Mál nr. 762/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 762/2025

Fimmtudaginn 19. febrúar 2026

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 25. nóvember 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 28. október 2025, um að fella niður rétt hans til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um greiðslur atvinnuleysisbóta hjá Vinnumálastofnun 1. október 2025. Með bréfi Vinnumálastofnunar, dags. 28. október 2025, var kæranda tilkynnt að umsókn hans um atvinnuleysisbætur hefði verið samþykkt en með vísan til starfsloka hjá fyrrum vinnuveitanda væri réttur til atvinnuleysisbóta hins vegar felldur niður í tvo mánuði á grundvelli 54. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 25. nóvember 2025. Með bréfi, dags. 26. nóvember 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 23. janúar 2026 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 27. janúar 2026. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar velferðarmála krefst kærandi þess að hin kærða ákvörðun Vinnumálastofnunar verði felld úr gildi að öllu leyti með þeim afleiðingum að kæranda verði ekki gert að sæta niðurfellingartíma samkvæmt 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Kærandi greinir frá því að starfslok hans séu afleiðing af ólögmætum og saknæmum aðförum þriðja aðila sem hafi leitt til alvarlegs umferðarslyss […]. Ákvörðun Vinnumálastofnunar um að beita kæranda tveggja mánaða niðurfellingartíma á grundvelli eigin sakar sýni misritun laganna í ljósi sérstakra og alvarlegra atvika sem liggi til grundvallar.

Kærandi tekur fram að ökumaður vinnubíls sem hafi ollið umferðarslysinu sé ákærður í opinberu máli fyrir fjölmörg alvarleg brot. Þar á meðal séu ólögmætar aðfarir á borð við akstur undir áhrifum áfengis, akstur án ökuréttinda og stórfellt gáleysi sem falli undir tilraun til líkamsmeiðinga á farþegum. Þessi háttsemi skapi óhjákvæmilegt orsakasamhengi við starfslok kæranda. Í 54. gr. sé kveðið á um niðurfellingu þegar umsækjandi sjálfur eigi sök á starfslokum. Í tilviki kæranda sé sök ökumanns svo augljós og þyngd brotanna svo yfirgnæfandi að sök kæranda á orsakasamhengi sé vart mælanleg. Að leggja ábyrgðina á kæranda jafngildi því að draga verulega úr alvarleika háttsemi ökumanns. Kærandi hafi verið farþegi og hlotið verulegt líkamlegt og andlegt tjón vegna slyssins. Kærandi sé formlega skráður sem vitni í lögregluskýrslu. Í ljósi stöðu kæranda sem fórnarlambs/vitnis í sakamáli sé niðurfelling bótaréttar óhófleg og brjóti í bága við tilgang laga um atvinnuleysistryggingar.

Kærandi hafi ekki haft rökstuddar forsendur til að efast um ökuréttindi ökumanns, enda hafi hann sjálfur gefið yfirlýsingu um að réttindi hans væru í gildi. Jafnframt hafi kærandi ekki haft vitneskju um stórfellda og saknæma áfengisneyslu ökumanns þennan morgun. Þar sem kærandi hafi hvorki haft vitneskju um réttindaleysi né stórfellda ölvun ökumanns verði að telja að ásetningur til að brjóta gegn reglum vinnuveitanda hafi ekki verið til staðar. Brotið sem hafi leitt til uppsagnar sé því að fullu rakið til blekkingar og ólögmætra athafna ökumanns.

Kærandi fari fram á að úrskurðarnefndin leggi áherslu á meginregluna um að sök manns á eigin starfslokum geti ekki orðið virk þegar starfslokin séu bein afleiðing af háttsemi þriðja aðila. Með hliðsjón af því að orsakasamhengi ábyrgðar sé staðfest við ökumanninn sé það ríkur vilji kæranda að úrskurðarnefndin felli úr gildi hina kærðu ákvörðun Vinnumálastofnunar og úrskurði að kærandi sé án allrar sakar í skilningi laga um atvinnuleysistryggingar.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi sótt um atvinnuleysistryggingar þann 1. október 2025. Í umsókn hafi kærandi tilgreint að ástæðan fyrir atvinnumissi væru sú að honum hafi verið sagt upp störfum hjá B vegna brota í starfi. Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum hafi kærandi starfað hjá félaginu sem sérfræðingur í vélbúnaði á tímabilinu 6. september 2019 til 30. september 2025.

Með erindi, dags. 23. október 2025, hafi Vinnumálastofnun óskað eftir skýringum kæranda á ástæðum starfsloka. Kærandi hafi verið upplýstur um mögulegan biðtíma eftir greiðslu atvinnuleysisbóta. Í kjölfarið hafi upplýsingar borist frá kæranda. Meðal gagna hafi verið uppsagnarbréf, dags. 16. maí 2025, þar sem fram komi að kæranda hafi verið sagt upp störfum, skriflegar skýringar á ástæðum starfsloka ásamt vottorði vinnuveitanda þar sem fram komi að kæranda hafi verið sagt upp störfum.

Skýringar kæranda á ástæðum starfsloka hafi verið þær að hann hafi verið blekktur til að heimila manni sem ekki væri með ökuréttindi og jafnframt undir áhrifum áfengis að keyra bifreið í eigu fyrirtækisins með þeim afleiðingum að ökutækið hafi eyðilagst í árekstri. Að mati kæranda hafi hans eigin háttsemi ekki leitt til uppsagnar á starfi heldur hafi ólögmæt hegðun og blekking þriðja aðila leitt til þess að honum hafi verið sagt upp störfum.

Með erindi, dags. 28. október 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hans hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 100%. Með vísan til starfsloka kæranda hjá B hafi honum verið gert að sæta tveggja mánaða biðtíma eftir greiðslum atvinnuleysistrygginga á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Framangreind ákvörðun Vinnumálastofnunar hafi verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála þann 25. nóvember 2025. Kæra til nefndarinnar sé efnislega samhljóða þeim skýringum sem þegar hafi borist Vinnumálastofnun. Kærandi ítreki fyrri afstöðu sína er varði að háttsemi kæranda hafi ekki leitt til uppsagnar heldur háttsemi þriðja aðila.

Lög um atvinnuleysistryggingar nr. 54/2006 gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Tilgangur laga um atvinnuleysistryggingar sé að tryggja þeim sem tryggðir séu og misst hafi fyrra starf sitt tímabundna fjárhagsaðstoð í þrengingum sínum. Lögin veiti þeim fjárhagslegt úrræði og beri að gera ríkar kröfur til þeirra sem segi upp störfum sínum að hafa til þess gildar ástæður samkvæmt lögunum, enda eigi almennt ekki að þiggja atvinnuleysisbætur í stað þess að gegna launuðu starfi.

Í 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar segi orðrétt:

„Sá sem telst tryggður samkvæmt lögum þessum en hefur sagt starfi sínu lausu án gildra ástæðna skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá móttöku umsóknar um atvinnuleysisbætur, sbr. þó 4. mgr. Hið sama gildir um þann sem missir starf af ástæðum sem hann á sjálfur sök á.“

Orðalagið ,,gildar ástæður“ hafi verið túlkað þröngt og fá tilvik hafi verið talin falla þar undir. Í athugasemdum við 1. mgr. 54. gr. í greinargerð með frumvarpi því er hafi orðið að lögum um atvinnuleysistryggingar komi fram að með ákvæðinu sé verið að undirstrika það markmið vinnumarkaðskerfisins að stuðla að virkri atvinnuþátttöku fólks. Almennt verði sá sem sé valdur að eigin uppsögn að færa fram gildar skýringar í skilningi 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar, ef hann sæki um atvinnuleysistryggingar í kjölfar starfsloka.

Fyrir liggi að fyrrverandi atvinnurekandi kæranda, B, hafi gripið til þess úrræðis að segja kæranda upp störfum þann 16. maí 2025. Ekki hafi verið óskað eftir vinnuframlagi kæranda á uppsagnarfresti. Af þeim skýringum og gögnum sem liggi fyrir í máli kæranda sé ljóst að atvinnurekandi hafi sagt kæranda upp störfum í kjölfar þess að kærandi hafi heimilað þriðja aðila að keyra bifreið í eigu fyrirtækisins með þeim afleiðingum að ökutækið hafi eyðilagst. Þá liggi fyrir að kærandi hafi neytt áfengis þann dag sem atvik hafi átt sér stað. Samkvæmt skýringum kæranda hafi hann einungis verið farþegi í bifreiðinni og hafi ekki verið meðvitaður um að ökumaðurinn hefði verið ófær um að keyra bifreið sökum áfengisneyslu, auk þess að vera án ökuréttinda. Kærandi telji að 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar eigi ekki við um starfslok sín.

Að mati Vinnumálastofnunar sé ljóst af skýringum kæranda á starfslokum og fyrirliggjandi gögnum að kærandi hafi mátt vera meðvitaður um að það að neyta áfengis og heimila þriðja aðila að keyra bifreið í eigu atvinnurekanda myndi leiða til þess honum yrði sagt upp störfum. Atvinnurekandi hafi sagt kæranda upp störfum samstundis í kjölfar þess að bifreið í eigu atvinnurekanda hafi orðið fyrir tjóni vegna atvika sem rekja megi með beinum hætti til athafna kæranda. Vinnumálastofnun meti sem svo að athafnir kæranda sjálfs hafi leitt til þess að honum hafi verið sagt upp störfum.

Það sé því afstaða Vinnumálastofnunar að skýringar kæranda á starfslokum geti ekki talist gildar í skilningi laga um atvinnuleysistryggingar og að kæranda beri að sæta biðtíma eftir greiðslu atvinnuleysisbóta í tvo mánuði, sbr. 1. mgr. 54. gr.

Í ljósi alls framangreinds sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að kærandi skuli sæta tveggja mánaða biðtíma á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar með vísan til starfsloka hans.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 28. október 2025, um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Ákvæði 1. mgr. 54. gr. laganna er svohljóðandi:

„Sá sem telst tryggður samkvæmt lögum þessum en hefur sagt starfi sínu lausu án gildra ástæðna skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá móttöku umsóknar um atvinnuleysisbætur, sbr. þó 4. mgr. Hið sama gildir um þann sem missir starf af ástæðum sem hann á sjálfur sök á.“

Óumdeilt er að kæranda var sagt upp störfum hjá B og kemur því til skoðunar hvort hann hafi sjálfur átt sök á uppsögninni. Í athugasemdum við 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006 í frumvarpi til laga um atvinnuleysistryggingar kemur fram að það sé erfiðleikum bundið að takmarka þau tilvik sem geti talist til gildra ástæðna í lögum og reglugerðum þar sem ástæður þess að fólk segi störfum sínum lausum eða missi þau geti verið af margvíslegum toga. Því sé lagt til að lagareglan verði áfram matskennd og Vinnumálastofnun falið að meta atvik og aðstæður hverju sinni. Stofnuninni beri að líta til almennra reglna og málefnalegra sjónarmiða við ákvarðanir um hvort umsækjendur um atvinnuleysisbætur skuli sæta biðtíma eftir atvinnuleysisbótum. Jafnframt er bent á að um íþyngjandi ákvörðun sé að ræða.

Í skýringum kæranda til Vinnumálastofnunar um ástæðu uppsagnarinnar kemur fram að honum hafi verið sagt upp störfum þar sem hann hafi í góðri trú heimilað þriðja aðila að keyra bifreið í eigu vinnuveitanda með þeim afleiðingum að ökutækið hafi eyðilagst í umferðarslysi. Kærandi hafi aðeins verið farþegi í bifreiðinni og ekki haft vitneskju um að bílstjórinn væri undir áhrifum áfengis né að hann væri ekki með gild ökuréttindi.

Af hálfu Vinnumálastofnunar hefur komið fram að af þeim skýringum og gögnum sem liggi fyrir í máli kæranda sé ljóst að atvinnurekandi hafi sagt honum upp störfum í kjölfar þess að kærandi hafi heimilað þriðja aðila að keyra bifreið í eigu fyrirtækisins með þeim afleiðingum að ökutækið hafi eyðilagst. Þá liggi fyrir að kærandi hafi neytt áfengis þann dag sem atvik hafi átt sér stað. Það sé mat stofnunarinnar að kæranda hefði mátt vera ljóst að það að neyta áfengis og heimila þriðja aðila að keyra bifreið í eigu atvinnurekanda myndi leiða til þess honum yrði sagt upp störfum. Vinnumálastofnun meti sem svo að athafnir kæranda sjálfs hafi leitt til þess að honum hafi verið sagt upp störfum.

Úrskurðarnefnd velferðarmála tekur undir mat Vinnumálastofnunar og telur ljóst að kærandi hafi misst starf sitt af ástæðu sem hann átti sjálfur sök á. Kærandi átti því ekki rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrr en að tveimur mánuðum liðnum frá móttöku umsóknar um atvinnuleysisbætur, sbr. 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006. Hin kærða ákvörðun er því staðfest.

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 28. október 2025, um að fella niður rétt A, til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

___________________________________

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir