Úrskurður nr. 100/2026

Hinn 19. febrúar 2026 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 100/2026

í stjórnsýslumáli nr. KNU24120018

Kæra [...]

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 3. desember 2024 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Kína (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 28. nóvember 2024, um að synja honum um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja honum um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðun Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærandi eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

2 Málsatvik

Í gögnum málsins liggur fyrir að kærandi hafi sótt um og fengið útgefna vegabréfsáritun til Íslands með gildistíma frá 31. október til 27. nóvember 2023. Á grundvelli framangreindrar vegabréfsáritunar ferðaðist kærandi til Danmerkur og var stimplaður inn á Schengen-svæðið í Kaupmannahöfn 15. nóvember 2023. Hinn 27. nóvember 2023 barst íslenskum yfirvöldum beiðni frá yfirvöldum í Danmörku um viðtöku kæranda á grundvelli 2. mgr. 12. gr. reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) nr. 604/2013 (hér eftir nefnd Dyflinnarreglugerðin). Var sú beiðni samþykkt af íslenskum yfirvöldum 1. desember 2023.

Samkvæmt lögregluskýrslu kom kærandi til landsins frá Danmörku og lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd 28. ágúst 2024. Kvaðst kærandi sækja um alþjóðlega vernd hér á landi af ótta við að verða handtekinn snúi hann aftur til Kína. Kærandi sé stuðningsmaður Hong Kong. Kærandi hafi dvalið í Danmörku í tæpt ár og sótt þar um alþjóðlega vernd en umsókn hans verið synjað. Kærandi kvaðst vera menntaður verkfræðingur og eiga fyrirtæki, eiginkonu og son í Kína. Kærandi gangi við staf vegna mjaðmabrots en sé að öðru leyti við góða heilsu.

Kærandi kom til viðtals hjá Útlendingastofnun 8. október 2024 ásamt löglærðum talsmanni sínum og greindi frá helstu ástæðum flótta síns. Kærandi kvaðst vera fæddur í Shanghai en uppalinn í borginni Guilin í Kína þar sem hann hafi verið búsettur áður en hann hafi yfirgefið heimaríki í nóvember 2023. Kærandi kvað fjárhagsstöðu sína vera í lagi, ekki eiga eignir né fjármuni og vera skuldlaus. Af frásögn kæranda má ráða að hann eigi systkini, eiginkonu og einn son í heimaríki og annan son í Danmörku. Fjölskyldumeðlimir kæranda í Kína stundi nám og gegni störfum þar í landi. Aðspurður um heilsufar sitt kvaðst kærandi vera við ágæta heilsu en hafa slasast á fæti. Að sögn kæranda tilheyri hann Han-þjóðerni í heimaríki. Kærandi kvaðst vera aðili að stjórnmálaflokki mótmælenda Hong Kong en ekki gegna sérstöku hlutverki innan flokksins. Aðspurður kvaðst kærandi ekki vera virkur í þágu tiltekins málsstaðar í heimaríki en hafa verið það áður fyrr. Kærandi telji sig tilheyra minnihlutahópi í heimaríki á grundvelli stjórnmálaskoðana, bæði vegna stuðnings síns við Hong Kong og vegna fjölskyldubakgrunns síns. Kærandi kvaðst hafa haft lægri stöðu en aðrir í samfélaginu frá fæðingu vegna fjölskyldu sinnar og greindi frá því að hafa setið í fangelsi í átta ár af pólitískum ástæðum frá 1966 til 1974. Aðspurður kvaðst kærandi ekki hafa farið aftur í fangelsi eftir dauða Mao Zedong. Aðspurður hvort hann sjálfur hafi persónulega lent í vandræðum í Kína á síðastliðnum tíu árum vegna pólitískrar stöðu sinnar kvaðst kærandi ekki persónulega eiga við vandamál að stríða en að bakgrunnur fjölskyldu hans geti haft þau áhrif. Að sögn kæranda hafi hann flutt til Danmerkur og hlotið alþjóðlega vernd þar í landi eftir að hafa naumlega sloppið við handtöku í heimaríki í kjölfar mótmæla á Torgi hins himneska friðar í Peking árið 1989. Kærandi hafi búið í Danmörku í um tuttugu ár en snúið aftur til Kína af heilsufarsástæðum. Kærandi kvaðst hafa fengið einhvers konar eitrun í lifrina sem hann hafi meðhöndlað með kínverskum lyfjum. Aðstæður í Kína hafi verið friðsamari en áður við endurkomu kæranda og hann hafi verið eftirsóttur starfskraftur vegna sérkunnáttu sinnar í verkfræði. Af frásögn kæranda má ráða að hann hafi búið og starfað í Kína án áreitis af hálfu stjórnvalda til ársins 2018. Kærandi kvaðst hafa vakið athygli stjórnvalda árið 2018 annars vegar vegna mótmæla sem brutust út í Hong Kong og hins vegar vegna tækninýjungar [...]sem kærandi hafi fundið upp. Kærandi haft sent fjármuni og birgðir til Hong Kong í kjölfar mótmælanna. Að sögn kæranda hafi yfirvöld framkvæmt leit á skrifstofu hans árið 2018 og lagt hald á fartölvu, dagbók og verkfæri kæranda þar sem stjórnvöld hafi álitið kæranda andstæðan yfirvöldum og bannað kæranda að starfa við hönnun [...]. Aðspurður kvaðst kærandi ekki óttast um líf sitt í Kína en óttast handtöku og að fá ekki að starfa sem verkfræðingur. Af frásögn kæranda má ráða að hann hafi verið dæmdur til tveggja ára fangelsisrefsingar í kringum árið 2022 fyrir að hafa stutt aðskilnað Hong Kong frá Kína og vegna stjórnmálaskoðana en verið sleppt úr haldi á reynslulausn. Kærandi hafi fengið leyfi yfirvalda til að fara til Ítalíu í tvo mánuði og vinna að tilteknu verkefni þegar sex mánuðir hafi verið eftir af reynslulausn hans. Með því að hafa farið til Danmerkur og síðar til Íslands og verið utan heimaríkis lengur en umrædda sex mánuði hafi kærandi rofið skilyrði reynslulausnarinnar og eigi yfir höfði sér frekari refsingu. Kærandi kvað lögregluna nýlega hafa spurt fjölskyldumeðlimi hans hvert hann hafi farið. Fjölskylda kæranda hafi ekki orðið fyrir áhrifum af vandamálum hans í heimaríki.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kæranda var jafnframt brottvísað frá landinu og ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Kærandi kærði ákvörðunina til kærunefndar 3. desember 2024. Greinargerð barst kærunefnd hinn sama dag. Viðbótargögn bárust kærunefnd 30. desember 2024. Hinn 27. janúar 2026 óskaði kærunefnd eftir frekari upplýsingum frá kæranda og bárust svör frá kæranda ásamt viðbótargögnum 6. febrúar 2026.

3 Greinargerð til kærunefndar

Nefndin hefur farið yfir greinargerð kæranda og fylgiskjöl og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Verða aðeins reifuð hér helstu atriði greinargerðarinnar.

Í greinargerð til kærunefndar er vísað til greinargerðar til Útlendingastofnunar og fyrirliggjandi gagna málsins hvað aðstæður kæranda og málsatvik varðar. Þar kemur m.a. fram að kærandi sé verkfræðingur, tilheyri stjórnmálasamtökunum Hong Kong protestors og sé þannig berskjaldaður í heimaríki af þeim sökum. Kærandi hafi setið í fangelsi frá 1966 til 1974 og sætt áframhaldandi ofsóknum vegna stjórnmálaskoðana eftir að hafa losnað úr haldi. Kærandi hafi flúið heimaríki og fengið alþjóðlega vernd í Danmörku í kjölfar aðgerða yfirvalda á Torgi hins himneska friðar árið 1989. Kærandi hafi dvalið í Danmörku í tuttugu ár en haldið aftur til Kína vegna fjölskylduaðstæðna og veikinda og lifað þar án áreitis fyrst um sinn. Kærandi hafi orðið fyrir ofsóknum á ný í tengslum við mótmæli í Hong Kong eftir að hafa sent bæði peninga og vistir til að styðja við réttindabaráttuna þar. Ástæða ofsókna í garð kæranda sé einnig vinna hans á sviði [...]. Stjórnvöld álíti kæranda óvinveittan ríkinu sökum frjálslyndis og hafi því brotist inn á skrifstofu kæranda árið 2018, framkvæmt þar leit og haldlagt tölvu kæranda og ýmis önnur gögn. Kærandi hafi fengið ávæning af því að nafn hans hafi komið upp í tengslum við handtekinn einstakling árið 2020 og að kærandi væri heppinn að hafa ekki verið í Guilin. Kærandi hafi flúið til Danmerkur sökum þessa en verið synjað um alþjóðlega vernd og sendur aftur til Kína. Við heimkomu hafi kærandi verið handtekinn, beittur ofbeldi og m.a. misst tennur sökum barsmíða. Þá hafi kærandi verið þvingaður til saumavinnu í stað þess að geta sinnt verkfræðistörfum sínum. Kærandi hafi verið dæmdur árið 2022 í Guilin til tveggja ára refsingar fyrir að vera svokallaður Hong Kong aðskilnaðarsinni og and-austrænn (e. anti-eastern). Kærandi hafi verið látinn laus á reynslulausn í kjölfar heimsóknar erindreka Kína til Hong Kong. Hann hafi átt í samskiptum við aðila á Ítalíu frá árinu 2012 vegna vinnu og tæknilegra lausna en í kjölfar reynslulausnar kæranda var óskað leyfis fyrir hann til að fara til Ítalíu. Kæranda hafi verið veitt leyfi til að fara frá Kína í tvo mánuði en nokkuð sé síðan sá tími hafi liðið undir lok. Kærandi viti til þess að stjórnvöld hafi nýverið farið á heimili hans í Kína og spurt eftir honum og telji einsýnt að hann verði hnepptur í varðhald vegna starfa sinna og stjórnmálaskoðana snúi hann aftur til Kína.

Í greinargerð kæranda er niðurstöðu Útlendingastofnunar og mati stofnunarinnar á aðstæðum í Kína mótmælt.

Kærandi krefst þess aðallega að verða veitt alþjóðleg vernd sem flóttamaður hér á landi samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Af greinargerð má ráða að kærandi byggi framangreinda kröfu á því að hann tilheyri minnihlutahóp í heimaríki og sæti ofsóknum vegna stjórnmálaskoðana sem hafi leitt til þess að kærandi hafi tvívegis verið dæmdur til fangelsisvistar í heimaríki. Kærandi hafi lagt á flótta þegar hann hafi fengið reynslulausn. Einstaklingum í heimaríki kæranda séu ekki leyfðar frjálsar skoðanir og vísar kærandi til þess að hann sé aldraður og telji sig ekki hafa burði til að þola meira harðræði en hann hafi þegar þurft að þola vegna stjórnmálaskoðana hans og stuðnings við minnihlutahópa. Kæranda sé ekki kleift að færa sér í nyt vernd stjórnvalda í heimaríki þar sem hann sæti ofsóknum af hálfu stjórnvalda og eigi á hættu að verða fangelsaður við endurkomu til heimaríkis.

Verði ekki fallist á aðalkröfu málsins krefst kærandi þess til vara að verða veitt viðbótarvernd hér á landi með vísan til 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi byggir framangreinda kröfu á því að almennar aðstæður í heimaríki hans sem og persónulegar aðstæður kæranda séu þess eðlis að uppfylla skilyrði fyrir veitingu viðbótarverndar. Kærandi vísar til þess að hafa tvívegis verið fangelsaður af ástæðulausu og sætt meðferð í skilningi 2. mgr. 37. gr. sökum þess eins að hafa stjórnmálaskoðanir sem séu ekki þóknanlegar stjórnvöldum. Kærandi telur hvorki raunhæft né sanngjarnt að ætlast til þess að hann setjist að annars staðar í heimaríki þar sem ægivald kínverska ríkisins teygi sig yfir landið allt, sbr. 4. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Vísar kærandi til þess að stjórnvöld hafi leitað að honum í heimaríki og því leiki ekki vafi á hver örlög kæranda verði snúi hann aftur til Kína. Kærandi geti því ekki, með hliðsjón af aðstæðum í heimaríki og stöðu hans, lifað eðlilegu lífi þar í landi án þess að standa frammi fyrir miklum erfiðleikum.

Til þrautavara krefst kærandi þess að verða veitt dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Hvað þrautavarakröfu varðar vísar kærandi til röksemda fyrir aðal- og varakröfum sínum sem og greinargerðar sinnar til Útlendingastofnunar. Bendir kærandi á þær sérstöku aðstæður sem hann búi við, hann sé eldri maður sem hafi verið beittur harðræði, sé haltur og þjakaður eftir ofsóknir kínverskra stjórnvalda.

Með endursendingu kæranda til heimaríkis yrði brotið gegn meginreglunni um bann við endursendingu, sbr. 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga. Að auki brjóti slík ákvörðun í bága við 1. mgr. 68. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, 2. og 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, 6. og 7. gr. alþjóðasamnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og 33. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna.

4 Reglur stjórnsýsluréttar og málsmeðferð samkvæmt lögum um útlendinga

Kærunefnd hefur farið yfir málsmeðferð Útlendingastofnunar og hina kærðu ákvörðun sem er í samræmi við málsmeðferðarreglur stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Er því ekki ástæða til þess að fella ákvörðun Útlendingastofnunar úr gildi af þeim sökum.

5 Alþjóðleg vernd

5.1 Lagagrundvöllur

Í máli þessu gilda einkum ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016, sem byggir á A-lið 1. gr. flóttamannasamningsins, segir:

Flóttamaður samkvæmt lögum þessum telst vera útlendingur sem er utan heimalands síns af ástæðuríkum ótta við að vera ofsóttur vegna kynþáttar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi eða vegna stjórnmálaskoðana og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta færa sér í nyt vernd þess lands; eða sá sem er ríkisfangslaus og er utan þess lands þar sem hann áður hafði reglulegt aðsetur vegna slíkra atburða og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta hverfa aftur þangað, sbr. A-lið 1. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 28. júlí 1951 og bókun við samninginn frá 31. janúar 1967, sbr. einnig 38. gr. laga þessara.

Í 38. gr. laga um útlendinga eru sett fram viðmið um það hvað felist í hugtakinu ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr., á hvaða grundvelli ofsóknir geta byggst og hvaða aðilar geta verið valdir að þeim. Í 1. mgr. ákvæðisins segir:

Ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr. eru þær athafnir sem í eðli sínu eða vegna þess að þær eru endurteknar fela í sér alvarleg brot á grundvallarmannréttindum, einkum ófrávíkjanlegum grundvallarmannréttindum á borð við réttinn til lífs og bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, bann við þrældómi og þrælkun og bann við refsingum án laga. Sama á við um samsafn athafna, þ.m.t. ólögmæta mismunun, sem hafa eða geta haft sömu eða sambærileg áhrif á einstakling.

Í 2. mgr. 38. gr. laga um útlendinga er fjallað um í hverju ofsóknir geta falist. Þá eru þær ástæður sem ofsóknir þurfa að tengjast skilgreindar nánar í 3. mgr. 38. gr. laganna.

Í 4. mgr. 38. gr. kemur fram að þeir aðilar sem geta verið valdir að ofsóknum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð séu:

a. ríkið,

b. hópar eða samtök sem stjórna ríkinu eða verulegum hluta landsvæðis þess,

c. aðrir aðilar, sem ekki fara með ríkisvald, ef sýnt er fram á að ríkið eða hópar eða samtök samkvæmt b-lið, þ.m.t. alþjóðastofnanir, geti ekki eða vilji ekki veita vernd gegn ofsóknum eða meðferð sem fellur undir 2. mgr. 37. gr., m.a. með því að ákæra og refsa fyrir athafnir sem fela í sér ofsóknir.

Orðasambandið „ástæðuríkur ótti við að vera ofsóttur“ í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga inniheldur huglæga og hlutlæga þætti og þarf að taka tillit til hvors tveggja þegar mat er lagt á umsókn um alþjóðlega vernd. Mat á því hvort ótti umsækjanda sé ástæðuríkur getur verið byggt á persónulegri reynslu umsækjanda sem og á upplýsingum um ofsóknir sem aðrir í umhverfi hans eða þeir sem tilheyra sama hópi hafa orðið fyrir. Umsækjandi sem hefur sýnt fram á að hann hafi þegar orðið fyrir ofsóknum í heimaríki, sbr. 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga, eða beinum og marktækum hótunum um slíkar ofsóknir, yrði almennt talinn hafa sýnt fram á ástæðuríkan ótta við slíkar ofsóknir snúi hann aftur til heimaríkis nema talið verði að miklar líkur séu á því að slíkar ofsóknir yrðu ekki endurteknar, t.d. þar sem aðstæður í heimaríki hans hafi breyst. Þótt umsækjandi um alþjóðlega vernd skuli njóta vafa upp að ákveðnu marki verður umsækjandinn með rökstuddum hætti að leiða líkur að því að hans bíði ofsóknir í heimaríki. Frásögn umsækjanda og önnur gögn um einstaklingsbundnar aðstæður hans verða því almennt að fá stuðning í hlutlægum og áreiðanlegum upplýsingum um heimaríki umsækjanda, stjórnvöld, stjórnarfar og löggjöf þess. Þá er litið til sambærilegra upplýsinga um ástand, aðstöðu og verndarþörf þess hóps sem umsækjandi tilheyrir eða er talinn tilheyra.

Við mat á umsóknum um alþjóðlega vernd verða stjórnvöld því að leggja mat á auðkenni umsækjanda, landaupplýsingar um það heimaríki umsækjanda sem til meðferðar er og trúverðugleika frásagnar umsækjanda.

Við mat á trúverðugleika er höfð til hliðsjónar handbók Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um málsmeðferð og viðmið við mat á umsókn um alþjóðlega vernd (Handbook and Guidelines on Procedures and Criteria for Determining Refugee Status, Genf 2019). Þá er tekið mið af skýrslu Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna og Flóttamannasjóðs Evrópusambandsins um trúverðugleikamat, eftir því sem við á (Beyond Proof: Credibility Assessment in EU Asylum Systems, Brussel 2013).

Samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga er útlendingur einnig flóttamaður ef, verði hann sendur aftur til heimaríkis síns, raunhæf ástæða er til að ætla að hann eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu eða hann verði fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka. Sama gildir um ríkisfangslausan einstakling.

Við mat á því hvort aðstæður kæranda séu slíkar að þær eigi undir 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga hefur kærunefnd talið rétt að líta til 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Mannréttindadómstóll Evrópu hefur fjallað um það mat sem þarf að fara fram á því hvort kærandi sé í raunverulegri hættu á að verða fyrir meðferð sem falli undir 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem bannar pyndingar og ómannlega eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Hefur dómstóllinn sagt að 3. gr. sáttmálans geti átt við þegar hættan stafar frá einstaklingum eða hópi fólks sem ekki séu fulltrúar stjórnvalda. Kærandi verður þó að geta sýnt fram á að gildar ástæður séu til að ætla að um raunverulega hættu sé að ræða og að stjórnvöld í ríkinu séu ekki í stakk búin til að veita viðeigandi vernd. Ekki er nóg að aðeins sé um að ræða möguleika á illri meðferð og verður frásögn kæranda að fá stuðning í öðrum gögnum (sjá t.d. dóma Mannréttindadómstóls Evrópu í máli NA gegn Bretlandi (mál nr. 25904/07) frá 7. júlí 2008 og H.L.R. gegn Frakklandi (mál nr. 24573/94) frá 29. apríl 1997).

5.2 Auðkenni og ríkisfang

Umsækjanda um alþjóðlega vernd er skylt að veita atbeina sinn til að upplýsa hver hann er, sbr. 1. mgr. 14. gr. laga um útlendinga. Í ákvörðun Útlendingastofnunar kemur fram að til að sanna á sér deili hafi kærandi framvísað kínversku vegabréfi. Að því virtu hafi það verið mat Útlendingastofnunar að kærandi hafi sannað auðkenni sitt með fullnægjandi hætti. Ekki er ástæða til að hnekkja framangreindu mati Útlendingastofnunar og verður því lagt til grundvallar að kærandi sé kínverskur ríkisborgari.

5.3 Landaupplýsingar

Kærunefnd útlendingamála hefur lagt mat á aðstæður í Kína, m.a. með hliðsjón af eftirfarandi skýrslum:

• 2021 Country Reports on Human Rights Practices: China (U.S. Department of State, 12. apríl 2022);
• 2021 Report on International Religious Freedom: China (U.S. Department of State, 2. júní 2022);
• 2022 Country Reports on Human Rights Practices: China (U.S. Department of State, 20. mars 2023);
• 2023 Country Reports on Human Rights Practices: China (U.S. Department of State, 22. apríl 2024);
• 2024 Country Reports on Human Rights Practices: China (U.S. Department of State, 13. ágúst 2025);
• China and Hong Kong: Situation of political dissidents, particularly students, and treatment by People‘s Republic of China (PRC) authorities (2020-September 2022) (Immigration and Refugee Board of Canada, 23. september 2022);
• Country of origin information report China (The Ministry of Foreign Affairs of the Netherlands, maí 2020);
• Country Policy and Information Note – China: Background information, including actors of protection and internal relocation, version 2.0 (U.K. Home Office, mars 2018);
• Country Information Note China: Medical treatment and healthcare, version 1.0 (U.K. Home Office, júlí 2022);
• Country Policy and Information Note - China: Opposition to the state, version 5.0 (U.K. Home Office, janúar 2026);
• DFAT Country Information Report: People‘s Republic of China (Austrialian Government, Department of Foreign Affairs and Trade, 22. desember 2021);
• DFAT Country Information Report: People‘s Republic of China (Australian Government, Department of Foreign Affairs and Trade, 27. desember 2024) og
• The World Factbook: China (Central Intelligence Agency, síðast uppfært 21. janúar 2026);

Kína er staðsett í Austur-Asíu og á landamæri við Afganistan, Bútan, Búrma, Indland, Kasakstan, Norður-Kóreu, Kirgistan, Laos, Mongólíu, Nepal, Pakistan, Rússland, Tadsjikistan og Víetnam. Tímabil kínverskra keisaravelda leið undir lok árið 1911 þegar Tjingveldinu var steypt af stóli eftir áratuga hnignunarskeið og Lýðveldið Kína stofnað árið 1912 undir stjórn Kuomintang flokksins (KMT). Við tók tímabil óstöðugleika, sundrungar, harðstjórnar og áframhaldandi erlendrar íhlutunar. Borgarastyrjöld braust út árið 1927 á milli þáverandi ríkisstjórnar KMT flokksins og Kínverska kommúnistaflokksins. Árið 1949 tryggði kommúnistaflokkurinn sér yfirráð yfir stærstum hluta Kína og hinn 1. október 1949 lýsti Mao Zedong, leiðtogi flokksins, yfir stofnun Alþýðulýðveldisins Kína (e. People‘s Republic of China). Í kjölfarið voru KMT-liðar hraktir í útlegð til Taívan af hersveitum kommúnistaflokksins.

