Mál nr. 726/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 726/2025

Miðvikudaginn 11. febrúar 2026

A

gegn

Tryggingastofnun ríkisins

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Rakel Þorsteinsdóttir lögfræðingur, Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur og Unnþór Jónsson lögfræðingur.

Með kæru, móttekinni 6. nóvember 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins frá 17. september 2025 um að synja kæranda um greiðslu mismunar á meðlagsgreiðslum á Íslandi og í B.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með bréfi, dags. 16. mars 2023, var kæranda tilkynnt um stöðvun milligöngu meðlagsgreiðslna frá 20. janúar 2022 til 31. mars 2023 vegna flutnings úr landi. Með rafrænni umsókn, móttekinni 13. júlí 2023, sótti kæranda um milligöngu Tryggingastofnunar ríkisins um meðlagsgreiðslur frá 22. desember 2022. Með bréfi stofnunarinnar, dags. 9. ágúst 2023, var umsókn kæranda samþykkt frá 22. desember 2022. Með bréfi, dags. 17. september 2025, synjaði Tryggingastofnun ríkisins munnlegri beiðni kæranda, um frekari greiðslu meðlags á tímabilinu þegar hún var búsett í B, á þeim forsendum að hún hafi ekki verið búsett á Íslandi á því tímabili.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 6. nóvember 2025. Með bréfi, dags. 11. nóvember 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins ásamt gögnum málsins. Greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins barst 7. janúar 2026 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 8. janúar 2026. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru kemur fram að vegna ákvörðunar Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 17. september 2025, um að neita kæranda um endurgreiðslu sé bent á að ástæða umsóknarinnar sé ekki byggð á þeim grundvelli „að greiðslur frá C hafi verið lægri en lögbundin fjárhæð íslensks meðlags“ heldur vegna þess að C hafi einungis greitt henni frá maí til desember 2022 en ekkert vegna janúar til maí 2022, eins og komi fram í svarbréfi frá C sem hafi fylgt kröfu hennar.

Kærandi hafi skilað greinargóðum gögnum í tölvupósti til Tryggingastofnunar í maí 2023 sem hafi útskýrt hvers vegna staðan hennar sé eins og hún sé. Kærandi hafi ekki verið skráð „út úr“ Íslandi. Í þessum gögnum sé m.a. tölvupóstur frá Þjóðskrá frá 9. mars 2023 og upplýsingar um ferð kæranda til og frá Íslandi með Norrænu með dagsetningum.

Í ljósi þess að C hafi neitað kæranda um greiðslu meðlags fyrir tímabilið janúar til maí 2022 sé þess óskað að úrskurður um neitun á endurgreiðslu sé endurskoðaður fyrir þennan tíma. Börn kæranda hafi einungis verið á hennar framfærslu án stuðnings frá föður og meðlagsgreiðslur því afar stór þáttur í framfærslu barnanna.

III.  Sjónarmið Tryggingastofnunar ríkisins

Í greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins kemur fram að kærð sé ákvörðun stofnunarinnar að synja kæranda um greiðslur meðlags.

Í 42. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar sé kveðið á um að hver sá sem fái úrskurð stjórnvalds um meðlag með barni sem hann hafi á framfæri sínu, eða um aðrar greiðslur samkvæmt IX. kafla barnalaga nr. 76/2003, geti snúið sér til Tryggingastofnunar og fengið fyrirframgreiðslu meðlags eða annarra framfærsluframlaga samkvæmt úrskurðinum. Sama skuli gilda þegar lagt sé fram staðfest samkomulag um meðlagsgreiðslur og aðrar greiðslur samkvæmt IX. kafla barnalaga.

Í 4. mgr. 42. gr. laga um almannatryggingar komi fram að Tryggingastofnun sé heimilt að greiða meðlag aftur í tímann allt að 12 mánuði, talið frá byrjun þess mánaðar sem stjórnvaldsúrskurður, staðfestur samningur eða vottorð sýslumanns um að hann hafi veitt viðtöku ósk um öflun faðernisviðurkenningar berist stofnuninni, enda eigi þá 4. mgr. 40. gr. ekki við.

Samkvæmt 67. gr. barnalaga sé Tryggingastofnun skylt að greiða rétthafa greiðslna samkvæmt IV. og IX. kafla, sem búsettur sé hér á landi, samkvæmt dómi, dómsátt, úrskurði sýslumanns um meðlag eða samningi foreldra um meðlag staðfestum af sýslumanni, þó aldrei hærri fjárhæð en sem nemi einföldu meðlagi.

Með bréfi, dags. 16. mars 2023, hafi kæranda verið tilkynnt um stöðvun meðlagsgreiðslna vegna flutnings úr landi, þar sem Tryggingastofnun sé aðeins milligönguaðili til þeirra sem búsettir séu hér á landi. Greiðslur hafi verið stöðvaðar frá 20. janúar 2022. Kærandi hafi sótt að nýju um meðlag með umsókn, dags. 13. júlí 2023, frá og með 22. desember 2022. Með bréfi, dags. 15. ágúst 2023, hafi kærandi fengið samþykktar greiðslur meðlags frá 22. desember 2022.

