Úrskurður nr. 121/2026

Hinn 12. mars 2026 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 121/2026

í stjórnsýslumáli nr. KNU25110001

 

Kæra [...]

I.          Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 30. október 2025 kærði [...], kt. [...], ríkisborgari Perú ( hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 29. október 2025, um að synja umsókn hans um dvalarleyfi á grundvelli sérstakra tengsla við landið, sbr. 78. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Af kæru má ráða að kærandi krefjist þess að ákvörðun Útlendingastofnunar verði felld úr gildi og að fallist verði á umsókn hans um dvalarleyfi vegna sérstakra tengsla við landið.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

II.            Málsatvik og málsmeðferð

Hinn 4. ágúst 2023 fékk kærandi útgefið dvalarleyfi hér á landi með gildistíma til 30. september 2023. Hinn 12. desember 2023 sótti kærandi um dvalarleyfi vegna sérstakra tengsla við landið. Með bréfi Útlendingastofnunar, dags. 11. september 2024, óskaði stofnunin eftir frekari gögnum vegna málsins. Kærandi lagði fram frekari gögn 7. nóvember 2024. Umsókn kæranda var synjað með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 29. október 2025. Í ákvörðuninni kemur fram að kærandi eigi foreldri hér á landi og systkini. Hann hafi þó ekki sýnt fram á að vera á framfæri aðstandanda í að minnsta kosti ár í skilningi 20. gr. reglugerðar um útlendinga. Kærandi hafi starfað hér á landi í um tvo mánuði en hefði lítil tengsl við atvinnulíf og menningu á Íslandi. Þá hefði kærandi ekki sýnt fram á að umönnunarsjónarmið önnur en framfærsla mælti með veitingu dvalarleyfis. Var það mat stofnunarinnar að ekki yrði séð að aðstæður kæranda væru með þeim hætti að það væri bersýnilega ósanngjarnt að veita honum ekki dvalarleyfi á grundvelli sérstakra tengsla. Var umsókn hans því synjað. Ákvörðunin var birt fyrir kæranda samdægurs.

Hinn 30. október 2025 lagði kærandi fram stjórnsýslukæru. Með tölvubréfi kærunefndar, dags. 3. nóvember 2025, var kæranda veittur frestur til að leggja fram greinargerð. Kærandi lagði ekki fram greinargerð til kærunefndar.

III.       Málsástæður og rök kæranda

Kærandi lagði ekki fram greinargerð til kærunefndar. Í tölvubréfi sem fylgdi kæru til kærunefndar kemur m.a. fram að kærandi telji að í ákvörðun Útlendingastofnunar séu staðreyndarvillur, bæði í lýsingu málsatvika og í niðurstöðum. Kærandi telji framangreindar villur bera með sér að stofnunin hafi hvorki kynnt sér að fullu þær upplýsingar sem henni hafi verið sendar vegna málsins né sinnt rannsóknarskyldu sinni með fullnægjandi hætti. Í greinargerð kæranda til Útlendingastofnun kemur m.a. fram að móðir hans sé með dvalarleyfi á Íslandi auk þess sem hann eigi nána ættingja sem séu íslenskir ríkisborgarar. Kærandi hafi alltaf verið með sterkari tengsl við móðurfjölskyldu sína en föðurfjölskyldu, þar sem þau hafi verið búsett í um 1.800 km fjarlægð frá Lima hvar kærandi var búsettur. Kærandi vísar til þess að hann sé heilsuhraustur og vinnufær en móðir hans hafi treyst á stuðning hans eftir að systkini hans fluttu til Íslands og sérstaklega eftir að faðir hans lést. Kærandi hafi hugsað sér að sjá fyrir sér hér á landi með því að starfa hérlendis fái hann jákvæða úrlausn umsóknar sinnar. Kærandi vísar til þess að á austurlandi vanti starfsfólk og hann hafi loforð um húsnæði hjá systur sinni og eiginmanni hennar á Eskifirði. Ekkert sé því til fyrirstöðu að hann geti fundið sér starf við hæfi til frambúðar á svæðinu og þangað til séu systir hans og eiginmaður hennar tilbúin að sjá fyrir honum.

IV.       Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Samkvæmt 1. mgr. 78. gr. laga um útlendinga er heimilt að veita útlendingi dvalarleyfi á grundvelli þess að hann teljist hafa sérstök tengsl við landið, að fullnægðum skilyrðum 1. og 2. mgr. 55. gr. laganna, sé hann eldri en 18 ára og falli ekki undir ákvæði um önnur dvalarleyfi samkvæmt lögum þessum eða fullnægi ekki skilyrðum þeirra. Í 2. mgr. 78. gr. sömu laga kemur fram að til sérstakra tengsla geti m.a. talist tengsl sem útlendingur hefur stofnað til meðan á dvöl hans hér á landi hefur staðið samkvæmt útgefnu dvalarleyfi sem verður ekki endurnýjað eða hefur verið afturkallað vegna breyttra aðstæðna eða annarra atvika. Í 3. mgr. 78. gr. laganna er kveðið á um að heildstætt mat skuli fara fram á tengslum umsækjanda við landið. Við það mat skuli að jafnaði horft til lengdar lögmætrar dvalar. Jafnframt sé heimilt að líta til fjölskyldutengsla, þ.e. fjölskyldusamsetningar umsækjanda með tilliti til umönnunarsjónarmiða, sbr. a-lið 3. mgr. 78. gr. laga um útlendinga, og félagslegra og menningarlegra tengsla við landið á grundvelli atvinnuþátttöku eða annarra sambærilegra tengsla, sbr. b-lið 3. mgr. 78. gr. laganna. Þá má jafnframt ráða af 2. málsl. 5. mgr. 78. gr. laga um útlendinga að um fjölskyldutengsl fari samkvæmt VIII. kafla laga um útlendinga.

Samkvæmt gögnum málsins fékk kærandi útgefið dvalarleyfi á grundvelli atvinnuþátttöku hér á landi frá 4. ágúst til 30. september 2023 eða í tæpa tvo mánuði. Í 19. gr. reglugerðar um útlendinga er fjallað um dvalarleyfi á grundvelli sérstakra tengsla þegar umsækjandi hefur áður búið á Íslandi. Þar segir m.a. að áhersla skuli lögð á heildarmat á aðstæðum umsækjanda en að sérstaklega skuli horfa til lengdar lögmætrar dvalar, hversu langt sé liðið frá dvalartíma, fjölskyldutengsla, fjölskyldumynsturs og annarra atriða í því sambandi auk umönnunarsjónarmiða.

Að því er varðar lengd lögmætrar dvalar segir í a-lið 19. gr. reglugerðarinnar að dvalarleyfi á grundvelli sérstakra tengsla skuli almennt ekki veita nema umsækjandi hafi dvalist hér á landi lengur en tvö ár, eða þá að önnur tengsl við landið séu mjög sterk. Fyrir liggur að dvöl kæranda hér á landi nær ekki þeim tveimur árum sem ákvæðið kveður á um og verður dvalarleyfi á grundvelli sérstakra tengsla því ekki veitt nema önnur tengsl við landið séu mjög sterk. Þrátt fyrir að kærandi hafi einnig heimsótt landið í nokkur skipti fellur dvöl til skemmri tíma á grundvelli áritunarfrelsis ekki undir tengsl sem myndast vegna dvalar á grundvelli dvalarleyfis og því koma heimsóknir kæranda ekki til skoðunar á grundvelli framangreinds lagaákvæðis.

Við mat á fjölskyldutengslum samkvæmt a-lið 3. mgr. 78. gr. laga um útlendinga og d-lið 19. gr. reglugerðar um útlendinga hefur kærunefnd m.a. litið til þess að í 17. tölul. 3. gr. og 1. mgr. 69. gr. laga um útlendinga er kveðið á um að nánustu aðstandendur séu maki, sambúðarmaki, börn viðkomandi yngri en 18 ára í forsjá hans og á framfæri og foreldrar 67 ára eða eldri. Í gögnum málsins kemur fram að kærandi eigi móður, fædda árið 1947, systkini og aðra fjarskyldari ættingja á Íslandi en faðir hans sé látinn. Kærandi eigi ekki maka eða börn. Móðir kæranda telst til nánustu aðstandenda í skilningi laga um útlendinga en önnur skyldmenni hans falla ekki að framangreindum skilgreiningum laganna. Er því ljóst að kærandi hefur fjölskyldutengsl við Ísland.

Af ákvæði 2. málsl. 5. mgr. sbr. 3. mgr. 78. gr. laga um útlendinga og d-liðar 19. gr. reglugerðar um útlendinga má þó álykta að meira verði að koma til en fjölskyldutengsl svo að leitt geti til útgáfu dvalarleyfis vegna sérstakra tengsla við landið, svo sem tengsl á grundvelli atvinnuþátttöku, eða önnur menningar- eða félagsleg tengsl, auk umönnunarsjónarmiða, samkvæmt a-lið 1. mgr. 78. gr. laga um útlendinga og e-lið 19. gr. reglugerðar um útlendinga, þ.e. hvort umsækjandi sé háður einhverjum hérlendis, sem sé tengdur honum fjölskylduböndum, eða hvort einhver aðstandandi umsækjanda hér á landi sé honum háður.

Í málinu liggja ekki fyrir gögn sem sýna fram á umönnunarsjónarmið en kærandi greinir sjálfur frá því í greinargerð til Útlendingastofnunar að hann þurfi ekki á neinni umönnun að halda, hann sé fullfær og heilsuhraustur. Þá er ekkert í gögnum málsins sem bendir til þess að móðir kæranda sé í þörf fyrir umönnun hans. Kærandi greindi frá því að móðir hans hafi treyst á stuðning hans þegar systkini hans hafi flutt til Íslands. Í gögnum málsins kemur fram að móðir hans sé nú með dvalarleyfi og búi hér á landi ásamt systkinum hans. Telur nefndin því að gögn málsins bendi ekki til þess að umönnunarsjónarmið í málinu séu slík að þau mæli með veitingu dvalarleyfis á grundvelli sérstakra tengsla við landið.

Gögn málsins benda þá ekki til þess að fyrir hendi séu slík félagsleg og menningarleg tengsl á grundvelli atvinnuþátttöku eða önnur sambærileg tengsl að veita beri kæranda dvalarleyfi á grundvelli 78. gr. laga um útlendinga. Í því samhengi bendir nefndin á að kærandi hafi einungis búið í tæpa tvo mánuði hér á landi og hafi sjálfur greint frá því að hafa einungis stundað atvinnu á þeim tíma og hafi haft lítið svigrúm til annars. Tengsl hans við heimaríki eru sterk en hann greindi frá því að búa enn í sama hverfi og hann ólst upp í og haldi tengslum við þá nágranna sína sem hann ólst upp með. Þá benda gögn málsins ekki til þess að tengsl hans hér á landi séu slík að þau megi ekki rækta frá heimaríki, líkt og hann hefur gert undanfarin ár.

Að öllu framangreindu virtu verður staðfest ákvörðun Útlendingastofnunar um að synja kæranda um dvalarleyfi vegna sérstakra tengsla við landið, sbr. 1. mgr. 78. gr. laga um útlendinga.

Athugasemdir við málsmeðferð og vinnubrögð Útlendingastofnunar

Samkvæmt gögnum málsins var umsókn kæranda lögð fram 12. desember 2023. Fyrir liggur að Útlendingastofnun óskaði eftir frekari gögnum vegna málsins með bréfi 11. september 2024. Kærandi lagði fram viðbótargögn 8. nóvember 2024. Ákvörðun í málinu var ekki tekin fyrr en 29. október 2025. Í ljósi framangreinds er málshraðinn aðfinnsluverður, m.a. með hliðsjón af 9. gr. stjórnsýslulaga. Brot gegn málshraðareglu leiðir þó ekki sjálfkrafa til þess að fallast skuli á umsókn kæranda en Útlendingastofnun er leiðbeint að hraða vinnslu sambærilegra mála.

Í ákvörðun Útlendingastofnunar kemur fram að kærandi hafi fengið útgefið dvalarleyfi hér á landi en síðar í ákvörðuninni kemur fram að kærandi hafi aldrei haft dvalarleyfi á Íslandi. Í ákvörðun Útlendingastofnunar er byggt á 20. gr. reglugerðar um útlendinga en ákvæðið fjallar um skilyrði dvalarleyfis á grundvelli sérstakra tengsla hafi umsækjandi ekki búið á Íslandi. Líkt og að framan greinir hefur kærandi verið með dvalarleyfi hér á landi og hefði því réttilega átt að beita 19. gr. reglugerðarinnar við úrlausn málsins. Kærunefnd gerir athugasemd við framangreint og beinir þeim tilmælum til stofnunarinnar að vanda vinnubrögð í ákvörðunum sínum framvegis. Framangreindur annmarki veldur þó ekki ógildingu ákvörðunar Útlendingastofnunar þar sem gögn málsins benda til þess að mat skv. 19. gr. reglugerðarinnar hafi farið fram auk þess sem bætt hefur verið úr honum á kærustigi.

 

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest.

 

The decision of the Directorate of Immigration is affirmed.

 

 

Valgerður María Sigurðardóttir                                 Vera Dögg Guðmundsdóttir