Alþýðulýðveldið Kína er einræðisríki undir forystu kommúnistaflokksins og er fjölmennasta ríki heims með yfir 1,4 milljarða íbúa. Flokksmeðlimir kommúnistaflokksins gegni næstum öllum æðstu stöðum stjórnvalda. Endanlegt vald sé hjá 25 manna stjórnmálaskrifstofu kommúnistaflokksins (e. Politburo) og sjö manna fastanefnd hennar. Xi Jinping gegni þremur valdamestu embættunum sem aðalritari Kommúnistaflokksins, forseti og formaður herstjórnarinnar (e. Central Military Comission). Kína gerðist aðili að Sameinuðu þjóðunum árið 1945 og er eitt af fimm fastaríkjum Öryggisráðs Sameinuðu þjóðanna. Ríkið fullgilti alþjóðasamning um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi árið 2001. Þá fullgilti ríkið alþjóðasamning um afnám alls kynþáttamisréttis árið 1981 og alþjóðasamning gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri og vanvirðandi meðferð eða refsingu árið 1988. Samkvæmt framangreindum heimildum er stofnun nýrra stjórnmálaflokka óheimil og ekki til staðar virkir stjórnarandstöðuhópar.

Helstu öryggisstofnanir innanlands séu meðal annars ríkisöryggisráðuneytið (e. Ministry of State Security) og alþýðulögreglan (e. People´s Armed Police). Alþýðulögreglan heyri undir tvöfalt valdsvið miðstjórnar kommúnistaflokksins (e. the Central Committee of the Communist Party) og miðherstjórnarinnar (e. the Central Military Commission). Frelsisher fólksins (e. The People´s Liberation Army) beri fyrst og fremst ábyrgð á ytra öryggi en hafi einnig ákveðnar öryggisskyldur innanlands. Staðbundin umdæmi noti einnig borgaralegar öryggissveitir sveitarfélaga til að framfylgja stjórnsýsluráðstöfunum. Samkvæmt heimildum hafi borgaraleg yfirvöld haldið uppi virku eftirliti með öryggissveitum.

Í skýrslu utanríkisráðuneytis Ástralíu um Kína frá árinu 2024 kemur fram að spilling sé vandamál í Kína og að það sem gæti kallast spilling á Vesturlöndum sé stundum kallað Guanxi í Kína. Guanxi þýði „tenging“ og sé kerfi þar sem velgengni í viðskiptum eða í stjórnmálum byggi á tengslum og því að skiptast á greiðum eða gjöfum. Góð tengsl geti leitt til hagstæðra viðskipta, félagslegra og lagalegra niðurstaðna. Hins vegar líti ríkisstjórnin spillingu alvarlegum augum og sé spilling talin ógn við trúverðugleika ríkisins. Viðurlög við spillingu geti varðað dauðarefsingu í alvarlegustu tilvikum. Þegar Xi Jinping forseti hafi tekið við embætti árið 2013 hafi hann hleypt af stokkunum herör á landsvísu gegn spilltum embættismönnum, jafnt hátt sem lágt settum. Brot embættismanna séu rannsökuð af sérstakri spillingarnefnd innan flokksins. Þá hafi komið upp dæmi þar sem að embættismenn sem séu álitnir gagnrýnir á flokkinn og leiðtoga hans hafi sætt varðhaldi og öðrum viðurlögum á grundvelli ásakana um spillingu.

Í skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins um mannréttindi í Kína fyrir árið 2024 kemur fram að helstu mannréttindabrot sem eigi sér stað í ríkinu séu handahófskennd eða ólögmæt dráp, brotthvörf, pyndingar eða slæm, ómannúðleg eða vanvirðandi meðferð eða refsing, handahófskenndar handtökur og gæsluvarðhald af hálfu yfirvalda. Þá beri gögn með sér að þjóðarmorð og glæpir gegn mannkyni eigi sér stað í landinu, aðallega gegn múslímskum Úígúrum og meðlimum annarra þjóðernis- og trúarminnihlutahópa í héraðinu Xinjiang. Í landinu séu alvarlegar takmarkanir á tjáningar- og fjölmiðlafrelsi, sem feli m.a. í sér ólögmætar handtökur og ákærur gegn blaðamönnum, lögfræðingum, rithöfundum, bloggurum, andófsmönnum og öðrum. Þá stundi stjórnvöld auk þess takmarkanir á netfrelsi og trúfrelsi, dæmi séu um þvingaðar fóstureyðingar og ófrjósemisaðgerðir, mansal, þ. á m. vinnumansal og kerfisbundnar takmarkanir á félagafrelsi vinnandi fólks.

Í skýrslu ráðuneytisins fyrir árið 2023 kemur fram að varðhald umfram 37 daga krefjist formlegrar handtöku, en sé grunur um brot gegn „þjóðaröryggi, hryðjuverk og meiri háttar spillingu“ sé heimilt að hafa einstakling í einangrun í sex mánuði án formlegrar handtöku. Yfirvöld noti svokallað stjórnsýslufangelsi til að ógna talsmönnum pólitískra hreyfinga eða trúarbragða og til að koma í veg fyrir almenn mótmæli. Sem dæmi um slík úrræði séu lögboðin lyfjaendurhæfingarmeðferð fyrir fíkniefnaneytendur, svokallað „varðhald og þjálfun“ fyrir minniháttar glæpamenn og „endurmenntun“ fyrir pólitíska aðgerðarsinna og trúariðkendur.

Stjórnarskráin kveði á um tjáningarfrelsi og funda- og fjölmiðlafrelsi. Í skýrslu frá bandaríska utanríkisráðuneytinu fyrir árið 2024 kemur fram að stjórnvöld takmarki og virði þessi réttindi að vettugi, sérstaklega þegar um sé að ræða gagnrýni á stjórnvöld. Alvarlegar takmarkanir séu á tjáningar- og fjölmiðlafrelsi. Stjórnvöld viðhafi eftirlit með öllum prentmiðlum og tjáningu á internetinu, s.s. samfélagsmiðlum. Stjórnvöld ritskoði og hagræði upplýsingum, einkum varðandi viðkvæm málefni, s.s. lýðheilsu og mannréttindamál. Borgarar forðist að fjalla um „viðkvæm“ málefni, pólitísk málefni og umtal um leiðtoga af ótta við refsingu. Yfirvöld grípi reglulega til harkalegra aðgerða gegn borgurum sem gagnrýni kommúnistaflokkinn eða forsetann. Lög í ríkinu geri stjórnvöldum kleift að fylgjast með og bregðast við netöryggisáhættu og ógn sem eigi upptök sín innan lands eða erlendis og refsing sé lögð við því að nota vefmiðla til að búa til eða dreifa röngum upplýsingum sem trufli „efnahagslega eða félagslega skipan“. Ríkisstjórnin hafi lokað fyrir aðgang að efni á internetinu frá aðilum sem ræði málefni sem talin séu viðkvæm, svo sem mótmælin í Hong Kong 2019-2020, Taívan, Dalai Lama, Tíbet, Xinjiang og fjöldamorðið á Torgi hins himneska friðar árið 1989.

Í skýrslu utanríkisráðuneytis Ástralíu frá árinu 2024 kemur fram að einstaklingar sem fjalli um málefni sem talin séu viðkvæm geti átt á hættu refsiaðgerðir. Viðkvæm málefni séu til að mynda pólitísk málefni og atburðir, efnahags-, trúar- eða þjóðernisleg málefni, eignar- og umhverfismál, lands- og vinnuréttindi. Heimildir beri með sér að refsingar pólitískra aðgerðarsinna geti falið í sér sviptingar á réttindum, svo sem takmarkanir á tjáningar- og fundafrelsi sem leiði til vandræða þegar einstaklingur ferðist eða leiti sér að atvinnu eða húsnæði. Stjórnvöld beiti fræðasamfélagið einnig takmörkunum varðandi tjáningu og miðlun upplýsinga. Háskólanemar þurfi að ljúka námskeiðum um hugmyndafræði stjórnvalda s.s. um marxisma, maóisma og Deng Xuaoping. Nýjasta menntaáætlun ríkisstjórnarinnar, Áætlun um nútímavæðingu menntunar, tilgreini tíu stefnumótandi verkefni, hið fyrsta að læra Xi Jinping „hugsun“ og innleiða hana í grunnskólum og framhaldsskólum og styrkja pólitíska afstöðu nemenda.

Í skýrslum bandarísku og áströlsku utanríkisráðuneytanna kemur fram að stjórnarskráin kveði á um funda- og félagafrelsi en stjórnvöld takmarki verulega þann rétt. Stefna kommúnistaflokksins og reglugerðir stjórnvalda krefjist þess að hverskyns samtök skrái sig og fái samþykki hjá opinberum stjórnvöldum. Reglugerðir komi í veg fyrir myndun sjálfstæðra, pólitískra og frjálsa félagasamtaka. Ríkisstjórnin viðhafi strangt eftirlit með borgaralegum samtökum og í sumum tilvikum séu starfsmenn frjálsra félagasamtaka áreittir og handteknir. Áróðri hafi verið beitt gegn samtökum og þeim gefið að sök að starfa á vegum erlendra stjórnvalda. Lögin kveði á um ferðafrelsi en stjórnvöld virði ekki þau réttindi í raun. Stjórnvöld áreiti og ógni einstaklingum með því að neita þeim um leyfi til að ferðast, bæði milli landa og innanlands. Úígúrar standi frammi fyrir verulegum takmörkunum á ferðafrelsi, innan Xinjiang og utan héraðsins. Í Xinjiang starfi öryggisverðir eftirlitsstöðva sem stjórni komu inn í og ferða á milli svæða í héraðinu.

Þá þurfi samþykki frá stjórnvöldum fyrir samkomum í landinu þar sem fleiri en tvö hundruð manns komi saman en opinber mótmæli séu afar sjaldan samþykkt. Þrátt fyrir það komi stundum upp mótmæli og oft á tíðum tengist þau vinnu- eða landadeilum, umhverfismálum eða staðbundinni spillingu. Mótmæli séu fátíðari í forsetatíð Xi Jinping en áður hafi verið. Í skýrslu ástralska utanríkisráðuneytisins kemur fram að landadeilur séu algeng ástæða mótmæla í Kína. Hröð þróun og miklir fólksflutningar hafi leitt til aukinnar þróunar og breytinga á innviðum í landinu. Ferlið við að eignast land sé breytilegt frá einum stað til annars en þvert á Kína sé land í þéttbýli í eigu ríkisins og dreifbýli sameiginlega rekin af þorpum. Ágreiningur rísi þegar sveitastjórnarmenn reyna að selja landið og bera út leigjendur með lágum bótum. Ný lög kveði á um að sanngjarnar bætur séu greiddar vegna eignarnáms á landi. Þeir sem taki þátt í mótmælum vegna spillingar og landadeilna, geti mætt hindrunum í stjórnsýslu. Þá beri heimildir með sér að einstaklingar sem taki þátt í að skipuleggja mótmæli eða taki þátt í mótmælum vegna landadeilna, spillingar eða annarrar gagnrýni á yfirvöld geti átt á hættu að verða fyrir opinberri mismunun. Það geti t.a.m. falið í sér að einstaklingar eigi í erfiðleikum með tilteknar skráningar, að fá útgefin persónuskilríki eða að fá skjöl viðurkennd. Þá hafi komið upp tilvik þar sem yfirvöld hafi handtekið og frelsissvipt einstaklinga af handahófi.

Í skýrslu ástralska utanríkisráðuneytisins kemur fram að rúmlega 90% borgara Kína tilheyri þjóðernishópi Han Kínverja. Sá hópur sé félagslega, pólitískt og efnahagslega ríkjandi. Ríkisstjórnin viðurkenni 55 aðra þjóðernishópa sem sumir búi á sjálfstjórnarsvæðum.

Samkvæmt skýrslu ástralska utanríkisráðuneytisins frá árinu 2024 viðhafi kínversk stjórnvöld strangt eftirlit með komum og brottförum fólks og viti hvenær borgarar komi eða fari um hafnir í lofti eða á sjó. Stjórnvöld notist við gervigreind, andlitsgreiningarhugbúnað (e. facial recognition software) og tölfræðigagnagrunn sem kanni auðkenni farþega. Þá færi ýmsar ríkisstofnanir gögn í gagnagrunna s.s. skattayfirvöld, tollgæsla, löggæsla eða aðrar stofnanir. Eins haldi stjórnvöld útgöngueftirlitslista (e. exit control list) með aðilum sem meinað sé að yfirgefa landið. Þeir sem grunaðir séu um glæpi eða sem sæti eftirliti stjórnvalda kunni að vera synjað um útgáfu vegabréfa með vísan til ,,þjóðaröryggis”. Ef einstaklingur sé á framangreindum lista sé mjög ólíklegt, líklega ómögulegt, að hann geti yfirgefið Kína. Þá kemur fram að það sé nánast ómögulegt að yfirgefa Kína án vitundar stjórnvalda. Heimildir beri ekki með sér að yfirvöld beini sjónum sínum að einstaklingum við endurkomu til Kína eingöngu fyrir að hafa sótt um alþjóðlega vernd. Kínversk stjórnvöld kunna þó að hafa upplýsingar um að viðkomandi hafi sótt um alþjóðlega vernd utan Kína.

Í skýrslu breska innanríkisráðuneytisins frá 2022 kemur fram að á öðrum áratugi 21. aldar hafi Kína innleitt alhliða umbætur á heilbrigðiskerfi landsins með áherslu á að styrkja getu og hlutverk heilsugæslu, auka við og bæta tryggingavernd almannatrygginga, tryggja öllum einstaklingum grunnheilbrigðisþjónustu og endurbæta ríkisrekin sjúkrahús. Nær allir einstaklingar séu tryggðir innan almannatryggingakerfisins og geta nýtt sér grunnheilbrigðisþjónustu.

5.4 Niðurstaða um réttarstöðu flóttamanns samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Kærandi byggir umsókn sína um alþjóðlega vernd á því að eiga á hættu ofsóknir og handtöku af hálfu stjórnvalda í heimaríki á grundvelli stjórnmálaskoðana.

Mat á trúverðugleika frásagnar kæranda er byggt á endurritum af viðtali hjá Útlendingastofnun, öðrum gögnum málsins og upplýsingum um heimaríki.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að tilheyra minnihlutahópi í heimaríki á grundvelli stjórnmálaskoðana og hafa setið í fangelsi í heimaríki sökum skoðana sinna frá árinu 1966 til 1974. Kærandi hafi næstum því verið handtekinn í kjölfar mótmæla á Torgi hins himneska friðar árið 1989 og flúið þá til Danmerkur þar sem hann hafi fengið alþjóðlega vernd. Kærandi hafi dvalið í um tuttugu ár í Danmörku en snúið aftur til heimaríkis af heilsufarsástæðum. Að sögn kæranda hafi honum gengið vel fyrst um sinn eftir endurkomu til heimaríkis og verið laus við áreiti stjórnvalda. Hins vegar hafi afskipti og ofsóknir stjórnvalda hafist á ný árið 2018 eða 2019 þegar yfirvöld hafi framkvæmt leit á skrifstofu kæranda og lagt hald á ýmsa hluti m.a. tengdum vinnu kæranda að tækninýjungum á sviði[...]. Af frásögn kæranda má ráða að hann hafi vakið athygli stjórnvalda á ný fyrir stuðning sinn við mótmælendur í Hong Kong, en kærandi hafi sent peninga og birgðir til Hong Kong í kjölfar fjöldamótmæla þar árið 2018. Kærandi kvaðst vera álitinn andstæðingur stjórnvalda í heimaríki vegna þessa og vegna fyrrum mótmælaþátttöku sinnar. Stjórnvöld vilji ekki að kærandi hafi aðkomu að þróun tækninýjunga á sviði [...]vegna stjórnmálaskoðana hans.

Í ódagsettri skriflegri samantekt kæranda kemur fram að hann hafi flúið til Danmerkur í kjölfar framangreindrar leitar þar sem honum hafi verið synjað um alþjóðlega vernd og hann sendur aftur til heimaríkis. Kærandi hafi verið handtekinn við heimkomu og dæmdur í tveggja ára fangelsi árið 2022 vegna stjórnmálaskoðana sinna. Kærandi kvaðst hafa verið beittur ofbeldi af hálfu yfirvalda og nokkrar tennur hafi verið slegnar úr sér. Hann hafi verið látinn laus á reynslulausn eftir eitt ár í fangelsi og fengið sérstakt leyfi til að yfirgefa landið og fara til Ítalíu á meðan reynslulausninni hafi staðið til að vinna að verkefni þar í landi í tvo mánuði. Kærandi hafi rofið skilyrði reynslulausnarinnar með því að snúa ekki aftur til heimaríkis á tilsettum tíma. Kærandi hafi ætlað að sækja um vernd í Danmörku en verið sendur þaðan til Íslands vegna vegabréfsáritunar hingað til lands.

Í umfjöllun í handbók flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um réttarstöðu flóttamanna um stjórnmálaskoðanir í skilningi alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 1951 kemur fram að umsækjandi verði að sýna fram á að hann óttist að verða fyrir ofsóknum vegna þessara skoðana sinna. Gengið sé út frá því að stjórnmálaskoðanir umsækjanda feli í sér gagnrýni á stefnu eða aðferðir stjórnvalda sem séu stjórnvöldum ekki þóknanlegar. Einnig sé gert ráð fyrir að stjórnvöldum sé kunnugt um slíkar skoðanir eða að þau ætli að umsækjandi hafi þær. Við mat á því hvort umsækjandi um alþjóðlega vernd hafi ástæðuríkan ótta við ofsóknir á grundvelli stjórnmálaskoðana í skilningi samningsins er þannig ekki skilyrði að viðkomandi hafi skoðanir sem feli í sér gagnrýni á stjórnvöld, heldur aðeins að stjórnvöld ætli að umsækjandi hafi slíkar skoðanir. Samkvæmt e-lið 3. mgr. 38. gr. laga um útlendinga vísa stjórnmálaskoðanir í skilningi 1. mgr. 37. gr. laganna einkum til skoðana á stefnumótun og aðferðum stjórnvalda sem kunna að beita ofsóknum án tillits til þess hvort viðkomandi hefur aðhafst eitthvað til að tjá skoðanir sínar. Með vísan til þess sem fram kemur í umfjöllun í handbók flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna verður lagt til grundvallar að ætlaðar stjórnamálaskoðanir geti einnig fallið undir e.-lið 3. mgr. 38. gr. laga um útlendinga.

Kærandi lagði fram fjölda gagna við meðferð máls hans hjá Útlendingastofnun og eru þau gögn reifuð í hinni kærðu ákvörðun og afstaða tekin til þeirra. Að mati Útlendingastofnunar hafi framlögð gögn ekki verið talin sýna fram á að kærandi hafi verið handtekinn og látinn sæta fangelsisrefsingu. Þá hafi stofnuninni verið ómögulegt að staðreyna sannleiksgildi tiltekins afrits af skjali sem kærandi hafi lagt fram til stuðnings frásagnar sinnar um fangelsun í heimaríki. Af þýðingu umrædds skjals má ráða að þar komi fram að kærandi hafi verið handtekinn hinn 14. nóvember 2022 vegna gruns um stuðning við óæskilega starfsemi. Kærandi hefur ekki lagt nokkuð annað fram til að varpa frekara ljósi á umrædda handtöku, ástæðu hennar eða þann tíma sem kærandi kvaðst hafa setið í fangelsi í kjölfarið eða það ofbeldi sem kærandi kvaðst hafa orðið fyrir af hálfu stjórnvalda. Þá hefur kærandi lagt fram ýmis gögn við meðferð málsins hjá kærunefnd, að mestu sömu gögn og áður höfðu verið send Útlendingastofnun en að auki óljós gögn sem bera með sér að tengjast starfi kæranda sem verkfræðingur og verkefnum kæranda á því sviði.

Með vísan til landaupplýsinga um heimaríki kæranda er ekki ástæða til að efast um að kærandi sé verkfræðingur og hafi starfað sem slíkur í heimaríki, að stjórnvöld hafi framkvæmt leit á skrifstofu kæranda og reynt að hindra aðkomu kæranda að verkefnum á sviði [...]. Kærunefnd hefur lagt sjálfstætt mat á öll gögn málsins og er það niðurstaða nefndarinnar að framlögð gögn kæranda séu ekki til þess fallin að sýna fram á eða styðja frásögn kæranda um að hann sé undir sérstöku eftirliti af hálfu kínverskra stjórnvalda eða eigi á hættu að verða fyrir ofsóknum af þeirra hálfu verði honum gert að snúa aftur til heimaríkis. Þá hefur kærandi ekki lagt fram nein gögn til stuðnings frásagnar sinnar um fangelsisvist í heimaríki, þátttöku hans í mótmælum eða stuðnings hans við mótmælin í Hong Kong þrátt fyrir áskoranir stjórnvalda um að leggja fram slík gögn. Lítur kærunefnd til þess að heimildir beri með sér kínversk stjórnvöld hafi strangt eftirlit með komum og brottförum einstaklinga til og frá Kína og að einstaklingum sé nánast ómögulegt að yfirgefa Kína án vitundar stjórnvalda. Af gögnum málsins má ráða að kærandi hafi fengið útgefið vegabréf 3. apríl 2023 og vegabréfsáritun til Íslands 16. október 2023. Lítur kærunefnd jafnframt til þess að samkvæmt stimplum í vegabréfi kæranda hafi hann yfirgefið heimaríki 14. nóvember 2023 og komið til Danmerkur 15. nóvember 2023. Er framangreint ekki í samræmi við frásögn kæranda um að hann hafi rofið skilyrði reynslulausnar með því að hafa ekki snúið aftur til heimaríkis eftir meinta dvöl á Ítalíu heldur farið frá Ítalíu til Danmerkur þar sem kærandi hafi ætlað að sækja um alþjóðlega vernd. Þá benda gögnin til þess að hin meinta ferð kæranda til Ítalíu hafi átt sér stað í september 2019 en hann ferðaðist til Danmerkur þá á grundvelli vegabréfsáritunar til Ítalíu. Dregur slíkt ósamræmi í frásögn kæranda enn frekar úr trúverðugleika hans. Verður því ekki fallist á að kærandi sé undir sérstöku eftirliti stjórnvalda eða sé í sérstakri hættu í heimaríki umfram aðra borgara landsins.

Með vísan til framangreinds verður ekki fallist á með kæranda að hann eigi á hættu að sæta ofsóknum af hálfu stjórnvalda eða annarra aðila í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, verði honum gert að snúa aftur til heimaríkis. Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda, telst kærandi ekki hafa sýnt fram á með rökstuddum hætti að hann eigi á hættu að sæta ofsóknum í heimaríki í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, sbr. 38. gr. sömu laga. Sama gildir þótt litið sé til samsafns athafna. Kærandi uppfyllir því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi, sbr. 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

5.5 Niðurstaða um viðbótarvernd samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Kærandi byggir kröfu sína um viðbótarvernd á því að ástandið almennt í Kína auk persónulegra aðstæðna kæranda nái því alvarleikastigi að það falli undir verndarsvið 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

Eins og fram hefur komið þá eru talsverðar takmarkanir á mótmælum í heimaríki kæranda, þá sé tjáningar- og fundafrelsi settar verulegar skorður og stjórnvöld viðhafi ritskoðun í ríkum mæli. Borgurum séu skorður settar varðandi tjáningu, sérstaklega hvað varðar viðkvæm málefni, s.s. pólitíska viðburði o.fl. Þó bera heimildir með sér að kínverskir borgarar mótmæli aðgerðum stjórnvalda í nokkuð ríkum mæli, s.s. varðandi landadeilur. Er það mat kærunefndar að ástandið í Kína sé ekki slíkt að það sé nægjanlegt eitt og sér til þess að veita beri einstaklingum þaðan alþjóðlega vernd með vísan til 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Með vísan til framangreinds verða frekari persónulegir þættir að vera til staðar svo umsækjandi um alþjóðlega vernd frá Kína teljist eiga á hættu meðferð í skilningi 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

Með vísan til umfjöllunar undir 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga um aðstæður kæranda er ljóst að þau atvik sem kærandi hefur lýst ná ekki því marki að teljast ómannúðleg eða vanvirðandi meðferð í skilningi 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Þá er ekkert í gögnum málsins eða framburði kæranda sem gefur tilefni til að ætla að einstaklingsbundnar aðstæður kæranda leiði til þess að kærandi eigi á hættu að sæta ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu snúi kærandi til baka.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda í heimaríki, er það niðurstaða kærunefndar að einstaklingsbundnar aðstæður kæranda séu ekki þannig að þær falli undir ákvæði 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi uppfyllir því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi, sbr. 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

5.6 Alþjóðleg vernd á grundvelli 40. gr. laga um útlendinga

Þar sem kærandi er ekki flóttamaður samkvæmt 37. gr. laga um útlendinga á kærandi ekki rétt á alþjóðlegri vernd hér á landi, sbr. 40. gr. laga um útlendinga.

6 Dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða

6.1 Lagagrundvöllur

Samkvæmt 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem staddur er hér á landi dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, þrátt fyrir að skilyrði 37. gr. séu ekki uppfyllt, ef útlendingur getur sýnt fram á ríka þörf fyrir vernd, t.d. af heilbrigðisástæðum eða vegna erfiðra félagslegra aðstæðna viðkomandi eða erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki eða í landi sem honum yrði vísað til. Kærunefnd telur, með vísan til orðalags ákvæðisins um „ríka þörf fyrir vernd“ auk lögskýringargagna sem fylgdu greininni, að dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verði ekki veitt nema aðstæður, bæði almennar og sérstakar m.t.t. heilsufars og félagslegra þátta, auk atvika sem þar er vísað til, nái ákveðnu alvarleikastigi þegar málið er virt í heild.

Í athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga kemur fram að ákvæði 1. mgr. 74. gr. vísi m.a. til erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki og væri þar oft um að ræða viðvarandi mannréttindabrot í ríkinu og þá aðstöðu að yfirvöld veiti þegnum sínum ekki vernd gegn ofbeldisbrotum eða glæpum. Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga kemur m.a. fram að með erfiðum almennum aðstæðum sé vísað til alvarlegra aðstæðna í heimaríki sem ekki séu staðbundin, svo sem vegna langvarandi stríðsátaka. Þá kemur fram að erfiðar almennar aðstæður taki að jafnaði ekki til neyðar af efnahagslegum rótum eða náttúruhamfara, svo sem fátæktar, hungursneyðar eða húsnæðisskorts. Eigi það m.a. við þegar í heimaríki viðkomandi ríki óðaverðbólga, atvinnuleysi í ríkinu sé mikið eða lágmarkslaun dugi ekki fyrir framfærslu.

Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 með síðari breytingum og athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga kemur fram að með ríkri þörf á vernd af heilbrigðisástæðum sé m.a. miðað við að um skyndilegan og lífshættulegan sjúkdóm sé að ræða og meðferð við honum væri aðgengileg hér á landi en ekki í heimaríki viðkomandi. Í þessu sambandi kemur jafnframt fram að meðferð teljist ekki óaðgengileg þótt greiða þurfi fyrir hana heldur er hér átt við þau tilvik þar sem meðferð sé til í heimaríkinu en viðkomandi eigi ekki rétt á henni. Þá kunna að falla undir 1. mgr. 74. gr. mjög alvarlegir sjúkdómar sem ekki teljast lífshættulegir, svo sem ef sýnt þykir að þeir muni valda alvarlegu óbætanlegu heilsutjóni. Ef um langvarandi sjúkdóm sé að ræða væru ríkari verndarsjónarmið fyrir hendi ef sjúkdómur væri á lokastigi. Jafnframt væri rétt að líta til þess hvort meðferð hafi hafist hér á landi og ekki væri læknisfræðilega forsvaranlegt að rjúfa meðferð, sem og til atriða sem varði félagslegar aðstæður útlendings og horfur hans.

Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga og athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga er jafnframt fjallað um erfiðar félagslegar aðstæður. Þar kemur fram að átt sé við að útlendingur hafi þörf á vernd vegna félagslegra aðstæðna í heimaríki og eru þar nefnd sem dæmi aðstæður kvenna sem hafa sætt kynferðislegu ofbeldi, sem leitt getur til erfiðrar stöðu þeirra í heimaríki, eða aðstæður kvenna sem ekki fella sig við kynhlutverk sem er hefðbundið í heimaríki þeirra og eiga á hættu útskúfun eða ofbeldi við heimkomu. Verndarþörf þjóðfélagshópa að öðru leyti myndi fara eftir aðstæðum í hverju máli.

Samkvæmt 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem sótt hefur um alþjóðlega vernd hér á landi og ekki fengið niðurstöðu í máli sínu á stjórnsýslustigi innan 18 mánaða eftir að hann lagði inn umsókn sína dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða að uppfylltum skilyrðum 2. og 3. mgr. ákvæðisins. Ef um barn er að ræða skal miða við 16 mánuði.

6.2 Niðurstaða um 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga

Kærandi byggir á því að hann hafi ríka þörf fyrir vernd sem eldri maður sem hafi verið beittur harðræði og að hann sé haltur og þjakaður eftir ofsóknir kínverskra stjórnvalda.

Af þeim gögnum og skýrslum sem kærunefnd hefur farið yfir má ráða að í Kína sé hvorki stríð í landinu né útbreidd vopnuð átök. Með vísan til fyrri umfjöllunar um aðstæður kæranda og aðstæður í heimaríki benda gögn málsins ekki til þess að almennar aðstæður sem bíði kæranda í heimaríki nái því alvarleikastigi sem 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga kveði á um.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að vera við sæmilega líkamlega og andlega heilsu. Hann hafi ekki verið greindur með sjúkdóm en kvaðst hafa slasast á fæti. Kærandi lagði ekki fram gögn um heilsufar sitt.

Af framburði kæranda og framlögðum heilsufarsgögnum verður ekki ráðið að kærandi glími við skyndilega, lífshættulega eða mjög alvarlega sjúkdóma sem fyrirséð er að muni valda alvarlegu óbætanlegu heilsutjóni. Að framangreindu virtu verður ekki talið að kærandi þarfnist meðferðar sem sé svo sérhæfð að hann geti einungis hlotið hana hérlendis né að rof á henni yrði til tjóns fyrir hann verði honum gert að snúa aftur til heimaríkis. Verður ekki annað séð en að kærandi hafi getað leitað sér heilbrigðisaðstoðar í heimaríki og fengið hana. Hefur jafnframt ekkert komið fram sem bendir til annars en að kærandi muni áfram geta fengið heilbrigðisaðstoð verði honum gert að snúa aftur til heimaríkis. Hefur kærandi því ekki sýnt fram á að hann hafi þörf á vernd af heilbrigðisástæðum, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun kvaðst kærandi eiga eiginkonu, son og systkini í heimaríki. Kærandi kvað fjárhagsstöðu sína vera góða og af frásögn hans má ráða að hann hafi starfað sem verkfræðingur í heimaríki og m.a. hlotið verðlaun fyrir verkefni á þeim vettvangi. Kærandi hefur greint frá því að eiga bakland í heimaríki og af gögnum málsins verður talið að hann hafi getað framfleytt sér í heimaríki. Þá er kærandi almennt heilsuhraustur og benda gögn málsins til þess að kærandi hafi verið ellilífeyrisþegi í heimaríki. Eru félagslegar aðstæður kæranda við komu til heimaríkis því ekki slíkar að þær geti talist erfiðar í skilningi 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda í heimaríki, er það niðurstaða kærunefndar að kærandi hafi ekki sýnt fram á aðstæður sem ná því alvarleikastigi að kærandi hafi ríka þörf á vernd líkt og kveðið er á um í 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Það er því niðurstaða kærunefndar að aðstæður í heimaríki séu ekki með þeim hætti að veita beri kæranda dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

6.3 Niðurstaða um 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga

Kærandi sótti um alþjóðlega vernd hér á landi 28. ágúst 2024 og á ákvæði 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga því ekki við.

7 Bann við endursendingu samkvæmt 42. gr. laga um útlendinga

7.1 Lagagrundvöllur

Samkvæmt 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga er ekki heimilt að senda útlending eða ríkisfangslausan einstakling til svæðis þar sem hann hefur ástæðu til að óttast ofsóknir, sbr. 37. og 38. gr., eða vegna svipaðra aðstæðna og greinir í flóttamannahugtakinu er í yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar er einnig óheimilt að senda útlending til svæðis þar sem ekki er tryggt að hann verði ekki sendur áfram til slíks svæðis sem greinir í 1. mgr.

7.2 Niðurstaða um bann við endursendingu

Með vísan til umfjöllunar að framan um heimaríki kæranda er það niðurstaða kærunefndar að þær aðstæður sem ákvæðið tekur til eigi ekki við í máli kæranda. Stendur ákvæði 42. gr. laga um útlendinga því ekki í vegi fyrir endursendingu kæranda þangað.

8 Brottvísun og endurkomubann

8.1 Lagagrundvöllur

Í 3. mgr. 43. gr. reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 kemur fram að verði umsækjanda um alþjóðlega vernd ekki veitt dvalarleyfi skuli Útlendingastofnun taka ákvörðun um frávísun eða brottvísun eftir ákvæðum laga um útlendinga og að útlendingur sem sótt hafi um alþjóðlega vernd teljist hafa áform um að dveljast á landinu lengur en 90 daga. Samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga skal vísa útlendingi úr landi sem dvelst ólöglega í landinu eða þegar tekin hefur verið ákvörðun sem bindur enda á heimild útlendings til dvalar í landinu svo framarlega sem ákvæði 102. gr. laganna eigi ekki við. Í 102. gr. laganna er kveðið á um vernd og takmarkanir við ákvörðun um brottvísun. Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. laganna skal brottvísun ekki ákveðin ef hún, með hliðsjón af atvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Sérstaklega skal taka tillit til þess ef um barn eða nánasta aðstandanda barns er að ræða og skal það sem barni er fyrir bestu haft að leiðarljósi við ákvörðun. Við mat á því hvort brottvísun feli í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart kæranda verður að hafa ákvæði 71. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. nr. 33/1944 og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um friðhelgi einkalífs og fjölskyldu til hliðsjónar. Þegar útlendingur á hagsmuna að gæta í skilningi 8. gr. sáttmálans verður ákvörðun um brottvísun að vera í samræmi við það sem lög mæla fyrir um og nauðsyn ber til í lýðræðislegu þjóðfélagi, sbr. 2. mgr. 8. gr. sáttmálans.

Samkvæmt 1. mgr. 101. gr. laganna felst í endanlegri ákvörðun um brottvísun skylda útlendings til þess að yfirgefa Schengen-svæðið nema viðkomandi hafi heimild til dvalar í öðru ríki sem er þátttakandi í Schengen-samstarfinu. Með lögum um landamæri nr. 136/2022 voru gerðar breytingar á 98. gr. laga um útlendinga sem leiða til þess að brottvísun og endurkomubann er nú beitt þar sem áður var beitt frávísun en veita skal frest til sjálfviljugrar heimfarar, sbr. 104. gr. laga um útlendinga. Sá sem sætir slíkri ákvörðun getur komist hjá endurkomubanni með því að yfirgefa landið sjálfviljugur innan frestsins, sbr. 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga.

8.2 Niðurstaða um brottvísun og endurkomubann

Eins og að framan greinir hefur umsókn kæranda um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verið synjað. Hefur kærandi því ekki frekari heimild til dvalar hér á landi. Af framangreindu leiðir að með hinni kærðu ákvörðun var réttilega bundinn endir á heimild kæranda til dvalar hér á landi og ber því samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga að vísa kæranda úr landi nema 102. gr. laganna standi því í vegi. Það athugast að kæra til kærunefndar útlendingamála frestaði réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar.

Kæranda var í viðtali hjá Útlendingastofnun leiðbeint um að til skoðunar væri að brottvísa honum frá Íslandi og ákvarða endurkomubann hingað til lands. Var kæranda gefið færi á að koma að andmælum hvað það varðar. Af svörum kæranda má ráða að hann eigi uppkominn son í Danmörku. Kærandi telji brottvísun og endurkomubann fela í sér ósanngjarna ráðstöfun þar sem hann viti að snúi hann til baka til heimaríkis muni stjórnvöld handsama hann.

Með vísan til framangreindrar umfjöllunar og af þeim svörum sem kærandi gaf um tengsl sín við Ísland og önnur Schengen-ríki verður ekki séð að brottvísun og endurkomubann verði talin ósanngjörn ráðstöfun í garð hans eða nánustu aðstandenda hans, sbr. 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga. Þá horfir kærunefnd jafnframt til þess að kærandi getur komist hjá endurkomubanni og afleiðingum þess yfirgefi hann Ísland innan þess frest sem honum er gefinn.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda brottvísað, ákvarðað endurkomubann til tveggja ára, veittur 15 daga frestur til að yfirgefa landið með sjálfviljugri heimför og þannig fá endurkomubannið fellt niður.

Með vísan til 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga teljast 15 dagar hæfilegur frestur í tilviki kæranda til að yfirgefa landið. Endurkomubann kæranda fellur niður yfirgefi kærandi landið sjálfviljugur innan framangreinds frests.

9 Athugasemdir, samantekt og leiðbeiningar

Með vísan til alls þess sem að framan er rakið og forsendna hinnar kærðu ákvörðunar er hún staðfest.

Athygli kæranda er vakin á því að samkvæmt 6. mgr. 104. gr. laga um útlendinga frestar málshöfðun fyrir dómstólum til ógildingar á endanlegri ákvörðun um að útlendingur skuli yfirgefa landið ekki framkvæmd hennar. Að kröfu útlendings getur kærunefnd útlendingamála þó ákveðið að fresta réttaráhrifum endanlegrar ákvörðunar sé talin ástæða til þess. Krafa þess efnis skal gerð ekki síðar en sjö dögum eftir birtingu endanlegrar ákvörðunar. Skal frestun bundin því skilyrði að útlendingur beri málið undir dómstóla innan fimm daga frá birtingu ákvörðunar um frestun réttaráhrifa úrskurðar og óski eftir því að það hljóti flýtimeðferð. Nú er beiðni um flýtimeðferð synjað og skal þá mál höfðað innan sjö daga frá þeirri synjun. Þó getur kærunefnd útlendingamála tekið ákvörðun um að fresta framkvæmd ákvörðunarinnar ef sýnt er fram á að verulega breyttar aðstæður hafi skapast frá því að endanleg ákvörðun var tekin.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest. Endurkomubann kæranda verður fellt úr gildi fari hann frá Íslandi innan 15 daga.

The decision of the Directorate of Immigration is affirmed. If the appellant leaves Iceland voluntarily within 15 days, the re-entry ban will be revoked.

Þorsteinn Gunnarsson

Vera Dögg Guðmundsdóttir