Mál nr. 822/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 822/2025

Fimmtudaginn 26. febrúar 2026

A

gegn

Reykjavíkurborg

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 22. desember 2025, kærði B lögmaður, f.h. A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun velferðarsviðs Reykjavíkurborgar, dags. 29. október 2025, um að synja umsókn hennar um aukinn stuðning í formi stuðningsfjölskyldu.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi er með samþykktan stuðning í formi stuðningsfjölskyldu fyrir dóttur sína í einn sólarhring í mánuði. Með umsókn, dags. 18. september 2025, óskaði kærandi eftir aukningu á þeim stuðningi um einn sólarhring. Með bréfi Vesturmiðstöðvar Reykjavíkurborgar, dags. 23. september 2025, var umsókn kæranda synjað og var sú ákvörðun staðfest af áfrýjunarnefnd velferðarráðs 29. október 2025. Kærandi fór fram á rökstuðning fyrir þeirri ákvörðun og var hann veittur með bréfi Reykjavíkurborgar, dags. 20. nóvember 2025.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 22. desember 2025. Með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 6. janúar 2026, var óskað eftir greinargerð Reykjavíkurborgar ásamt gögnum málsins. Greinargerð barst úrskurðarnefndinni 22. janúar 2026 og var hún kynnt kæranda umboðsmanni kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 27. janúar 2026. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar kemur fram að dóttir kæranda sé með samþykktan stuðning í formi stuðningsfjölskyldu í einn sólarhring á mánuði en hafi verið með samþykkta tvo sólarhringja á mánuði allt til 30. september 2025. Kærandi telji ljóst að ekkert hafi breyst frá því að tveir sólarhringar hafi verið samþykktir þar til starfsmenn Austurmiðstöðvar hafi synjað beiðni um áframhaldandi tveggja sólarhringa stuðning. Að mati kæranda sé rökstuðningur Reykjavíkurborgar fyrir synjun afar rýr og mjög skorti á skýringar á því hvað hafi breyst frá því að tveggja sólarhringa stuðningurinn hafi verið samþykktur. Sér í lagi með hliðsjón af því að kærandi, dóttir hennar og stuðningsfjölskyldan séu sammála um að þetta hafi reynst stúlkunni mjög vel. Það hljóti að vera það atriði sem vegi þyngst.

Tekið er fram að kærandi og barnsfaðir hennar hafi þegið ýmsan stuðning. Þau sæki bæði ráðgjöf og sálfræðitíma, auk þess að hafa fengið úrræðið Ylfu og Okkar heimili en líkt og bókað hafi verið hjá félagsþjónustu árið 2023 hafi niðurstaða sérfræðings frá Ylfu verið að ekki þyrfti sérstakan stuðning inn á heimilið heldur stuðning við börnin. Það hafi gefist mjög vel og tvær eldri dætur kæranda fari í Vinasetur og yngsta stúlkan til stuðningsfjölskyldu. Kærandi fái því ekki skilið af hverju minnka eigi stuðninginn við þau fjölskylduna að þessu leyti. Þá hafi kærandi ekki fengið afrit af mati sem vísað sé til.

Auk yngstu stúlkunnar, sem sé fædd X, eigi kærandi tvær aðrar dætur. Önnur sé greind með einhverfurófsröksun og hin með ADHD, einhverfurófsröksun, veikleika á greindarþroska og kvíðaröskun. Kærandi eigi ekkert bakland né stuðningsnet. Þá hafi faðir yngstu stúlkunnar ekki heldur neitt stuðningsnet. Kærandi glími við mikil veikindi. Hún sé með sóragigt, vefjagigt, fjöblöðrueggjastökkaheilkenni og mígreni. Þá glími hún einnig við andleg veikindi, sé með þunglyndi, bipolar og flemturöskun. Faðir kæranda búi erlendis. Móðir kæranda búi á Íslandi en geti lítinn stuðning veitt þar sem bróðir kæranda búi á heimili hennar og sé í mikilli neyslu. Yngsta dóttir kæranda hafi myndað tengsl við stuðningsfjölskyldu sína og hjá henni fái stúlkan að gera hluti sem foreldrar hennar eigi erfitt með að veita sökum sérþarfa eldri systra hennar og skorts á stuðningsneti. Hvorki kærandi né stuðningsfjölskyldan skilji þá ákvörðun að skerða stuðning með þessum hætti og það hafi ekki verið gert í samráði við foreldra eða stuðningsfjölskyldu. Þá hafi ekki verið leitað eftir sjónarmiði barns sem hafi þó aldur og þroska til að lýsa vilja sínum.

Með vísan til þess að stuðningur hafi verið tveir sólarhringar á mánuði hjá stuðningsfjölskyldu, að sá stuðningur hafi reynst afar vel, að kærandi eigi ekkert bakland, eldri systur stúlkunnar séu með greiningar sem valdi því kærandi geti ekki gefið stúlkunni fulla athygli eins og hún myndi helst kjósa, stuðningsfjölskylda sé mikilvægt stuðningsnet fyrir stúlkuna og auki á félagslega þátttöku hennar, ætti að fella úr gildi synjun áfrýjunarnefndar og leggja fyrir Reykjavíkurborg að samþykkja beiðni kæranda um áframhaldandi tveggja sólarhringa dvöl fyrir stúlkuna hjá stuðningsfjölskyldu, út árið 2025 sem og árið 2026. Í því sambandi megi einnig bæta við að það sé mikilvægt að kærandi fái hvíld sem hún fái ekki nema með þessu móti.

III.  Sjónarmið Reykjavíkurborgar

Í greinargerð Reykjavíkurborgar kemur fram að kærandi sé X ára gömul kona, einstæð með þrjár stúlkur á aldrinum X til X ára. Hún búi í félagslegu leiguhúsnæði og þiggi örorkulífeyri sér til framfærslu. Kærandi hafi verið í sambúð með barnsföður yngstu stúlkunnar til desember 2024, þegar þau hafi slitið samvistum. Kærandi glími við margslungin andleg og líkamleg veikindi en hún sé greind með geðhvarfasýki. Kærandi hafi lokið DAM meðferð (díalektísk atferlismeðferð) í október 2024 en það sé gagnreynt meðferðarform fyrir unglinga og fullorðna sem eigi í erfiðleikum með að stjórna tilfinningum sínum, eins og til dæmis depurð og reiði. Kærandi sé í reglulegu eftirliti hjá heimilislækni og sé á bið eftir að komast að hjá geðlækni til þess að ná betur utan um hennar vanda. Þá sé fyrirhugað að sækja aftur um í DAM meðferð fyrir kæranda. Kærandi sé með lítið stuðningsnet í kringum sig. Barnsfaðir hennar búi hjá foreldrum sínum eftir skilnaðinn og hafi ekki tök á að taka allar stúlkurnar til sín á sama tíma. Samskipti kæranda við föður yngstu stúlkunnar hafi verið erfið. Allar stúlkurnar glími við erfiðleika. Yngsta stúlkan, C, sýni kvíða í skólanum en hún verði oft undir heima fyrir þar sem eldri tvær sýni krefjandi hegðun og krefjist mikillar athygli af kæranda. Fjölskyldan hafi um tíma fengið þjónustu frá Okkar Heimur, sem starfi í þágu barna sem eigi foreldra með geðrænan vanda og geðsjúkdóma og veiti fjölskyldum fræðslu og stuðning, en í dag rekist framangreindur stuðningur á við hópastarf og æfingar stúlknanna. Mál allra barnanna hafi á tímabili verið í vinnslu hjá barnavernd Reykjavíkur. Mikill stuðningur hafi verið veittur inn á heimilið, meðal annars viðtal hjá Heimilisfriði, sem sé meðferðar og þekkingarmiðstöð um ofbeldi í nánum samböndum, og stuðningur í formi stuðningsfjölskyldu fyrir allar stúlkurnar.

Markmiðið með að veita stuðning í formi stuðningsfjölskyldu hafi verið að létta á álagi heimilisins og til að veita foreldrunum tíma til að vinna í sambandinu, sem nú sé lokið. Barnavernd Reykjavíkur hafi lokað máli fjölskyldunnar í apríl 2024 en hafi mælt með því að miðstöð myndi samþykkja áframhaldandi stuðning í formi stuðningsfjölskyldu. Uppeldisráðgjöf frá Keðjunni hafi hafist í lok árs 2025 en sú þjónusta sé komin á bið hjá Keðjunni þar sem starfsmaðurinn sem hafi sinnt framangreindri ráðgjöf hafi látið af störfum í janúar 2026. Unnið sé að því að finna nýjan starfsmann til að sinna uppeldisráðgjöf inn á heimilið.

Kærandi hafi sótt um stuðning með umsókn, dags. 11. nóvember 2019. Mál fjölskyldunnar hafi í gegnum tíðina verið í mikilli vinnslu á miðstöð. Í apríl 2023 hafi hafist könnun hjá Barnavernd Reykjavíkur sem hafi í kjölfarið tekið við vinnslu málsins. Eftir að Barnavernd Reykjavíkur hafi lokað máli fjölskyldunnar í apríl 2024 hafi Austurmiðstöð aftur tekið við vinnslu þess. Barnavernd Reykjavíkur hafi samþykkt stuðning í formi stuðningsfjölskyldu og sú samþykkt hafi verið gerð til 30. september 2024. Þann 11. júlí 2024 hafi Austurmiðstöð samþykkt stuðning í formi stuðningsfjölskyldu, samtals tvo sólarhringa á mánuði, í sex mánuði frá 1. október 2024. Þar sem barnið sé ekki fatlað, sbr. 2. gr. laga um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir, hafi verið veitt undanþága frá því skilyrði, sbr. 1. gr. reglna um stuðning við börn og fjölskyldur þeirra, til þess að geta stutt tímabundið við kæranda og barnsföður hennar. Þá hafi mál barnsins ekki lengur verið til vinnslu hjá Barnavernd Reykjavíkur. Austurmiðstöð hafi aftur samþykkt stuðning í formi stuðningsfjölskyldu, samtals tvo sólarhringa á mánuði í sex mánuði, fyrir tímabilið 1. janúar 2025 til 30. júní 2025. Í maí 2025 hafi Austurmiðstöð annars vegar samþykkt áframhaldandi stuðning í formi stuðningsfjölskyldu, samtals tvo sólarhringa á mánuði í þrjá mánuði, þ.e. fyrir tímabilið 1. júlí 2025 til 30. september 2025. Hins vegar hafi Austurmiðstöð samþykkt einn sólarhring á mánuði fyrir tímabilið 1. október 2025 til 31. desember 2025. Tilgangurinn með því að minnka framangreindan stuðning í formi stuðningsfjölskyldu hafi verið sá að setja inn annars konar stuðning, svo sem uppeldisráðgjöf og draga þar með úr stuðningi í kjölfar vinnslu barnaverndar í málinu.

Þann 18. september 2025 hafi kærandi sótt um aukningu á stuðningi í formi stuðningsfjölskyldu úr einum sólarhring í tvo sólarhringa fyrir dóttur sína, C, fyrir tímabilið 1. október 2025 til 31. desember 2025, sbr. e. lið 3. mgr. 3. gr. framangreindra reglna. Framangreindri umsókn hafi verið synjað á Austurmiðstöð með bréfi, dags. 23. september 2025. Með bréfi, dags. 9. október 2025 hafi kærandi skotið framangreindri synjun til áfrýjunarnefndar velferðarráðs sem hafi tekið málið fyrir á fundi sínum þann 29. október 2025 og afgreitt það með eftirfarandi bókun:

„Áfrýjunarnefnd velferðarráðs staðfesti synjun starfsmanna Austurrmiðstöðvar um aukningu á stuðningi í formi stuðningsfjölskyldu úr einum sólarhring í tvo sólarhringa fyrir C fyrir tímabilið 1. október 2025 til 31. desember 2025, skv. 6. gr., sbr. e. lið 3. mgr. 3. gr. reglna Reykjavíkurborgar um stuðning við börn og fjölskyldur þeirra.“

Í kjölfar ákvörðunar áfrýjunarnefndar velferðarráðs hafi kærandi óskað eftir rökstuðningi og umbeðinn rökstuðningur hafi verið sendur kæranda með bréfi þann 20. nóvember 2025. Þann 22. desember 2025 hafi kærandi skotið framangreindri ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs til úrskurðarnefndar velferðarmála.

Reglur Reykjavíkurborgar um stuðning við börn og fjölskyldur þeirra hafi verið samþykktar á fundi velferðarráðs þann 5. febrúar 2020 og á fundi borgarráðs þann 13. febrúar 2020. Í reglunum sé kveðið á um útfærslu á þjónustu sem sveitarfélögum sé skylt að veita, sbr. VII. og VIII. kafla laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, 8. gr. sem og IV. kafla laga nr. 38/2018 um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir og barnaverndarlög nr. 80/2002, sbr. 1. gr. fyrrgreindra reglna.

Í 15. gr. laga nr. 38/2018 um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir komi fram að fjölskyldur fatlaðra barna eigi rétt á stuðningsfjölskyldu eftir því sem þörf krefji. Þá segi í 85. gr. barnaverndarlaga að barnaverndarþjónustur skuli hafa tiltækar stuðningsfjölskyldur. Markmið með stuðningi við börn og fjölskyldur þeirra sé að styðja við foreldra, forsjáraðila og eftir atvikum vistunaraðilum við uppeldi barna eða til að styrkja þá í foreldrahlutverki sínu svo þeir geti búið börnum sínum örugg og þroskavænleg uppeldisskilyrði. Einnig sé stuðningurinn til handa börnum og fjölskyldum þeirra sem þurfi aðstoð vegna fötlunar, skerðinga, langvinnra veikinda og/eða félagslegra aðstæðna. Markmiðið sé að styrkja stuðningsnet fjölskyldunnar svo að hún sé betur í stakk búin til að takast á við uppeldishlutverkið.

Í II. kafla reglna Reykjavíkurborgar um stuðning við börn og fjölskyldur þeirra sé fjallað um umsóknir í mat. Ákvæði 6. gr. reglnanna sé svohljóðandi:

„Mat á stuðningsþörf er gert í samvinnu við umsækjanda og ráðgjafa og tekur mið af þörfum fjölskyldunnar. Mat á stuðningsþörf fer fram á þjónustumiðstöðvum og/eða hjá Barnavernd Reykjavíkur, á heimili umsækjanda eða á öðrum vettvangi umsækjanda. Niðurstaða mats skal koma fram í áætlun máls. Við mat á stuðningsþörf er horft til heildaraðstæðna fjölskyldunnar og skipulags daglegs lífs. Markmiðið er ætíð að styðja fjölskylduna til að leita sem bestu mögulegu lausna hverju sinni.

Við mat á þörf og forgangsröðun skal líta til eftirfarandi atriða þegar metið er hversu brýn þörf er fyrir stuðning:

a. Færni/getu og styrkleika.

b. Félagslegra aðstæðna og félagslegs tengslanets.

c. Samfélagsþátttöku, valdeflingar og virkni.

d. Hvaða afleiðingar töf á veitingu stuðnings hafi fyrir umsækjanda.

e. Annars veitts stuðnings.

Vísað er til matsviðmiða á fylgiskjali 1 með reglum þessum.

Sé niðurstaða mats sú að aðstæður barns og fjölskyldu séu með þeim hætti að ekki sé þörf á stuðningi samkvæmt reglum þessum, samkvæmt matsviðmiðum á fylgiskjali 1 með reglum þessum, ber að synja umsókninni.“

Í e. lið 3. mgr. 3. gr. reglna um stuðning við börn og fjölskyldur þeirra sé fjallað um stuðningsfjölskyldur fyrir börn upp að 18 ára aldri en þar segi:

„Stuðningsfjölskylda fyrir 0-18 ára: Markmið með stuðningsfjölskyldu er að styðja foreldra í foreldrahlutverki sínu, veita þeim hvíld og/eða styrkja stuðningsnet barns eftir því sem við á og auka möguleika barnsins á félagslegri þátttöku. Heimilt er að veita þeim sem orðnir eru 18 ára og búa í foreldrahúsum áframhaldandi stuðningsfjölskyldu á meðan beðið er eftir annars konar stuðningi. Leitast skal við að veita barninu stuðning inni á heimili þess eftir því sem kostur er. Dvöl hjá stuðningsfjölskyldu getur að hámarki verið 15 sólarhringar á mánuði en þó að hámarki sjö sólarhringar þegar mál barns er til vinnslu hjá Barnavernd Reykjavíkur. Dvöl barns í skammtímadvöl og hjá stuðningsfjölskyldu getur samanlagt verið að hámarki 15 sólarhringar á mánuði.“

Stuðningsfjölskyldur samkvæmt reglum um börn og fjölskyldur þeirra séu því veittar á grundvelli laga um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir og barnaverndarlaga.

Í 2. gr. laga um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir sé skilgreining á eftirfarandi hugtökum:

„1. Fötlun: Afleiðing skerðinga og hindrana af ýmsum toga sem verða til í samspili fólks með skerðingar og umhverfis og viðhorfa sem hindra fulla og árangursríka samfélagsþátttöku til jafns við aðra. Skerðingar hlutaðeigandi einstaklings eru langvarandi og hindranirnar til þess fallnar að viðkomandi verði mismunað vegna líkamlegrar, geðrænnar eða vitsmunalegrar skerðingar eða skertrar skynjunar.

2. Fatlað fólk: Fólk með langvarandi líkamlega, geðræna eða vitsmunalega skerðingu eða skerta skynjun sem verður fyrir ýmiss konar hindrunum sem geta komið í veg fyrir fulla og árangursríka samfélagsþátttöku til jafns við aðra ef aðstoðar nýtur ekki við.

3. Stuðningsþarfir: Þarfir einstaklings fyrir þjónustu eða aðstoð í daglegu lífi vegna fötlunar. Stuðningsþarfir eru einstaklingsbundnar en geta einnig tekið mið af þörfum fjölskyldu einstaklingsins. Við mat á stuðningsþörfum er stuðst við samræmdar aðferðir.“

Ljóst sé að aðstæður dóttur kæranda falli ekki að framangreindri skilgreiningu um fötlun þar sem hún sé ekki með fötlun, sbr. 2. gr. laga um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir. Þá sé mál stúlkunnar ekki til vinnslu hjá Barnavernd Reykjavíkur. Mat á stuðningsþörf hafi leitt í ljós að aðstæður barns og fjölskyldu uppfylltu ekki skilyrði reglna Reykjavíkurborgar um stuðning við börn og fjölskyldur. Líkt og fram komi að framan hafi kærandi fengið samþykktan stuðning í formi stuðningsfjölskyldu fyrir dóttur sína, C, samtals einn sólarhring á mánuði fyrir tímabilið 1. október 2025 til 31. desember 2025. Líkt og tekið sé fram að framan hafi það verið tilgangur Barnaverndar Reykjavíkur að veita fjölskyldunni stuðning í formi stuðningsfjölskyldu með það að leiðarljósi að létta á álagi heimilisins og gefa kæranda og barnsföður hennar rými til að vinna í sambandinu. Þau hafi slitið sambúð sinni í desember 2024. Eftir að Austurmiðstöð hafi fengið málið til vinnslu hafi Barnavernd Reykjavíkur mælst til þess að stuðningur í formi stuðningsfjölskyldu yrði framlengdur í einhvern tíma áður en dregið yrði úr þjónustunni. Frá því að Barnavernd Reykjavíkur hafi lokað málinu í apríl 2024 hafi borist þrjár tilkynningar til Barnaverndar Reykjavíkur vegna atvika sem hafi komið upp á heimilinu en síðasta tilkynningin hafi borist sumarið 2025. Vegna framangreinds hafi verið ákveðið að halda áfram að veita umræddan stuðning en jafnframt hafi verið komist að þeirri niðurstöðu að það væri tímabært að draga úr stuðningi í formi stuðningsfjölskyldu í lok árs 2025. Ákvörðun um að draga úr umræddum stuðningi hafi verið tekin eftir að framkvæmt hafi verið heildstætt mat á aðstæðum fjölskyldunnar og skipulags daglegs lífs. Niðurstaðan hafi verið sú að tímabært væri að draga úr stuðningi í kjölfar vinnslu barnaverndar í málinu og setja inn annars konar stuðning, svo sem uppeldisráðgjöf, stuðning frá Okkar heimi og Heimilisfriði.

Líkt og áður hafi komið fram hafi kærandi verið með samþykkta tvo sólarhringa á mánuði til 30. september 2025. Með umsókn, dags. 18. september 2025, hafi kærandi sótt um aukningu á stuðningi í formi stuðningsfjölskyldu úr einum sólarhring í tvo sólarhringa fyrir C fyrir tímabilið 1. október 2025 til 31. desember 2025, sbr. e. lið 3. mgr. 3. gr. framangreindra reglna. Í kjölfar framangreindrar umsóknar hafi verið lagt mat á aðstæður barns og fjölskyldu og niðurstaða matsins sú að ekki væri þörf á aukningu á stuðningi í formi stuðningsfjölskyldu, sbr. 6. gr. reglna Reykjavíkurborgar um stuðning við börn og fjölskyldur þeirra. Talið hafi verið brýnt að uppeldisráðgjöf yrði veitt inn á heimilið sem fyrst og að mikilvægt væri að fjölskyldan myndi nýta sér stuðning frá Okkar heimili og Heimilisfriði. Líkt og áður hafi komið fram sé uppeldisráðgjöf á bið hjá Keðjunni en lagt hafi verið áherslu á, bæði af hálfu Austurmiðstöðvar og Barnverndar Reykjavíkur, að þjónustan hefjist sem fyrst.

Með hliðsjón af öllu framansögðu hafi það verið mat áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjavíkurborgar að staðfesta bæri synjun Austurmiðstöðvar á umsókn kæranda um aukningu á stuðningi í formi stuðningsfjölskyldu úr einum sólarhring í tvo sólarhringa fyrir C, fyrir tímabilið 1. október 2025 til 31. desember 2025, skv. 6. gr., sbr. e. lið 3. gr. reglna Reykjavíkurborgar um stuðning við börn og fjölskyldur þeirra þar sem ekki hafi verið talið að aðstæður í máli kæranda uppfylltu skilyrði framangreindra reglna. Þá hafi verið litið til þess að barn kæranda sé ekki með fötlun, sbr. 2. gr. laga um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir nr. 38/2018 og mál barns sé ekki lengur til vinnslu hjá Barnavernd Reykjavíkur.

Með hliðsjón af öllu því sem að framan greini sé ljóst að ákvörðun áfrýjunarnefndar velferðarráðs Reykjavíkurborgar hafi hvorki brotið gegn fyrrgreindum reglum Reykjavíkurborgar um stuðning við börn og fjölskyldur þeirra, lögum nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga, lögum nr. 38/2018 um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir, barnaverndarlögum nr. 80/2002 eða ákvæðum annarra laga eða reglna.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Reykjavíkurborgar um að synja umsókn kæranda um aukinn stuðning í formi stuðningsfjölskyldu. Nánar tiltekið úr einum sólarhring í mánuði í tvo.

Í sveitarstjórnarlögum nr. 138/2011 er kveðið á um framsal sveitarstjórnar á valdi til fullnaðarafgreiðslu mála. Þar segir í 2. mgr. 40. gr. að ályktanir nefnda sveitarfélaga sem ekki hafi verið falin fullnaðarafgreiðsla máls samkvæmt lögum eða samþykkt um stjórn sveitarfélagsins teljist tillögur til sveitarstjórnar, enda þótt þær séu orðaðar sem ákvarðanir eða samþykktir nefndar. Sveitarstjórnum er hins vegar fengin heimild til að ákveða í samþykktinni að fela fastanefnd eða einstökum starfsmönnum fullnaðarafgreiðslu mála, að tilteknum skilyrðum uppfylltum, meðal annars að lög eða eðli máls mæli ekki sérstaklega gegn því, sbr. 1. og 2. mgr. 42. gr. laganna. Af því leiðir að starfsmönnum sveitarfélags er ekki heimilt að taka stjórnvaldsákvarðanir í málum einstaklinga á sviði félagsþjónustu nema frá því sé gengið í samþykkt um stjórn sveitarfélagsins.

Um stjórn og stjórnsýslu Reykjavíkurborgar gildir samþykkt nr. 1020/2019, um stjórn Reykjavíkurborgar og fundarsköp borgarstjórnar, með síðari breytingum. Þar kemur fram að í því skyni að stuðla að hagræðingu, skilvirkni og hraðari málsmeðferð geti borgarstjórn ákveðið með viðauka við samþykktina að fela nefnd, ráði eða stjórn á vegum Reykjavíkurborgar fullnaðarafgreiðslu mála sem ekki varða verulega fjárhag borgarsjóðs nema lög eða eðli máls mæli sérstaklega gegn því, sbr. 1. mgr. 59. gr. samþykktarinnar. Á sama hátt og með sömu skilyrðum er borgarstjórn heimilt að fela öðrum aðilum innan stjórnsýslu Reykjavíkurborgar fullnaðarafgreiðslu mála, sbr. 2. mgr. greinarinnar. Þegar borgarstjórn neytir heimildar samkvæmt 1. og 2. mgr. skal jafnframt kveðið á um það hvernig fara skuli með endurupptöku mála sem hljóta afgreiðslu samkvæmt þessum ákvæðum, sbr. 4. mgr. 59. gr.

Reykjavíkurborg hefur sett samþykkt fyrir velferðarráð og var hún samþykkt í borgarstjórn 18. júní 2019. Ráðið fer meðal annars með verkefni laga nr. 38/2018 um þjónustu við fatlað fólk með langvarandi stuðningsþarfir, sbr. 3. gr. samþykktarinnar. Velferðarsvið Reykjavíkurborgar fer síðan með framkvæmd félagsþjónustu á grundvelli þeirra laga, sbr. 1. mgr. 4. gr. sömu samþykktar. Þá leysa starfsmenn velferðarsviðs og þjónustumiðstöðva úr málum einstaklinga á verksviði velferðarráðs á grundvelli þeirra reglna sem gilda á velferðarsviði Reykjavíkurborgar á hverjum tíma, sbr. 2. mgr. 4. gr. Ákvörðunum starfsmanna verður þó ætíð skotið til áfrýjunarnefndar velferðarmála til endanlegrar afgreiðslu, sbr. 3. mgr. greinarinnar. Í samræmi við það segir í 13. gr. samþykktarinnar, undir yfirskriftinni „fullnaðarafgreiðslur“, að ákvörðunum starfsmanna velferðarsviðs og þjónustumiðstöðva í einstaklingsmálum, sbr. 4. gr., sé unnt að skjóta til áfrýjunarnefndar velferðarráðs til endanlegrar ákvörðunar.

Í núgildandi samþykkt fyrir áfrýjunarnefnd velferðarráðs Reykjavíkurborgar er meðal annars kveðið á um verksvið hennar. Þar segir í 1. mgr. 2. gr. að áfrýjunarnefnd velferðarráðs endurskoði umsóknir umsækjenda um þjónustu samkvæmt reglum velferðarsviðs sem synjað hafi verið, að öllu leyti eða að hluta, hjá miðstöðvum Reykjavíkurborgar. Nefndin geti veitt undanþágu frá þeim reglum sem gildi um þjónustuna ef nefndin meti það svo að sérstakar málefnalegar ástæður liggi fyrir. Þá segir í 5. mgr. 8. gr. samþykktarinnar að niðurstaða nefndarinnar sé bindandi stjórnvaldsákvörðun og velferðarsviði Reykjavíkurborgar beri að framfylgja ákvörðunum nefndarinnar.

Um rétt til stuðningsfjölskyldu fyrir fjölskyldur fatlaðra barna er fjallað í 15. gr. laga nr. 38/2018 og reglum Reykjavíkurborgar um stuðning við börn og fjölskyldur þeirra sem samþykktar voru á fundi velferðarráðs þann 5. febrúar 2020 og á fundi borgarráðs þann 13. febrúar 2020. Í reglunum er kveðið á um útfærslu á þjónustu sem sveitarfélögum er skylt að veita, meðal annars á grundvelli laga IV. kafla laga nr. 38/2018 sem fjallar um þjónustu við fötluð börn og fjölskyldur þeirra. Samkvæmt 17. gr. taka starfsmenn velferðarsviðs ákvarðanir samkvæmt reglunum í umboði velferðarráðs Reykjavíkurborgar. Upplýsa skal umsækjanda um rétt hans til að fara fram á að áfrýjunarnefndin fjalli um umsóknina en slík beiðni skal berast innan fjögurra vikna frá því að umsækjanda barst vitneskja um ákvörðun, sbr. 2. mgr. 18. gr. reglnanna. Þá er áfrýjunarnefnd velferðarráðs heimilt að veita undanþágu frá reglunum ef sérstakar málefnalegar ástæður liggja fyrir og umsækjandi fer fram á það með sérstakri beiðni til nefndarinnar innan fjögurra vikna frá því honum barst vitneskja um ákvörðun, sbr. 19. gr. reglnanna. Hægt er að kæra ákvörðun áfrýjunarnefndarinnar til úrskurðarnefndar velferðarmála, sbr. 20. gr. reglnanna, sbr. 35. gr. laga nr. 38/2018.

Í áliti umboðsmanns Alþingis frá 9. júlí 2025, í máli nr. 12250/2023, var það meðal annars niðurstaða hans að aðferð Reykjavíkurborgar við að framselja vald til ákvörðunartöku í tengslum við félagsþjónustu borgarinnar væru ekki í samræmi við lög. Í álitinu segir meðal annars svo:

„Um heimildir velferðarráðs Reykjavíkurborgar, áfrýjunarnefndar ráðsins og velferðarsviðs til fullnaðarafgreiðslu mála er hvorki mælt í samþykkt um stjórn borgarinnar nr. 1020/2019 né viðaukum við hana líkt og lög nr. 40/1991, sveitarstjórnarlög og samþykktin sjálf gera ráð fyrir, sbr. það sem áður hefur verið rakið. Þvert á móti liggur ekki annað fyrir en að framsal valds til töku ákvarðana í félagsþjónustu sveitarfélagsins hafi verið útfært í þeirri samþykkt sem borgarstjórn hefur sett sér fyrir velferðarráð, reglum um þá félagsþjónustu sem borgin veitir, þar á meðal framangreindum reglum um stoð- og stuðningsþjónustu við fatlað fólk, og reglum sem settar hafa verið um áfrýjunarnefnd velferðarráðs. Enn fremur liggur fyrir að hvorki samþykktin fyrir velferðarráð né reglur borgarinnar um stoð- og stuðningsþjónustu hlutu þá málsmeðferð sem sveitarstjórnarlög gera ráð fyrir hvað snertir samþykktir um stjórn sveitarfélaga. Þá hefur samþykkt um velferðarráð ekki verið birt í Stjórnartíðindum. Því verður að leggja til grundvallar að sú aðferð Reykjavíkurborgar við að framselja vald til ákvörðunartöku um stuðningsþjónustu, sem hér hefur verið lýst, sé ekki í samræmi við lög. Líkt og áður greinir hefur raunar komið fram af hálfu sveitarfélagsins að nauðsynlegt sé að gera úrbætur á umgjörð valdframsals til starfsmanna til afgreiðslu mála í félagsþjónustu þess. Því verður jafnframt að leggja til grundvallar að hvorki starfsmaður velferðarsviðs né áfrýjunarnefnd velferðarráðs hafi verið bær til þess að taka ákvörðun í máli A.“

Í ljósi þess sem að framan er rakið um fyrirkomulag valdframsals til fullnaðarafgreiðslu mála á grundvelli laga nr. 38/2018 er það mat úrskurðarnefndar velferðarmála að hin kærða ákvörðun hafi ekki verið tekin af þar til bærum aðila hjá Reykjavíkurborg. Þar sem réttra formreglna var ekki gætt við töku ákvörðunarinnar er ljóst að málsmeðferð var að því leyti ábótavant. Það er meginregla í stjórnsýslurétti að valdþurrð leiði til ógildingar stjórnvaldsákvörðunar og því telur úrskurðarnefndin rétt að fella úr gildi hina kærðu ákvörðun og vísa málinu til nýrrar meðferðar sveitarfélagsins.

 

 

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun velferðarsviðs Reykjavíkurborgar, dags. 29. október 2025, um að synja umsókn A, um aukinn stuðning í formi stuðningsfjölskyldu, er felld úr gildi og málinu vísað til nýrrar meðferðar.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir