Mál nr. 743/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 743/2025

Fimmtudaginn 12. febrúar 2026

A

gegn

Hafnarfjarðarbæ

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 17. nóvember 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Hafnarfjarðarbæjar, dags. 11. nóvember 2025, um að synja umsókn hennar um fjárhagsaðstoð.

I. Málavextir og málsmeðferð

Með umsókn, dags. 31. október 2025, sótti kærandi um fjárhagsaðstoð til framfærslu fyrir tímabilið 1. til 31. október 2025. Umsókn kæranda var synjað og staðfesti fjölskylduráð Hafnarfjarðar þá niðurstöðu með ákvörðun, dags. 11. nóvember 2025.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 17. nóvember 2025. Með bréfi, dags. 19. nóvember 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Hafnarfjarðarbæjar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Hafnarfjarðarbæjar barst 1. desember 2025 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 2. desember 2025. Athugasemdir bárust ítrekað frá kæranda og Hafnafjarðarbæ á tímabilinu 3. desember 2025 til 20. janúar 2026 og voru jafnóðum kynntar gagnaðila. Með erindi úrskurðarnefndar, dags. 29. janúar 2026, var óskað eftir skýringum kæranda vegna umsóknar hennar um atvinnuleysisbætur. Svar barst 2. febrúar 2026. Með bréfi, dags. 4. febrúar 2026, óskaði úrskurðarnefndin eftir gögnum frá Vinnumálastofnun er tengdust umsókn hennar um atvinnuleysisbætur. Umbeðin gögn bárust 9. febrúar 2026.

II. Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar kemur fram að umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð fyrir októbermánuð hafi verið synjað. Kærandi greinir frá því að hún hafi sótt um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun en hún hafi enn ekki fengið neinar greiðslur. Kærandi sé einstæð móðir með barn á leikskólaaldri og hafi enga aðra framfærslu. Kærandi vísi í 1. mgr. 19. gr. laga nr. 40/1991 en samkvæmt þeirri lagagrein beri sveitarfélaginu skylda til að veita fjárhagsaðstoð þegar umsækjandi hafi ekki fjárhagslegt bolmagn til framfærslu. Að mati kæranda uppfylli hún þessi skilyrði. Kærandi óski þess að ákvörðunin verði felld úr gildi og að sér verði veitt fjárhagsaðstoð fyrir október 2025.

Í svari kæranda frá 2. febrúar 2026 kemur fram að hún hafi fyrst sótt um atvinnuleysisbætur í nóvember 2025 þar sem starfshlutfall hennar hafi minnkað og vinnutíminn hafi verið óstöðugur. Á þeim hafi kærandi þó enn verið í vinnu að hluta og því hafi hún óskað eftir hlutabótum. Síðar hafi kæranda verið sagt upp störfum. Eftir uppsögnina hafi kærandi leitað til Vinnumálastofnunar til að uppfæra umsókn sína og breyta henni úr hlutabótum í fullar atvinnuleysisbætur. Kæranda hafi þá verið greint frá því að greiðslur myndu hefjast 1. janúar 2026 þegar ráðningarsambandi hennar yrði formlega lokið. Af þessum ástæðum hafi kærandi ekki óskað eftir greiðslum frá upphaflegum umsóknardegi í nóvember heldur fylgt þeim leiðbeiningum sem henni hafi verið gefnar.

III. Sjónarmið Hafnarfjarðarbæjar

Í greinargerð Hafnarfjarðarbæjar kemur fram að kærandi hafi sent inn umsókn um fjárhagsaðstoð fyrir októbermánuð þann 31. október 2025. Kærandi leigi herbergi í Hafnarfirði og sé einstæð með X ára gamla dóttur sína hér á landi. Samkvæmt launaseðli hafi kærandi fengið 164.621 kr. fyrir skatt frá B fyrir októbermánuð. Þann 3. nóvember 2025 hafi verið óskað eftir frekri upplýsingum frá kæranda þ.e. hvort von væri á tekjum frá vinnuveitandanum C sem kærandi hefði fengið greitt frá í septembermánuði og ráðningarsamningi við B. Einnig hafi verið óskað eftir að kærandi myndi mæta í þjónustuver með gild persónuskilríki. Kærandi hafi sent umbeðnar upplýsingar.

Kæranda hafi verið synjað um fjárhagsaðstoð 5. nóvember 2025 með vísan til þess að samkvæmt bréfi frá Vinnumálastofnun, dags. 26. mars 2025, eigi kærandi rétt á að sækja um atvinnuleysisbætur þar sem hún hafi verið á vinnumarkaði síðustu sex mánuði og ekki þegið atvinnuleysisbætur seinustu 24 mánuði. Samkvæmt 4. mgr. 1. gr. reglna nr. 595/2022 um fjárhagsaðstoð frá Hafnarfjarðarkaupstað sé skilyrði fjárhagsaðstoðar að umsækjandi hafi kannað rétt sinn til þrautar til annarra greiðslna svo sem hjá Vinnumálastofnun. Tekið sé fram að allar tekjur umsækjanda séu taldar með við mat á fjárþörf, sbr. 12. gr. reglna nr. 595/2022 um fjárhagsaðstoð hjá Hafnarfjarðarkaupstað.

Kæranda hafi verið leiðbeint um að sækja um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun þann 5. nóvember 2025. Kæranda hafi einnig verið leiðbeint um að kanna rétt sinn hjá Vinnumálastofnun þann 2. september 2025 þegar hún hafi sótt um fjárhagsaðstoð fyrir ágústmánuð vegna þess að laun hennar hafi verið undir viðmiðunarmörkum fjárhagsaðstoðar. Kærandi sé með þá synjun á fjárhagsaðstoð fyrir ágústmánuð í kærumáli nr. 624/2025 hjá úrskurðarnefnd velferðarmála. Hafnarfjarðarbær hafi svarað þeirri kæru ásamt fylgigögnum með bréfi, dags. 17. október 2025.

Kærandi hafi áfrýjað synjun um fjárhagsaðstoð fyrir októbermánuð á þeirri forsendu að hún hafi ekki fengið neinar greiðslur frá Vinnumálastofnun og þar með ekki fengið nægar tekjur til að sjá fyrir sér og dóttur sinni. Málið hafi verið tekið fyrir hjá fjölskylduráði Hafnarfjarðar þann 11. nóvember 2025 og niðurstaða fjölskyldu- og barnamálasviðs hafi verið staðfest.

Fjárhagsaðstoð sé neyðaraðstoð til framfærslu einstaklinga og fjölskyldna sem ekki geti séð sér og sínum farborða án aðstoðar. Kanna skuli til þrautar réttur umsækjanda til annarra greiðslna, sbr. 1. gr. reglna um fjárhagsaðstoð. Kærandi sé ekki talin hafa uppfyllt skilyrði reglna um fjárhagsaðstoð í októbermánuði með vísan til framangreinds, sbr. 1. gr. og 12. gr. reglna um fjárhagsaðstoð.

IV. Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Hafnarfjarðarbæjar, dags. 11. nóvember 2025, um að synja umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð fyrir tímabilið 1. til 31. október 2025 á grundvelli 4. mgr. 1. gr. reglna um fjárhagsaðstoð hjá Hafnarfjarðarkaupstað þar sem hún hefði ekki kannað rétt sinn til atvinnuleysisbóta hjá Vinnumálastofnun sem væri skilyrði fyrir veitingu fjárhagsaðstoðar.

Markmið félagsþjónustu á vegum sveitarfélaga er að tryggja fjárhagslegt og félagslegt öryggi og stuðla að velferð íbúa á grundvelli samhjálpar, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. laganna skal þess gætt við framkvæmd félagsþjónustunnar að hvetja einstaklinginn til ábyrgðar á sjálfum sér og öðrum, virða sjálfsákvörðunarrétt hans og styrkja hann til sjálfshjálpar. Með félagsþjónustu er átt við þjónustu, aðstoð og ráðgjöf, meðal annars í tengslum við fjárhagsaðstoð, sbr. 1. mgr. 2. gr. Í 1. mgr. 12. gr. laganna kemur fram að sveitarfélag skuli sjá um að veita íbúum þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum og jafnframt tryggja að þeir geti séð fyrir sér og sínum. Þá segir í 2. mgr. 12. gr. að aðstoð og þjónusta skuli jöfnum höndum vera til þess fallin að bæta úr vanda og koma í veg fyrir að einstaklingar og fjölskyldur komist í þá aðstöðu að geta ekki ráðið fram úr málum sínum sjálf. Í athugasemdum með ákvæði 12. gr. í frumvarpi til laga nr. 40/1991 kemur fram að skyldur sveitarfélaga miðist annars vegar við að veita þjónustu og aðstoð samkvæmt lögunum og hins vegar að tryggja að íbúar geti séð fyrir sér og fjölskyldum sínum.

Í VI. kafla laga nr. 40/1991 er kveðið á um fjárhagsaðstoð en í 19. gr. laganna kemur fram sú grundvallarregla að hverjum manni sé skylt að framfæra sjálfan sig, maka sinn og börn yngri en 18 ára. Samkvæmt 21. gr. laganna skal sveitarstjórn setja reglur um framkvæmd fjárhagsaðstoðar að fengnum tillögum félagsmálanefndar er metur þörf og ákveður fjárhagsaðstoð til einstaklinga í samræmi við reglur sveitarstjórnar, sbr. 2. mgr. sömu greinar. Lög nr. 40/1991 veita þannig sveitarfélögum ákveðið svigrúm til að meta sjálf, miðað við aðstæður á hverjum stað, hvers konar þjónustu þau vilja veita. Í samræmi við þetta og ákvæði stjórnarskrárinnar um sjálfstjórn sveitarfélaga er mat á þeirri nauðsyn að meginstefnu til lagt í hendur þeirrar sveitarstjórnar er þjónustuna veitir. Verður ekki við því mati hróflað af hálfu úrskurðarnefndar velferðarmála, enda byggist það á lögmætum sjónarmiðum og sé í samræmi við lög að öðru leyti.

Í 1. gr. reglna nr. 595/2022 um fjárhagsaðstoð hjá Hafnarfjarðarbæ er kveðið á um inntak fjárhagsaðstoðar. Þar kemur fram í 1. mgr. að skylt sé að veita fjárhagsaðstoð til framfærslu einstaklinga og fjölskyldna sem ekki geta séð sér og sínum farborða án aðstoðar. Samkvæmt 4. mgr. 1. gr. reglnanna skal jafnan kanna til þrautar rétt umsækjanda til annarra greiðslna, þar með talið frá Vinnumálastofnun. Í 5. mgr. 1. gr.  reglnanna kemur fram að fjárhagsaðstoð skuli veitt í eðlilegum tengslum við önnur úrræði félagsþjónustunnar, svo sem ráðgjöf og leiðbeiningar, í samræmi við V. kafla laga nr. 40/1991. Samkvæmt 6. mgr. 1. gr. reglnanna er fjárhagsaðstoð veitt í formi framfærslustuðnings eða tilboðs um starf eða virkniúrræði. Tilgangur aðstoðar er að styðja einstaklinga sem aðstoðar njóta til sjálfsbjargar, gera þeim kleift að framfleyta sér og fjölskyldu sinni án aðstoðar og að stuðla að valdeflingu þeirra.

Fyrir liggur að kærandi sótti um fjárhagsaðstoð hjá Hafnarfjarðarbæ 31. október 2025 og var synjað á grundvelli framangreindrar 4. mgr. 1. gr. reglna Hafnarfjarðarbæjar um fjárhagsaðstoð með vísan til þess að hún hefði ekki kannað rétt sinn til greiðslna frá Vinnumálastofnun. Kærandi hefur lagt fram staðfestingu þess efnis að hafa sótt um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 5. nóvember 2025, eða áður en fjölskylduráð tók áfrýjun hennar fyrir 11. nóvember 2025. Þær upplýsingar virðast þó ekki hafa legið fyrir á þeim tíma. Kæranda hafði þó áður, eða 2. september 2025, verið bent á að kanna rétt sinn hjá Vinnumálastofnun en samkvæmt bréfi stofnunarinnar, dags. 26. mars 2025, hafði hún kost á því að sækja um atvinnuleysisbætur 2. ágúst 2025 þegar 24 mánuðir voru liðnir frá því að hún fullnýtti fyrra bótatímabil sitt.

Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum frá Vinnumálastofnun er ljóst að kærandi tilgreindi fyrst að hún gæti hafið störf frá og með 5. nóvember 2025, þ.e. þann dag er hún lagði inn umsókn hjá stofnuninni. Kærandi var þó enn í ráðningarsambandi við B á þeim tíma en var sagt upp 27. nóvember 2025. Samkvæmt uppsagnarbréfinu var kærandi á launum hjá fyrirtækinu til 31. desember 2025. Eftir að kærandi var boðuð á kynningarfund hjá Vinnumálastofnun sem fara átti fram 4. desember 2025 tilkynnti hún Greiðslustofu að hún gæti hafið störf 1. janúar 2026. Umsókn kæranda var samþykkt 9. desember 2025 út frá þeim forsendum.

Að virtum framangreindum upplýsingum er það mat úrskurðarnefndar velferðarmála að kærandi hafi sjálf kosið að sækja ekki um greiðslur atvinnuleysisbóta frá Vinnumálastofnun fyrr en frá 1. janúar 2026 þrátt fyrir að hafa haft kost á því frá 2. ágúst 2025. Með vísan til þess er það niðurstaða úrskurðarnefndar velferðarmála að Hafnarfjarðarbæ hafi verið heimilt að synja umsókn kæranda um fjárhagsaðstoð á grundvelli framangreinds ákvæðis 4. mgr. 1. gr. reglna sveitarfélagsins um fjárhagsaðstoð. Hin kærða ákvörðun er því staðfest.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Hafnarfjarðarbæjar, dags. 11. nóvember 2025, um að synja umsókn A, um fjárhagsaðstoð fyrir tímabilið 1. til 31. október 2025, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

 

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir