Mál nr. 747/2025-Úrskurður

 

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 747/2025

Miðvikudaginn 4. mars 2026

A

gegn

Sjúkratryggingum Íslands

 

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Rakel Þorsteinsdóttir lögfræðingur, Unnþór Jónsson lögfræðingur og Kristinn Tómasson læknir.

Með kæru, dags. 18. nóvember 2025, kærði B, f.h. A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Sjúkratrygginga Íslands frá 29. ágúst 2025 að synja kæranda um bætur úr sjúklingatryggingu.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um bætur úr sjúklingatryggingu vegna missis framfæranda með umsókn sem barst Sjúkratryggingum Íslands 27. október 2021 vegna afleiðinga meðferðar sem eiginmaður kæranda, C, hlaut á Landspítala á tímabilinu 4. maí 2019 til 6. október 2020. Sjúkratryggingar Íslands synjuðu umsókn kæranda með ákvörðun, dags. 29. ágúst 2025, á þeim grundvelli að þrátt fyrir að meðferð á Landspítala hafi ekki verið hagað með fullnægjandi hætti, sbr. 1. tölul. 2. gr. þágildandi laga nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu, hafi hún ekki leitt til tjóns samkvæmt 2. mgr. 5. gr. laganna.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 18. nóvember 2025. Með bréfi, dags. 20. nóvember 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Sjúkratrygginga Íslands ásamt gögnum málsins. Greinargerð Sjúkratrygginga Íslands barst með bréfi, dags. 3. desember 2025. Með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 4. desember 2025, var greinargerð Sjúkratrygginga Íslands send umboðsmanni kæranda til kynningar. Athugasemdir bárust frá umboðsmanni kæranda með bréfi, dags. 19. desember 2025, og voru þær sendar Sjúkratryggingum til kynningar með bréfi, dags. 7. janúar 2026. Engar athugasemdir bárust.

 

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru kemur fram að kærð sé ákvörðun Sjúkratrygginga íslands vegna höfnunar á umsókn hennar um bætur úr sjúklingatryggingu vegna andláts eiginmanns hennar. Kærandi reki kröfu sína til mistaka er hafi orðið hjá starfsfólki Landspítala við greiningu og úrlestur fjölda myndgreiningarannsókna sem teknar hafi verið af eiginmanni hennar, rangri greiningu á einkennum hans, ófullnægjandi meðferðar og umönnunar þegar hann hafi legið inni á Landspítala og mistök við verkjastillingu hans aðfararnótt 6. október 2020.

Þann 27. október 2021 hafi kærandi lagt fram umsókn um bætur til Sjúkratrygginga Íslands á grundvelli laga nr. 111/2000 um sjúklingatryggingar. Aðdragandi málsins sé sá að í febrúar 2017 hafi eiginmaður kæranda greinst með ósæðargúl sem hafi valdið stækkun á ósæð. Í kjölfarið hafi hann farið í þrjár hjarta- og æðaaðgerðir, fyrstu tvær í D en þá síðustu á Íslandi.

Síðasta aðgerðin hafi verið framkvæmd þann 16. október 2019 á hjarta- og lungnaskurðdeild Landspítalans. Á því tímabili sem eiginmaður kæranda hafi glímt við veikindi sín hafi hann farið í fjölda myndgreiningarrannsókna þar sem oft á tíðum hafi verið lýst að „þykkildi“, „þéttingar“ og annað „grunsamlegt“ væri sjáanlegt en slík ummæli komi fram í niðurstöðum myndrannsókna að minnsta kosti frá 30. september 2019. Kærandi telji ljóst að mistök hafi orðið við greiningu og úrlestur rannsóknanna, sem teknar hafi verið af eiginmanni hennar á tímabilinu 30. september 2019 og fram að greiningu í september 2020. Mistökin hafi falið í sér að starfsfólki Landspítala hafi yfirsést þau krabbameinsmeinvörp sem til staðar hafi verið við rannsóknirnar og hefði mátt lesa úr myndunum. Þá liggi jafnframt fyrir að útbreidd meinvörp hafi verið til staðar ári áður en andlát hans hafi borið að. Það heilbrigðisstarfsfólk sem hafi sinnt umönnun kæranda hafi því séð umrædd þykkildi og þéttingar í beinum og lungum hans, allt að ári áður en hann hafi verið greindur með krabbameinið, án þess þó að kanna það nánar. Til viðbótar þeim mistökum sem hafi orðið við greiningu myndrannsóknanna, sé ljóst að starfsfólki Landspítala hafi jafnframt yfirsést önnur krabbameinseinkenni sem eiginmaður kæranda hafi sýnt af sér, þ.e. þrálátur hósti, hósta upp blóði, lystarleysi, slappleiki, ristill í andliti og höfði, þrálátar blóðnasir, ekkert þol, miklir verkir í baki, þyngdartap, hann hafi ekki getað hreyft sig og verið rúmfastur síðustu mánuðina.

Til viðbótar framangreindu sé ljóst að eiginmaður kæranda hafi ekki hlotið fullnægjandi umönnun á Landspítala á tímabilinu 7. september 2020 fram til andláts hans þann 6. október 2020. Fyrir liggi fyrir að hann hafi misst um 16 kg, eða um það bil 15% af líkamsþyngd sinni, á þeim tíma og 10 kg á um það bil 14 dögum eftir að hann hafi verið lagður inn.

Þeir vankantar sem hafi verið á meðferð eiginmanns kæranda, auk þeirra mistaka sem hafi átt sér stað við greiningu á veikindum hans, hafi verið þess valdandi að hann hafi verið of veikburða til þess að þiggja tilskilda meðferð við krabbameini sínu. Þá hafi hann t.a.m. verið of veikburða til að þola þá geisla- og lyfjameðferð sem hann hafi nauðsynlega þurft á að halda þegar að hann hafi loks verið réttilega greindur.

Þó svo að kærandi telji að tjón eiginmanns hennar megi fyrst og fremst rekja til dráttar á greiningu og ófullnægjandi meðferðar á meðan hann hafi legið inni á Landspítala, verði ekki fram hjá því litið að einnig hafi verið gerð mistök við verkjastillingu hans aðfaranótt 6. október 2020. Dóttir kæranda og eiginmanns hennar hafði ítrekað gert hjúkrunarfræðingi viðvart um að lyfjadæla sem sett hafi verið upp til verkjastillingar væri tóm þá nótt, en hjúkrunarfræðingurinn hafi ekki séð þörf á því að bregðast við umræddum athugasemdum. Það hafi ekki verið fyrr en að vakt hjúkrunarfræðingsins hafi verið að klárast sem að hjúkrunarfræðingurinn hafi gert sér grein fyrir því að dælan hafi sannarlega verið tóm og ákveðið þá að skipta um verkjadælu. Samtímis hafi hjúkrunarfræðingurinn ákveðið að sprauta 3 mg af ketogan og 2,5 mg af midazolam í vinstri handlegg eiginmanns kæranda. Hjartastopp, hægsláttur og öndunarstopp sé aukaverkun beggja lyfja og það hafi farið svo að hann hafi látist einungis 1,5 klukkustund eftir að hann hafi fengið sprauturnar. Kærandi telji því ekki útilokað að sinnuleysi við að kanna verkjastillingu eiginmanns hennar hafi einnig verið þáttur í ótímabæru andláti hans.

Í umsókn kæranda um bætur samkvæmt lögum um sjúklingatryggingu, dags. 27. október 2021, séu mistök Landspítala við greiningu og úrlestur myndgreiningarrannsókna, yfirsjón starfsmanna Landspítala á krabbameinseinkennum, ófullnægjandi umönnun og þau mistök sem hafi orðið við verkjastillingu eiginmanns hennar, rakin ítarlega og sé vísað til umsóknarinnar til frekari skýringar.

Kærandi telji að framangreind atburðarrás hafi valdið ótímabæru andláti eiginmanns hennar.

Með ákvörðun Sjúkratrygginga íslands, dags. 29. ágúst 2025, hafi umsókn kæranda um bætur úr sjúklingatryggingu verið hafnað með vísan til þess að þrátt fyrir að meðferð á Landspítala hafi ekki farið fram með fullnægjandi hætti þá hafi hún ekki verið orsakavaldur tjónsins.

Líkt og áður greini hafi eiginmaður kæranda farið í fjölda myndgreiningarrannsókna vegna eftirlits með grunnsjúkdómi hans á tímabilinu 14. maí 2019 til 9. september 2020, áður en það hafi vaknað grunur um illkynja sjúkdóm. Hann hafi til að mynda farið í myndatöku á hryggnum þann 20. júlí 2020 því honum hafi verið svo illt í bakinu, en rannsóknin hafi verið framkvæmd að beiðni E taugaskurðlæknis. Niðurstaðan hafi verið sú að það væru þrengingar á hryggnum sem væru að klemma taugina. Það hafi hins vegar aldrei verið athugað hver orsökin hafi verið. Fram komi í sjúkraskrá að deildarlæknir á röntgen hafi ekki séð neitt brátt í MRI og í niðurstöðu úr MRI hafi komið fram að ekki sæist brjósklos en hins vegar hafi sést talsvert slit. Þá hafi eiginmaður kæranda jafnframt farið í myndatöku þann 7. september 2020 þar sem tekið hafi verið fram að hann væri ekki rifbeinsbrotinn en hann hafi verið það samt sem áður, sbr. tilvitnun í sjúkraskrá: „Ekki sáust rifbrot á rtg. pulm en liklega um að ræða rifbrot eða costohondrit sbr. staðbundin eymsli við þreifingu“. Í sjúkraskrá frá 7. september 2020 komi fram að röngtenmynd hafi ekki sýnt brot né „plerural“ vökva en að myndin hafi ekki verið tekin uppistandandi. Álit læknisins hafi verið að eiginmaður kæranda væri með „akút“ áverkaorsakað rifbrot sem hafi valdið miklum verkjum og færniskerðingu. Þann 14. september 2020 hafi læknar hins vegar fundið þrjú meinvörp í lungum sem hafi verið talin vera uppspretta af öðrum meinum. 

Í niðurstöðu Sjúkratrygginga íslands hafi verið lögð áhersla á tölvusneiðmyndrannsókn sem framkvæmd hafi verið 4. maí 2020, en rannsóknin hafi lotið að allri ósæð eiginmanns kæranda til þess að fylgja eftir ígræði. Af framkvæmdinni hafi verið ljóst að stækkun hafi verið á breytingu í berkju til aftari hluta efra blaðs vinstra lunga. Þá hafi einnig verið komin þykknun á aðlægum hluta miðmætis sem hafi bent til þess að breytingin hefði vaxið inn í aðlæga mjúkparta miðmætis. Þar sem breytingin hafi virst vaxin inn í miðmæti hafi verið um óreglulega mjúkpartabreytingu með ójafnri upphleðslu að ræða. Þá hafi þetta virst vera hluti af fyrirferð en ekki útilokað að um eitlameinvörp væri að ræða. Auk þess hafi eitlar í lungnarót vinstra megin verið heldur meira áberandi. Þessi breyting hafi valdið massaáhrifum og þrengt að slagæðum til efra blaðs vinstra lunga. Að mati Sjúkratrygginga Íslands hefði þetta útlit, miðað við myndrannsóknina þann 4. maí 2020, átt að vekja grun um illkynja sjúkdóm og hefði á þeim tímapunkti átt að grípa inn í, framkvæma frekari rannsóknir og setja í gagn viðeigandi uppvinnslu. Þar sem að slíkt hafi ekki verið gert hafi krabbameinið ekki greinst fyrr en um rúmum fjórum mánuðum síðar, við segulómskoðun af lendhrygg, þann 14. september 2020.

Sjúkratryggingar Íslands byggi höfnun sína á greiðslu bóta úr sjúklingatryggingu á þeim grunni að þrátt fyrir að umrædd rannsókn hefði átt að vekja grun um illkynja sjúkdóm séu ekki meiri líkur en minni á að rúmlega fjögurra mánaða skemmri greiningartími krabbameinsins hefði haft í för með sér betri horfur til framtíðar. M.ö.o. þá telji Sjúkratryggingar Íslands að ef krabbameinið hefði greinst fyrr hefði það ekki haft áhrif á framgang sjúkdómsins og lokaniðurstöður.

Þá sé einkum tekið fram í ákvörðun Sjúkratrygginga Íslands að meðferð Landspítala á eiginmanni kæranda hefði verið hagað eins vel og unnt hafi verið og í samræmi við þekkingu og reynslu á viðkomandi sviði. Hann hafi dvalið á Landspítala frá og með 7. september 2020 og fram að andláti og komi fram í sjúkragögnum að hann hafi enga löngun haft í mat, verið lystarlaus og jafnframt ekki viljað finna lykt af mat.

Að endingu sé tekið fram í ákvörðuninni að rétt hafi verið staðið að verkjalyfjagjöf hjá eiginmanni kæranda í legunni og að andlát hans hafi stafað af grunnsjúkdómi, þ.e. veikindum hans, en ekki af þeim verkjalyfjum sem hann hafi fengið í aðdraganda andlátsins. Þar sem eiginmaður kæranda hafi verið mikið verkjaður í legu hafi verið reynt að ná utan um verki hans með lyfjadælu, enda hafi ástand hans verið svo slæmt að ekki hafi verið hægt að tryggja lyfjameðferð með töflugjöf. Greint sé frá því að þegar að notast sé við lyfjadælu þurfi ávallt að gera ráð fyrir auka skömmtum af verkjalyfjum. Stærð slíkra skammta sé reiknuð út frá heildarsólarhringsskammti og að þeir skammtar hafi verið gefnir hafi verið í samræmi við umrætt viðmið.

Í niðurlagi forsendukafla ákvörðunar Sjúkratrygginga Íslands sé jafnframt tekið fram að ekki sé orsakasamband milli heilsutjóns eiginmanns kæranda og þeirrar meðferðar sem hann hafi gengist undir. Af þeim sökum sé Sjúkratryggingum Íslands ekki heimilt að verða við umsókn undirritaðrar um bætur úr sjúklingatryggingunni, þar sem að meðferðin hafi ekki leitt til tjónsins, þ.e. andláts hans, en slíkt sé áskilið samkvæmt lögunum. Þá hafi tjónsfjárhæð ekki uppfyllt lágmarksfjárhæð samkvæmt 2. mgr. 5. gr. þágildandi laga um sjúklingatryggingar.

Kærandi og Sjúkratryggingar Íslands séu sammála um að mistök hafi átt sér stað í greiningarferlinu og að mögulegt hefði verið að grípa fyrr inn í og framkvæma frekari rannsóknir og setja í gang viðeigandi uppvinnslu. Hins vegar greini aðilum á um þær afleiðingar sem umræddir vankantar á greiningarferlinu, sem sannarlega liggi fyrir, hafi haft á ótímabært andlát eiginmanns kæranda. Auk þess greini aðila á um það tímamark sem starfsmenn Landspítala hefðu mátt gera sér grein fyrir illkynja sjúkdómi hans, en Sjúkratryggingar íslands haldi því fram að umrætt tímamark hafi verið þann 4. maí 2020. Slíkt haldi þó ekki vatni enda hafi verið ljóst allt að rúmu ári áður en hann hafi látist að þykkildi og þéttingar hafi sést á myndrannsóknum. Þá liggi einkum fyrir að útbreidd meinvörp hafi verið til staðar allt að ári áður en andlát hans hafi borið að. Fyrir liggur að krabbamein hans hafi verið hormónajákvætt en slíkt krabbamein taki vel í líftæknilyfjameðferð og sé læknanlegt. Hins vegar hafi ættingjum verið tilkynnt á fundi 1. október 2020 að ekki væri hægt að setja hann í lyfjameðferð því hann væri svo illa á sig kominn. Af hálfu kæranda sé því þannig hafnað að mistök á greiningarferlinu hafi hvorki haft áhrif á framgang sjúkdómsins né útkomuna. Það sé rökrétt að ætla að ef áðurgreind mistök hafi ekki átt sér stað og hann hefði fengið viðeigandi meðferðir fyrr hefði það haft í för með sér aðra útkomu.

Þá sé því einnig haldið fram af hálfu Sjúkratrygginga Íslands að meðferð eiginmanns kæranda á Landspítala hafi verið hagað eins vel og unnt hafi verið. Vísað sé til þess að hann hafi verið lystarlaus og hafi ekki viljað finna lykt af mat. Það verði að teljast sérkennilegt að vísa til þess að skortur á næringu hans sé alfarið hans sök, enda hefði verið hægt að fara aðrar leiðir til þess að veita honum næringu. F næringarfræðingur hafi skoðað líðan hans og það hafi verið niðurstaða hennar að næringarþarfir hans væru langt frá því að vera uppfylltar og að hann þyrfti verulega á næringarstuðningi að halda. Hún hafi ráðlagt annað hvort sondu eða IV næringu og tekið fram að hann hefði misst um 16 kg, eða um 15% líkamsþyngdar sinnar, á þeim 7-8 vikum áður en að skoðun hennar hafi farið fram. Með vísan til þessa sé ljóst að umönnun hans á áðurgreindu tímabili hafi verið verulega áfátt og hefði auðveldlega verið hægt að veita honum næringu. Slíkt hefði ef til vill haft í för með sér að hann hefði verið nægilega hraustur til þess að undirgangast lyfja- og geislameðferð, en slíkt hefði eftir atvikum getað bætt líðan hans til hins betra og komið í veg fyrir ótímabært andlát hans.

Hvað varði mistök við verkjastillingu sé því haldið fram að skammtur sá er eiginmaður kæranda hafi fengið í aðdraganda andlátsins hafi verið í samræmi við þann heildarsólarhringsskammt sem honum hafi verið heimilt að fá. Þegar að hann hafi fengið umrædda lyfjagjöf (Ketogan og Midazolam) hafi hann verið nývaknaður með talsverða verki eftir að hafa verið án verkjalyfja í talsverðan tíma. Ætla megi að líkamlegt álag og sú staðreynd að hann hafi verið næringarlaus og veikburða hafi gert hann sérstaklega viðkvæman fyrir áhrifum lyfjanna. Hjartastopp, hægsláttur og öndunarstopp sé á meðal aukaverkana beggja lyfja. Þá verði að teljast athugavert að hann hafi látist einungis 1,5 klukkustund eftir að hafa fengið umrædda lyfjagjöf. Með vísan til þessa verði ekki útilokað að samverkandi áhrif lyfjanna hafi leitt til andlátsins. Þá beri einnig að líta til þess að lyfjadælan hafi verið tóm um óákveðin tíma og hann því verið án verkjastillingar, sem hafi ef til vill leitt til þess að hann hafi verið sérstaklega viðkvæmur fyrir lyfjagjöfinni umræddan morgun. Hefði því borið að sýna sérstaka varfærni við ákvörðun lyfjaskammtsins og samsetningu hans, enda hefði mátt gera ráð fyrir því að þol hans fyrir lyfjunum hefði verið minna en ella. Með vísan til framangreinds verði að telja líklegt að lyfjagjöfin hafi átt verulegan þátt í ótímabæru andláti hans.

Kærandi telji sig eiga rétt til bóta samkvæmt ákvæðum skaðabótalaga nr. 50/1993 vegna missi framfæranda í kjölfar þess að eiginmaður hennar hafi hlotið ranga og ófullnægjandi meðferð, með vísan til 1., 2., 3. og 5. gr. laga nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu. Sérstaklega sé vísað til 1. mgr. 1. gr. og 1. tölul. 2. gr. þeirra laga, sem kveði á um rétt aðstandanda til bóta þegar þeir missi framfæranda og ætla megi að komast hefði mátt hjá tjóni ef rannsókn eða meðferð við þær aðstæður sem um ræði hefði verið hagað eins vel og unnt hefði verið og í samræmi við þekkingu og reynslu á viðkomandi sviði.

Kærandi telji enn fremur að sú meðferð sem eiginmaður hennar hafi hlotið á spítalanum hafi farið í bága við rétt hans til fullkomnustu heilbrigðisþjónustu, sem völ sé á að veita á hverjum tíma og þjónustu sem miðist við ástand hans og horfur á hverjum tíma og bestu þekkingu sem völ sé á að veita, sbr. 1. og 2. mgr. 3. gr. laga um réttindi sjúklinga nr. 74/1997. Auk þess hafi skyldu til færslu sjúkraskrár, sbr. 4. gr. laga nr. 55/2009 um sjúkraskrár, ekki verið sinnt með fullnægjandi hætti. Ef ekki sé fallist á að tjónið falli undir 1. tölul. 1. mgr. 2. gr. laga um sjúklingatryggingu nr. 111/2000 telji kærandi að tjón hennar geti einnig fallið undir 3. tölul. 1. mgr. 2. gr. laganna sem kveði á um að greiða eigi bætur án tillits til þess hvort einhver beri skaðabótaábyrgð samkvæmt reglum skaðabótaréttarins, enda megi að öllum líkindum rekja tjónið til þess að samkvæmt mati sem síðar sé gert leiði í ljós að komast hefði mátt hjá tjóni með því að beita annarri meðferðaraðferð eða tækni sem völ hafi verið á og hefði frá læknisfræðilegu sjónarmiði gert sama gagn við meðferð sjúklings.

Samkvæmt framangreindu telji kærandi ljóst að mistök hafi verið gerð á Landspítalanum við greiningu segulómmynda, greiningu einkenna, umönnun og verkjastillingu eiginmanns hennar sem hafi leitt til ótímabærs andláts hans. Því beri, með vísan til 1. mgr. 1. gr. laga um sjúklingatryggingu, að fallast á kröfu kæranda um greiðslu bóta vegna missis framfæranda. Í ljósi alls framangreinds geri kærandi þá kröfu að ákvörðun Sjúkratrygginga Íslands frá 29. ágúst 2025 verði felld úr gildi og að fallist verði á greiðslu bóta úr sjúklingatryggingu í samræmi við umsóknina frá 27. október 2021 vegna missis framfæranda, með vísan til laga nr. 85/2015, sbr. 12. gr. laga um sjúklingatryggingu.

Í athugasemdum kæranda kemur fram að í greinargerð Sjúkratrygginga Íslands segi að samkvæmt dagnótu næringarfræðings, dags. 30. september 2020, hafi næringarfræðingur ráðlagt annað hvort sondu eða IV næringu vegna þess hve illa eiginmaður kæranda hafi verið að nærast. Sama dag hafi verið skráð viðbót við framangreinda dagnótu og hafi næringarfræðingur þá rætt aftur við hann um kvöldmatarleytið. Þá komi fram að hann hafi ekki beint tjáð lystarleysi en talaði um að honum þætti maturinn á Landspítala óætur og að næringarfræðingur hafi ritað að hann hafi virst vera með hálfgert óþol gagnvart matnum á Landspítala. Því hafi verið ákveðið að fara þá leið að biðja aðstandendur að koma með mat til hans og að hann fengi að velja úr þeim mat sem væri í boði fyrir sjúklinga á Landspítala.

Í tilefni að ofangreindu telji kærandi mikilvægt að fram komi að framangreind dagnóta sé skrifuð 30. september 2020, eða 6 dögum áður en eiginmaður kæranda hafi látist. Í færslu í sjúkraskrá hans, dags. 13. september 2020, komi fram að hann hafi hvorki borðað morgunmat né hádegismat og því spurning með að fá næringarkonsult daginn eftir. Þann 16. september sé skráð að hann hafi ekki borðað mikið, hvorki morgunmat né hádegismat, og sambærileg skráning hafi verið gerð 18. september. Það hafi hins vegar ekki verið brugðist við þessu fyrr en 30. september, eða 17 dögum síðar, en hann hafi látist 6 dögum síðar eins og áður segi.

Fyrir liggi að eiginmaður kæranda hafi verið lagður inn á lyflæknisdeild (A2) á Landspítala þann 7. september 2020 og hafi hann ekki fengið almennilega næringu eða vökva frá þeim degi og þangað til hann hafi látist. Sem dæmi komi fram í færslu í sjúkraskrá hans, dags. 11. september 2020, að hann sofi mikið yfir daginn og nóttina. Í því samhengi vísist til þess að hann hafi misst 10 kíló frá 7. september til 30. september 2020. Líkt og fram komi í sjúkraskrá hans hafi maturinn verið tekinn frá honum ósnertur á framangreindu tímabili en hins vegar virðist enginn hafa reynt að komast að rót vandans sem hafi verið sú að hann hafi ekki getað matað sig sjálfur og hafi því ekki verið að nærast. Kærandi telji ljóst að umönnun og meðferð hans hafi verið alls ófullnægjandi.

Sem dæmi komi fram í dagnótu sjúkraþjálfara frá 15. september 2020 í sjúkraskrá eiginmanns kæranda að hann hafi þurft aðstoð við að setjast upp í rúmi þann dag og fram komi þann 18. september að hann hafi borðað lítið sem ekkert þann dag og að hann sé með skjálfta í höndum þannig að hann hafi misst lyfin sín, vatnsglas og jógúrt vegna skjálfta. Þann 20. september komi fram að hann hafi borðað jógúrt í morgunmat og ís í hádeginu og hafi sagst vera lystarlaus um kl. 17:42. Hann hafi síðan borðað stóran hluta af samloku sem aðstandandi hafi komið með um kvöldið. Þann 23. september 2020 hafi hann borðað smurðar flatkökur sem aðstandandi hafi komið með. Þann 26. september 2020 hafi hann afþakkað hann kvöldmatinn, virst vera þreyttur og bara viljað sofa.

Á þessum tíma hafi verið Covid-faraldur og því aðeins einum aðila heimilt að koma til eiginmanns kæranda í 30 mínútur á hverjum degi. Það hafi einungis verið kærandi og dóttir hennar sem hafi farið til hans því það hafi þurft að mata hann svo að hann myndi nærast þar sem hann hafi ekki haft líkamlega burði til þess að borða sjálfur. Hann hafi átt erfitt með að nota hendurnar eða hreyfa sig þar sem hann hafi verið svo kvalinn. Þegar kærandi og dóttir hennar hafi komið til hans hafi þær spurt hvort hann myndi vilja borða og hann hafi ávallt svarað því játandi. Sú leið, að biðja aðstandendur um að koma með mat til hans, hafi verið alls ófullnægjandi þegar að hann hafi ekki getað matað sig sjálfur og þegar aðstandendur hafi aðeins haft 30 mínútur til þess á hverjum degi.

Þá telji kærandi vert að taka fram að hún og dóttir hennar hafi sett upp vökvaskema hjá eiginmanni hennar til þess að hægt væri að fylgjast með því hvað hann væri að fá mikið að drekka þar sem Landspítali hafi ekki gert það. Á þetta sé minnst í sjúkraskrá hans þann 26. september 2020. Líkt og sjáist á sjúkraskrá hans virðist enginn hafa verið með yfirsýn yfir mál hans þar sem alltaf hafi verið nýir aðilar að sjá um hann. Hann hafi verið færður nokkrum sinnum til á Landspítala áður en hann hafi verið greindur og því alltaf nýtt fólk sem hafi komið að hans málum. Fyrst hafi hann verið á lyflækningadeild (A2), svo á gigtar- og almennri lyflækningadeild (B7) og svo á blóð- og krabbameinslækningadeild (11E).

Sem dæmi um litla yfirsýn yfir mál eiginmanns kæranda megi nefna að hann hafi verið með stenta í ósæðinni sem hafi valdið því að það var ekki hafi verið hægt að taka blóðþrýsting hjá honum vinstra megin eins og venjan sé. Fram komi athugasemd í sjúkraskrá hans, dags. 13. september 2020, að hann sé mjög lágþrýstur vinstra megin og því þurfi að mæla hann hægra megin. Hjúkrunarfræðingar og sjúkraliðar hafi samt komið og tekið blóðþrýsting vinstra megin hjá honum þó svo að kærandi og dóttir hennar hafi margoft verið búnar að láta vita að slíkt væri ekki hægt (t.d. 13. september kl. 13:16 og 18. september kl. 19:57). Þegar blóðþrýstingurinn hafi verið tekinn vinstra megin hafi hann einungis verið um 90 til 110 í efri mörk sem sé lágt en þegar hann hafi verið tekinn hægra megin hafi hann verið frá 160 til 185 eins og sjáist í sjúkraskrá. Það hafi endað því með því að kærandi og dóttir hennar hafi hengt upp blöð í herbergjum hans á Landspítala til að minna starfsfólk á að taka blóðþrýstingin hægra megin.

Þá vilji kærandi taka fram að þann 18. september 2020 hafi eiginmaður kæranda farið í lyfjadá. Daginn eftir hafi kærandi fengið símtal frá bæði yfirlækni og yfirhjúkrunarfræðingum á deildinni þar sem kærandi hafi verið beðin afsökunar á því að ekki hafi verið búið að bregðast við athugasemdum hennar og dóttur hennar um að hann hafi ekki verið rannsakaður fyrr og að honum hafi ekki verið sinnt. Í sjúkraskrá komi fram að hringt hafi verið í kæranda og henni verið greint frá síðustu dögum, nýrnabilun, hjartabilun í kjölfarið og verið væri að vinna upp breytingar sem hafi sést á hrygg í segulómuninni í byrjun vikunnar. Á fjölskyldufundi, dags. 19. september 2020, komi fram að kærandi hafi haft áhyggjur af umönnun hans á deildinni.

Loks árétti kærandi að ættingjum hafi verið tilkynnt á fundi 1. október 2020 að ekki væri hægt að setja eiginmann kæranda í lyfjameðferð því hann væri svo illa á sig kominn. Kærandi byggi á að það megi rekja til bæði mistaka í greiningarferli hans á Landspítala sem og vannæringar þar. Á framangreindum fundi hafi komið fram hjá krabbameinslækninum að það eina í stöðunni væri að reyna að geisla hann og svo yrði reynt að útskrifa hann. Einnig hafi komið fram að hann myndi mæta á göngudeild eftir útskrift til þess að meta hvort hann væri nógu vel á sig kominn til þess að hefja lyfjameðferð. Skemmst sé frá því að segja að hvorki hafi náðst að geisla hann né hafi hann náð að fara heim þar sem hann hafi látist 6. október 2020.

III.  Sjónarmið Sjúkratrygginga Íslands

Í greinargerð Sjúkratrygginga Íslands segir að kærandi hafi sótt um bætur úr sjúklingatryggingu samkvæmt þágildandi lögum nr. 111/2000 með umsókn sem hafi borist stofnuninni þann 27. október 2021. Sótt hafi verið um bætur vegna afleiðinga meðferðar sem hafi farið fram á Landspítala á tímabilinu 4. maí 2020 til 6. október 2020. Umsóknin hafi verið til skoðunar hjá stofnuninni og málið hafi verið talið að fullu upplýst. Með ákvörðun, dags. 29. ágúst 2025, hafi það verið niðurstaða Sjúkratrygginga að meðferð á Landspítala hafi ekki verið hagað með fullnægjandi hætti, sbr. 1. tölul. 2. gr. þágildandi laga nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu, en ekki kæmi til greiðslu bóta þar sem skilyrði 2. mgr. 5. gr. þágildandi laganna væru ekki uppfyllt.

Að mati Sjúkratrygginga komi afstaða stofnunarinnar til kæruefnisins fram með fullnægjandi hætti í ákvörðun stofnunarinnar dags. 29. ágúst 2025. Að mati Sjúkratrygginga sé því ekki þörf á að svara kæru efnislega með frekari hætti. Stofnunin vísi því til þeirrar umfjöllunar sem fram komi í framangreindri ákvörðun og öðrum gögnum málsins. Engin ný gögn hafi verið lögð fram sem taka þurfi afstöðu til. Sjúkratryggingar muni að sjálfsögðu verða við beiðni nefndarinnar um skýringar eða annað ef svo beri undir.

Þó sé rétt að árétta að samkvæmt dagnótu næringarfræðings dags. 30. september 2020 hafi næringarfræðingur ráðlagt annað hvort sondu eða IV næringu vegna þess hve illa hinn látni hafi verið að nærast. Sama dag hafi verið skráð viðbót við framangreinda dagnótu og hafi næringarfræðingur þá rætt aftur við hinn látna um kvöldmatarleytið. Þá komi fram að hinn látni hafi ekki beint tjáð lystarleysi en talað um að honum hafi þótt maturinn á Landspítala óætur og næringarfræðingur hafi ritað að hann virtist vera með hálfgert óþol gagnvart matnum á Landspítala. Það hafi verið ákveðið að fara frekar þá leið að biðja aðstandendur að koma með mat til hans og að hann fengi að velja úr þeim mat sem hafi verið í boði fyrir sjúklinga á Landspítala.

Í hinni kærðu ákvörðun Sjúkratrygginga Íslands segir meðal annars svo:

„Fyrir liggur að hinn látni fór í ýmsar myndgreiningarrannsóknir vegna eftirlits með grunnsjúkdómi hans. Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum var hinn látni með aorta aneurisma sem greindist árið 2017 og hafði hann gengist undir þrjár aðgerðir vegna þess, sú síðasta í október 2019. Á þessu tímabili og í kjölfar síðustu aðgerðarinnar hafði hinn látni því farið í ýmsar myndgreiningarrannsóknir til að fylgjast með ástandi ósæðar í tengslum við aðgerðir og fyrirhugaðar aðgerðir. 

Fyrir liggur að hinn látni fór í ýmsar myndgreiningarrannsóknir á tímabilinu 14.5.2019 til  9.9.2020, áður en það vaknaði grunur um illkynja sjúkdóm. 

Hinn látni fór í tölvusneiðmyndrannsókn af allri ósæð þann 14.5.2019. Rannsóknin var gerð með tilliti til mats á ósæðarígræði og var áhersla á það við mat rannsóknar og í rannsóknarsvari. Á myndrannsókninni var þétting sýnileg innan berkju til miðlægs hluta efra lungnablaðs vinstra megin á framangreindri myndrannsókn. Þá sáust merki um lungnaþembubreytingar í lungnavef og hefði því komið til greina að um bólgu í berkjum með slímtappamyndun væri að ræða. Berkjubólga er möguleg mismunagreining en það er algeng sjón hjá sjúklingum með lungnaþembu. Samkvæmt umsókn auk sjúkraskrárfærslu dags. 1.10.2019, hafði hann þrálátar blóðnasir og átti það til að hósta upp blóðkögglum á morgnana. Ekki var saga um blóðugan uppgang fyrir þennan tíma en hann hafði kvartað undan blóðnösum, sbr. sjúkraskrárfærslu dags. 10.4.2019 og 24.7.2019, sem brennt hafði verið fyrir.

Að mati Sjúkratrygginga, með vísan í framangreint, gáfu niðurstöður myndrannsóknar þann 14.5.2019, eitt og sér, ekki vísbendingu um illkynja sjúkdóm. Hinn látni hafði ekki sögu um blóðugan uppgang áður en myndrannsókn fór fram og ekkert þess efnis kom fram í beiðni um myndgreiningu þann 14.5.2019. Það er því mat Sjúkratrygginga, miðað við útlit og fyrirliggjandi upplýsingar á þessum tímapunkti, að niðurstöður myndrannsóknar voru ekki þess eðlis að þær hefðu átt að vekja grun um illkynja sjúkdóm. Samkvæmt fyrirliggjandi sjúkraskrárgögnum, lýsti hinn látni fyrst tæplega fimm mánuðum síðar að hann ætti það til að hósta upp blóðkögglum á morgnana. Þá var ekki minnst aftur á blóðugan uppgang hjá hinum látna í fyrirliggjandi gögnum.

Í kjölfar myndrannsóknarinnar þann 14.5.2019, fór hinn látni í átta myndrannsóknir á LSH á tímabilinu 30.9.2019 til 26.11.2019. Það er mat Sjúkratrygginga, að engar þeirra breytinga sem sáust á myndrannsóknum á tímabilinu 30.9.2019 til 26.11.2019, hefðu átt að vekja grun um illkynja sjúkdóm.

Þann 22.10.2019 var gerð tölvusneiðmyndrannsókn af brjóst- og kviðarholi hins látna. Við rannsóknina voru töluverðar aðgerðartengdar breytingar, með vanþenslu (atelectasis) á lungum og bólgubreytingum í miðmæti og lungum. Vanþensla á lunga og slímtappar eru ekki óvenjuleg sjón eftir stóra aðgerð, líkt og hinn látni hafði gengist undir vegna grunnsjúkdóms, sérstaklega þegar það er grunur um sýkingu eins og fram kom í myndrannsóknarbeiðni. Að mati Sjúkratrygginga, var því ekki óeðlilegt að þær breytingar sem sáust við myndrannsóknina væru ekki taldar grunsamlegar  fyrir illkynja sjúkdóm. Þann 11.11.2019 var gerð tölvusneiðmyndrannsókn af allri ósæð. Við myndrannsóknina voru breytingar, sem sáust við rannsóknina þann 22.10.2019, enn minnkandi og áfram var til staðar útlit sem gat bent til bólgu eftir aðgerð. Að mati Sjúkratrygginga, m.t.t. framanritaðs, var því ekki óeðlilegt að þær breytingar sem sáust væri ekki lýst sem grunsamlegum fyrir illkynja sjúkdóm.

Í umsókn eru gerðar athugasemdir í þrettán töluliðum varðandi orðalag í úrlestri ofangreindra myndrannsókna, þ.á.m. vegna lýsinga á þykkni og þykkildum í niðurstöðum myndrannsóknanna. Í 1. tölulið er verið að vísa í breytingar sem oft sjást við lungnaþembu eða aðra langvarandi lungnasjúkdóma. Lýsingin er ætluð til að undirstrika að þær breytingar séu ekki vegna bráðrar lungnabólgu sem myndi mögulega vera ástæða til að fresta fyrirhugaðri aðgerð. Breytingum sem lýst er í 2. – 5. tölulið eru algengar eftir aðgerðir af þessari stærðargráðu og vísa ekki til fyrirferða eða meinvarpa. Í 6. tölulið er talað um knekk á æðinni og er þar verið að lýsa formbreytingu eða skarpri sveigju á æðinni og þessu lýst sem efri mörkum ígræðisins. Í 7. tölulið er lýst smágerðum ígræðum eftir eldri aðgerðir. „Clips“ eru hefti sem eru notuð í skurðaðgerðum og sjást slík við vinstri neðanviðbeinsslagæð (left subclavian artery). Akkeri eru ígræði sem eru notuð við að festa sinar og sjást slík í höfði hægra upphandleggsbeins (humerus).

Þann 4.5.2020 var gerð tölvusneiðmyndrannsókn af allri ósæð hins látna til þess að fylgja eftir ígræði og var lögð áhersla á það í svari. Stækkun var á framangreindri breytingu í berkju til aftari hluta efra blaðs vinstra lunga. Þá var einnig komin þykknun á aðlægum hluta miðmætis sem benti til þess að breytingin hefði vaxið inn í aðlæga mjúkparta miðmætis. Þar sem breytingin virtist vaxin inn í miðmæti var um óreglulega mjúkpartabreytingu með ójafnri upphleðslu að ræða. Þá virtist þetta vera hluti af fyrirferð en ekki útilokað að um eitlameinvörp væri að ræða. Jafnframt voru eitlar í lungnarót vinstra megin, heldur meira áberandi. Þessi breyting olli massaáhrifum og þrengdi að slagæðum til efra blaðs vinstra lunga. Að mati Sjúkratrygginga hefði þetta útlit, við myndrannsókn þann 4.5.2020, átt að vekja grun um illkynja sjúkdóm og hefði á þessum tímapunkti átt að grípa inn í, framkvæma frekari rannsóknir og setja í gang viðeigandi uppvinnslu. Það var ekki gert og þar af leiðandi greindist krabbamein ekki fyrr en rúmlega fjórum mánuðum síðar, við segulómskoðun af lendhrygg þann 14.9.2020 þar sem sáust dreifð meinvörp í lendhrygg. Í kjölfar þessarar myndrannsóknar hófst viðeigandi uppvinnsla. 

Að öllu framansögðu virtu, að mati Sjúkratrygginga, hefði útlit við myndrannsókn þann 4.5.2020 átt að vekja grun um illkynja sjúkdóm. Þó er það mat Sjúkratrygginga, að ekki séu meiri líkur en minni á að rúmlega fjögurra mánaða skemmri greiningartími krabbameinsins hefði haft í för með sé umtalsvert betri horfur til framtíðar, þ.e. ekki séu meiri líkur en minni á því að ef hinn látni hefði fengið greiningu þann 4.5.2020, hefði það breytt framgangi sjúkdómsins og lokaniðurstöðu.

Að öðru leyti, er það mat Sjúkratrygginga, að meðferð hins látna á LSH hafi verið hagað eins vel og unnt var og í samræmi við þekkingu og reynslu á viðkomandi sviði. Hinn látni lá inni á LSH frá 7.9.2020 fram að andláti. Samkvæmt fyrirliggjandi sjúkraskrárgögnum hafði hann enga löngun í mat, var lystarlaus og vildi jafnframt ekki finna lykt af mat. Samkvæmt nótu dags. 30.9.2020 var leitað ráðgjafar næringarfræðings og reynt að bregðast við þessu með því að leyfa honum að velja úr þeim mat sem hægt var að útvega fyrir sjúklinga á LSH auk þess voru aðstandendur að koma með mat til hans.

Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum var hinn látni mikið verkjaður í legu og var reynt að ná utan um verki hans. Í október 2020 var ástand hans orðið lélegt og ekki var lengur hægt að tryggja verkjameðferð með töflugjöf. Var þá skipt yfir í notkun lyfjadælu sem gaf blöndu lyfja undir húð. Samkvæmt sjúkraskrárgögnum virðist það hafa haft góð áhrif á verkina. Þegar notuð er lyfjadæla til samfelldrar verkjastillingar þarf alltaf að gera ráð fyrir því að gefa þurfi auka skammta af verkjalyfjum. Stærð slíkra skammta er reiknuð út frá heildarsólarhringsskammti og eru þeir skammtar sem gefnir voru í samræmi við sólarhringsskammt hins látna. Að mati Sjúkratrygginga, verður ekki annað séð en að rétt hafi verið staðið að verkjalyfjagjöf hjá hinum látna í legunni. Þá telur stofnunin, meiri líkur en minni á því að hinn látni hafi látist vegna grunnsjúkdóms, þ.e. veikinda sinna, en ekki af völdum þeirra verkjalyfja sem hann fékk í aðdraganda andlátsins.

Sjúklingatryggingu er ekki ætlað að bæta tjón sem er afleiðing grunnsjúkdóms og er því skilyrði bóta úr sjúklingatryggingu að orsakatengsl séu á milli heilsutjóns hins látna og þeirrar meðferðar sem hann gekkst undir. Með vísan til alls framanritaðs, er það mat Sjúkratrygginga, að það orsakasamband sé ekki til staðar í máli þessu. Með vísan til þessa er Sjúkratryggingum ekki heimilt að verða við umsókn umsækjanda um bætur úr sjúklingatryggingu, þar sem meðferð þarf að hafa leitt til tjóns til að skilyrði laganna um greiðslu bóta sé uppfyllt og tjónsupphæð að ná lágmarksfjárhæð skv. 2. mgr. 5. gr. þágildandi laganna.“

IV.  Niðurstaða

Mál þetta varðar synjun Sjúkratrygginga Íslands um bætur á grundvelli þágildandi laga nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu. Kærandi telur að hún eigi rétt á bótum úr sjúklingatryggingu vegna missis eiginmanns síns, C, vegna afleiðinga meðferðar sem hann hlaut á Landspítala á tímabilinu 4. maí 2019 til 6. október 2020.

Í 2. gr. laga um sjúklingatryggingu segir um tjónsatvik sem lögin taka til:

„Bætur skal greiða án tillits til þess hvort einhver ber skaðabótaábyrgð samkvæmt reglum skaðabótaréttarins, enda megi að öllum líkindum rekja tjónið til einhvers eftirtalinna atvika:

1.    Ætla má að komast hefði mátt hjá tjóni ef rannsókn eða meðferð við þær aðstæður sem um ræðir hefði verið hagað eins vel og unnt hefði verið og í samræmi við þekkingu og reynslu á viðkomandi sviði.

2.    Tjón hlýst af bilun eða galla í tæki, áhöldum eða öðrum búnaði sem notaður er við rannsókn eða sjúkdómsmeðferð.

3.    Mat sem síðar er gert leiðir í ljós að komast hefði mátt hjá tjóni með því að beita annarri meðferðaraðferð eða -tækni sem völ var á og hefði frá læknisfræðilegu sjónarmiði gert sama gagn við meðferð sjúklings.

4.    Tjón hlýst af meðferð eða rannsókn, þ.m.t. aðgerð, sem ætlað er að greina sjúkdóm og tjónið er af sýkingu eða öðrum fylgikvilla sem er meiri en svo að sanngjarnt sé að sjúklingur þoli það bótalaust. Annars vegar skal líta til þess hve tjón er mikið og hins vegar til sjúkdóms og heilsufars sjúklings að öðru leyti. Þá skal taka mið af því hvort algengt er að tjón verði af meðferð eins og þeirri sem sjúklingur gekkst undir og hvort eða að hve miklu leyti gera mátti ráð fyrir að hætta væri á slíku tjóni.“

Í athugasemdum við 2. gr. í frumvarpi til laga um sjúklingatryggingu segir að það sé skilyrði bótaskyldu að tjón tengist rannsókn eða sjúkdómsmeðferð en verði ekki rakið til skaðlegra afleiðinga og tjóns sem hljótist af sjúkdómi sem sjúklingur sé haldinn fyrir. Afleiðingar sem raktar verða til sjúkdóms sjálfs eru þannig ekki bótaskyldar, en hins vegar getur tjón verið bótaskylt ef það er fyrst og fremst rakið til mistaka eða dráttar á greiningu eða við meðferð. Í athugasemdunum segir að bæta skuli tjón sjúklings ef könnun og mat á málsatvikum leiði í ljós að líklegra sé að tjónið stafi af til dæmis rangri meðferð en öðrum orsökum. Sé niðurstaðan hins vegar sú að eins líklegt sé að tjónið sé óháð meðferðinni sé bótaréttur ekki fyrir hendi.

Ákvæði 1. tölul. 2. gr. laga um sjúklingatryggingu lýtur að því hvort rétt hafi verið staðið að læknismeðferð. Ákvæðið tekur til allra mistaka sem verða við rannsókn, meðferð og svo framvegis. Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi til laga um sjúklingatryggingu segir að orðið mistök sé hér notað í mun víðtækari merkingu en almennt tíðkist í lögfræði. Ekki skipti því máli hvernig mistökin séu, átt sé meðal annars við hvers konar ranga meðferð, hvort sem orsök hennar sé röng sjúkdómsgreining sem rekja megi til atriða sem falli undir 1. eða 2. tölul. 2. gr. eða annað sem verði til þess að annaðhvort sé beitt meðferð sem eigi ekki læknisfræðilega rétt á sér eða látið sé hjá líða að grípa til meðferðar sem við eigi. Í athugasemdunum segir enn fremur að samkvæmt 1. tölul. sé það ekki skilyrði að unnt sé að telja að læknir eða annar starfsmaður sem hlut hafi átt að máli hafi við meðferð sjúklings gerst sekur um handvömm eða vanrækslu sem komast hefði mátt hjá með meiri aðgæslu.

Samkvæmt 2. gr. laga um sjúklingatryggingu skal greiða bætur, enda megi að öllum líkindum rekja tjón til nánar tilgreindra tilvika sem meðal annars eru talin röng meðferð. Þetta felur í sér líkindareglu, þannig að séu meiri líkur á því en minni að tjón kæranda verði rakið til dæmis til mistaka skuli að öðrum skilyrðum uppfylltum greiða bætur samkvæmt lögunum.

Í málinu liggja fyrir þrjár greinargerðir frá meðferðaraðilum. Tvær þeirra varða myndgreiningarrannsóknir. Í greinargerð G yfirlæknis frá 17. ágúst 2022 segir meðal annars svo:

„Þann 22. Október 2019 var tekin TS rannsókn af brjóst- og kviðarholi. Spurningar meðhöndlandi lækna snúa að sýkingu og stöðu þeirra íhluta sem græddir höfðu verið í sjúkling. Rannsóknin er framkvæmd á sjötta degi eftir aðgerð og er um að ræða umfangsmikla og flókna rannsókn með fjölmörgum atriðum sem koma til skoðunar. Ekki var talið ráðlegt að framkvæma rannsóknina með skuggaefnisgjöf í æð vegna nýrnabilunar sjúklings sem annars er vaninn. Takmarkar það greiningargildi rannsóknarinnar mjög. Töluverðar þéttingar eru í lungum á rannsókninni ma samfall á lungnahlutum sem síðar gegnu til baka og er ekki unnt að greina lungnaæxli á þessari rannsókn. Ekki sjást merki um meinvörp.

Þann 11 nóvember 2019 var framkvæmd TS rannsókna af ósæð. Er sú rannsókn framkvæmd í slagæðarfasa og beinist spurning beiðandi lækna að stöðu á íhlut þe æðagraft. Ekki er unnt að greina lungnaæxli né meinvörp á þessari rannsókn.

Þann 4. maí 2020 var framkvæmd TS rannsókn af ósæð. Þessi rannsókn var metin af læknum æðaþræðinga og inngripa.

Þann 23. Júli 2020 var framkvæmd segulómrannsókn af lendhrygg. Ekki sjást merki um beinmeinvörp á þeirri rannsókn en stærsti hluti hryggjarliðbola skyggðir af myndgöllum vegna íhluta. 

Þann 14. september 2020 var tekin segulómrannsókn af lendhrygg sjást meinvarpsbreytingar í beinum. Þegar þessi rannsókn er borin saman við rannsóknina frá því í júli má sjá umtalsverðar breytingar milli rannsóknanna og að meinvörpin hafa komið fram á rannsóknunum á þessum tíma. Í kjölfarið greinist illkynja sjúkdómur hjá sjúkling.

Eftir að hafa metið umræddar rannsóknir tel ég ekki að mistök hafi verið gerð við úrlestur þessara rannsókna. Beinmeinvörp sem sjást á rannsóknum í september 2020 eru ekki greinanleg á fyrri rannsóknum og þótt þau geti hafað verið til staðar fyrr voru þau ekki greinanleg með þeim rannsóknum sem framkvæmdar voru. Þótt tækjabúnaður sé fyrsta flokks og um reynda lækna sé að ræða er næmi þessara rannsóknaraðferða takmörkunum háð.“

Í greinargerð H, sérfræðilæknis í myndgreiningu og myndstýrðum inngripum, dags. 7. september 2022, segir meðal annars:

„Sjúklegu breytingarnar sem greinist 14.09.20 eru dreifð beinameinvörp sem síðar reyndust meinvörp frá lungnakrabbameini en sjúklingur hafði þá leitað til læknis vegna mikilla bakverkja. Varðandi myndgreiningu sem ætti að geta leitt til þeirrar greinar þá er það mitt mat að engin myndgreining sýndi beinmeinvörp fyrr en SÓ af lendhrygg gerð 14.09.20 en síðasta rannsókn fyrir það var SÓ af lendhrygg frá 23.07.20 þar sem ekki sáust beinmeinvörp og var báðum þessum rannsóknum því rétt lýst. Ég get því ekki tekið undir að mistök hafi verið gerð við greiningu á beinameinvörpum í hrygg.

Eftir að beinmeinvörp greinast er gerð ts rannsókn af brjóstholi 18.09.20 sem sýnir fyrirferð inn við vi. hilus sem virðist útgengin frá vi. upper lobe bronchus. Þessari breytingu er rétt lýst á þeirri rannsókn og er orðin talsvert áberandi á þessum tímapunkti. Þegar eldri rannsóknir eru metnar má sjá all nokkuð aftur í tíman að breyting  var til staðar í berkju til efra lungnablaðs vinstra megin sem ekki var lýst á eldri rannsóknum en á þeim tímapunkti var um mikið smærri breytingu að ræða. Með vitneskju síðari rannsókna að leiðarljósi má skv. mínu mati sjá breytingu í vinstra lunga fyrst á rannsókn frá 07.01.19 (þó breytingin sé á þeim tímapunkti mjög lítil) og sést því einnig á öllum TS rannsóknum eftir jan 2019 en er ekki lýst á neinum af þessum rannsóknum. 

Gerðar eru TS rannsóknir af brjóstholi (til að meta ósæðarfóðringuna) 14.05.19, 22.10.19, 11.11.19, 04.05.20, og þannig eru til staðar 5 TS rannsóknir þar sem eftir á að hyggja má mögulega sjá að breyting er til staðar í berkju til vinstra efra blaðs lungans. Hafa ber í huga að þessar rannsóknir eru formlega lesnar af fjórum mismunandi röntgenlæknum (frá röntgendeild LSH og/eða IR og æðaþræðingadeild LSH) og eru allar TS æðarannsóknir einnig metnar á sameininglegum fundum með æðaskurðlæknum þar sem annar röntgenlæknir metur þær. Einnig voru TS æðarannsóknir sendar til Uppsala til mats og væntanlega ræddar á röntgenfundum þar. Þannig er ljóst að þessar fimm rannsóknir hafa verið metnar af talsverðum fjölda röntgenlækna (líklega á bilinu 5-10 röntgenlæknar í heildina) en því miður greinist þetta mein ekki hjá neinum þeirra. Hafa ber í huga að á þessum rannsóknum er breytingin sem mögulega hefði geta greinst mjög lítil og alls ekki eins og sjá má á rannsókn í september ´20. Hvort það teljist sem mistök af hálfu allra þessara starfsmanna finnst mér erfið spurning að svara og í raun ekki mitt að reyna að svara henni. Að sjálfsögðu hefði maður viljað að greiningin hefði komið fram fyrr.“

Í greinargerð I, deildarstjóra á blóð- og krabbameinslækningadeild, dags. 29. ágúst 2022, segir um umönnun eiginmanns kæranda:

„Við komu á 11-EG var hugað heildrænt að þörfum C og m.a. var fengin næringarráðgjöf. Í umsögn næringarfræðings kemur fram að sjúklingur hafi verið lystarlaus ásamt því að borða lítið og hafði hann verið að léttast. Sjúklingur var kominn á óskafæði sem gerði lítið fyrir hann. Þá gat hann ekki hugsað sér að drekka næringardrykki.

Í fyrstu ráðlagði næringarfræðingur annað hvort næringarsondu eða næringu.í æð. Næringarfræðingur skráir síðan í nótur að svo virðist vera sem sjúklingur sé með hálfgert óþol gagnvart matnum hérna á spítalanum. Við endurmat næringarfræðings á sjúklingi var ákveðið að frekar ætti að fara þá leið að biðja aðstandendur um að koma með mat til hans og sjá hvort það gengi eitthvað betur fyrir hann að nærast.

Á þessum tíma var farið að leggja drög að heimferð C og beiðni send til heimahjúkrunar ásamt Heru líknarteymis.

[…]

Þann 5. október 2020 kl. 6:30 var sett upp verkjadæla hjá C sem dugar í 24 klst. Hefði dælan þannig átt að duga til kl. 06:30 að morgni þann 6. október. Dælan gaf ekki frá sér viðvörunarhljóð þegar hún var búin. Þetta uppgötvaðist kl. 7:30 að morgni þess 6. október. Líkur eru þannig á að dælan hafi verið tóm í um eina klst. Hvort það hafi hafi áhrif á andlát C treysti ég mér ekki um að meta.“

Úrskurðarnefnd velferðarmála, sem meðal annars er skipuð lækni, tekur sjálfstæða afstöðu til bótaskyldu í málinu á grundvelli fyrirliggjandi gagna sem nefndin telur nægjanleg. Fyrir liggur að krabbamein eiginmanns kæranda var komið á 4. stig þegar það greindist við segulómskoðun af lendhrygg 14. september 2020. Úrskurðarnefndin fellst á það mat Sjúkratrygginga að útlit við myndrannsókn þann 4. maí 2020 hefði mátt vekja grun um illkynja sjúkdóm. Þrátt fyrir að hugsanlegt sé að krabbameinið hefði þá verið á 3. stigi er ólíklegt að greining á því stigi hefði breytt sjúkdómsgangi eiginmanns kæranda og lokaniðurstöðu. Úrskurðarnefndin telur ekki að fyrri myndrannsóknir hefðu átt vekja grun um illkynja sjúkdóm. Á líknadeild verða þau mistök 6. október 2020 að lyfjadæla verður tóm um stundarsakir. Þegar það uppgötvast fær eiginmaður kæranda verkjalyf og róandi lyf. Stuttu síðar deyr hann. Að mati úrskurðarnefndar er ósennilegt að framangreind mistök hafi verið ráðandi þáttur í dánarstund eiginmanns kæranda, enda var hann á þeim tíma orðinn mjög langt leiddur af veikindum sínum. Þá telur úrskurðarnefndin einnig ólíklegt að frekara inngrip vegna næringarvandamála, svo sem með því að setja upp sondu, hefði haft áhrif á dánarstund eiginmanns hennar.

Samkvæmt þágildandi 2. gr. laga nr. 111/2000 er það skilyrði fyrir greiðslu bóta að tjón megi að öllum líkindum rekja til sjúklingatryggingaratburðar. Að mati úrskurðarnefndar er framangreint skilyrði ekki uppfyllt í tilviki eiginmanns kæranda. Úrskurðarnefndin telur að meiri líkur en minni séu á því að eiginmaður kæranda hafi látist vegna grunnsjúkdóms og að framangreind mistök hafi ekki haft áhrif á framgang sjúkdómsins.

Með vísan til þess, sem rakið er hér að framan, er það niðurstaða úrskurðarnefndar velferðarmála að skilyrði bótaskyldu samkvæmt 2. gr. laga um sjúklingatryggingu séu ekki uppfyllt í tilviki kæranda. Synjun Sjúkratrygginga Íslands um bótaskyldu samkvæmt lögum nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu er því staðfest.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Sjúkratrygginga Íslands um að synja A, um bætur samkvæmt lögum nr. 111/2000 um sjúklingatryggingu, er staðfest.

 

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Rakel Þorsteinsdóttir