Mál nr. 13/2026-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 13/2026

Miðvikudaginn 11. febrúar 2026

A

gegn

Sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Rakel Þorsteinsdóttir lögfræðingur, Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur og Unnþór Jónsson lögfræðingur.

Með rafrænni kæru 7. janúar 2026, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu, dags. 16. október 2025, um að vísa frá kröfu um sérstakt framlag vegna kostnaðar við útför sonar hans.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með beiðni, dags. 20. ágúst 2025, óskaði kærandi eftir úrskurði Sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu um sérstakt framlag vegna kostnaðar við útför sonar síns. Með ákvörðun, dags. 16. október 2025, vísaði Sýslumaðurinn á höfuðborgarsvæðinu beiðni kæranda frá með þeim frá á þeim rökum að hún hefði komið of seint fram þar sem meira en þrír mánuðir voru liðnir frá því að stofnað var til útgjaldanna.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 7. janúar 2026. Með bréfi, dags. 8. janúar 2026, óskaði úrskurðarnefnd eftir greinargerð Sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu ásamt gögnum málsins. Með bréfi, dagsettu sama dag, bárust gögn málsins frá Sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu en ekki var óskað eftir að koma að athugasemdum vegna kærunnar. Bréfið var sent kæranda til kynningar með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 3. febrúar 2026.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru er greint frá því að kærð sé ákvörðun Sýslumannsins á höfuðborgarssvæðinu, dags. 16. október 2025, þar sem beiðni um úrskurð sýslumanns um að Tryggingastofnun ríkisins yrði heimilað að greiða honum sérstakt framlag vegna greftrunar sonar hans hafi verið hafnað.

Farið sé aðallega fram á að úrskurðarnefnd velferðarmála taki til greina kröfu kæranda um að Tryggingastofnun verði heimilað að greiða honum sérstakt framlag vegna greftrunar sonar hans, samtals að fjárhæð allt að kr. 1.262.599. Til vara sé farið fram á að úrskurðarnefndin felli úr gildi ákvörðun Sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu, dags. 16. október 2025, og að málinu verði vísað til sýslumannsins til efnislegrar meðferðar.

Forsaga málsins sé sú að X hafi sonur kæranda látist og útförin hafi farið fram X. Kærandi hafi farið einn með forsjá sonarins en barnsmóðir hans hafi fallið frá árið X.

Sonur kæranda hafi verið Xára þegar hann hafi látist á voveiflegan hátt […] Eðli málsins samkvæmt hafði sonarmissirinn og sú atburðarrás sem farið hafi fram frá þeim tíma reynst kæranda einstaklega þungbær. Það hafi því ekki verið ofarlega í huga hans mánuðina á eftir að kynna sér og fara fram á fjárhagslegan stuðning vegna nauðsynlegra útgjalda vegna útfarar og greftrunar sonar hans. 

Í júlí 2025 hafi kærandi fengið upplýsingar um að hann gæti átt rétt á styrk vegna greftrunar barnsins og hafi hann þá haft samband við Tryggingastofnun. Með bréfi, dags. 28. júlí 2025, hafi kærandi verið upplýstur um að til grundvallar greiðslu Tryggingastofnunnar vegna greftrunar barns þyrfti að liggja úrskurður sýslumanns þar um. Í kjölfarið hafi kærandi lagt fram beiðni um úrskurð sýslumanns um sérstakt framlag með vísan til 41. gr. laga um almannatryggingar. Með bréfi Sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu, dags. 16. október 2025, hafi beiðni hans verið hafnað þar sem hún hafi verið sögð of seint fram komin. Í ákvörðuninni sé vísað til þess að sýslumaður telji að sömu sjónarmið eigi við um úrskurð um sérstakt framlag á grundvelli 41. gr. laga um almannatryggingar og þegar úrskurðað sé um sérstakt framlag á grundvelli 60. gr. barnalaga nr. 76/2003, þ.e. að beiðni um úrskurð skuli sett fram innan þriggja mánaða frá því að svara hafi verið til útgjalda nema að eðlileg ástæða hafi verið til að bíða með slíka kröfu.

Kæran sé byggð á því að eðlilegar og réttlætanlegar ástæður búi að baki því að kærandi hafi ekki lagt fram beiðni um úrskurð um sérstakt framlag innan þriggja mánaða frá því að hann hafi þurft að svara til útgjalda vegna greftrunar sonar hans. Að missa barn sé hverju foreldri sem verði fyrir því mikill harmur. Andlát sonar kæranda, aðstæðurnar allar í kringum andlátið í kjölfarið hafi aukið enn á þann harm. Vísað sé til þess að ástæður þess að beiðni um úrskurð hafi ekki verið lögð fram innan þriggja mánaða frá því að svara varð til útgjalda vegna greftrunar hafi verið eðlileg. Að því virtu beri að taka kröfu kæranda um úrskurð til greina og heimila Tryggingastofnun að greiða honum sérstakt framlag, sbr. 41. gr. laga um almannatryggingar.

III.  Sjónarmið Sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu

Í hinni kærðu ákvörðun kemur meðal annars fram að sýslumanni hafi borist beiðni kæranda 20. ágúst 2025 um að úrskurðað yrði um framlag á grundvelli 41. gr. laga 100/2007 um almannatrygginga, n.t.t. kröfu að fjárhæð 1.200.000 til 1.500.000 kr. vegna kostnaðar við útför sonar hans.

Með lögum nr. 127/2018 hafi verið gerðar breytingar á lögum nr. 100/2007 um almannatryggingar þess efnis að Tryggingastofnun sé heimilað að ákveða sérstakt framlag vegna útgjalda við skírn barns, fermingu, gleraugnakaup, vegna sjúkdóms, greftrunar eða af öðru sérstöku tilefni. Samkvæmt 41. gr. laga um almannatryggingar sé hægt að beina til sýslumanns beiðni um sérstakt framlag vegna barns sem misst hafi annað foreldri sitt Sýslumanni beri að úrskurða um kröfuna.

Framlagið sé einungis ákveðið hafi sýslumaður úrskurðað um slíkt framlag samkvæmt beiðni sem honum hafi verið send innan þriggja mánaða frá því að svara hafi orðið til útgjalda nema eðlileg ástæða hafi verð til að bíða með slíka kröfu. Að mat sýslumanns eigi sömu sjónarmið við hvað þetta varði og gildi um sérstak framlag á grundvelli 60. gr. barnalaga nr. 76/2003.

Samkvæmt beiðni föður hafi barnið látist X, faðir hafi lagt fram reikning frá B, dags. X, að fjárhæð 940.600 kr. Beiðni föður hafi borist 20. ágúst 2025 eða rúmum X mánuðum eftir að svarað hafi verið til útgjaldanna.

Í tölvupósti föður 22. september 2025 komi fram að ástæða þess að hann hafi ekki lagt beiðnina fyrr fram sé sú að hann hafi ekki fengið neinar upplýsingar né leiðbeiningar um að hann ætti rétt á að sækja um framlagið fyrr en hann hafi síðan lagt fram beiðnina.

Ekki verði séð að eðlileg ástæða hafi verið til að bíða með framlagningu kröfunnar og teljist hún því ekki komin fram innan þeirra tímamarka sem lögin kveði á um.

Með vísan til framangreinds hafi kröfu föður verið vísað frá.

IV.  Niðurstaða

Mál þetta varðar ákvörðun Sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu frá 16. október 2025 um að vísa frá kröfu kæranda um sérstakt framlag vegna útfararkostnaðar fyrir son hans.

Um sérstakt framlag er fjallað í 41. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar. Ákvæðið hljóðar svo:

„Tryggingastofnun getur greitt sérstakt framlag vegna útgjalda við skírn barns, fermingu, gleraugnakaup, tannréttingar, vegna sjúkdóms, greftrunar eða af öðru sérstöku tilefni.

Framlag skv. 1. mgr. er einungis heimilt að greiða vegna barna sem greiddur er barnalífeyrir með skv. 40. gr. og annað hvort foreldra er látið, barn ófeðrað eða móður nýtur ekki við vegna sérstakra eða óvenjulegra aðstæðna.

