Mál nr. 789/2026-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 789/2025

Miðvikudaginn 11. febrúar 2026

A

gegn

Tryggingastofnun ríkisins

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Rakel Þorsteinsdóttir lögfræðingur, Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur og Unnþór Jónsson lögfræðingur.

Með rafrænni kæru, móttekinni 3. desember 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins frá 3. desember 2025 um að samþykkja umsókn barnsmóður hans um milligöngu um sérstakt framlag vegna fermingar dóttur þeirra.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með rafrænni umsókn, móttekinni 26. nóvember 2025, sótti barnsmóðir kæranda um milligöngu Tryggingastofnunar ríkisins um sérstakt framlag vegna fermingar dóttur þeirra. Með bréfi Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 3. desember 2025, var kæranda tilkynnt um milligöngu stofnunarinnar á sérstöku framlagi að fjárhæð 70.000 kr. til barnsmóður kæranda vegna fermingar dóttur þeirra.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 3. desember 2025. Með bréfi, dags. 15. desember 2025, óskaði úrskurðarnefnd eftir greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins ásamt gögnum málsins. Með bréfi, dags. 19. desember 2025, barst greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 5. janúar 2026. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru mótmælir kærandi því að hann eigi að greiða barnsmóður sinni sérstakt framlag vegna fermingar dóttur þeirra, þar sem hann hafi nú þegar greitt aukið meðlag ofan á það sem samningar hafi sagt til um. Það hafi hvergi komið fram gögnum sem barsmóðir kæranda hafi sent máli sínu til rökstuðnings. Kærandi hafi greitt barnsmóður sinni aukið meðlag frá mars 2018 og hafi hann gögn/kvittanir því til sönnunar. Það sé mat kæranda að þær upphæðir sem hann hafi nú þegar greitt til barnsmóður sinni ættu að nægja upp í kostnað við fermingu barns. Þar að auki hafi kærandi haldið aðra fermingarveislu fyrir barnið, sem móðir hafi ekki tekið þátt í. Einnig hafi þau tímamörk sem hafi verið veitt til mótmæla verið of stutt að mati kæranda, en hann hafi ekki séð skjalið með beiðni um sérstakt framlag sem hafi verið sent á Ísland.is fyrr en tilkynning hafi komið um úrskurð sýslumanns þann 26. nóvember 2025.

III.  Sjónarmið Tryggingastofnunar ríkisins

Í greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins segir að kærð sé ákvörðun um um innheimtu á sérstöku framlagi vegna fermingar dóttur kæranda.

Í 42. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar sé kveðið á um að hver sá sem hafi á framfæri sínu barn og hafi fengið úrskurð stjórnvalds um meðlag, eða um aðrar greiðslur samkvæmt IX. kafla barnalaga nr. 76/2003, geti snúið sér til Tryggingastofnunar og fengið fyrirframgreiðslu meðlags eða annarra framfærsluframlaga í samræmi við úrskurðinn. Sama gildi þegar lagt sé fram staðfest samkomulag um meðlagsgreiðslur eða aðrar greiðslur samkvæmt IX. kafla barnalaga.

Í 1. mgr. 41. gr. laga um almannatryggingar komi fram að Tryggingastofnun geti greitt sérstakt framlag vegna útgjalda, m.a. vegna skírnar, fermingar, gleraugnakaupa, tannréttinga, sjúkdóms, greftrunar eða af öðru sérstöku tilefni. Samkvæmt 3. mgr. ákvæðisins verði slíkt framlag þó aðeins ákveðið ef sýslumaður hafi úrskurðað um það, að fenginni beiðni sem beri að senda innan þriggja mánaða frá því að stofnað hafi verið til útgjaldanna, nema eðlileg ástæða hafi verið til að bíða með kröfuna.

Í 60. gr. barnalaga nr. 76/2003 sé fjallað um sérstök útgjöld vegna barna. Þar komi fram að þegar barn eigi fasta búsetu hjá öðru foreldra sinna geti foreldrar óskað eftir staðfestingu sýslumanns vegna útgjalda, m.a. vegna skírnar, fermingar, gleraugnakaupa, tannréttinga, sjúkdóms, greftrunar eða af öðru sérstöku tilefni. Sýslumanni beri að leiðbeina foreldrum um réttaráhrif samnings. Samkvæmt 2. mgr. ákvæðisins sé heimilt að úrskurða það foreldri sem barn búi ekki hjá til að greiða sérstakt framlag vegna slíkra útgjalda. Í 3. mgr. segi að framlag samkvæmt 2. mgr. verði aðeins úrskurðað ef krafa sé sett fram hjá sýslumanni innan þriggja mánaða frá því að stofnað hafi verið til útgjaldanna, nema eðlileg ástæða hafi verið til að bíða með kröfuna.

Barnsmóðir kæranda hafi sótt um sérstakt framlag vegna fermingar dóttur þeirra ásamt því að skila inn úrskurði frá Sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu, dags. 26. nóvember 2025.

Í bréfi Tryggingastofnunar, dags. 3. desember 2025, til kæranda komi fram að umsókn um sérstakt framlag vegna fermingar hefði verið samþykkt í samræmi við innsendan úrskurð frá sýslumanni. Kæranda beri því að greiða barnsmóður sinni sérstakt framlag að upphæð 70.000 kr. Kærandi hafi kært þá ákvörðun.

Samkvæmt gögnum málsins sé ljóst að fyrir liggi úrskurður frá Sýslumanninum á höfuðborgarsvæðinu þar sem fram komi að kæranda beri að greiða barnsmóður sinni sérstakt framlag að fjárhæð 70.005 kr. vegna fermingar dóttur þeirra. Samkvæmt 42. gr. laga um almannatryggingar geti sá sem hafi á framfæri sínu barn og hafi fengið úrskurð stjórnvalds um meðlag eða aðrar greiðslur samkvæmt IX. kafla barnalaga nr. 76/2003 snúið sér til Tryggingastofnunar og fengið fyrirframgreiðslu meðlags eða annarra framfærsluframlaga samkvæmt úrskurðinum. Sérstakt framlag vegna fermingar verði einungis ákveðið hafi sýslumaður úrskurðað um slíkt framlag samkvæmt beiðni sem honum sé send innan þriggja mánaða frá því að stofnað hafi verið til útgjalda, sbr. 3. mgr. 41. gr. laga um almannatryggingar og 60. gr. barnalaga.

Af gögnum málsins verði ekki annað ráðið en að skilyrði laga fyrir ákvörðun og fyrirframgreiðslu sérstaks framlags vegna fermingar séu uppfyllt, enda liggi fyrir gildur úrskurður sýslumanns um slíkt framlag. Tryggingastofnun hafi því verið heimilt að taka umsókn til efnislegrar afgreiðslu og byggi ákvörðun á framangreindum lagaheimildum. Tryggingastofnun fari því fram á það að ákvörðun um sérstakt framlag, dags. 3. desember 2025, verði staðfest.

IV.  Niðurstaða

Mál þetta varðar ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins frá 3. desember 2025 um að samþykkja umsókn barnsmóður kæranda um milligöngu um greiðslu sérstaks framlags vegna fermingar dóttur hans.

Kveðið er á um greiðsluskyldu Tryggingastofnunar ríkisins í 67. gr. barnalaga nr. 76/2003. Þar segir að Tryggingastofnun ríkisins sé skylt að greiða rétthafa greiðslna samkvæmt IV. og IX. kafla, sem búsettur sé hér á landi, samkvæmt dómi, dómsátt, úrskurði sýslumanns eða samningi staðfestum af honum, þó innan þeirra marka sem lög um almannatryggingar setji.

Samkvæmt 42. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar getur hver sá sem fær úrskurð um meðlag með barni, sem hann hefur á framfæri sínu, snúið sér til Tryggingastofnunar ríkisins og fengið fyrirframgreiðslu meðlags og annarra framfærsluframlaga samkvæmt úrskurðinum. Hið sama gildir þegar lagt er fram staðfest samkomulag um meðlagsgreiðslur og aðrar greiðslur samkvæmt IX. kafla barnalaga.

Samkvæmt framangreindu ber Tryggingastofnun ríkisins að hafa milligöngu um greiðslu sérstaks framlags, berist beiðni þar um á grundvelli lögformlegrar ákvörðunar. Fyrir liggur að barnsmóðir kæranda sótti um milligöngu Tryggingastofnunar um greiðslu sérstaks framlags með dóttur þeirra með rafrænni umsókn, móttekinni 26. nóvember 2025. Stofnunin samþykkti umsóknina á grundvelli úrskurðar Sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu, dags. 26. nóvember 2025. Samkvæmt úrskurðinum ber kæranda að greiða barnsmóður sinni sérstakt framlag vegna fermingar dóttur þeirra, að fjárhæð 70.005 kr.

Hlutverk Tryggingastofnunar í tengslum við greiðslur sérstaks framlags markast af ákvæðum viðeigandi laga. Samkvæmt 1. mgr. 42. gr. laga um almannatryggingar er stofnuninni falið að hafa milligöngu um sérstakt framlag, sé þess farið á leit við stofnunina í þeim tilvikum þar sem lögformleg ákvörðun liggur fyrir.

Í kæru greinir kærandi frá því að hann mótmæli sérstöku framlagi þar sem hann hafi nú þegar greitt aukið meðlag og hafi haldið aðra fermingarveislu fyrir barnið, þar sem barnsmóðir hans hafi engan kostnað borið. Með vísan til 1. mgr. 42. gr. laga um almannatryggingar er það mat úrskurðarnefndar að ekki sé heimilt að synja barnsmóður kæranda um milligöngu sérstaks framlags á grundvelli framangreindra málsástæðna þar sem fyrir liggur löggild ákvörðun sem kveður á um greiðsluskyldu kæranda.

Að öllu framangreindu virtu er það niðurstaða úrskurðarnefndar velferðarmála að staðfesta ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins frá 3. desember 2025 um að hafa milligöngu um sérstakt framlag vegna fermingar dóttur kæranda. 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins um að hafa milligöngu um sérstakt framlag vegna fermingar dóttur A, til barnsmóður hans, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Rakel Þorsteinsdóttir