dvalarréttar hér á landi, heldur er réttur þeirra afleiddur og bundinn við réttindi foreldra, sbr. 2. mgr. 82. gr. laga um útlendinga. Þá er áréttað að dvöl kæranda hér á landi hefur að stórum hluta ekki verið í samræmi við lög, sbr. til hliðsjónar áskilnað 2. mgr. 66. gr. stjórnarskrárinnar. Ekkert í gögnum málsins bendir til þess að kærandi, barnsmóðir og börn hans geti ekki sameinast í Rúmeníu, sameiginlegu heimaríki þeirra fjögurra. Er þá jafnframt litið til þess að dvöl barnsmóður kæranda á Íslandi hefur verið stutt en kærandi hafði dvalið á landinu í um sex ár áður en hún fluttist til Íslands.
Vegna athugasemda kæranda um meðalhóf er litið til þess að kærandi hefur ítrekað sætt refsingum og refsikenndum viðurlögum, svo sem með sviptingu ökuréttinda, sektargreiðslum og skilorðsbundnum dómum í fyrstu án þess að það hafi haft tilætluð áhrif. Þá hafi kærandi verið sakfelldur fyrir mansal í Noregi en til þess er einnig að líta að þjófnaðarbrot kæranda hér á landi hafa í öllum tilvikum verið framin í slagtogi við aðra menn sem er til marks um virka þátttöku í skipulagðri glæpastarfsemi. Samkvæmt umsögn lögreglu bíða hans opin sex mál, sem ýmist eru til meðferðar á ákærusviði eða í rannsókn. Samkvæmt mati lögreglu séu allar líkur á að kærandi verði sakfelldur fyrir þau brot sem til meðferðar séu og telst hann yfirvofandi ógn gagnvart grundvallarhagsmunum samfélagsins.
Að framangreindu virtu stendur 2. mgr. 97. gr. laga um útlendinga ekki í vegi fyrir brottvísun kæranda frá landinu. Verður ákvörðun Útlendingastofnunar um brottvísun því staðfest.
Samkvæmt 1. mgr. 96. gr. laga um útlendinga felur brottvísun samkvæmt 1. mgr. 95. gr. í sér bann við komu til landsins síðar. Í sama ákvæði er kveðið á um að endurkomubann geti verið varanlegt eða tímabundið en þó ekki styttra en tvö ár. Við mat á því skuli sérstaklega litið til atriða sem talin eru upp í 1. og 2. mgr. 95. gr. laga um útlendinga. Með hinni kærðu ákvörðun var kæranda bönnuð endurkoma til Íslands í sjö ár. Að málsatvikum virtum og með hliðsjón af tíðni brota kæranda og lítilli aðlögun að íslensku samfélagi verður endurkomubannið staðfest og er varakröfu kæranda um styttingu endurkomubannsins af þeim sökum hafnað. Athygli er vakin á því að samkvæmt 2. mgr. 96. gr. laga um útlendinga er heimilt að fella endurkomubann úr gildi ef nýjar aðstæður mæla með því og rökstutt er að orðið hafi verulegar breytingar á þeim aðstæðum sem réttlættu ákvörðun um endurkomubann. Samkvæmt gögnum málsins var kæranda fylgt til heimaríkis 17. september 2025 og gildir endurkomubannið því til 17. september 2032.
Samantekt
Að öllu framangreindu virtu verður ákvörðun Útlendingastofnunar um brottvísun og endurkomubann kæranda staðfest.
Úrskurðarorð:
Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest.
The decision of the Directorate of Immigration is affirmed.