Framlag skv. 1. mgr. verður aðeins ákveðið ef sýslumaður hefur úrskurðað um slíkt framlag samkvæmt beiðni sem honum skal send innan þriggja mánaða frá því að svara varð til útgjalda nema eðlileg ástæða hafi verið til að bíða með slíka kröfu.

Um viðmiðunarfjárhæðir vegna krafna um sérstök framlög gilda sömu reglur og um úrskurði vegna sérstakra útgjalda skv. 60. gr. barnalaga, nr. 76/2003.“

Ágreiningur máls þessa lýtur að því hvort beiðni kæranda um úrskurð um sérstakt framlag hafi borist innan þeirra tímamarka sem fjallað er um í 3. mgr. 41. gr. laga um almannatryggingar. Sambærilegt tímamark er í 2. mgr. 60. gr. barnalaga nr. 76/2003 sem hljóðar svo:

„Framlag skv. 1. mgr. verður því aðeins úrskurðað að krafa um það sé uppi höfð við sýslumann innan þriggja mánaða frá því að svara varð til útgjalda nema eðlileg ástæða hafi verið til að bíða með slíka kröfu.“

Þar sem um sambærilegt ákvæði er að ræða, svo og að teknu tilliti til þess að sérstaklega er vísað til ákvæðis 60. gr. barnalaga í 3. mgr. 41. gr. laga um almannatryggingar, telur úrskurðarnefndin rétt, við túlkun á 3. mgr. 41. gr. laga um almannatryggingar, að líta til 2. mgr. 60. gr. barnalaga. Í athugasemdum við 60. gr. í frumvarpi til barnalaga er tekið sem dæmi um eðlilega ástæðu í skilningi ákvæðisins að ekki verði talið skylt að setja fram kröfu um framlag vegna tannréttinga, sem iðulega standi yfir í nokkurn tíma, innan þriggja mánaða frá því að hver einstök greiðsla hafi verið innt af hendi heldur geti verið eðlilegt að bíða með kröfu vegna slíkra aðgerða, allt þar til innan þriggja mánaða frá því að meðferð ljúki.

Samkvæmt gögnum málsins barst Sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu þann 20. ágúst 2025 beiðni kæranda um úrskurð um sérstakt framlag vegna útfarar sonar hans. Fyrir liggur kvittun frá B, dags. X, vegna útfararinnar. Liðu því rúmir X mánuðir frá því að stofnað var til útgjalda þar til kærandi lagði fram beiðni til sýslumanns um sérstakt framlag vegna útfarar. Því er ljóst að beiðni um úrskurð Sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu um sérstakt framlag var ekki send innan þriggja mánaða frá því að svara varð til útgjalda í skilningi 3. mgr. 41. gr. laga um almannatryggingar.

Kemur þá til skoðunar hvort eðlileg ástæða hafi verið til að bíða með slíka kröfu. Kærandi gerir athugasemdir við að ekki hafi verið tekið tillit til sérstakra og erfiðra aðstæðna hans í kjölfar andláts sonar hans X varðandi þriggja mánaða frest til að leggja fram kröfu um sérstakt framlag. Úrskurðarnefnd velferðarmála hefur farið yfir athugasemdir kæranda en telur, með hliðsjón af áðurgreindum athugasemdum við 60. gr. barnalaga, að ekki hafi verið fyrir hendi eðlileg ástæða í skilningi 3. mgr. 41. gr. laga um almannatryggingar til að „bíða með“ kröfuna. Úrskurðarnefnd velferðarmála telur því að beiðni kæranda um sérstakt framlag vegna útfarar fyrir son hans hafi ekki verið lögð fram innan tilskilinna tímamarka samkvæmt 3. mgr. 41. gr. laga um almannatryggingar.

Að því virtu er úrskurður Sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu um að vísa frá beiðni kæranda um sérstakt framlag vegna útfarar sonar hans staðfestur.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Úrskurður Sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu um að vísa frá beiðni A, um sérstakt framlag vegna útfarar sonar hans, er staðfestur.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Rakel Þorsteinsdóttir