Í ágúst 2025 hafi komið beiðni frá kæranda um greiðslur meðlags afturvirkt. Vegna misskilnings hafi verið talið að beiðnin sneri að því að fá mismun meðlags greitt, þar sem greiðslur meðlags í B væru lægri en hér á landi. Með bréfi, dags. 17. september 2025, hafi kæranda verið synjað um greiðslur meðlags. Beðist sé velvirðingar á þeim misskilningi.

Í kæru komi fram að beiðnin hafi ekki varðað fjárhæð meðlags í B, heldur því að kærandi hafi aðeins fengið greitt meðlag frá B frá maí til desember á árinu 2022, en hafi ekki fengið greiðslur meðlags frá janúar til maí 2022. Kærandi óski eftir því að tímabil greiðslna meðlags frá Íslandi verði endurskoðað vegna tímabilsins janúar til maí á árinu 2022. Verði þeirri beiðni svarað með þessari greinargerð. Með bréfi Tryggingastofnunar, dags. 16. mars 2023, hafi kærandi verið upplýst um stöðvun meðlagsgreiðslna vegna flutnings úr landi, þar sem stofnunin sé aðeins milligönguaðili til þeirra sem búsettir séu hér á landi. Greiðslur hafi verið stöðvaðar frá 20. janúar 2022 og hafi kæranda verið bent á að krafa að fjárhæð 1.071.389 kr. yrði mynduð vegna tímabilsins 20. janúar 2022 til og með 31. mars 2023.

Kærandi hafi í kjölfarið sent inn gögn sem hafi sýnt fram á að hún hefði flutt frá Íslandi 20. janúar 2022 og flutt aftur til landsins 22. desember 2022, sbr. skráningu hjá Þjóðskrá.

Kærandi hafi sótt um meðlagsgreiðslur með umsókn, dags. 13. júlí 2023, sem hafi verið samþykkt með bréfi, dags. 15. ágúst 2023, frá og með 22. desember 2022 til 18 ára aldurs barnanna. 

Á árinu 2022 hafi kærandi fengið greitt meðlag vegna tveggja barna, annars vegar vegna janúar og hins vegar vegna desembermánaðar. Kærandi hafi ekki verið með greiðslur meðlags frá Tryggingastofnun á tímabilinu frá febrúar til og með nóvember, þar sem kærandi hafi verið flutt úr landi til B.

Með kæru hafi kærandi óskað eftir því að fá greitt meðlag vegna tímabilsins janúar til maí 2022, þar sem hún hafi ekki fengið greiðslur meðlags frá B yfirvöldum á þeim tíma. Í kæru sé vísað til þess að óskað sé eftir því að úrskurður um neitun á endurgreiðslu sé skoðaður fyrir þennan tíma. Þar sem kærandi hafi fengið greiðslur meðlags í janúar, verði litið til tímabilsins febrúar til maí árið 2022.

Í 42. gr. laga um almannatryggingar segi að hægt sé að snúa sér til Tryggingastofnunar og fá fyrirframgreiðslu meðlags á grundvelli úrskurðar stjórnvalds, með barni sem viðkomandi hafi á framfæri sínu. Þá segi í ákvæðinu að heimilt sé að greiða meðlag aftur í tímann allt að 12 mánuði talið frá byrjun þess mánaðar sem stjórnvaldsúrskurður, staðfestur samningur eða vottorð sýslumanns um að hann hafi veitt viðtöku ósk um öflun faðernisviðurkenningar berist stofnuninni, enda eigi þá 4. mgr. 40. gr. ekki við.

Samkvæmt 67. gr. barnalaga sé Tryggingastofnun skylt að greiða rétthafa greiðslna samkvæmt IV. og IX. kafla laganna, sem búsettur sé hér á landi, samkvæmt dómi, dómsátt, úrskurði sýslumanns um meðlag eða samningi foreldra um meðlag staðfestum af sýslumanni.

Á grundvelli framangreinds hafi kærandi ekki átt rétt á greiðslum meðlags frá Tryggingastofnun vegna tímabilsins febrúar til maí á árinu 2022. Tryggingastofnun byggi ákvörðun sína á því að kærandi hafi verið búsett erlendis á þeim tíma og hafi því ekki uppfyllt skilyrði 67. gr. barnalaga. Þá hafi kærandi einungis sótt um meðlagsgreiðslur frá og með 22. desember 2022, með umsókn dags. 13. júlí 2023, sem hafi verið samþykkt. Auk þess sé Tryggingastofnun einungis heimilt að greiða meðlag 12 mánuði afturvirkt og sé því ekki hægt að líta til tímabils á árinu 2022. 

Á grundvelli framangreinds eigi kærandi ekki rétt á endurskoðun ákvörðunar um kröfu vegna ofgreidds meðlags sem hafi orðið til þar sem kærandi hafi ekki verið búsett hér á landi á umræddum tíma. Þá sé Tryggingastofnun einungis heimilt að greiða meðlag 12 mánuði afturvirkt.

IV.  Niðurstaða

Mál þetta varðar ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins um að synja kæranda um milligöngu um meðlagsgreiðslur frá febrúar til maí 2022.

Kveðið er á um greiðsluskyldu Tryggingastofnunar ríkisins í 67. gr. barnalaga nr. 76/2003. Þar segir að Tryggingastofnun ríkisins sé skylt að greiða rétthafa greiðslna samkvæmt IV. og IX. kafla laganna, sem búsettur sé hér á landi, samkvæmt dómi, dómsátt, úrskurði sýslumanns eða samningi staðfestum af honum, þó innan þeirra marka sem lög um almannatryggingar setji.

Samkvæmt 1. mgr. 42. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar getur hver sá sem fær úrskurð um meðlag með barni, sem hann hefur á framfæri sínu, snúið sér til Tryggingastofnunar ríkisins og fengið fyrirframgreiðslu meðlags og annarra framfærsluframlaga samkvæmt úrskurðinum. Sama gildir þegar lagt er fram staðfest samkomulag um meðlagsgreiðslur og aðrar greiðslur samkvæmt IX. kafla barnalaga.

Samkvæmt 4. mgr. 42. gr. laga um almannatryggingar er Tryggingastofnun heimilt að greiða meðlag aftur í tímann allt að 12 mánuði, talið frá byrjun þess mánaðar sem stjórnvaldsúrskurður, staðfestur samningur eða vottorð sýslumanns um að hann hafi veitt viðtöku ósk móður um öflun faðernisviðurkenningar berst stofnuninni, enda eigi þá 4. mgr. 40. gr. ekki við.

Samkvæmt framangreindu ber Tryggingastofnun ríkisins að hafa milligöngu um meðlagsgreiðslur allt að 12 mánuði aftur í tímann, berist beiðni þar um frá meðlagsmóttakanda á grundvelli lögformlegrar meðlagsákvörðunar að ákveðnum skilyrðum uppfylltum, m.a. því skilyrði að meðlagsmóttakandi sé búsettur á Íslandi.

Fyrir liggur að kæranda var tilkynnt um stöðvun milligöngu meðlagsgreiðslna frá 20. janúar 2022 til 31. mars 2023 vegna flutnings úr landi, með bréfi Tryggingastofnunar, dags. 16. mars 2023. Með rafrænni umsókn, móttekinni 13. júlí 2023, sótti kærandi um milligöngu Tryggingastofnunar um meðlagsgreiðslur frá 22. desember 2022. Með bréfi stofnunarinnar, dags. 9. ágúst 2023, var umsókn kæranda samþykkt frá 22. desember 2022. Í ágúst 2025 óskaði kærandi munnlega eftir greiðslum fyrir tímabilið janúar til maí 2022. Í greinargerð Tryggingastofnunar er bent á að kærandi hafi fengið meðlagsgreiðslur í janúar 2022 en ekki er fallist á greiðslur fyrir febrúar til og með maí 2022 með þeim rökum að kærandi hafi ekki verið búsett á Íslandi á þeim tíma. Samkvæmt upplýsingum úr þjóðskrá var kærandi ekki skráð með lögheimili á Íslandi á tímabilinu 28. janúar 2022 til 22. desember 2022. Þá verður ráðið af tölvupóstsamskiptum milli kæranda og Þjóðskrár að kærandi hafi í reynd verið búsett í B á því tímabili.

Ljóst er að tímabilið, sem kærandi fer fram á milligöngu meðlagsgreiðslna vegna, er umfram þá 12 mánuði aftur í tímann sem heimilt er að greiða samkvæmt 4. mgr. 42. gr. laga um almannatryggingar. Það er mat úrskurðarnefndar velferðarmála að Tryggingastofnun sé því ekki heimilt að hafa milligöngu um meðlagsgreiðslur til kæranda á því tímabili sem kærandi óskar eftir, sbr. 4. mgr. 42. gr. laga um almannatryggingar. Engin heimild er í lögum til þess að greiða meðlag lengra en 12 mánuði aftur í tímann. Auk þess er Tryggingastofnun ekki heimilt samkvæmt 67. gr. barnalaga að hafa milligöngu um meðlagsgreiðslur ef rétthafi greiðslna er ekki búsettur hér á landi. Ljóst er af gögnum málsins að kærandi var búsett í B á umdeildu tímabili.

Að öllu framangreindu virtu er það niðurstaða úrskurðarnefndar velferðarmála að staðfesta ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins um synja beiðni kæranda um milligöngu meðlagsgreiðslna vegna tímabilsins febrúar til maí 2022. 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins um að synja A, um milligöngu um meðlagsgreiðslur vegna tímabilsins febrúar til maí 2022, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Rakel Þorsteinsdóttir