Úrskurður félags- og húsnæðismálaráðuneytis 4/2026

Föstudaginn 6. mars 2026 var í félags- og húsnæðismálaráðuneytinu kveðinn upp svohljóðandi

ú r s k u r ð u r:

Með erindi til félags- og húsnæðismálaráðuneytis, dags. 3. september 2025, sbr. einnig erindi til ráðuneytisins, dags. 22. september 2025 og 22. október 2025, kærði Þorgeir Helgason, lögfræðingur, fyrir hönd XO Food ehf., kt. 440315-2830, og A, sem er ríkisborgari Ghana, fd. […], ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 27. ágúst 2025, um synjun á veitingu tímabundins atvinnuleyfis til handa A í því skyni að ráða sig til starfa hjá XO Food ehf. auk þess sem óskað var eftir að réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar yrði frestað. Úrskurður þessi lýtur eingöngu að beiðni kærenda um frestun réttaráhrifa hinnar kærðu ákvörðunar.

 

Málsatvik og málsástæður

Málavextir verða hér einungis raktir að því marki sem þörf er á í tengslum við beiðni kærenda um frestun réttaráhrifa hinnar kærðu ákvörðunar.

Mál þetta varðar ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 27. ágúst 2025, um synjun á veitingu tímabundins atvinnuleyfis til handa A í því skyni að ráða sig til starfa hjá XO Food ehf.

Þeirri ákvörðun vildu kærendur ekki una og kærðu þeir ákvörðunina til ráðuneytisins með erindi, dags. 3. september 2025, sbr. einnig erindi til ráðuneytisins, dags. 22. september 2025 og 22. október 2025, auk þess sem kærendur óskuðu eftir því að réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar yrði frestað með vísan til 2. mgr. 29. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Í erindi kærenda eru færð fram þau rök fyrir frestun réttaráhrifa á grundvelli 2. mgr. 29. gr. stjórnsýslulaga að aðstæður viðkomandi útlendings séu slíkar að ástæða sé til að fresta réttaráhrifum, enda hafi hann starfað hér á landi fyrir hlutaðeigandi atvinnurekanda í rúm tvö ár.

Fram kemur að verði réttaráhrifum ekki frestað myndi það að mati kærenda hafa víðtæk áhrif á viðkomandi útlending, enda yrði honum þá óheimilt að afla sér tekna hér á landi auk þess sem ákvörðunin myndi takmarka möguleika hans til að fá veitt dvalarleyfi hérlendis. Enn fremur kemur fram að viðkomandi útlendingur sé mikilvægur starfsmaður hjá hlutaðeigandi atvinnurekanda og því sé nauðsynlegt að mati kærenda að honum sé heimilt að starfa hér á landi á meðan kæran sé til meðferðar. Þá benda kærendur á að ástæða sé til að fresta réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar þar sem um sé að ræða breytta réttarstöðu fyrir aðila máls og vísa kærendur í því sambandi til úrskurðar félagsmálaráðuneytisins nr. 1/2020 máli sínu til stuðnings.

Erindi kærenda var sent Vinnumálastofnun til umsagnar með bréfi ráðuneytisins, dags. 22. október 2025, og var stofnuninni veittur frestur til 6. nóvember 2025 til að veita umbeðna umsögn. Í bréfinu óskaði ráðuneytið sérstaklega eftir umsögn Vinnumálastofnunar í tengslum við beiðni kærenda um frestun réttaráhrifa hinnar kærðu ákvörðunar auk þess sem ráðuneytið óskaði eftir afritum af öllum gögnum málsins.

Í umsögn Vinnumálastofnunar, dags. 16. desember 2025, kemur meðal annars fram að viðkomandi útlendingur hafi frá 5. október 2023 dvalið hér á landi á grundvelli dvalarleyfis vegna hjúskapar. Það leyfi hafi síðan verið afturkallað þann 31. mars 2025 vegna lögskilnaðar viðkomandi útlendings og því hafi hann ekki lengur gilt dvalar- og atvinnuleyfi hér á landi. Í ljósi þess sé það mat Vinnumálastofnunar að ákvörðun stofnunarinnar um synjun á veitingu umrædds atvinnuleyfis feli ekki í sér breytta réttarstöðu fyrir kærendur. Þar af leiðandi séu að mati Vinnumálastofnunar ekki fyrir hendi ástæður sem mæli með frestun réttarárhrifa hinnar kærðu ákvörðunar.

Þá kemur fram það mat Vinnumálastofnunar að þegar sótt sé um atvinnuleyfi á grundvelli skorts á starfsfólki, hvort sem um sé að ræða fyrstu umsókn eða umsókn um framlengingu á slíku atvinnuleyfi beri Vinnumálastofnun að leggja mat á hvort skilyrði fyrir veitingu tímabundins atvinnuleyfis teljist uppfyllt. Í því sambandi bendir Vinnumálastofnun á að tímabundnum atvinnuleyfum vegna skorts á starfsfólki sé í eðli sínu ætlað að mæta tímabundnum skorti á starfsfólki og beri stofnuninni að líta heildstætt til aðstæðna á vinnumarkaði hverju sinni við veitingu slíkra leyfa. Umsækjendur um tímabundin atvinnuleyfi geti því að mati Vinnumálastofnunar ekki haft réttmætar væntingar um veitingu tímabundins atvinnuleyfis á grundvelli skorts á starfsfólki, hvort sem sótt er um fyrsta leyfi eða framlengingu á slíku leyfi. Það sé jafnframt mat stofnunarinnar að í máli þessu séu ekki fyrir hendi ástæður sem mæli með frestun réttaráhrifa hinnar kærðu ákvörðunar.

Með bréfi ráðuneytisins, dags. 30. desember 2025, var kærendum gefinn kostur á að koma á framfæri við ráðuneytið athugasemdum við umsögn Vinnumálastofnunar og var frestur veittur til 16. janúar 2026.

Í svarbréfi kærenda, dags 15. janúar 2026, ítreka kærendur áður fram komin sjónarmið sín í málinu auk þess sem bent er á að þegar heildstætt mat sé lagt á aðstæður þeirra og þá hagsmuni sem um ræði beri að þeirra mati að fresta réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar.

Niðurstaða

Samkvæmt 1. mgr. 34. gr. laga nr. 97/2002, um atvinnuréttindi útlendinga, er atvinnurekanda og útlendingi sameiginlega heimilt að kæra til ráðuneytisins ákvarðanir Vinnumálastofnunar á grundvelli laganna. Samkvæmt 2. mgr. 34. gr. laganna frestar stjórnsýslukæra ekki réttaráhrifum ákvörðunar Vinnumálastofnunar. Í athugasemdum við 15. gr. frumvarps þess er varð að 34. gr. gildandi laga um atvinnuréttindi útlendinga, sbr. lög nr. 78/2008, um breytingu á lögum nr. 97/2002, um atvinnuréttindi útlendinga, og lögum nr. 74/1993, um frjálsan atvinnu- og búseturétt launafólks innan Evrópska efnahagssvæðisins, með síðari breytingum, er tekið fram að miðað sé við að ráðuneytinu „sé engu síður heimilt á grundvelli 2. mgr. 29. gr. stjórnsýslulaga að fresta réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar þar sem ástæður mæla með því.“

Í máli þessu er kærð ákvörðun Vinnumálastofnunar um synjun á veitingu tímabundins atvinnuleyfis vegna skorts á starfsfólki, sbr. 9. gr. laga um atvinnuréttindi útlendinga.

Samkvæmt 2. mgr. 29. gr. stjórnsýslulaga, nr. 37/1993, er æðra stjórnvaldi heimilt að fresta réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar á meðan kæra er til meðferðar þar sem ástæður mæla með því. Í athugasemdum við 2. mgr. 29. gr. frumvarps þess er varð að 2. mgr. 29. gr. stjórnsýslulaga kemur meðal annars fram að ávallt verði að vega og meta í hverju tilviki fyrir sig hvort réttlætanlegt sé að fresta réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar en við slíkt mat beri að líta til réttmætra hagsmuna hjá öllum aðilum máls. Þá kemur fram að reglan þyki nauðsynleg þar sem kæruheimild geti í raun orðið þýðingarlaus ef æðra stjórnvald hefur ekki heimild til þess að fresta réttaráhrifum ákvörðunar. Jafnframt kemur fram að ákvæðið hafi mesta þýðingu varðandi ákvarðanir sem fela í sér breytta réttarstöðu fyrir aðila, svo sem boð eða bann. Það hafi hins vegar sjaldnast nokkra þýðingu þegar um sé að ræða neikvæðar stjórnvaldsákvarðanir þar sem synjanir hafi í för með sér óbreytt ástand fyrir aðila. Enn fremur kemur fram að það mæli með því að fresta réttaráhrifum ákvörðunar ef aðili máls er einungis einn og sú ákvörðun sem um ræðir er íþyngjandi fyrir hann. Í athugasemdunum kemur einnig fram að líta beri til þess hversu langt sé um liðið frá því að hin kærða ákvörðun var tilkynnt aðilum en einnig verði að horfa til þess hversu líklegt það sé að ákvörðuninni verði breytt.

Að framangreindu virtu lítur ráðuneytið almennt svo á að við mat á því hvort fresta beri réttaráhrifum kærðrar ákvörðunar beri ávallt að leggja heildstætt mat á aðstæður. Í máli þessu liggur fyrir að viðkomandi útlendingur hafi áður starfað hér á landi þar sem honum hafi verið veitt dvalarleyfi á grundvelli hjúskapar. Enn fremur liggur fyrir í málinu að dvalarleyfi hans hafi verið afturkallað þann 31. mars 2025 í kjölfar lögskilnaðar hans.

Að mati ráðuneytisins verður ekki séð af atvikum máls þessa að fyrir hendi séu ástæður sem mælt geta með frestun réttaráhrifa hinnar kærðu ákvörðunar. Á það ekki síst við þar sem viðkomandi útlendingur var ekki með dvalarleyfi hér á landi þegar ákvörðun stofnunarinnar var tekin, sbr. framangreint, og því verður að mati ráðuneytisins að líta svo á að umrædd ákvörðun Vinnumálastofnunar feli ekki í sér breytta réttarstöðu fyrir aðila máls.

Í ljósi framangreinds telur ráðuneytið að í máli þessu séu ekki fyrir hendi ástæður sem mæla með því að réttaráhrifum hinnar kærðu ákvörðunar Vinnumálastofnunar verði frestað þar til niðurstaða ráðuneytisins liggur fyrir í málinu og því verði ákvæði 2. mgr. 29. gr. stjórnsýslulaga ekki beitt í máli þessu.

Úrskurðarorð:

Beiðni um frestun réttaráhrifa ákvörðunar Vinnumálastofnunar, dags. 27. ágúst 2025, um synjun á veitingu tímabundins atvinnuleyfis til handa A, sem er ríkisborgari Ghana, vegna starfs hjá XO Food ehf., á meðan stjórnsýslukæra er til meðferðar hjá ráðuneytinu, er hafnað.