1334/2026. Úrskurður frá 12. febrúar 2026

Hinn 12. febrúar 2026 kvað úrskurðarnefnd um upplýsingamál upp svohljóðandi úrskurð nr. 1334/2026 í máli ÚNU 25080006.
 

Kæra og málsatvik

Með erindi, dags. 13. ágúst 2025, kærði […] tafir embættis landlæknis á beiðni hans um gögn.
 
Með erindi til embættis landlæknis, dags. 18. janúar 2024, óskaði kærandi eftir aðgangi að gögnum um alla sem hefðu látist á árunum 2019-2023 í þeim tilgangi að hægt væri að nýta gögnin til að „rannsaka möguleg áhrif C-19 bólusetninga á heilsu og heilbrigði landamanna á framangreindu tímabili“. Í erindi kæranda kom fram að farið væri fram á frumgögn til úrvinnslu. Gögnin yrðu að vera ópersónugreinanleg þannig að sérstakt raðnúmer kæmi í stað kennitölu. Raðnúmerin þyrftu að vera samræmd þó gögnin væri að finna í mismunandi gagnagrunnum. Gögnin þyrftu að innihalda upplýsingar um:
 

1. Fæðingarár
2. Aldur
3. Kyn (kk, kvk)
4. Póstnúmer lögheimilis
5. Póstnúmer aðseturs
6. Póstnúmer vistunarstaðs (sic.)
7. Andlát dags.
8. Andlát_staður (heima, sjúkrahús, hjúkrunarheimili, annað)
9. Póstnúmer_staðar andláts
10. Dánar_orsakir (ICD, dánarmeinaskrá)
11. Aðal- og undirorsakir
12. Fjöldi_fylgisjúkdóma óbólusettra við andlát
13. Fjöldi fylgisjúkdóma bólusettra við andlát
    1. fyrir bólusetningu
    2. eftir bólusetningu,
14. Greining_fylgisjúkdóma (ICD)
15. Krufning_Já/Nei
16. Ef krufning Ag-N?
17. Ef krufning Ag-S?
18. Fjöldi bólusetninga,
    1. Dags. bólusetninga(r)
    2. Tími bólusetninga(r)
    3. Tegund_bóluefnis
       1. AZ
       2. Pfizer
       3. Moderna
       4. J&J
       5. annað
    4. lotunúmer bóluefnis
    5. raðnr._bólusetninga(r)
19. Ef bólusetning hefur verið framkvæmd erlendis:
    1. Land_bólusetninga(r)
    2. raðnr._bólusetninga(r)
    3. fjöldi_bólusetninga erlendis
20. Upplýsingar um niðurstöður allra PCR og Ag prófa látinna
    1. tímasetning próftöku,
    2. Ct gildi hvers PCR prófs.

 
Í svari embættis landlæknis, dags. 6. febrúar 2024, kom fram að þar sem sótt væri um að fá aðgang að örgögnum til nýtingar við rannsókn félli slík vinnsla einnig undir leyfisskyldu vísindasiðanefndar og var kæranda bent á að sækja um slíkt leyfi.
 
Kærandi ítrekaði beiðni sína með erindum dags., 24. maí og 29. júlí 2025. Frekari viðbrögð bárust ekki frá embættinu.
 
Í kæru kemur fram að gögnin sem kærandi óski eftir séu „rekstrar- og eftirlitsgögn um bólusetningar 2019-2024, þar á meðal dauðsföll, próf, áhættur og önnur atriði sem lýst er í beiðninni.“ Þá kemur fram að öll gögn séu ópersónugreinanleg og falli undir almennan rétt til aðgangs að gögnum.
 

Málsmeðferð

Kæran var kynnt embætti landlæknis með erindi, dags. 25. ágúst 2025, og embættið hvatt til að afgreiða beiðni kæranda. Ef embættið hygðist ekki afgreiða beiðnina eða ef afgreiðslan fæli í sér að ekki væri orðið við beiðninni í heild eða að hluta, var óskað eftir því að embættið sendi úrskurðarnefndinni umsögn um málið.
 
Umsögn embættis landlæknis barst úrskurðarnefndinni 5. september 2025. Í umsögn­inni kemur fram að kærandi hafi ítrekað beiðni sína í bréfum til embættisins án þess að senda með beiðninni umsókn um gögn til að nota við vísindarannsókn. Embættið telji beiðni kæranda fela í sér að afhent verði gögn sem teljist til persónuupplýsinga. Því sé óheimilt að afhenda þær upplýsingar sem óskað sé eftir nema til vísindarannsókna til samræmis við ákvæði laga um vísindarannsóknir á heilbrigðissviði, nr. 44/2014.
 
Þá kemur fram í umsögn embættisins að gögnin séu ekki fyrirliggjandi í skilningi 5. gr. upplýsingalaga þar sem afhending þeirra myndi krefjast umfangsmikillar vinnu starfsmanna embættisins við samkeyrslu gagnagrunna sem krefðust sérstaks leyfis. Til þess að uppfylla beiðni kæranda þyrfti að afkóða gögn í nokkrum gagnagrunnum og tengja svo saman gögn úr þeim á persónuauðkennum. Að því búnu yrðu gögnin dulkóðuð.
 
Embættið telji því að einungis sé hægt að verða við beiðni kæranda um frumgögn til nýtingar í þeim tilgangi sem lýst er í beiðni hans ef um væri að ræða vísindarannsókn á heilbrigðissviði.
 
Umsögn embættis landlæknis var kynnt kæranda með erindi, dags. 8. ágúst 2025. Í athugasemdum kæranda við umsögnina, dags. 9. september 2025, kemur fram að beiðni hans sé ekki umsókn um vísindarannsókn heldur aðgangsréttur samkvæmt upplýsingalögum að fyrirliggjandi gögnum og hægt sé að afmá persónuupplýsingar áður en þær séu afhentar.
 
Óþarft er að rekja frekar það sem fram kemur í gögnum málsins með vísan til 31. gr. stjórnsýslulaga, nr. 37/1993. Úrskurðarnefndin hefur haft hliðsjón af öllum gögnum málsins við meðferð þess.
 

Niðurstaða

Í máli þessu er deilt um rétt kæranda til aðgangs að gögnum úr gagnagrunnum embættis landlæknis. Um rétt kæranda fer samkvæmt 5. gr. upplýsingalaga, nr. 140/2012 um upplýsingarétt almennings.
 
Embætti landlæknis heldur því fram að þau gögn sem kærandi óskar eftir séu ekki fyrirliggjandi í skilningi upplýsingalaga. Þá sé óheimilt að afhenda upplýsingarnar sem kærandi óskar eftir, nema til vísindarannsókna til samræmis við ákvæði laga um vísindarannsóknir á heilbrigðissviði, nr. 44/2014.
 
Réttur til aðgangs að gögnum samkvæmt upplýsingalögum  nær til fyrirliggjandi gagna, sbr. orðalag 1. mgr. 5. gr. laganna. Í athugasemdum við 5. gr. í frumvarpi til gildandi upp­lýs­inga­­laga er meðal annars tekið fram að orðin „fyrirliggjandi gögn“ beri að skilja sem svo að réttur til að­gangs að gögn­um hjá stjórnvöldum nái aðeins til þeirra gagna sem til eru og fyrir liggja á þeim tíma­punkti þegar beiðni um aðgang er sett fram og í þeirri mynd sem þau eru á þeim tíma. Samkvæmt 3. málsl. 1. mgr. 5. gr. laganna er ekki skylt að útbúa ný skjöl eða önnur gögn í ríkari mæli en leiðir af 3. mgr. sömu greinar, en í því ákvæði er mælt fyrir um að ef takmörkunarákvæði upplýsingalaga eigi aðeins við um hluta gagns skuli veita aðgang að öðrum hlutum þess.
 
Réttur samkvæmt upplýsingalögum nær ekki svo langt að veita aðgang að gagnagrunnum, sem slíkum, hvort sem er til að skoða gögn sem þar eru vistuð eða til að fá afhent afrit af viðkomandi gagnagrunni í heild sinni, t.d. á Excel-formi. Leiðir það af 1. mgr. 5. gr. upplýsingalaga, þar sem segir að rétturinn nái til fyrirliggjandi gagna tiltekins máls og tiltekinna fyrirliggjandi gagna.
 
Nefndin hefur í úrskurðarframkvæmd sinni lagt til grundvallar að upplýsingar sem varðveittar eru í gagnagrunnum geti talist fyrirliggjandi enda krefjist afhending þeirra óverulegrar fyrirhafnar, svo sem útdráttar eða vistunar gagna í þeirri mynd sem þau liggja fyrir í gagnagrunninum. Slík ályktun byggist þó á heildstæðu mati aðstæðna hverju sinni og eðli þeirrar vinnu sem afhending gagnanna felur í sér.
 
Í því máli sem hér er til umfjöllunar liggur fyrir að beiðni kæranda felur í sér að embætti landlæknis afkóði gögn úr nokkrum gagnagrunnum og keyri gagnagrunna saman. Að því búnu þyrfti að dulkóða gögnin. Úrskurðarnefndin hefur ekki forsendur til að draga í efa þá staðhæfingu embættis landlæknis að umbeðin gögn liggi ekki fyrir og nokkur vinna væri fyrir embættið að taka þau saman.
 
Að framangreindu virtu verður afgreiðsla embættis landlæknis því staðfest.
 

Úrskurðarorð

Afgreiðsla embættis landlæknis, dags. 5. september 2025, á beiðni kæranda, […], um aðgang að upplýsingum úr gagnagrunnum embættisins er staðfest.
 
 
 
 
Trausti Fannar Valsson, formaður
Hafsteinn Þór Hauksson
Sigríður Árnadóttir