Úrskurður nr. 108/2026

Hinn 26. febrúar 2026 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 108/2026

í stjórnsýslumáli nr. KNU25100103

 

Kæra [...]

I.          Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 20. október 2025 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Albaníu (hér eftir kærandi), ákvörðun Lögreglustjórans á Suðurnesjum, dags. 16. október 2025, um um frávísun frá Íslandi.

Kærandi krefst þess að hin kærða ákvörðun um frávísun verði felld úr gildi.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017, reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins 2016/399 um för yfir landamæri (Schengen-landamærareglurnar), stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

II.         Málsatvik og málsmeðferð

Með ákvörðun Lögreglustjórans á Suðurnesjum, dags. 16. október 2025, var kæranda vísað frá landinu á grundvelli c- og d-liða 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Í athugasemdum við ákvörðun um frávísun kemur fram að kærandi hafi hvorki getað sýnt fram á tilgang dvalar né nægt fjármagn til að dvelja á Íslandi og fara úr landi.

Samkvæmt samantekt lögreglu, dags. 17. október 2025, hafi lögreglan verið í almennu eftirliti þegar hún bar sig á tal við kæranda sem hafi komið með flugi frá Kaupmannahöfn. Kærandi hafi framvísað vegabréfi frá Albaníu og kvaðst vera kominn til Íslands til að heimsækja nafngreindan vin sinn. Kærandi kvaðst aldrei hafa komið til Íslands áður. Kærandi kvaðst ætla að vera á Íslandi í fimm daga og hafi sýnt flugbókun í farsíma frá Íslandi til Búdapest 21. október 2025. Kærandi kvaðst hafa kynnst vini sínum fyrir sex árum á veitingastað í Albaníu þar sem hann hafi starfað sem kokkur. Kærandi kvað vin sinn vera 32 ára og að hann ætti ekki myndir af þeim saman vegna persónulegra ástæðna sem hann hafi ekki viljað fara út í. Kærandi kvaðst vera með bókaða gistingu á tilteknu farfuglaheimili. Kærandi kvaðst ekki vita hvar vinur sinn byggi en að það væri í Reykjavík. Vinur kæranda hafi heimsótt hann í Albaníu fyrir nokkrum mánuðum síðan. Kærandi hafi ætlað að skoða sundlaug með snjó í kring á Íslandi en hafi ekki vitað nafnið á þessum stað. Kærandi hafi framvísað 300 evrum og 3.500 LEK. Þá hafi hann ekki getað sýnt bankareikning sinn þar sem hann hefði ekki aðgang að honum í farsímanum. Kærandi hafi framvísað boðsbréfi frá vini sínum þar sem m.a. hafi komið fram að hann væri að bjóða kæranda til Íslands 16. til 21. október 2025. Þegar lögreglan hafi haft samband við vin kæranda greindi vinurinn frá því að þeir þekktust í gegnum annan sameiginlegan vin. Greindi vinur kæranda frá því að þeir hafi ætlað að skoða Sky Lagoon ásamt Gullfoss og Geysi. Þá hafi komið í ljós að vinur kæranda væri 25 ára. Í kerfum lögreglu kom fram að kærandi hafi áður komið hingað til lands 13. mars 2025 þar sem hann hafi verið tekinn til skoðunar. Kærandi hafi þá tjáð lögreglu að hann hygðist vera á Íslandi í fimm daga sem ferðamaður og hafi framvísað flugbókun til Mílanó 18. mars 2025. Samkvæmt kerfum lögreglu hafi kærandi dvalið á Íslandi í 71 dag í þeirri ferð eða frá 13. mars til 22. maí 2025. Þar sem kærandi gat ekki gefið skýr svör varðandi tilgang dvalar, gaf rangar upplýsingar um fyrri ferð hans til Íslands og gat ekki sýnt fram á nægt fjármagn var tekin ákvörðun um að frávísa kæranda á grundvelli c- og d-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Kærandi hafi farið með flugi til Kaupmannahafnar 17. október 2025.

Kærandi kærði ákvörðun Lögreglustjórans á Suðurnesjum til kærunefndar útlendingamála 20. október 2025 ásamt fylgigögnum. Vegna ákvörðunar um frávísun var kæranda skipaður talsmaður samkvæmt 3. mgr. 13. gr. laga um útlendinga með bréfi Útlendingastofnunar, dags. 21. október 2025. Greinargerð kæranda ásamt frekari gögnum barst 27. október 2025, einkum bankareikningsyfirlit.

III.       Málsástæður og rök kæranda

Í greinargerð kæranda kemur fram að hann hafi komið hingað til lands sem ferðamaður með flugi frá Kaupmannahöfn. Lögregla hafi haft afskipti af kæranda og hann framvísað ferðayfirliti vegna flugs úr landi, ferðaáætlun, staðfestingu á bókun gistingar og staðfestingu á heimsókn frá vini kæranda. Vinur kæranda hafi ætlað að koma honum á óvart með ýmsum uppákomum og ferðalögum s.s. óvæntri sumarbústaðarferð sem staðfest hafi verið í símtali við vin kæranda.

Kærandi vísar til greinargerðar með frumvarpi því sem varð að lögum um útlendinga um ákvæði c- og d-liða 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Þá vísar kærandi til 1. mgr. 49. gr. laga um útlendinga en hann telji sig hafa haft tilskilið leyfi til dvalar hér á landi þegar honum var frávísað. Kærandi byggir á því að afskipti lögreglu af kæranda og hin kærða ákvörðun um frávísun hafi verið ólögmæt þar sem hana hafi skort lagastoð. Kærandi hafi komið hingað til lands með flugi frá Kaupmannahöfn en bæði Ísland og Danmörk séu aðilar að Schengen-samstarfinu og því hafi kæranda verið heimilt að ferðast yfir innri landamæri Schengen-svæðisins, sbr. skilgreiningu í 4. tölul. 3. gr. laga um landamæri og 3. gr. reglugerðar um för yfir landamæri. Kærandi vísar til þess að ein af grunnstoðum Schengen-samstarfsins sé sú meginregla að persónueftirlit á innri landamærum sé afnumið. Samkvæmt 12. gr. laga um landamæri og 27. gr. reglugerðar um för yfir landamæri sé einstaklingum óháð ríkisfangi heimilt að fara yfir innri landamæri án þess að landamæraeftirlit fari fram. Einstaklingur sem ferðist á milli Schengen-ríkja eigi því réttmætar væntingar til þess að vera ekki stöðvaður í reglubundnu landamæraeftirliti við komuna. Þrátt fyrir að afnám landamæraeftirlits hafi ekki áhrif á almennar lögregluheimildir, sbr. 28. gr. framangreindrar reglugerðar, verði að gera skýran greinarmun á landamæraeftirliti annars vegar og lögreglueftirliti hins vegar. Kærandi telji að afskipti lögreglu af honum hafi falið í sér landamæraeftirlit en ekki lögreglueftirlit. Kærandi hafi verið stöðvaður við komu frá öðru Schengen-ríki og krafinn svara og gagna um tilgang dvalar og fjárhag eingöngu í þeim tilgangi að meta hvort hann uppfyllti skilyrði fyrir komu til landsins, sbr. c- og d-lið 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Kærandi vísar til lögmætisreglu stjórnsýsluréttar og telur að lögreglu sé óheimilt að stunda kerfisbundið landamæraeftirlit á innri landamærum nema því aðeins að slíkt eftirlit hafi verið tekið upp með formlegri ákvörðun ráðherra, samkvæmt 13. gr. laga um landamæri, sem hafi ekki verið tilfellið og því hafi afskiptin ekki átt sér lagastoð. Þar sem upphafleg afskipti lögreglu af kæranda hafi verið ólögmæt hafi öll málsmeðferðin sem fylgt hafi í kjölfarið og hin kærða ákvörðun um frávísun verið byggð á ólögmætum grunni og því beri að fella ákvörðunina úr gildi.

Verði ekki fallist á framangreint byggir kærandi á því að hin kærða ákvörðun sé ólögmæt vegna verulegra annmarka á málsmeðferð þar sem hún sé efnislega röng. Frávísun sé íþyngjandi stjórnvaldsákvörðun sem geri ríkar kröfur til rannsóknar máls af hálfu stjórnvalda, sbr. rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga. Kærandi vísar til þess skamma tíma sem málsmeðferð hans hafi tekið frá því að hann lenti hér á landi en það gefi til kynna að fullnægjandi rannsókn hafi ekki farið fram. Kærandi vísar jafnframt til 7. og 11. gr. stjórnsýslulaga. Kærandi hafi haft meiri fjárráð umræddan dag en honum hafi ekki verið gefinn kostur á sýna fram á fjárhag sinn, þar sem lögregla hafi hvorki leiðbeint honum um nauðsyn þess né farið fram á að hann framvísaði viðeigandi gögnum. Kærandi vísar til þess að hann hafi lagt fram ferðaáætlun, staðfestingu á bókaðri gistingu og boðsbréf frá vini. Framangreind gögn uppfylli þær kröfur sem gerðar séu í 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri. Kærandi telji ákvörðun lögreglu brjóta gegn réttmætisreglu stjórnsýsluréttar. Þar sem ákvörðun byggi á röngu mati á gögnum, skorti hana lagastoð og standist ekki kröfur lögmætisreglunnar. Kærandi telur jafnframt að rökstuðningur ákvörðunarinnar hafi verið ófullnægjandi og í andstöðu við 22. gr. stjórnsýslulaga, en kærandi geti ekki skilið á hvaða forsendum ákvörðunin byggi og hafi ekki haft kost á að vefengja hana. Þá gerir kærandi athugasemd við hinn skamma málsmeðferðartíma og telur að andmælaréttur sinn hafi verið virtur að vettugi. Kærandi hafi ekki haft færi á að leiðrétta misskilning eða leggja fram frekari gögn. Þá telji kærandi ákvörðunina brjóta gegn 12. gr. stjórnsýslulaga um meðalhóf. Í ljósi þess að kærandi hafi haft í fórum sínum sannanir fyrir nægilegum fjármunum og hafi lagt fram fullnægjandi gögn um tilgang dvalar hafi frávísun ekki verið nauðsynleg til að ná lögmætu markmiði.

IV.      Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Samkvæmt 1. mgr. 49. gr. laga um útlendinga er útlendingi, sem ekki þarf vegabréfsáritun til landgöngu, heimilt að dveljast hér á landi í 90 daga frá komu til landsins. Dvöl í öðru ríki sem tekur þátt í Schengen-samstarfinu telst jafngilda dvöl hér á landi. Kærandi er ríkisborgari Albaníu og þarf því ekki vegabréfsáritun til landgöngu hér á landi, enda sé hann handhafi vegabréfs með lífkennum.

Ákvörðun Lögreglustjórans á Suðurnesjum um frávísun kæranda, dags. 16. október 2025, byggir á c- og d-lið 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga, sbr. reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017.

Í 106. gr. laga um útlendinga er kveðið á um frávísun við komu til landsins. Samkvæmt ákvæðinu er m.a. heimilt að vísa útlendingi frá landi við komu til landsins eða allt að sjö sólarhringum frá komu þegar hann hefur ekki tilskilið leyfi til dvalar eða vinnu eða getur ekki leitt líkur að þeim tilgangi sem gefinn er upp fyrir dvölinni, sbr. c-lið ákvæðisins. Í greinargerð með frumvarpi því sem varð að gildandi lögum um útlendinga segir m.a. að ákvæði c-liðar mæli fyrir um að heimilt sé að vísa útlendingi frá landi ef hann geti ekki leitt líkur að þeim tilgangi sem gefinn sé upp fyrir dvölinni. Sé ákvæðið efnislega samhljóða c-lið 1. mgr. 5. gr. reglugerðar (EB) nr. 562/2006 um för fólks yfir landamæri (Schengen landamærareglurnar). Þá er í greinargerðinni vísað til 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri nr. 866/2017. Samkvæmt 5. mgr. 106. gr. laga um útlendinga er heimilt að vísa útlendingi frá landi eftir reglum 1. mgr. þótt sjö sólarhringa fresturinn sé liðinn. Þó verður meðferð máls að hefjast innan níu mánaða frá komu hans til landsins. Samkvæmt 1. mgr. 106. gr. a laga um útlendinga tekur lögreglustjóri ákvörðun um frávísun við komu til landsins samkvæmt 1. mgr. 106. gr. laganna. Útlendingastofnun tekur ákvörðun um frávísun eftir komu til landsins og aðrar ákvarðanir samkvæmt XII. kafla laganna.

Með reglugerð nr. 866/2017 um för yfir landamæri voru innleidd ákvæði reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) nr. 2016/399 um setningu sambandsreglna um för fólks yfir landamæri (e. Schengen Borders Code) og tók reglugerðin við af áðurnefndri reglugerð nr. 562/2006. Í 5. gr. reglugerðar nr. 866/2017 er mælt fyrir um skilyrði fyrir komu útlendinga til landsins sem hvorki eru EES- né EFTA borgarar. Kemur þar fram að útlendingur sem hvorki er EES- né EFTA-borgari, sem hyggst dvelja á Schengen-svæðinu, þ.m.t. Íslandi, í allt að 90 daga á 180 daga tímabili verði, auk þeirra skilyrða sem koma fram í 106. gr. laga um útlendinga, að uppfylla þau skilyrði sem fram koma í a tile-liðum ákvæðisins. Eru skilyrðin eftirfarandi: Að framvísa gildum, lögmætum og ófölsuðum ferðaskilríkjum eða öðru kennivottorði sem heimilar honum för yfir landamæri, sbr. viðauka 3. Ferðaskilríki skal vera gefið út á sl. 10 árum til þess að það teljist gilt og gildistími ferðaskilríkis vera í a.m.k. þrjá mánuði umfram brottfarardag, sbr. a-lið. Hafa gilda vegabréfsáritun sé hann ekki undanþeginn áritunarskyldu, nema hann hafi gilt dvalarleyfi eða gilda vegabréfsáritun til langs tíma, sbr. viðeigandi viðauka í reglugerð um vegabréfsáritanir, sbr. b-lið. Má ekki vera skráður í Schengen-upplýsingakerfið í þeim tilgangi að meina honum komu til landsins, sbr. c-lið. Má ekki vera talinn ógna þjóðaröryggi, allsherjarreglu, almannaheilsu eða alþjóðasamskiptum ríkisins eða annars Schengen-ríkis, sbr. d-lið. Loks þarf viðkomandi að geta fært rök fyrir tilgangi og skilyrðum fyrirhugaðrar dvalar, og hafa nægt fé sér til framfærslu, á meðan dvöl stendur og vegna ferðar til upprunalands eða gegnumferðar til þriðja lands, eða vera í aðstöðu til að útvega sér slíkt fé á lögmætan hátt, sbr. e-lið.

Til sönnunar á að framangreindum skilyrðum 5. gr. reglugerðarinnar fyrir komu sé fullnægt sé landamæraverði m.a. heimilt að krefja útlending samkvæmt 1. mgr. um eftirfarandi gögn vegna ferðalaga af persónulegum ástæðum: Gögn sem sýna fram á tryggt húsnæði, t.d. boðsbréf frá gestgjafa eða önnur gögn sem sýna fram á hvar viðkomandi hyggst búa, gögn sem staðfesta ferðaáætlun, staðfesting bókunar á skipulagðri ferð eða önnur gögn sem varpa ljósi á fyrirhugaða ferðaáætlun og gögn varðandi heimferð, s.s. farmiða.

Í samantekt lögreglu kemur fram að ákvörðun hafi verið tekin um að frávísa kæranda á grundvelli c- liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga þar sem hann hafi ekki geta gefið skýr svör varðandi tilgang dvalar og gefið rangar upplýsingar um fyrri ferð hans til Íslands. Kærandi kvaðst aldrei hafa komið til Íslands áður. Kærandi hafi greint frá nafngreindum vini sem hann ætti hér á landi, en þeir hafi kynnst á veitingastað í Albaníu þar sem hann hafi starfað sem kokkur. Kærandi kvaðst ekki eiga myndir af sér og vini sínum saman vegna persónulegra ástæðna. Kærandi hafi ekki haft vitneskju um hvar vinur sinn hafi búið og ekki vitað réttan aldur vinar síns. Þá hafi kærandi greint frá að ætla skoða sundlaug með snjó í kring hér á landi en ekki vitað nafnið á þessum stað. Í kerfum lögreglu kom fram að kærandi hafi áður komið hingað til lands 13. mars 2025 þar sem hann hafi verið tekinn í skoðun. Kærandi hafi þá tjáð lögreglu að hann hafi ætlað sér að vera á Íslandi í fimm daga sem ferðamaður og hafi framvísað flugbókun til Mílanó 18. mars 2025. Samkvæmt kerfum lögreglu hafi kærandi dvalið á Íslandi í 71 dag í þeirri ferð eða frá 13. mars til 22. maí 2025.

Við mat á því hvort ferðaáætlun teljist trúverðug og veiti fullnægjandi grundvöll fyrir tilgangi dvalar þarf að taka mið af öðrum atvikum máls. Almennt verður þó að gera þá kröfu að útlendingur hafi ákveðna grunn þekkingu á þeirri ferðaáætlun sem hann byggir ferð sína á. Þær skýringar kæranda að nafngreindur vinur hans hér á landi hafi ætlað að koma honum á óvart breyta ekki þeirri kröfu og verða ekki taldar trúverðugar. Fyrri dvöl kæranda hér á landi dregur enn fremur úr trúverðugleika hans um skort á vitneskju um Ísland og mögulega afþreyingu, auk þess sem kærandi greindi lögreglu ranglega frá því að hafa ekki dvalið áður hér á landi og hefur sögu um ólögmæta dvöl.  Að framangreindu virtu er framburður kæranda óáreiðanlegur. Hefur kærandi því ekki fært rök fyrir tilgangi sem hann gaf upp fyrir dvölinni, sbr. 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri. Voru skilyrði til frávísunar á grundvelli c-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga því uppfyllt.

Í ljósi framangreindrar niðurstöðu eru ekki forsendur til að kanna hvort þeir fjármunir sem kærandi hafði meðferðis við komuna til landsins uppfylltu skilyrði um frávísun hans á grundvelli d-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga, einkum með vísan til skorts á ferðaáætlun.

Kærandi telur að afskipti lögreglu af honum á Keflavíkurflugvelli hafi falið í sér landamæraeftirlit en ekki hefðbundið löggæslueftirlit. Vísar kærandi einkum til þeirrar meginreglu Schengen-samstarfsins að einstaklingum sé heimilt að ferðast á milli Schengen-ríkja án þess að sæta hefðbundnu landamæraeftirliti.

Í samantekt lögreglu kemur fram að kærandi hafi verið stöðvaður við almennt löggæslueftirlit auk þess sem gögn málsins bera ekki með sér að sérstakt landamæraeftirlit hafi verið viðhaft. Þá hefur ekki verið tekin ákvörðun af ráðherra að virkja landamæraeftirlit á innri landamærum Schengen-ríkjanna. Verður málsástæðu kæranda hvað þetta varðar hafnað.

Kærandi vísar til þess að málsmeðferð og ákvörðun lögreglunnar hafi m.a. brotið gegn 7., 10. og 12. gr. stjórnsýslulaga auk annarra óskráðra meginreglna stjórnsýsluréttarins.

Að virtum atvikum málsins er ekki ástæða til þess að gera athugasemd við framangreind atriði í málsmeðferð lögreglu í máli kæranda.

Hin kærða ákvörðun fjallar um réttindi og skyldur kæranda í skilningi 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga. Í ákvörðuninni kemur fram að kæranda væri vísað frá landinu á þeim lagagrundvelli sem hér hefur verið fjallað um að framan. Að öðru leyti kom ekki fram í ákvörðuninni hvaða atvik er vörðuðu kæranda hefðu leitt til þeirrar niðurstöðu eða þau meginsjónarmið sem voru ráðandi við töku ákvörðunarinnar að undanskildum þeim athugasemdum sem koma fram í ákvörðuninni um að kærandi hafi ekki getað sýnt fram á tilgang dvalar auk þess sem hann gat ekki sýnt fram á nægileg fjárráð til að dvelja á Íslandi. Verður því að líta svo á að hinni kærðu ákvörðun hafi ekki fylgt rökstuðningur í skilningi 22. gr. stjórnsýslulaga. Bar því að leiðbeina kæranda um þá heimild sína samkvæmt 21. gr. stjórnsýslulaga að fá slíkan rökstuðning eftir á. Í hinni kærðu ákvörðun var ekki fyrir að finna slíkar leiðbeiningar. Að þessu leyti var hin kærða ákvörðun ekki í samræmi við 2. mgr. 20. gr. stjórnsýslulaga. Eins og atvikum málsins háttar er annmarkinn þó ekki slíkur að valdi ógildingu ákvörðunarinnar og hefur ekki áhrif á niðurstöðu málsins.

Samantekt

Að öllu framangreindu virtu er ákvörðun Lögreglustjórans á Suðurnesjum um að frávísa kæranda á grundvelli c- og d-liða 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga, staðfest.

 

Úrskurðarorð:

 

Ákvörðun Lögreglustjórans á Suðurnesjum er staðfest.

The decision of the Police Commissioner of Suðurnes District is affirmed.

 

 

 

Þorsteinn Gunnarsson                               Vera Dögg Guðmundsdóttir