Mál nr. 777/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 777/2025

Fimmtudaginn 12. febrúar 2026

A

gegn

Vestmannaeyjabæ

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 30. nóvember 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála afgreiðslu Vestmannaeyjabæjar vegna beiðni hennar um stuðningsþjónustu í formi heimsendingu matar.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með erindi, dags. 25. nóvember 2025, óskaði kærandi eftir heimsendingu matar frá Vestmannaeyjabæ. Erindi kæranda var svarað samdægurs þar sem henni var bent á að leggja inn umsókn á heimasíðu sveitarfélagsins. Umsóknin yrði þá metin og haft yrði samband við kæranda.

Kærandi lagði fram kæru hjá úrskurðarnefnd velferðarmála 30. nóvember 2025 vegna afgreiðslu Vestmannaeyjabæjar á erindi hennar. Með bréfi, dags. 3. desember 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir gögnum frá Vestmannaeyjabæ vegna kærunnar. Gögn og skýringar sveitarfélagsins bárust úrskurðarnefndinni 8. desember 2025 og var það kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 9. desember 2025. Athugasemdir bárust frá kæranda 16. desember 2025 og voru þær kynntar Vestmannaeyjabæ með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 17. desember 2025. Með erindi úrskurðarnefndar, dags. 10. febrúar 2026, var óskað eftir frekari gögnum frá sveitarfélaginu. Umbeðin gögn bárust 11. febrúar 2026 og voru þau kynnt kæranda samdægurs. Viðbótargögn bárust frá kæranda 12. febrúar 2026.

 

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar velferðarmála greinir kærandi frá því að hafa sótt um heimsendingu á mat árið 2023 vegna aldurs og erfiðleika við að útbúa mat heima. Kærandi hafi verið veik, mjög máttfarinn og oftast ein á daginn, sérstaklega í hádeginu. Þessi þjónusta sé venjulega í boði hjá öllum sveitarfélögum fyrir aldrað fólk sem búi eitt, geti ekki útbúið mat sjálft eða hafi ekki alltaf einhvern til staðar til að aðstoða við matargerð.

Umsókn kæranda hafi verið metin og samþykkt út frá hennar aðstæðum. Kærandi hafi fengið mat reglulega þar til ágreiningur hafi komið upp á milli hennar og sveitarfélagsins vegna endurtekinna tilfella þar sem henni hafi verið gefið svínakjöt þrátt fyrir skýra beiðni og skráðar upplýsingar í kerfinu um að hún vildi það ekki. Eftir það hafi þjónustunni aðeins verið frestað tímabundið vegna beiðni kæranda þar til hún og lögfræðingur hennar myndu leysa málið. Kærandi hafi jafnframt hafið lagalegar aðgerðir.

Kærandi tekur fram að hún hafi aldrei dregið umsókn sína til baka, umsóknin hafi verið gild en hún hafi aðeins óskað eftir tímabundinni frestun vegna framangreinds. Nú séu aðstæður kæranda þær sömu og áður og því hafi hún ákveðið að halda áfram að fá þessa þjónustu. Kærandi hafi sent beiðni þess efnis en sveitarfélagið neiti að halda áfram að senda henni mat. Kæranda hafi verið sagt að hún þyrfti að sækja aftur um þjónustuna. Umsókn kæranda hafi þó aldrei verið felld úr gildi, hún hafi aldrei sagt henni upp og samkvæmt 10. gr. reglna sveitarfélagsins hafi umsóknin átt að gilda í að minnsta kosti sex til tólf mánuði. Það hefði átt að endurmeta umsóknina áður en gildistími rynni út. Kærandi hafi ekki einu sinni fengið mat í sex mánuði og umsóknin hafi ekki verið endurmetin. Umsóknin ætti því að vera enn í gildi og því ætti hún ekki að þurfa að sækja um aftur eða að fara í viðtal. Ef staðan sé eins og sveitarfélagið haldi fram spyrji kærandi hvar endurmatið sé og þá ákvörðun í kjölfarið. Kærandi hafi enga slíka ákvörðun fengið en það sé skýrt brot á reglum. Þjónustunni hafi aðeins verið frestað vegna beiðni kæranda og nú hafi hún óskað eftir að halda henni áfram. Kærandi hafi sent marga tölvupósta og fyrirspurnir en sveitarfélagið neiti að svara síðustu spurningum hennar eins og meðfylgjandi skjöl sýni.

Kærandi óski hér með eftir því að kvörtun hennar verði tekin til meðferðar og að úrskurðað verði um öll þau brot sem hún hafi nefnt.

III.  Sjónarmið Vestmannaeyjabæjar

Í svari Vestmannaeyjabæjar til úrskurðarnefndarinnar kemur fram að erindi kæranda vegna stuðningsþjónustu hafi borist með tölvupósti 25. nóvember 2025. Því hafi verið svarað samdægurs með því að benda viðkomandi á að sækja formlega um á rafrænum síðum Vestmannaeyjabæjar eins og sjá megi á meðfylgjandi tölvupóstum. Í kjölfarið hafi átt sér stað þau tölvupóstsamskipti sem fylgt hafi kærunni. Viðkomandi hafi verið boðið að koma í viðtal, sbr. tölvupóst frá 25. nóvember 2025. Mál þetta sé ekki það fyrsta sem berist frá kæranda eða syni hennar. Kærandi hafi áður neitað að fylgja umsóknarferlum og eðlilegum samskiptum sem nauðsynlegt sé til að félagsþjónustan geti sinnt sinni rannsóknarskyldu, leiðbeiningaskyldu og markmiðum laga um félagsþjónustu sveitarfélaga.

Eina sem hægt sé að bæta við fyrirliggjandi gögn sé minnisblað sem skráð hafi verið eftir fund með kæranda og syni hennar þann 20. júlí 2023. Á þeim fundi hafi sonur kæranda, fyrir hennar hönd, afþakkað heimsendan mat. Engar frekari óskir hafi komið frá þeim um heimsendan mat fyrr en nú.

IV.  Niðurstaða

Kærð er afgreiðsla Vestmannaeyjabæjar á beiðni kæranda um stuðningsþjónustu í formi heimsendingu matar.

Markmið félagsþjónustu á vegum sveitarfélaga er að tryggja fjárhagslegt og félagslegt öryggi og stuðla að velferð íbúa á grundvelli samhjálpar, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. laganna skal þess gætt við framkvæmd félagsþjónustunnar að hvetja einstaklinginn til ábyrgðar á sjálfum sér og öðrum, virða sjálfsákvörðunarrétt hans og styrkja hann til sjálfshjálpar. Um leið skulu við framkvæmd félagsþjónustunnar sköpuð skilyrði til að einstaklingurinn geti tekið virkan þátt í samfélaginu á eigin forsendum. Félagsleg þjónusta skuli í heild sinni miða að valdeflingu og miðast við einstaklingsbundnar þarfir og aðstæður. Með félagsþjónustu er átt við þjónustu, aðstoð og ráðgjöf, meðal annars í tengslum við stuðningsþjónustu, sbr. 1. mgr. 2. gr.

Í VII. kafla laga nr. 40/1991 er fjallað um stuðningsþjónustu. Markmið stuðningsþjónustu er að aðstoða og hæfa notendur sem þurfa aðstæðna sinna vegna á stuðningi að halda við athafnir daglegs lífs og/eða til þess að rjúfa félagslega einangrun. Stuðningsþjónusta skal stefna að því að efla viðkomandi til sjálfsbjargar og gera honum kleift að búa sem lengst í heimahúsi, sbr. 25. gr. laganna. Samkvæmt 1. mgr. 26. gr. laganna er sveitarfélagi skylt að sjá um stuðningsþjónustu til handa þeim sem búa á eigin heimilum og þurfa aðstoð vegna skertrar getu, fjölskylduaðstæðna, álags, veikinda eða fötlunar. Stuðningsþjónustu skal veita svæðisbundið með þeim hætti sem best hentar á hverjum stað. Aðstoð skal veitt fjölskyldum barna sem metin eru í þörf fyrir stuðning. Aðstoð skal veitt innan og utan heimilis samkvæmt reglum sem sveitarfélagið setur. Samkvæmt 5. mgr. 26. gr. felur ákvörðun um stuðningsþjónustu í sér að aðstoð sé að jafnaði veitt í tiltekinn fjölda klukkustunda í viku hverri á grundvelli mats á stuðningsþörfum, sbr. 27. gr., og þess almenna viðmiðs að aðstoð geti numið allt að 15 stundum á viku. Um aukna þjónustuþörf fari samkvæmt lögum um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir.

Í 27. gr. laga nr. 40/1991 er kveðið á um mat á stuðningsþörfum. Þar segir í 1. mgr. að áður en aðstoð sé veitt skuli sá aðili sem fari með stuðningsþjónustu meta þörf í hverju einstöku tilviki. Læknisvottorð skuli liggja fyrir þegar um heilsufarsástæður sé að ræða.

Lög nr. 40/1991 veita þannig sveitarfélögum ákveðið svigrúm til útfærslu á stuðningsþjónustu til einstaklinga. Í samræmi við það og ákvæði stjórnarskrárinnar um sjálfstjórn sveitarfélaga er mat á þeirri útfærslu að meginstefnu til lagt í hendur hverrar sveitarstjórnar er þjónustuna veitir. Verður ekki við því mati hróflað af hálfu úrskurðarnefndar velferðarmála, svo fremi það byggi á lögmætum sjónarmiðum og sé í samræmi við lög að öðru leyti.

Núgildandi reglur Vestmannaeyjabæjar um stuðnings- og stoðþjónustu voru samþykktar í bæjarstjórn sveitarfélagsins 9. apríl 2025. Þar kemur fram í 1. gr. að reglurnar byggi meðal annars á lögum nr. 40/1991. Í 3. gr. reglnanna er kveðið á um inntak stuðnings- og stoðþjónustu. Þar segir í 1. mgr. að almenn stuðningsþjónustu sé veitt samkvæmt lögum nr. 40/1991 og að þjónustan sé ætluð þeim sem búa á eigin heimilum og þurfa aðstoð innan sem utan heimilis vegna skertrar getu, fötlunar, fjölskylduaðstæðna, álags eða veikinda. Stuðningsþjónusta geti einnig falið í sér ýmsa sérfræðiaðstoð. Samkvæmt 2. mgr. 3. gr. er stuðningsþjónusta veitt á grundvelli mats á stuðningsþörf í tiltekin fjölda klukkustunda í viku eða mánuði, að hámarki 15 klukkustundir á viku. Í 4. mgr. 3. gr. reglnanna kemur fram að stuðningsþjónusta geti meðal annars falið í sér heimsendingu matar í hádegi fyrir þá þjónustuþega sem geti ekki annast matseld sjálfir í skemmri eða lengri tíma og geti ekki útvegað sér mat á annan hátt.

Í 5. gr. reglnanna er fjallað um umsókn og fylgigögn. Þar segir í 1. mgr. að sótt sé um stuðningsþjónustu rafrænt á mínum síðum inn á heimasíðu Vestmannaeyjabæjar eða í þjónustuveri Fjölskyldu- og fræðslusviðs á þar til gerðu eyðublaði um stuðningsþjónustu. Starfsmenn sviðsins geti aðstoðað umsækjanda við umsóknarferlið ef þörf sé á. Umsækjandi geti einnig veitt öðrum skriflegt umboð til að sækja um fyrir sína hönd.

Með erindi, dags. 25. nóvember 2025, óskaði kærandi eftir heimsendingu matar frá Vestmannaeyjabæ. Erindi kæranda var svarað samdægurs þar sem henni var bent á að leggja inn umsókn á heimasíðu sveitarfélagsins. Umsóknin yrði þá metin og haft yrði samband við kæranda.

Kærandi hefur vísað til þess að hún eigi gilda umsókn um heimsendingu matar frá árinu 2023. Sú umsókn hafi einungis verið sett á bið vegna ágreinings hennar við sveitarfélagið og því ætti hún ekki að þurfa að sækja um aftur eða fara í viðtal eins og Vestmannaeyjabær hefur farið fram á.

Fyrir liggur að kærandi sótti um stuðningsþjónustu í formi heimsendingu matar með umsókn, dags. 13. apríl 2023. Sveitarfélagið samþykkti að veita umbeðna þjónustu þrisvar sinnum í viku frá 19. apríl 2023. Af gögnum málsins má ráða að frá júlí 2023 hafi ekki lengur verið óskað eftir heimsendingu matar frá Vestmannaeyjabæ. Í kjölfarið hafi þjónustunni lokið án athugasemda af hálfu kæranda og stuðningsþjónusta í formi heimsendingar ekki verið veitt í yfir tvö ár. Úrskurðarnefndin telur því að Vestmannaeyjabæ hafi verið rétt að benda kæranda á að sækja um að nýju í samræmi við reglur sveitarfélagsins um stuðnings- og stoðþjónustu, svo fram gæti farið nýtt mat á stuðningsþörf hennar samkvæmt reglunum og lögum nr. 40/1991. Fyrir liggur að kærandi sótti ekki um að nýju í samræmi við reglur sveitarfélagsins.

Hlutverk úrskurðarnefndar velferðarmála er að úrskurða í kærumálum vegna stjórnvaldsákvarðana eftir því sem mælt er fyrir um í lögum sem kveða á um málskot til nefndarinnar, sbr. 1. gr. laga nr. 85/2015 um úrskurðarnefnd velferðarmála. Samkvæmt 6. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga er heimilt að kæra stjórnvaldsákvarðanir sem teknar eru á grundvelli laganna til úrskurðarnefndarinnar. Nefndin metur að nýju alla þætti kærumáls, getur fellt úr gildi ógildanlegar ákvarðanir í heild eða að hluta en ekki tekið nýja ákvörðun í máli fyrir hönd sveitarfélags. Þannig er grundvöllur þess að úrskurðarnefndin geti tekið kæru til efnislegrar meðferðar að fyrir liggi stjórnvaldsákvörðun. Um stjórnvaldsákvörðun er að ræða þegar stjórnvöld taka ákvarðanir um rétt eða skyldur manna í skjóli stjórnsýsluvalds, sbr. 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Í 2. mgr. 26. gr. stjórnsýslulaga segir að ákvörðun, sem ekki bindur enda á mál, verði ekki kærð til æðra stjórnvalds fyrr en málið hefur verið til lykta leitt. Ákvarðanir sem teknar eru um meðferð stjórnsýslumáls og fela ekki í sér endalok málsins, svo sem að benda á að sækja um tiltekna þjónustu, verða því ekki kærðar til úrskurðarnefndarinnar.

Að framangreindu virtu og gögnum málsins er ljóst að ekki lá fyrir stjórnvaldsákvörðun í máli kæranda þegar kæra barst úrskurðarnefndinni. Vegna þess og í samræmi við 2. mgr. 26. gr. stjórnsýslulaga er það mat úrskurðarnefndarinnar að málið sé ekki tækt til efnismeðferðar. Kærunni er því vísað frá úrskurðarnefnd velferðarmála.

Úrskurðarnefndin bendir á að kærandi getur lagt inn nýja kæru til nefndarinnar þegar Vestmannaeyjabær hefur afgreitt umsókn hennar, kjósi hún að sækja um og verði hún ekki sátt við niðurstöðu sveitarfélagsins.

 

 

 

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Kæru A, er vísað frá úrskurðarnefnd velferðarmála.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir