Úrskurður nr. 112/2026

Hinn 26. febrúar 2026 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 112/2026

í stjórnsýslumáli nr. KNU25100136

 

Kæra [...]

I.             Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 31. október 2025 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Albaníu (hér eftir kærandi) ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 14. maí 2025, um brottvísun og endurkomubann til Íslands í tvö ár á grundvelli 2. mgr. 98. gr., sbr. 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Kærandi krefst þess að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017, ásamt síðari breytingum, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

II.            Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi er ríkisborgari Albaníu og er handhafi dvalarleyfis á Ítalíu með gildistíma til 10. júní 2026. Hinn 10. maí 2025 var kærandi handtekinn af lögreglu grunaður um sölu fíkniefna. Í kjölfar handtöku kæranda var dvöl hans könnuð og kom þá í ljós að hann hefði komið til Íslands 8. febrúar 2025 og því dvalið hér á landi í 92 daga. Í ljósi þess var honum birt tilkynning um hugsanlega brottvísun 11. maí 2025. Í samræmi við 12. gr. laga um útlendinga og 13. gr. stjórnsýslulaga var kæranda veittur frestur til að leggja fram andmæli. Kærandi lagði ekki fram andmæli. Með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 14. maí 2025, var kæranda brottvísað og ákveðið endurkomubann til Íslands og Schengen-svæðisins í tvö ár, sbr. 2. mgr. 98. gr. og 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Ákvörðunin var birt fyrir kæranda 22. október 2025. Með ákvörðuninni var skorað á kæranda að yfirgefa landið innan sjö daga til þess ríkis sem hann hefur löglega heimild til dvalar, sbr. 3. mgr. 98. gr. laga um útlendinga.

Kærandi kærði ákvörðunina og lagði fram fylgigögn til kærunefndar útlendingamála 31. október 2025. Hinn 4. nóvember 2025 barst greinargerð kæranda ásamt frekari gögnum. Kærandi fór frá Íslandi til Ítalíu 23. október 2025.

III.       Málsástæður og rök kæranda

Í greinargerð kæranda eru málsatvik rakin í samræmi við framangreinda yfirferð. Kærandi vísar til 3. mgr. 98. gr. laga um útlendinga. Um sé að ræða sérákvæði sem gildi sérstaklega um útlendinga í stöðu kæranda, þ.e. þá sem hafi dvalarleyfi í öðru Schengen-ríki en dvelji ólöglega hér á landi. Ákvæðið leggi fortakslausa skyldu á stjórnvöld að skora fyrst á viðkomandi að fara til þess ríkis þar sem hann hafi dvalarheimild. Aðeins ef þeirri áskorun sé sinnt án tafar eða ef brottvísun sé talin nauðsynleg af ástæðum er varði allsherjarreglu eða öryggi ríkisins, komi brottvísun til greina. Í hinni kærðu ákvörðun hafi ekki verið byggt á því að brottvísun væri nauðsynleg vegna allsherjarreglu eða öryggis ríkisins. Útlendingastofnun hafi því verið skylt að beita vægara úrræðinu og veita kæranda fyrst áskorun um að fara af landi brott. Með því að grípa þegar í stað til brottvísunar hafi stofnunin virt að vettugi lögbundna skyldu sína. Þessi málsmeðferðarregla sé innleiðing á 6. gr. brottvísunartilskipunar Evrópuþingsins og ráðsins nr. 2008/115/EB sem leggi áherslu á að veita handhafa dvalarleyfa á Schengen-svæðinu færi á sjálfviljugri heimför. Kærandi telji Útlendingastofnun brjóta í bága við íslensk lög og grundvallarhugmyndir sem liggi að baki samevrópskri löggjöf á þessu sviði. Þá hafi stofnunin brotið gegn lögmætisreglunni og meðalhófsreglu 12. gr. stjórnsýslulaga. Lögmætt markmið stjórnvalda í þessu máli hafi verið að binda enda á ólöglega dvöl kæranda hér á landi. Að mati kæranda hafi slíkt vægara úrræði ekki aðeins verið tiltækt heldur lögboðið samkvæmt 3. mgr. 98. gr. laga um útlendinga. Brottvísun og endurkomubann sé íþyngjandi fyrir kæranda. Þá fylgi slíkri ákvörðun skráning í Schengen-upplýsingakerfið, sbr. 19. gr. laga um Schengen-upplýsingakerfið á Íslandi nr. 51/2021, en slík skráning hafi neikvæði áhrif á möguleika kæranda til að ferðast og dvelja innan Schengen-svæðisins til langs tíma. Kærandi vísar til 24. gr. sömu laga en þar komi fram að taka skuli sérstakt tillit til skráningar um brottvísun við afgreiðslu umsóknar um dvalarleyfi eða langtímavegabréfsáritunar ríkisborgara þriðja ríkis. Þá geti skráning gert för yfir landamæri erfiðari þar sem útlendingur sem sé skráður í kerfið eigi á hættu að verða vísað frá á grundvelli 6. gr. reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) 2106/399.

Að mati kæranda brjóti ákvörðun Útlendingastofnunar einnig í bága við óskráðu meginreglurnar um réttmætar væntingar og réttaröryggi. Kærandi vísar til þess að orðalag 3. mgr. 98. gr. laga um útlendinga sé afdráttarlaust og veki réttmætar væntingar hjá einstaklingi í hans stöðu. Kærandi vísar til jafnræðisreglu 11. gr. stjórnsýslaga og 65. gr. stjórnarskrárinnar. Með því að veita kæranda ekki þá málsmeðferð sem lög áskilji hafi Útlendingastofnun beitt hann ólögmætri mismunun. Kærandi telji að hin kærða ákvörðun feli jafnframt í sér brot gegn 2. mgr. 66. gr. stjórnarskrárinnar. Þegar löggjafinn setji fortakslausar málsmeðferðarreglur líkt og í 3. mgr. 98. gr. laga um útlendinga, til að tryggja meðalhóf og réttaröryggi, sé framkvæmdarvaldinu óheimilt að víkja frá þeim. Kærandi telji að Útlendingastofnun hafi farið út fyrir lögbundið valdsvið sitt.

IV.       Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Samkvæmt 1. mgr. 49. gr. laga um útlendinga er útlendingi, sem ekki þarf vegabréfsáritun til landgöngu, heimilt að dveljast hér á landi í 90 daga frá komu til landsins. Dvöl í öðru ríki sem tekur þátt í Schengen-samstarfinu telst jafngilda dvöl hér á landi. Þá segir í 1. mgr. 50. gr. laganna að útlendingur sem hyggist dvelja hér á landi lengur en honum sé heimilt samkvæmt 49. gr. þurfi að hafa dvalarleyfi.

Í 8. gr. reglugerðar um útlendinga, með síðari breytingum, er nánar fjallað um dvöl án dvalarleyfis. Þar segir í 1. mgr. að útlendingur sem þurfi vegabréfsáritun til landgöngu megi ekki dveljast hér á landi lengur en áritunin segir til um nema sérstakt leyfi komi til. Öðrum útlendingum sé óheimilt án sérstaks leyfis að dveljast hér lengur en 90 daga frá komu til landsins. Dvöl í öðru ríki sem tekur þátt í Schengen-samstarfinu teljist jafngilda dvöl hér á landi. Samanlögð dvöl á Schengen-svæðinu megi ekki fara yfir 90 daga á 180 daga tímabili. Þá segir í 2. mgr. 8. gr. að dvalartími útlendings sem sé undanþeginn áritunarskyldu reiknist frá þeim degi er hann kom inn á Schengen-svæðið. Ef útlendingur hefur dvalarleyfi í öðru ríki sem tekur þátt í Schengen-samstarfinu reiknast dvalartíminn frá þeim degi er hann fór yfir innri landamæri Schengen-svæðisins. Samkvæmt 13. gr. reglugerðar um för yfir landamæri nr. 866/2017 skal miða við dagsetningu er fram kemur á komustimpli í ferðaskilríkjum við mat á lengd dvalar útlendings, sem hvorki er EES- eða EFTA-borgari, á Schengen-svæðinu. Nú hafa ferðaskilríki hans ekki að geyma komustimpil og skal þá miðað við að handhafi þeirra hafi ekki gætt skilyrða um lengd dvalar og er heimilt að vísa honum brott í samræmi við ákvæði laga um útlendinga og reglugerðar um útlendinga. Ákvæði 1. mgr. gildir þó ekki ef útlendingur leggur fram gögn sem með trúverðugum hætti sýna fram á að hann hafi virt skilyrði um lengd dvalar.

Í 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga kemur fram að svo framarlega sem 102. gr. eigi ekki við skuli vísa útlendingi úr landi sem dvelst ólöglega í landinu eða þegar tekin hefur verið ákvörðun sem bindur enda á heimild útlendings til dvalar í landinu.

Meðal gagna málsins er afrit af albönsku vegabréfi kæranda, nr. BF9876376, útgefnu 4. júlí 2019, með gildistíma til 3. júlí 2029. Kærandi er ríkisborgari Albaníu og er því undanþeginn áritunarskyldu en hann er jafnframt með dvalarleyfi á Ítalíu með gildistíma til 10. júní 2026. Ber kærandi ábyrgð á lögmæti eigin dvalar hér á landi. Samkvæmt upplýsingum úr kerfum lögreglu kom kærandi til Íslands frá Ítalíu 8. febrúar 2025. Hafði kærandi því dvalið hér á landi í 92 daga þegar hann var handtekinn 10. maí 2025.

Með vísan til framangreinds er skilyrðum 2. mgr. 98. gr. laga um útlendinga um brottvísun vegna ólögmætrar dvalar fullnægt í málinu, svo framarlega sem 102. gr. eigi ekki við. Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. skal brottvísun ekki ákveða ef hún, með hliðsjón af málsatvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Ekkert í gögnum málsins eða málatilbúnaði kæranda bendir til þess að 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga standi í vegi fyrir brottvísun kæranda.

Með lögum um landamæri nr. 136/2022 voru gerðar breytingar á 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Í ákvæðinu kemur fram að endurkomubann skuli að jafnaði ekki vara lengur en fimm ár og eigi skemur en tvö ár. Þó geti endurkomubann varað lengur en fimm ár þegar útlendingur telst ógn við öryggi ríkisins, almannaöryggi eða allsherjarreglu. Við ákvörðun um lengd endurkomubanns skuli litið til einstaklingsbundinna aðstæðna hverju sinni. Í hinni kærðu ákvörðun var kæranda gert að sæta endurkomubanni til tveggja ára. Að virtum málsatvikum og úrskurðaframkvæmd kærunefndar er ákvörðun Útlendingastofnunar staðfest.

Samkvæmt 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga skal að jafnaði veita útlendingi frest í 7-30 daga til að yfirgefa landið sjálfviljugur. Í hinni kærðu ákvörðun var kæranda veittur 7 daga frestur til að yfirgefa landið. Ákvörðun Útlendingastofnunar var birt kæranda 22. október 2025 og fór kærandi af landinu til Ítalíu degi síðar. Verður því kæranda ekki gert að sæta endurkomubanni á Schengen-svæðinu.

Í greinargerð kæranda er vísað til þess að orðalag 3. mgr. 98. gr. laga um útlendinga sé afdráttarlaust og veki réttmætar væntingar hjá einstaklingi í hans stöðu að hann fái fyrst áskorun og raunverulegt tækifæri til að yfirgefa landið sjálfviljugur áður en gripið sé til brottvísunar.

Líkt og að framan greinir var í ákvörðun Útlendingastofnunar skorað á kæranda á yfirgefa landið innan 7 daga til þess ríkis þar sem hann hafi löglega heimild til dvalar, sbr. 3. mgr. 98. gr. laga um útlendinga. Ákvörðun um brottvísun og endurkomubann tæki gildi yfirgæfi hann ekki landið innan 7 daga. Með því að veita kæranda færi á að fara sjálfviljugur úr landi var skorað á hann að fara í samræmi við ákvæðið og er málsástæðu hans um að slík málsmeðferð sé andstæð orðalagi 3. mgr. 98. gr. laga um útlendinga hafnað. Ljóst er að kærandi varð við áskorun stjórnvalda um að fara úr landi, fór af landi innan frestsins sjálfviljugur og sætir af þeim sökum ekki endurkomubanni á Schengen-svæðinu.

Samantekt

Ákvörðun Útlendingastofnunar um brottvísun kæranda er staðfest.

 

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest.

 

The decision of the Directorate of Immigration is affirmed.

 

 

 

Þorsteinn Gunnarsson                                  Vera Dögg Guðmundsdóttir