19 febrúar 2026

Úrskurður nr. 99/2026

Hinn 19. febrúar 2026 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 99/2026

í stjórnsýslumáli nr. KNU26010122

Kæra [...]

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 28. janúar 2026 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Nígeríu (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 14. janúar 2026, um að synja honum um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja honum um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðun Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærandi eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

2 Málsatvik

Samkvæmt lögregluskýrslu kom kærandi til landsins frá Ítalíu og lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd 31. ágúst 2023. Kvaðst kærandi sækja um alþjóðlega vernd hér á landi vegna þess að hann fengi enga vinnu né lyf á Ítalíu, en af frásögn kæranda má ráða að hann sé smitaður af HIV-veirunni. Kærandi hafi sótt um alþjóðlega vernd á Ítalíu árið 2011 en þar hafi ekkert verið gert í máli hans. Kærandi kvaðst ekki hafa verið í hernum né unnið hjá lögreglu eða öryggisfyrirtæki og ekki vera á sakaskrá. Kærandi eigi engin skyldmenni á Íslandi.

Hinn 1. september 2023 var upplýsingabeiðni beint til yfirvalda á Ítalíu, sbr. 34. gr. reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) nr. 604/2013 (hér eftir nefnd Dyflinnarreglugerðin). Í svari frá ítölskum yfirvöldum, dags. 2. október 2023, kom fram að kærandi hefði verið með dvalarleyfi þar í landi með gildistíma til 30. júní 2023. Beiðni um viðtöku var því send til yfirvalda á Ítalíu 2. október 2023 á grundvelli 4. mgr. 12. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar. Í svari frá ítölskum yfirvöldum, dags. 29. nóvember 2023, samþykktu þau viðtöku kæranda.

Með úrskurði kærunefndar útlendingamála nr. 601/2024, dags. 13. júní 2024, staðfesti nefndin ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 7. desember 2023, um að taka umsókn kæranda um alþjóðlega vernd ekki til efnismeðferðar og vísa honum frá landinu. Hinn 2. september 2025 barst kærunefnd endurtekin umsókn kæranda og með úrskurði kærunefndar nr. 717/2025 var ákvörðun Útlendingastofnunar felld úr gildi og lagt fyrir stofnunina að taka mál kæranda til efnismeðferðar. Byggði framangreind niðurstaða á því að kærandi væri staddur á landinu og frestur til að flytja kæranda til endursendingarríkis samkvæmt 2. mgr. 29. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar væri liðinn.

Í gögnum málsins liggur fyrir lögregluskýrsla, dags. 28. október 2025, þar sem kærandi óskar eftir aðstoð við að snúa aftur til Nígeríu þar sem hann eigi konu og börn þar í landi. Barst Útlendingastofnun framangreind skýrsla ásamt tölvubréfi rannsóknarlögreglumanns hinn sama dag og reyndi stofnunin í kjölfarið að boða kæranda til viðtals 4. nóvember 2025. Viðtalið var afboðað eftir að Útlendingastofnun bárust upplýsingar um að kærandi hafi verið handtekinn af lögreglunni 30. október 2025 og lagður inn á Landspítala samdægurs. Hinn 28. nóvember 2025 var kæranda afhent skrifleg boðun í viðtal 3. desember 2025 en kærandi hafnaði að skrifa undir móttöku boðunarinnar. Kærandi neitaði að fara í þá leigubifreið sem hafði verið bókuð fyrir hann vegna viðtals hjá Útlendingastofnun 3. desember 2025. Kæranda var afhent önnur skrifleg boðun 16. desember 2025 vegna fyrirhugaðs viðtals 18. desember 2025 og staðfesti kærandi móttöku þeirrar boðunar með undirskrift sinni. Hinn 18. desember 2025 neitaði kærandi á ný að fara í þá leigubifreið sem hafði verið bókuð til að hann kæmist til viðtals hjá Útlendingastofnun. Framangreindar boðanir voru báðar á ensku og kveða á um að ef kærandi mæti ekki til sannanlega boðaðs viðtals og hafi ekki réttmæta ástæða fyrir fjarveru sinni verði tekin ákvörðun í máli hans án viðtals.

Af gögnum málsins er ljóst að kærandi hefur ekki greint frá helstu ástæðum flótta síns á meðan mál hans hefur verið til meðferðar hjá íslenskum stjórnvöldum þar sem hann hefur neitað að mæta til viðtals. Kærandi kom hins vegar til viðtals hjá Útlendingastofnun 27. október 2023 ásamt löglærðum talsmanni sínum á meðan mál hans sætti meðferð á grundvelli Dyflinnarreglugerðarinnar. Af frásögn kæranda í því viðtali má ráða að hann hafi yfirgefið heimaríki og farið til Líbíu en haldið þaðan til Ítalíu árið 2010. Kærandi hafi dvalið á Ítalíu þar til hann hafi lagt fram umsókn um alþjóðlega vernd hér á landi 31. ágúst 2023. Hann hafi í upphafi búið í flóttamannabúðum á Ítalíu í tvö og hálft ár. Að þeim tíma loknum hafi kærandi sinnt óformlegum störfum og leigt íbúð til ársins 2020. Kærandi kvaðst hafa búið á götunni í eitt og hálft ár á Ítalíu. Hann hafi fengið framfærslu frá ítölskum stjórnvöldum á árunum 2012 til 2014. Kærandi kvaðst hafa átt erfitt með að endurnýja dvalarleyfi sitt á Ítalíu og því hafi hann ekki aðgang að heilbrigðiskerfinu þar í landi. Kærandi sé með HIV sjúkdóminn og þarfnist því heilbrigðisþjónustu. Hann hafi síðast fengið lyf vegna sjúkdómsins á Ítalíu árið 2020 en ekki getað fengið viðeigandi lyf eftir það sökum útrunnins dvalarleyfis. Kærandi hafi upplifað máttleysi og höfuðverk vegna sjúkdómsins á Ítalíu þar sem hann hafi ekki fengið viðeigandi lyf. Andleg heilsa kæranda hafi ekki verið góð á Ítalíu en kærandi kvað hana vera betri eftir komuna til Íslands. Kærandi kvaðst hafa orðið fyrir kynþáttafordómum á Ítalíu.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kæranda var jafnframt brottvísað frá landinu og ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Kærandi kærði ákvörðunina til kærunefndar 28. janúar 2026. Greinargerð barst kærunefnd 11. febrúar 2026.

3 Greinargerð til kærunefndar

Nefndin hefur farið yfir greinargerð kæranda og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Verða aðeins reifuð hér helstu atriði greinargerðarinnar.

Kærandi krefst þess aðallega að verða veitt alþjóðleg vernd sem flóttamaður hér á landi samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Af greinargerð má ráða að kærandi byggi framangreinda kröfu á því að hann sé nígerískur ríkisborgari, glími við HIV sjúkdóm og óttist kynþáttafordóma og skort á atvinnumöguleikum og húsnæði. Þrátt fyrir að kærandi hafi ekki verið talinn flóttamaður í fyrri ákvörðunum stjórnvalda og engar nýjar persónulegar upplýsingar liggi fyrir frá kæranda sé mikilvægt að endurmeta hvort hann uppfylli skilyrði fyrir veitingu alþjóðlegrar verndar í ljósi þess að mál hans sé nú til efnismeðferðar á Íslandi. Þrátt fyrir að Útlendingastofnun telji að stjórnvöld í Nígeríu hafi getu og vilja til að veita borgurum sínum vernd og að heilbrigðisþjónusta, þ. á m. við HIV, sé aðgengileg í Nígeríu beri að kanna hvort aðstæður kæranda séu þess eðlis að hann gæti samt sem áður orðið fyrir ofsóknum í skilningi laga um útlendinga.

Verði ekki fallist á aðalkröfu málsins krefst kærandi þess til vara að verða veitt viðbótarvernd hér á landi með vísan til 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi byggir framangreinda kröfu á því að hann glími við HIV sjúkdóm og hafi áður lýst ófullnægjandi aðgangi að heilbrigðisþjónustu sem hafi haft alvarleg áhrif á líkamlega og andlega heilsu hans. Kærandi vísar til þess að þrátt fyrir að Útlendingastofnun telji almennar aðstæður í Nígeríu ekki ná því alvarleikastigi að uppfylla skilyrði fyrir veitingu viðbótarverndar sé mikilvægt að endurmeta niðurstöðu stofnunarinnar í ljósi einstaklingsbundinna aðstæðna kæranda, sérstaklega heilsufars hans og fyrri reynslu hans af félagslegri útskúfun. Þrátt fyrir að heilbrigðisþjónusta við HIV sé aðgengileg í Nígeríu sé mikilvægt að meta hvort kærandi, í ljósi sérstakra aðstæðna hans, eigi á hættu að sæta ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð verði hann sendur aftur til heimaríkis.

Til þrautavara krefst kærandi þess að verða veitt dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Kærandi byggir framangreinda kröfu á því að hann glími við HIV sjúkdóm og hafi lýst ófullnægjandi aðgangi að nauðsynlegum lyfjum og heilbrigðisþjónustu á Ítalíu sem hafi haft alvarleg áhrif á líkamlega og andlega heilsu hans. Kærandi vísar til þess að þrátt fyrir að Útlendingastofnun hafi metið það svo að heilbrigðisþjónusta, þ. á m. við HIV, sé aðgengileg í Nígeríu, sé mikilvægt að meta hvort aðstæður kæranda, sem sé HIV smitaður og hafi upplifað félagslega útskúfun og heimilisleysi, séu það erfiðar að hann hafi ríka þörf fyrir vernd hér á landi.

Með endursendingu kæranda til heimaríkis yrði brotið gegn meginreglunni um bann við endursendingu, sbr. 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga. Að auki brjóti slík ákvörðun í bága við 1. mgr. 68. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, 2. og 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, 6. og 7. gr. alþjóðasamnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og 33. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna.

4 Reglur stjórnsýsluréttar og málsmeðferð samkvæmt lögum um útlendinga

Kærunefnd hefur farið yfir málsmeðferð Útlendingastofnunar og hina kærðu ákvörðun sem er í samræmi við málsmeðferðarreglur stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Er því ekki ástæða til þess að fella ákvörðun Útlendingastofnunar úr gildi af þeim sökum.

5 Alþjóðleg vernd

5.1 Lagagrundvöllur

Í máli þessu gilda einkum ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016, sem byggir á A-lið 1. gr. flóttamannasamningsins, segir:

Flóttamaður samkvæmt lögum þessum telst vera útlendingur sem er utan heimalands síns af ástæðuríkum ótta við að vera ofsóttur vegna kynþáttar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi eða vegna stjórnmálaskoðana og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta færa sér í nyt vernd þess lands; eða sá sem er ríkisfangslaus og er utan þess lands þar sem hann áður hafði reglulegt aðsetur vegna slíkra atburða og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta hverfa aftur þangað, sbr. A-lið 1. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 28. júlí 1951 og bókun við samninginn frá 31. janúar 1967, sbr. einnig 38. gr. laga þessara.

Í 38. gr. laga um útlendinga eru sett fram viðmið um það hvað felist í hugtakinu ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr., á hvaða grundvelli ofsóknir geta byggst og hvaða aðilar geta verið valdir að þeim. Í 1. mgr. ákvæðisins segir:

Ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr. eru þær athafnir sem í eðli sínu eða vegna þess að þær eru endurteknar fela í sér alvarleg brot á grundvallarmannréttindum, einkum ófrávíkjanlegum grundvallarmannréttindum á borð við réttinn til lífs og bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, bann við þrældómi og þrælkun og bann við refsingum án laga. Sama á við um samsafn athafna, þ.m.t. ólögmæta mismunun, sem hafa eða geta haft sömu eða sambærileg áhrif á einstakling.

Í 2. mgr. 38. gr. laga um útlendinga er fjallað um í hverju ofsóknir geta falist. Þá eru þær ástæður sem ofsóknir þurfa að tengjast skilgreindar nánar í 3. mgr. 38. gr. laganna.

Í 4. mgr. 38. gr. kemur fram að þeir aðilar sem geta verið valdir að ofsóknum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð séu:

a. ríkið,

b. hópar eða samtök sem stjórna ríkinu eða verulegum hluta landsvæðis þess,

c. aðrir aðilar, sem ekki fara með ríkisvald, ef sýnt er fram á að ríkið eða hópar eða samtök samkvæmt b-lið, þ.m.t. alþjóðastofnanir, geti ekki eða vilji ekki veita vernd gegn ofsóknum eða meðferð sem fellur undir 2. mgr. 37. gr., m.a. með því að ákæra og refsa fyrir athafnir sem fela í sér ofsóknir.

Orðasambandið „ástæðuríkur ótti við að vera ofsóttur“ í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga inniheldur huglæga og hlutlæga þætti og þarf að taka tillit til hvors tveggja þegar mat er lagt á umsókn um alþjóðlega vernd. Mat á því hvort ótti umsækjanda sé ástæðuríkur getur verið byggt á persónulegri reynslu umsækjanda sem og á upplýsingum um ofsóknir sem aðrir í umhverfi hans eða þeir sem tilheyra sama hópi hafa orðið fyrir. Umsækjandi sem hefur sýnt fram á að hann hafi þegar orðið fyrir ofsóknum í heimaríki, sbr. 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga, eða beinum og marktækum hótunum um slíkar ofsóknir, yrði almennt talinn hafa sýnt fram á ástæðuríkan ótta við slíkar ofsóknir snúi hann aftur til heimaríkis nema talið verði að miklar líkur séu á því að slíkar ofsóknir yrðu ekki endurteknar, t.d. þar sem aðstæður í heimaríki hans hafi breyst. Þótt umsækjandi um alþjóðlega vernd skuli njóta vafa upp að ákveðnu marki verður umsækjandinn með rökstuddum hætti að leiða líkur að því að hans bíði ofsóknir í heimaríki. Frásögn umsækjanda og önnur gögn um einstaklingsbundnar aðstæður hans verða því almennt að fá stuðning í hlutlægum og áreiðanlegum upplýsingum um heimaríki umsækjanda, stjórnvöld, stjórnarfar og löggjöf þess. Þá er litið til sambærilegra upplýsinga um ástand, aðstöðu og verndarþörf þess hóps sem umsækjandi tilheyrir eða er talinn tilheyra.

Við mat á umsóknum um alþjóðlega vernd verða stjórnvöld því að leggja mat á auðkenni umsækjanda, landaupplýsingar um það heimaríki umsækjanda sem til meðferðar er og trúverðugleika frásagnar umsækjanda.

Við mat á trúverðugleika er höfð til hliðsjónar handbók Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um málsmeðferð og viðmið við mat á umsókn um alþjóðlega vernd (Handbook and Guidelines on Procedures and Criteria for Determining Refugee Status, Genf 2019). Þá er tekið mið af skýrslu Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna og Flóttamannasjóðs Evrópusambandsins um trúverðugleikamat, eftir því sem við á (Beyond Proof: Credibility Assessment in EU Asylum Systems, Brussel 2013).

Samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga er útlendingur einnig flóttamaður ef, verði hann sendur aftur til heimaríkis síns, raunhæf ástæða er til að ætla að hann eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu eða hann verði fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka. Sama gildir um ríkisfangslausan einstakling.

Við mat á því hvort aðstæður kæranda séu slíkar að þær eigi undir 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga hefur kærunefnd talið rétt að líta til 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Mannréttindadómstóll Evrópu hefur fjallað um það mat sem þarf að fara fram á því hvort kærandi sé í raunverulegri hættu á að verða fyrir meðferð sem falli undir 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem bannar pyndingar og ómannlega eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Hefur dómstóllinn sagt að 3. gr. sáttmálans geti átt við þegar hættan stafar frá einstaklingum eða hópi fólks sem ekki séu fulltrúar stjórnvalda. Kærandi verður þó að geta sýnt fram á að gildar ástæður séu til að ætla að um raunverulega hættu sé að ræða og að stjórnvöld í ríkinu séu ekki í stakk búin til að veita viðeigandi vernd. Ekki er nóg að aðeins sé um að ræða möguleika á illri meðferð og verður frásögn kæranda að fá stuðning í öðrum gögnum (sjá t.d. dóma Mannréttindadómstóls Evrópu í máli NA gegn Bretlandi (mál nr. 25904/07) frá 7. júlí 2008 og H.L.R. gegn Frakklandi (mál nr. 24573/94) frá 29. apríl 1997).

5.2 Auðkenni og ríkisfang

Umsækjanda um alþjóðlega vernd er skylt að veita atbeina sinn til að upplýsa hver hann er, sbr. 1. mgr. 14. gr. laga um útlendinga. Í ákvörðun Útlendingastofnunar kemur fram að til að sanna á sér deili hafi kærandi framvísað nígerísku vegabréfi. Að því virtu hafi það verið mat Útlendingastofnunar að kærandi hafi sannað auðkenni sitt með fullnægjandi hætti. Ekki er ástæða til að hnekkja framangreindu mati Útlendingastofnunar og verður því lagt til grundvallar að kærandi sé nígerískur ríkisborgari.

5.3 Landaupplýsingar

Kærunefnd útlendingamála hefur lagt mat á aðstæður í Nígeríu, m.a. með hliðsjón af eftirfarandi skýrslum:

16 Facts About Violence Against Women and Girls in Nigeria (UNICEF, 22. nóvember 2022);
2024 Country Reports on Human Rights Practices; Nigeria (U.S. Department of State, 12. ágúst 2025);
2023 Country Reports on Human Rights Practices: Nigeria (U.S. Department of State, 22. apríl 2024);
2022 Country Reports on Human Rights Practices: Nigeria (U.S. Department of State, 20. mars 2023);
2023 Trafficking in Persons Report – Nigeria (U.S. Department of State, 2023);
Amnesty International Report 2023/2024 – Nigeria (Amnesty International, 2024);
Amnesty International Report 2022/23 – Nigeria (Amnesty International, 27. mars 2023);
Annual report on religious freedom (covering 2024) (USCIRF, mars 2025);
Annual report on religious freedom (covering 2021) (USCIRF, apríl 2022);
Country of Origin Information Report Nigeria (The Netherlands, Ministry of Foreign Affairs, janúar 2023);
Country of origin information report Nigeria (The Netherlands, Ministry of Foreign Affairs, júní 2021);
Country Profile, FGM in Nigeria (28 Too Many, mars 2023);
Country Policy and Information Note – Nigeria: Actors of Protection (U.K. Home Office, ágúst 2024);
Country Policy and Information Note – Nigeria: internal relocation (U.K. Home Office, júlí 2024);
Country Policy and Information Note – Nigeria: Female Genital Mutilation (FGM) (U.K. Home Office, júlí 2022);
Country Policy and Information Note- Nigeria: Medical treatment and healthcare (U.K. Home Office, desember 2021);
Country Policy and Information Note – Nigeria: Country Background Note (U.K. Home Office, 7. janúar 2020);
DFAT Country Information Report - Nigeria (Australian Department of Foreign Affairs and Trade, 3. desember 2020);
EASO COI Report – Nigeria - Actors of Protection (EASO, nóvember 2019);
EUAA COI Report – Nigeria – Country Focus (EUAA, 12. júlí 2024);
EUAA COI Report – Nigeria – Trafficking in human beings (EUAA, 25. apríl 2021);
EUAA COI Report – Nigeria: Security Situation ( EUAA, júní 2021);
Freedom in the World 2023 – Nigeria (Freedom House, 2023);
Freedom in the World 2024 – Nigeria (Freedom House, febrúar 2024);
Freedom in the World 2025 – Nigeria (Freedom House, febrúar 2025);
Health care in Nigeria, Challenges and recommendations (Socialprotection.org, 7. febrúar 2019);
Information on trafficking including situation for returness of previous trafficking and risk og re-trafficking (Refugee Documentation Centre, RDC, Legal Aid Board, 17. júní 2019);
Edo – det nigerianska navet för migration och mannskohandel (1.0) (Migrationsverket, 16. desember 2019);
Medical Country of Origin Information Report: Nigeria (EUAA, apríl 2022);
Nigeria 2021 International Religious Freedom Report (U.S. Department of State, 2. júní 2022);
Nigeria 2023 International Religious Freedom Report – Nigeria (U.S. Department of State, 26. júní 2024)
Nigeria – Country Focus (EUAA, júlí 2024);
Nigeria – Country Focus (EUAA, nóvember 2025);
Nigeria Police Effectiveness (Ireland – Refugee Documentation Centre (RDC), 25. apríl 2019);
Nigeria – Practical Cooperation Meeting 12-13 June 2017 Rome (EUAA, 21. ágúst 2017);
Nigeria: Psykisk helsevern (Landinfo, 23. júní 2017);
Nigeria: Security Situation – Country of Origin Information Report (EUAA, nóvember 2025);
Nigeria – Trafficking and re-trafficking (Ireland – Refugee Documentaion Centre (RDC), 16. júní 2019);
Nigeria: Whether women who head their own household, without male or family support, can obtain housing and employment in Abuja, Lagos, Ibadan and Port Harcourt; government support services available to female-headed households (2017-November 2019) (Immigration and Refugee Board of Canada, 29. nóvember 2019);
Ninth Report on Violence in Nigeria (Nigeria Watch, 2019);
Responses to Information Requests (Immigration and Refugee Board of Canada, 20. nóvember 2019);
Social Institutions and Gender Index 2019 - Nigeria (Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD), 7. desember 2018);
Stjórnarskrá Nígeríu (Constitution of the Federal Republic of Nigeria 1999, https://www.wipo.int/edocs/lexdocs/laws/en/ng/ng014.en.pdf);
The World Factbook – Nigeria (CIA, uppfært 8. júlí 2025);
The State of Nigeria’s Children 2024 (UNICEF, nóvember 2024);
Update: Nigeria passes law to stop discrimination related to HIV (UNAIDS, 11. febrúar 2015, https://www.unaids.org/en/resources/presscentre/featurestories/2015/february/20150211_nigeria_law);
Upplýsingar af vefsíðu samstarfsverkefnis Evrópusambandsins og alþjóðlegu fólksflutningastofnunarinnar (https://www.migrationjointinitiative.org/countries/sahel-and-lake-chad/nigeria, sótt 11. apríl 2025);
Upplýsingar af vefsíðu Acled Data (síðast skoðað 30. júlí 2025);
Upplýsingar af vefsíðu World Health Organization (https://www.afro.who.int/, sótt 18. júlí 2024);
Vest-Afrika: Nettverk (Landinfo, 15. maí 2019);
Violent Extremist in West Africa (Denmark – Immigration Service, COI Division, 28. júní 2020);
World Directory of Minorities and Indigenous Peoples – Nigeria (Minority rights group International, janúar 2018) og
World Report 2025 – Nigeria: Events of 2024 (Human Rights Watch, 17. janúar 2025).

Nígería er sambandslýðveldi með um 237 milljónir íbúa. Nígería var nýlenda Bretlands fram að sjálfstæði þess árið 1960 og sama ár gerðist Nígería aðili að Sameinuðu þjóðunum. Ríkið fullgilti bæði alþjóðasamning um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og alþjóðasamning um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi árið 1993. Þá fullgilti ríkið mannréttindasáttmála Afríku árið 1983 og samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins árið 1991. Ríkið fullgilti sáttmála Sameinuðu þjóðanna gegn spillingu árið 2004, samning Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu árið 2001 og valfrjálsa viðbótarbókun við þann samning árið 2009. Samkvæmt skýrslu utanríkisráðuneytis Bandaríkjanna um trúfrelsi frá árinu 2024 er talið að um helmingur íbúa landsins séu múslimar og hinn helmingurinn kristinn. Þar kemur fram að trúfrelsi sé verndað í stjórnarskrá Nígeríu og einnig sé að finna ákvæði sem banni stjórnvöldum að koma á ríkistrú. Flestir íbúar svæða í Norður-Nígeríu séu múslimar og í Suður-Nígeríu séu kristnir í meirihluta. Bæði kristnir og múslimar hafi greint frá mismunun á grundvelli trúar sinnar á þeim svæðum þar sem þeir séu í minnihluta.

Forseta- og þingkosningar hafi farið fram í Nígeríu í febrúar 2023 og í kjölfarið ríkisstjóra- og fylkisþingskosningar 18. mars sama ár. Forsetaframbjóðandinn Bola Ahmed Tinubu hafi borið nauman sigur úr býtum með 36,61 prósent atkvæða og verið lýstur kjörinn forseti landsins 1. mars 2023. Samkvæmt skýrslu Human Rights watch fyrir árið 2025 einkenndist árið 2024 af auknum efnahagsþrengingum, ógnunum við tjáningarfrelsi og viðvarandi óöryggi í Nígeríu. Efnahagsumbætur sem kynntar hafi verið árið 2023 hafi stuðlað að verðbólgu sem hafi farið upp í 34,19 prósent í júní 2024, þar sem verð á matvælum hafi farið hækkað um 40 prósent og ýtt mörgum dýpra í fátækt. Til að bregðast við gagnrýni hafi nígerísk yfirvöld gripið til kúgunar og handtekið og sótt blaðamenn, einstaklinga sem hafi talað gegn ríkisstjórninni á samfélagsmiðlum og mótmælendur til saka.

Samkvæmt upplýsingum á vefsíðu Alþjóðasambands sakamálalögreglu (e. Interpol) er löggæsla ríkisins aðallega í höndum ríkislögreglu Nígeríu sem talin er samanstanda af rúmlega 370.000 lögregluþjónum. Ríkislögreglan annist löggæslustörf í öllum 36 fylkjum Nígeríu og höfuðborginni Abuja. Hlutverk ríkislögreglunnar sé að vernda einstaklinga og eignir, koma í veg fyrir afbrot, upplýsa og rannsaka glæpi auk þess að sækja afbrotamenn til saka. Samkvæmt skýrslum EUAA frá 2018 eru nokkrar sérhæfðar deildir innan ríkislögreglunnar sem annist sértæk brot. Ríkislögreglan hafi verið gagnrýnd fyrir spillingu og mannréttindabrot af ýmsum rannsakendum og samtökum. Dæmi séu um að lögregluþjónar hafi orðið uppvísir að því að kúga fé af almennum borgurum og sleppa sakborningum gegn mútugreiðslum. Þá sé talið að allt að 80% lögreglumanna einblíni á að veita efnamiklum einstaklingum persónulega þjónustu. Þá sé mikill skortur á lögreglumönnum í ríkinu auk þess sem þjálfun lögreglumanna sé ábótavant og skortur sé á fjármagni frá ríkinu. Í ríkinu séu þó til staðar formlegar kvörtunarleiðir vegna misferlis lögreglu í starfi eða spillingar, t.d. mannréttindanefndin NHRC. Þá skorti skilvirkar leiðir til að eiga við, rannsaka og refsa vegna ofbeldis eða spillingar öryggissveita. Fram kemur í skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins frá 2023 að yfirvöld í Nígeríu hafi tekið skref í átt að því að rannsaka, ákæra og refsa meðlimum lögreglu- og öryggissveita sem ásakaðir hafi verið um brot. Þó hafi refsileysi og spilling verið áframhaldandi vandamál.

Fram kemur í framangreindum gögnum, t.a.m. skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins fyrir árið 2023, að töluverð spilling sé innan dómkerfisins, auk þess sem skortur sé á þjálfun dómara. Þó kemur fram í skýrslu breska innanríkisráðuneytisins frá ágúst 2024 að þrátt fyrir veikleika í stjórnkerfinu hafi yfirvöld almennt getu og vilja til að veita vernd. Komið hafi verið á fót embætti umboðsmanns í Nígeríu árið 2004 (e. The Public Complaints Commission) en um sé að ræða sjálfstæða og óháða stofnun sem taki á móti kvörtunum borgara og tryggi rétt þeirra gagnvart nígerískum stjórnvöldum endurgjaldslaust. Hægt sé að nálgast skrifstofur umboðsmanns í öllum 36 fylkjum Nígeríu. Þá kemur fram að ýmsar eftirlitsnefndir starfi í Nígeríu sem almenningur geti beint kvörtunum sínum til, s.s. mannréttindanefndin (e. The National Human Rights Council (NHRC)) sem hefur það hlutverk að rannsaka meint brot gegn mannréttindum. Þá geti almennir borgarar beint kvörtunum til umboðsmanns í Nígeríu ef þeir eru ósáttir við málsmeðferð stjórnvalda. Jafnframt geti almenningur leitað til nígeríska lögregluráðsins (e. The Nigeria Police Council) og framkvæmdastjórnar lögreglunnar (e. Police Service Commission) sem hafi eftirlit með störfum lögreglunnar. Stofnunin DSVA (e. Domestic and Sexual Violence Agency) fari með rannsókn, eftirlit og stuðning vegna mála er lúta að ofbeldi.

Samkvæmt skýrslu EUAA frá nóvember 2025, má rekja helstu orsakir dauðsfalla og ofbeldis í Nígeríu til glæpastarfsemi. Þar á eftir komi pólitísk átök, trúarleg málefni og umferðaslys. Öryggisástandið sé hvað verst í norðurhluta Nígeríu vegna átaka hryðjuverkahópa, átaka um landsvæði og aðgerða nígerískra stjórnvalda gegn uppreisnarmönnum. Í suðurhluta Nígeríu megi aðallega rekja dauðsföll til glæpa og þjóðernis- og samfélagslegs ágreinings. Á tímabilinu desember 2022 til júní 2023 hafi Sameinuðu þjóðirnar greint frá fækkun hryðjuverkaárása og dauðsfalla sem rekja megi til sameiginlegra aðgerða nígerískra stjórnvalda og Multinational Joint Task Force (MNJTF) gegn Boko Haram, afvopnunar fyrrverandi hermanna og stuðningsmanna Boko Haram og átaka á milli Boko Haram og ISWAP. Heimildir bendi þó til þess að stórfelldar árásir haldi áfram að eiga sér stað og vopnaðar vígasveitir starfi áfram í norðurhluta Nígeríu. Samkvæmt upplýsingum frá Sameinuðu þjóðunum hafi óstöðugleiki aukist á fyrri helmingi ársins 2024 einkum við landamæri Nígeríu og Níger og Benín.

Samkvæmt skýrslu breska innanríkisráðuneytisins frá desember 2021 og skýrslu EUAA frá apríl 2022 er heilbrigðiskerfinu í Nígeríu skipt í fyrsta, annað og þriðja stig og skiptist jafnframt í opinberan og einkageira. Fyrsta stig heilbrigðiskerfisins sé á vegum sveitarfélaga, annað stigið sé á vegum ráðuneyta í hverju og einu fylki og þriðja stigið á vegum alríkisins. Almenn heilbrigðisþjónusta sé almennt illa skipulögð og innviðir hennar veikburða. Aðgengi sé þá ekki gott sökum skorts á heilbrigðisstofnunum og heilbrigðisstarfsfólki víða um Nígeríu. Þá sé lækniskostnaður almennt hár og aðgengi að lyfjum slæmt. Heilbrigðisþjónusta sé fjórfalt aðgengilegri í þéttbýli heldur en í strjálbýli. Samkvæmt skýrslu UNICEF frá árinu 2024 sé grunnheilbrigðisþjónusta í boði á um 34 þúsund heilbrigðisstofnunum í landinu. Auk þess hafi alríkisstjórnin, 36 fylkisstjórar og samstarfsaðilar þeirra nýlega sett af stað átak til þess að bæta þjónustu og heilbrigði nígerísku þjóðarinnar. Þá hafi samstarf verið að öðrum verkefnum og stefnumótun í tengslum við heilbrigðisþjónustu, einkum í tengslum við ungbarnadauða og bólusetningar. Heilbrigðisþjónusta innan einkageirans sé almennt betri og skipulagðari en lækniskostnaður sé að meðaltali hærri en hjá opinbera geiranum. Allt að 60% íbúa Nígeríu hafi ekki haft fullnægjandi aðgang að lyfjum en aðgengi sé þó betra á þéttbýlli svæðum landsins. Þá komi fram að heilbrigðisþjónusta sé töluvert aðgengilegri í suðurhluta landsins en í norðurhluta þess.

Í skýrslu Evrópusambandsins um heilbrigðiskerfið í Nígeríu frá árinu 2022 kemur fram að tiltæka þjónustu vegna HIV sé að finna á heilsugæslustöðvum og á öllum helstu heilsugæslustöðvum í landinu sé hægt að fá ráðgjöf, skimun og meðferð m.a. við sýkingum sem séu algengari hjá þeim sem séu smitaðir af HIV. Um 65% fullorðinna einstaklinga með HIV hafi fengið veirubælandi lyf (e. ART – Antiretroviral therapy) sem dragi úr fjölgun veirunnar, geti dregið úr smithættu, lengt líf og bætt líðan. Flest veirubælandi lyf vegna HIV séu gjaldfrjáls þeim sem séu smitaðir og aðgengileg á flestum opinberum heilbrigðisstofnunum. Hins vegar séu lyfin ekki alltaf gjaldfrjáls í einkareknum apótekum. Samkvæmt lögum frá árinu 2015 sé mismunun í garð HIV smitaðra einstaklinga ólögleg í Nígeríu og vinnuveitendum, einstaklingum og samtökum sé óheimilt að krefjast þess að einstaklingur gangist undir HIV próf sem skilyrði fyrir veitingu starfs eða til að fá aðgang að þjónustu. Samkvæmt upplýsingum á vefsíðu alþjóðaheilbrigðistofnunarinnar World Health Organization hafi 90% af þeim einstaklingum sem greindir hafi verið með HIV í Nígeríu aðgang að meðferð vegna sjúkdómsins. Árið 2018 hafi Nígería, sem þá hafi verið í þriðja sæti á lista yfir ríki með hæsta hlutfall HIV smitaðra en sé nú í öðru sæti, átt í erfiðleikum með að greina og veita meðferð við HIV, m.a. vegna lítillar þekkingar og lélegrar þjónustu. Stjórnvöld í Nígeríu hafi áttað sig á þörf fyrir bætta þjónustu og sett upp áætlun í samvinnu við alþjóðaheilbrigðisstofnunina sem lúti að því að greina einstaklinga með HIV og veita þeim meðferð. Tölfræðiupplýsingar bendi til þess að þeir sem hlotið hafi meðferð við HIV í Nígeríu hafi farið frá 50% árið 2015 í 90% árið 2021. Þjónusta við einstaklinga með HIV hafi verið færð inn í almenna heilbrigðisþjónustu í Nígeríu auk þess sem sólarhringsþjónusta sé á sumum svæðum.

Í framangreindri skýrslu EUAA frá 2022 kemur fram að takmörkuð gögn liggi fyrir um útbreiðslu geðrænna sjúkdóma þar í landi þar sem slíkum gögnum sé ekki reglulega safnað eða skráð á heilbrigðisstofnunum. Um allt landið séu bæði einkareknar og opinberar sérhæfðar stofnanir starfræktar sem meðhöndli geðrænar raskanir. Svæðisbundin og alþjóðleg mannúðarsamtök gegni mikilvægu hlutverki við veitingu geðheilbrigðisþjónustu í Nígeríu. Í skýrslu EUAA frá árinu 2025 kemur fram að í janúar árið 2023 hafi svokölluð geðheilbrigðislög (e. the National Mental Health Act 2021) tekið gildi og komið í stað úreltra laga um geðveiki (e. Lunacy Act) frá árinu 1958. Með nýju lögunum sé einstaklingum með andleg veikindi tryggð ákveðin réttindi, s.s. rétt til að eiga hlut að töku ákvarðana um meðferð veikinda þeirra. Lögin banni mismunun í garð einstaklinga með andleg veikindi á atvinnuvettvangi, við úthlutun húsnæðis og á vettvangi félagslegrar þjónustu. Lögin banni jafnframt notkun hlekkja eða keðja á einstaklinga með andleg veikindi og leitist við að auka aðgengi að meðferð með því að auka við þá þjónustu sem sé í boði innan nærsamfélagsins. Félagsleg stimplun (e. social stigma), ófullnægjandi innviðir og skortur á heilbrigðisstarfsfólki auki skort á aðgengi að geðheilbrigðisþjónustu.

Í skýrslu sérstaks skýrslugjafa Sameinuðu þjóðanna frá 2019 kemur fram að Evrópusambandið og alþjóða fólksflutningsstofnunin (IOM) starfi saman í sérstöku átaksverkefni er lúti að endursendingu fólks til Afríku sunnan Sahara. Fólksflutningsstofnunin í samstarfi við ýmsar innlendar stofnanir, svo sem innflytjendaþjónustu Nígeríu (e. Nigerian Immigration Service), nefnd ríkisins fyrir flóttamenn, innflytjendur og fólk á innri flótta (e. the National Commission for Refugees, Migrants and Internally Displaced Persons), NAPTIP, almannavarnir ríkisins og EDMA (e. Edo State Migration Agency) veiti ýmsa þjónustu vegna móttöku og aðlögunar einstaklinga sem snúi aftur til Nígeríu. Grunnþjónusta sé veitt, m.a. ferðir áfram til heimabæjar eða þorps, símar til frekari samskipta, matur, skammtímahúsnæði, heilbrigðisþjónusta og vernd. Þá sé einstaklingum með sérþarfir jafnframt vísað til heilbrigðisstofnana, sálfræðinga, í ráðgjöf og veitt aðstoð við fjölskyldusameiningu. Í frétt á heimasíðu IOM frá 23. júlí 2025 kemur fram að verkefnið hafi frá árinu 2022 aðstoðað um 21 þúsund Nígeríumenn við að snúa aftur til heimkynna sinna á öruggan hátt.

5.4 Niðurstaða um réttarstöðu flóttamanns samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Líkt og áður segir neitaði kærandi að mæta til sannanlega boðaðra viðtala hjá Útlendingastofnun í tvígang og liggur því ekki fyrir frásögn kæranda af aðstæðum hans í heimaríki eða þeim atvikum er leiddu til flótta hans frá Nígeríu.

Var ákvæði 4. mgr. 28. gr. laga um útlendinga beitt við ákvörðun Útlendingastofnunar í máli kæranda. Í 4. mgr. 28. gr. laganna kemur fram að sinni umsækjandi ekki boði Útlendingastofnunar um að mæta í viðtal sé stofnuninni heimilt að ákvarða í máli hans án frekari aðgerða. Forsenda fyrir beitingu úrræðisins sé að við boðun hafi Útlendingastofnun gert umsækjanda fullnægjandi grein fyrir afleiðingu fjarveru hans eigi hún sér ekki réttmætar ástæður. Þá skuli boða til viðtals með sannanlegum hætti.

Af gögnum málsins er ljóst að Útlendingastofnun boðaði kæranda sannanlega til viðtals í tvígang, fyrst 28. nóvember 2025 vegna viðtals 3. desember 2025 og síðar 16. desember 2025 vegna viðtals 18. desember 2025. Neitaði kærandi að skrifa undir móttöku fyrstu boðunarinnar en staðfesti móttöku síðari boðunarinnar með undirskrift sinni. Liggur fyrir að kærandi neitaði að fara í þær leigubifreiðar sem bókaðar voru til að fara með kæranda til viðtala hans hjá Útlendingastofnun. Viðtalsboðanir kæranda voru skriflegar, ritaðar á ensku og kváðu á um að ef kærandi mæti ekki til sannanlega boðaðs viðtals og hafi ekki réttmæta ástæða fyrir fjarveru sinni verði tekin ákvörðun í máli hans án viðtals. Með vísan til framangreinds voru skilyrði fyrir beitingu ákvæðis 4. mgr. 28. gr. laga um útlendinga uppfyllt af hálfu Útlendingastofnunar og stofnuninni heimilt að ákvarða í máli kæranda án viðtals.

Kærandi hefur greint frá því að vera smitaður af HIV veirunni og af gögnum málsins má ráða að kærandi glími við ótilgreind andleg veikindi. Líkt og að framan greinir bera heimildir með sér að flest veirubælandi lyf vegna HIV séu gjaldfrjáls þeim sem séu smitaðir og aðgengileg á flestum opinberum heilbrigðisstofnunum í Nígeríu. Þá séu jafnframt starfræktar bæði einkareknar og opinberar sérhæfðar stofnanir sem meðhöndli geðrænar raskanir í öllum landshlutum. Sérstök lög hafi verið samþykkt sem banni bæði mismunun í garð einstaklinga sem séu smitaðir af HIV og einstaklinga sem glími við andleg veikindi. Einstaklingar veigri sér við að leita sér hjálpar vegna geðrænna vandamála sökum vanþekkingar og félagslegrar stimplunar. Verður þó ekki ráðið að andlega veikir einstaklingar eða einstaklingar sem séu smitaðir af HIV verði fyrir mismunun eða fordómum sem nái því marki að teljast ofsóknir á þeim grundvelli í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

Með vísan til framangreinds er það niðurstaða kærunefndar að þegar upplýsingar um heimaríki kæranda og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda, telst kærandi ekki hafa sýnt fram á með rökstuddum hætti að hann eigi á hættu að sæta ofsóknum í heimaríki í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga, sbr. 38. gr. sömu laga. Sama gildir þótt litið sé til samsafns athafna. Kærandi uppfyllir því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi, sbr. 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

5.5 Niðurstaða um viðbótarvernd samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Kærandi byggir framangreinda kröfu á því að hann glími við HIV sjúkdóm og hafi áður lýst ófullnægjandi aðgangi að heilbrigðisþjónustu sem hafi haft alvarleg áhrif á líkamlega og andlega heilsu hans.

Með vísan til umfjöllunar undir 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga um aðstæður kæranda er ljóst að þau atriði sem þar koma fram ná ekki því marki að teljast ómannúðleg eða vanvirðandi meðferð í skilningi 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Þá er ekkert í gögnum málsins sem gefur tilefni til að ætla að einstaklingsbundnar aðstæður kæranda leiði til þess að kærandi eigi á hættu að sæta ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu snúi kærandi til baka.

Í ljósi þess að ekki liggja fyrir upplýsingar um hvar kærandi hafi verið búsettur í Nígeríu áður en hann hafi yfirgefið heimaríki verður litið til aðstæðna í Nígeríu almennt og í Benín borg í Edo fylki, en samkvæmt vegabréfi kæranda sé það fæðingarstaður hans. Þau gögn sem kærunefnd hefur kynnt sér benda til þess að ástandið í Nígeríu sé ótryggt á sumum svæðum, þá einkum í norðurhluta landsins. Þótt hryðjuverkahópar starfi í landinu er það engu að síður mat kærunefndar að þau gögn og heimildir sem nefndin hefur yfirfarið við meðferð málsins bendi ekki til þess að aðstæður í Edo fylki, þar sem kærandi er fæddur, séu slíkar að kærandi eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu verði honum gert að snúa aftur til Nígeríu.

Þegar upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda í heimaríki, er það niðurstaða kærunefndar að einstaklingsbundnar aðstæður kæranda séu ekki þannig að þær falli undir ákvæði 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi uppfyllir því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamaður hér á landi, sbr. 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

5.6 Alþjóðleg vernd á grundvelli 40. gr. laga um útlendinga

Þar sem kærandi er ekki flóttamaður samkvæmt 37. gr. laga um útlendinga á kærandi ekki rétt á alþjóðlegri vernd hér á landi, sbr. 40. gr. laga um útlendinga.

6 Dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða

6.1 Lagagrundvöllur

Samkvæmt 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem staddur er hér á landi dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, þrátt fyrir að skilyrði 37. gr. séu ekki uppfyllt, ef útlendingur getur sýnt fram á ríka þörf fyrir vernd, t.d. af heilbrigðisástæðum eða vegna erfiðra félagslegra aðstæðna viðkomandi eða erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki eða í landi sem honum yrði vísað til. Kærunefnd telur, með vísan til orðalags ákvæðisins um „ríka þörf fyrir vernd“ auk lögskýringargagna sem fylgdu greininni, að dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verði ekki veitt nema aðstæður, bæði almennar og sérstakar m.t.t. heilsufars og félagslegra þátta, auk atvika sem þar er vísað til, nái ákveðnu alvarleikastigi þegar málið er virt í heild.

Í athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga kemur fram að ákvæði 1. mgr. 74. gr. vísi m.a. til erfiðra almennra aðstæðna í heimaríki og væri þar oft um að ræða viðvarandi mannréttindabrot í ríkinu og þá aðstöðu að yfirvöld veiti þegnum sínum ekki vernd gegn ofbeldisbrotum eða glæpum. Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga kemur m.a. fram að með erfiðum almennum aðstæðum sé vísað til alvarlegra aðstæðna í heimaríki sem ekki séu staðbundin, svo sem vegna langvarandi stríðsátaka. Þá kemur fram að erfiðar almennar aðstæður taki að jafnaði ekki til neyðar af efnahagslegum rótum eða náttúruhamfara, svo sem fátæktar, hungursneyðar eða húsnæðisskorts. Eigi það m.a. við þegar í heimaríki viðkomandi ríki óðaverðbólga, atvinnuleysi í ríkinu sé mikið eða lágmarkslaun dugi ekki fyrir framfærslu.

Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 með síðari breytingum og athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga kemur fram að með ríkri þörf á vernd af heilbrigðisástæðum sé m.a. miðað við að um skyndilegan og lífshættulegan sjúkdóm sé að ræða og meðferð við honum væri aðgengileg hér á landi en ekki í heimaríki viðkomandi. Í þessu sambandi kemur jafnframt fram að meðferð teljist ekki óaðgengileg þótt greiða þurfi fyrir hana heldur er hér átt við þau tilvik þar sem meðferð sé til í heimaríkinu en viðkomandi eigi ekki rétt á henni. Þá kunna að falla undir 1. mgr. 74. gr. mjög alvarlegir sjúkdómar sem ekki teljast lífshættulegir, svo sem ef sýnt þykir að þeir muni valda alvarlegu óbætanlegu heilsutjóni. Ef um langvarandi sjúkdóm sé að ræða væru ríkari verndarsjónarmið fyrir hendi ef sjúkdómur væri á lokastigi. Jafnframt væri rétt að líta til þess hvort meðferð hafi hafist hér á landi og ekki væri læknisfræðilega forsvaranlegt að rjúfa meðferð, sem og til atriða sem varði félagslegar aðstæður útlendings og horfur hans.

Í 43. gr. a reglugerðar um útlendinga og athugasemdum við frumvarp til laga um útlendinga er jafnframt fjallað um erfiðar félagslegar aðstæður. Þar kemur fram að átt sé við að útlendingur hafi þörf á vernd vegna félagslegra aðstæðna í heimaríki og eru þar nefnd sem dæmi aðstæður kvenna sem hafa sætt kynferðislegu ofbeldi, sem leitt getur til erfiðrar stöðu þeirra í heimaríki, eða aðstæður kvenna sem ekki fella sig við kynhlutverk sem er hefðbundið í heimaríki þeirra og eiga á hættu útskúfun eða ofbeldi við heimkomu. Verndarþörf þjóðfélagshópa að öðru leyti myndi fara eftir aðstæðum í hverju máli.

Samkvæmt 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi sem sótt hefur um alþjóðlega vernd hér á landi og ekki fengið niðurstöðu í máli sínu á stjórnsýslustigi innan 18 mánaða eftir að hann lagði inn umsókn sína dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða að uppfylltum skilyrðum 2. og 3. mgr. ákvæðisins. Ef um barn er að ræða skal miða við 16 mánuði.

6.2 Niðurstaða um 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga

Kærandi byggir á því að hann glími við HIV sjúkdóm og hafi lýst ófullnægjandi aðgangi að nauðsynlegum lyfjum og heilbrigðisþjónustu á Ítalíu sem hafi haft alvarleg áhrif á líkamlega og andlega heilsu hans. Kærandi vísar til þess að þrátt fyrir að Útlendingastofnun hafi metið það svo að heilbrigðisþjónusta, þ. á m. meðferð við HIV, sé aðgengileg í Nígeríu, sé mikilvægt að meta hvort aðstæður kæranda, sem sé HIV smitaður og hafi upplifað félagslega útskúfun og heimilisleysi, séu það erfiðar að hann hafi ríka þörf fyrir vernd hér á landi.

Af þeim gögnum og skýrslum sem kærunefnd hefur farið yfir má ráða að þrátt fyrir það ótrygga ástand sem ríki á ákveðnum landsvæðum í heimaríki kæranda þá teljist svæðið þar sem kærandi er fæddur öruggt svæði. Með vísan til frásagnar kæranda á meðan mál hans sætti meðferð á grundvelli Dyflinnarreglugerðarinnar sé ljóst að hann hafi starfað við smíði húsgagna áður en hann hafi yfirgefið heimaríki. Þrátt fyrir að kærandi glími við andlega erfiðleika og sé smitaður af HIV veirunni benda gögn málsins ekki til þess að heilsufar kæranda sé slíkt að hann sé með öllu ófær um að framfleyta sér í heimaríki. Þótt fallast megi á að kærandi gæti mætt ákveðnu mótlæti vegna samfélagslegra viðhorfa til andlegra veikinda og HIV sýkingar verður þó ekki litið svo á að það nái því alvarleikastigi að teljast erfiðar félagslegar aðstæður. Með vísan til fyrri umfjöllunar um aðstæður kæranda er það niðurstaða kærunefndar að gögn málsins bendi ekki til þess að almennar og félagslegar aðstæður sem bíða kæranda í heimaríki nái því alvarleikastigi sem 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga kveði á um.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun á meðan mál kæranda sætti meðferð á grundvelli Dyflinnarreglugerðarinnar greindi kærandi frá því að vera smitaður af HIV veirunni og ekki hafa fengið nauðsynleg lyf við sjúkdómi sínum á Ítalíu. Honum hafi ekki liðið vel á Ítalíu en eftir að hann hafi komið til Íslands og fengið lyf líði honum betur. Af gögnum málsins má ráða að kærandi glími jafnframt við ótilgreind andleg veikindi. Samkvæmt rannsókn kærunefndar á heilbrigðisaðstæðum í Nígeríu m.t.t. heilsufarsástands kæranda er sú þjónusta og meðferð auk mismunandi tegunda veirubælandi lyfja sem einstaklingar smitaðir af HIV veirunni taka aðgengileg í heimaríki hans.

Af gögnum málsins verður ekki ráðið að kærandi glími við skyndilega, lífshættulega eða mjög alvarlega sjúkdóma sem fyrirséð er að muni valda alvarlegu óbætanlegu heilsutjóni. Að framangreindu virtu verður ekki talið að kærandi þarfnist meðferðar sem sé svo sérhæfð að hann geti einungis hlotið hana hérlendis né að rof á henni yrði til tjóns fyrir hann verði honum gert að snúa aftur til heimaríkis. Hefur kærandi því ekki sýnt fram á að hann hafi þörf á vernd af heilbrigðisástæðum, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Þegar upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda í heimaríki, er það niðurstaða kærunefndar að kærandi hafi ekki sýnt fram á aðstæður sem ná því alvarleikastigi að kærandi hafi ríka þörf á vernd líkt og kveðið er á um í 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Það er því niðurstaða kærunefndar að aðstæður í heimaríki séu ekki með þeim hætti að veita beri kæranda dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

6.3 Niðurstaða um 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga

Kærandi sótti um alþjóðlega vernd hér á landi 31. ágúst 2023 og líkt og að framan greinir lauk þeirri málsmeðferð með úrskurði kærunefndar, dags. 13. júní 2024, nr. 601/2024. Kærunefnd barst endurtekin umsókn kæranda 2. september 2025 og með úrskurði kærunefndar nr. 717/2025, dags. 18. september 2025, var ákvörðun Útlendingastofnunar felld úr gildi og lagt fyrir stofnunina að taka mál kæranda til efnismeðferðar á þeim grundvelli að frestur til þess að flytja kæranda til endursendingarríkis samkvæmt 2. mgr. 29. gr. Dyflinnarreglugerðarinnar væri liðinn. Í 2. málsl. 2. mgr. 35. gr. a segir að endurtekin umsókn teljist ekki framhald fyrri umsóknar í skilningi 2. mgr. 36. gr. og 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Hófst því nýr 18 mánaða málsmeðferðartími 2. september 2025 þegar kærunefnd barst endurtekin umsókn kæranda.

Á ákvæði 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga því ekki við.

7 Bann við endursendingu samkvæmt 42. gr. laga um útlendinga

7.1 Lagagrundvöllur

Samkvæmt 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga er ekki heimilt að senda útlending eða ríkisfangslausan einstakling til svæðis þar sem hann hefur ástæðu til að óttast ofsóknir, sbr. 37. og 38. gr., eða vegna svipaðra aðstæðna og greinir í flóttamannahugtakinu er í yfirvofandi hættu á að láta lífið eða verða fyrir ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð. Samkvæmt 2. mgr. sömu greinar er einnig óheimilt að senda útlending til svæðis þar sem ekki er tryggt að hann verði ekki sendur áfram til slíks svæðis sem greinir í 1. mgr.

7.2 Niðurstaða um bann við endursendingu

Með vísan til umfjöllunar að framan um heimaríki kæranda er það niðurstaða kærunefndar að þær aðstæður sem ákvæðið tekur til eigi ekki við í máli kæranda. Stendur ákvæði 42. gr. laga um útlendinga því ekki í vegi fyrir endursendingu kæranda þangað.

8 Brottvísun og endurkomubann

8.1 Lagagrundvöllur

Í 3. mgr. 43. gr. reglugerðar um útlendinga nr. 540/2017 kemur fram að verði umsækjanda um alþjóðlega vernd ekki veitt dvalarleyfi skuli Útlendingastofnun taka ákvörðun um frávísun eða brottvísun eftir ákvæðum laga um útlendinga og að útlendingur sem sótt hafi um alþjóðlega vernd teljist hafa áform um að dveljast á landinu lengur en 90 daga. Samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga skal vísa útlendingi úr landi sem dvelst ólöglega í landinu eða þegar tekin hefur verið ákvörðun sem bindur enda á heimild útlendings til dvalar í landinu svo framarlega sem ákvæði 102. gr. laganna eigi ekki við. Í 102. gr. laganna er kveðið á um vernd og takmarkanir við ákvörðun um brottvísun. Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. laganna skal brottvísun ekki ákveðin ef hún, með hliðsjón af atvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Sérstaklega skal taka tillit til þess ef um barn eða nánasta aðstandanda barns er að ræða og skal það sem barni er fyrir bestu haft að leiðarljósi við ákvörðun. Við mat á því hvort brottvísun feli í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart kæranda verður að hafa ákvæði 71. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. nr. 33/1944 og 8. gr. mannréttindasáttmála Evrópu um friðhelgi einkalífs og fjölskyldu til hliðsjónar. Þegar útlendingur á hagsmuna að gæta í skilningi 8. gr. sáttmálans verður ákvörðun um brottvísun að vera í samræmi við það sem lög mæla fyrir um og nauðsyn ber til í lýðræðislegu þjóðfélagi, sbr. 2. mgr. 8. gr. sáttmálans.

Samkvæmt 1. mgr. 101. gr. laganna felst í endanlegri ákvörðun um brottvísun skylda útlendings til þess að yfirgefa Schengen-svæðið nema viðkomandi hafi heimild til dvalar í öðru ríki sem er þátttakandi í Schengen-samstarfinu. Með lögum um landamæri nr. 136/2022 voru gerðar breytingar á 98. gr. laga um útlendinga sem leiða til þess að brottvísun og endurkomubann er nú beitt þar sem áður var beitt frávísun en veita skal frest til sjálfviljugrar heimfarar, sbr. 104. gr. laga um útlendinga. Sá sem sætir slíkri ákvörðun getur komist hjá endurkomubanni með því að yfirgefa landið sjálfviljugur innan frestsins, sbr. 3. mgr. 101. gr. laga um útlendinga.

8.2 Niðurstaða um brottvísun og endurkomubann

Eins og að framan greinir hefur umsókn kæranda um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga verið synjað. Hefur kærandi því ekki frekari heimild til dvalar hér á landi. Af framangreindu leiðir að með hinni kærðu ákvörðun var réttilega bundinn endir á heimild kæranda til dvalar hér á landi og ber því samkvæmt 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga að vísa kæranda úr landi nema 102. gr. laganna standi því í vegi. Það athugast að kæra til kærunefndar útlendingamála frestaði réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar.

Ljóst er að kærandi neitaði að mæta til sannanlegra boðaðra viðtala hjá Útlendingastofnun. Af gögnum málsins má ráða að kærandi hefur neitað að sýna samstarfsvilja við íslensk yfirvöld eða veita yfirvöldum aðstoð við úrlausn máls hans. Með vísan til þessa og í ljósi þess að kærandi hefur notið aðstoðar löglærðs talsmanns við meðferð málsins eru ekki gerðar athugasemdir við að kæranda hafi ekki verið leiðbeint um að til skoðunar væri að brottvísa honum frá Íslandi og ákvarða endurkomubann hingað til lands. Lítur kærunefnd m.a. til þess að af gögnum málsins má ráða að kærandi hafi nýverið óskað eftir aðstoð við að snúa aftur til heimaríkis og lýst yfir vilja til að hverfa frá Íslandi og sameinast fjölskyldu sinni í heimaríki.

Með vísan til framangreindrar umfjöllunar verður ekki séð að brottvísun og endurkomubann verði talin ósanngjörn ráðstöfun í garð kæranda eða nánustu aðstandenda hans, sbr. 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga. Þá horfir kærunefnd jafnframt til þess að kærandi getur komist hjá endurkomubanni og afleiðingum þess yfirgefi hann Ísland innan þess frest sem honum er gefinn.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda brottvísað, ákvarðað endurkomubann til tveggja ára, veittur 15 daga frestur til að yfirgefa landið með sjálfviljugri heimför og þannig fá endurkomubannið fellt niður.

Með vísan til 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga teljast 15 dagar hæfilegur frestur í tilviki kæranda til að yfirgefa landið. Endurkomubann kæranda fellur niður yfirgefi kærandi landið sjálfviljugur innan framangreinds frests.

9 Athugasemdir, samantekt og leiðbeiningar

Með vísan til alls þess sem að framan er rakið og forsendna hinnar kærðu ákvörðunar er hún staðfest.

Athygli kæranda er vakin á því að samkvæmt 6. mgr. 104. gr. laga um útlendinga frestar málshöfðun fyrir dómstólum til ógildingar á endanlegri ákvörðun um að útlendingur skuli yfirgefa landið ekki framkvæmd hennar. Að kröfu útlendings getur kærunefnd útlendingamála þó ákveðið að fresta réttaráhrifum endanlegrar ákvörðunar sé talin ástæða til þess. Krafa þess efnis skal gerð ekki síðar en sjö dögum eftir birtingu endanlegrar ákvörðunar. Skal frestun bundin því skilyrði að útlendingur beri málið undir dómstóla innan fimm daga frá birtingu ákvörðunar um frestun réttaráhrifa úrskurðar og óski eftir því að það hljóti flýtimeðferð. Nú er beiðni um flýtimeðferð synjað og skal þá mál höfðað innan sjö daga frá þeirri synjun. Þó getur kærunefnd útlendingamála tekið ákvörðun um að fresta framkvæmd ákvörðunarinnar ef sýnt er fram á að verulega breyttar aðstæður hafi skapast frá því að endanleg ákvörðun var tekin.

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest. Endurkomubann kæranda verður fellt úr gildi fari hann frá Íslandi innan 15 daga.

The decision of the Directorate of Immigration is affirmed. If the appellant leaves Iceland voluntarily within 15 days, the re-entry ban will be revoked.

Þorsteinn Gunnarsson

Vera Dögg Guðmundsdóttir

Kærunefnd útlendingamála

Til baka