Úrskurður nr. 128/2026

Hinn 12. mars 2026 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 128/2026

í stjórnsýslumáli nr. KNU25100075

Kæra [...]

 

I.             Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 14. október 2025 kærði karlmaður að nafni [...], fd. [...], ríkisborgari Kína (hér eftir kærandi), ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 6. október 2025, um brottvísun og endurkomubann til Íslands í þrjú ár.

Kærandi krefst þess aðallega að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi en til vara krefst hann þess að endurkomubanninu verði markaður skemmri tími.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017, ásamt síðari breytingum, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

II.            Málsatvik og málsmeðferð

Í skýrslu lögreglu, dags. 3. október 2025, kemur fram að lögregla hafi haft afskipti af hópferðabifreið til að kanna ástand ökumanns, ökuréttindi og hvort um væri að ræða skipulagða ferð á vegum ferðaskrifstofu. Kærandi hafi framvísað kínversku ökuskírteini og vegabréfi. Kærandi kvaðst vera ljósmyndari og ferðamaður hér á landi. Við uppflettingu í kerfum lögreglu kom fram að eigandi bifreiðarinnar væri aðili sem grunaður væri um að standa fyrir ólöglegri atvinnustarfsemi í ferðaiðnaði í fjölda mála lögreglu. Farþegar á vettvangi hafi greint lögreglu frá því að kærandi væri vinur þeirra frá Kína. Framburður kæranda og farþeganna hafi þó ekki farið saman og var kærandi því handtekinn á vettvangi. Þá hafi kærandi áður verið staðinn að akstri með átta kínverska ferðamenn 8. janúar 2025 á bifreið skráð á sama eiganda. Farþegar bifreiðarinnar hafi við skýrslutöku á lögreglustöðinni á Selfossi greint frá því að kærandi væri ekki að aka þeim í atvinnuskyni og hann væri vinur þeirra. Við skýrslutöku kom þó í ljós að farþegarnir hafi ekki vitað raunverulegt nafn kæranda. Stuttu eftir skýrslutöku farþeganna hafi þær komið aftur á lögreglustöðina og tjáð lögreglu að þær hafi bókað ferðina í gegnum nafngreinda kínverska ferðaskrifstofu og greitt 300.000 kínversk yuan á mann fyrir ferðina og sýndu lögreglu bókunarupplýsingarnar. Aðspurðar sögðust þær ekki þekkja kæranda og að hann væri starfsmaður ferðaskrifstofunnar. Við yfirheyrslu lögreglu kvað kærandi eiganda bifreiðarinnar vera góðan vin sinn og að hann fengi að nota bifreiðar hans á meðan hann dveldi á landinu auk þess sem hann fengi að gista á heimili hans þegar hann væri ekki á hóteli. Kærandi greindi frá því að hann væri að aka vinkonum eiganda bifreiðarinnar og hefði ekki þegið greiðslu fyrir. Eigandi bifreiðarinnar hafi þó boðið honum út að borða.

Í samræmi við 12. gr. laga um útlendinga og 13. gr. stjórnsýslulaga var kæranda veittur þriggja daga frestur til að leggja fram skrifleg andmæli. Samkvæmt gögnum málsins lagði kærandi ekki fram andmæli til Útlendingastofnunar. Í ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 6. október 2025, kemur fram að kæranda sé vísað brott frá Íslandi á grundvelli b-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga og ákveðið endurkomubann til þriggja ára, sbr. 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Ákvörðun Útlendingastofnunar var birt fyrir kæranda 14. október 2025 og kærð til kærunefndar sama dag. Hinn 3. mars 2026 barst greinargerð kæranda. Kæranda var fylgt til heimaríkis með heimferða- og fylgdardeild Ríkislögreglustjóra 11. nóvember 2025. Í greinargerð kæranda var óskað eftir frestun réttaráhrifa hinnar kærðu ákvörðunar á meðan málið væri til meðferðar hjá kærunefnd, sbr. 2. mgr. 29. gr. stjórnsýslulaga. Í ljósi niðurstöðu málsins og þess að kærandi hefur verið fluttur til heimaríkis er beiðni um frestun réttaráhrifa vísað frá.

III.          Málsástæður og rök kæranda

Kærandi byggir á því að rannsókn málsins hafi verið verulega áfátt og brotið í bága við rannsóknarreglu 10. gr. stjórnsýslulaga. Kærandi hafi frá upphafi haldið því fram að hann hafi ferðast með vinum og kunningjum. Kærandi hafi ekið bifreiðinni í greiðaskyni og engar greiðslur fengið fyrir akstur eða leiðsögn í atvinnuskyni. Kærandi hafi dvalið á landinu í lögmætum tilgangi sem ferðamaður. Kærandi vísar til þess að farþegar bifreiðarinnar hafi staðfest við formlega skýrslutöku að þau væru vinir kæranda og að hann hafi ekki ekið þeim í atvinnuskyni. Þær upplýsingar sem Útlendingastofnun byggi á, þ.e. að tvær konur hafi síðar komið á lögreglustöðina og fullyrt að þær hafi greitt ferðaskrifstofu fyrir ferðina, séu einungis tilkomnar vegna óformlegrar bókunar í lögreglukerfum að virtum gögnum málsins. Gögn málsins beri með sér að lögregla hafi ekki tekið formlega skýrslu af aðilunum um þessa meintu breytingu á framburði þeirra. Þar af leiðandi standi upphafleg skýrslutaka þeirra sem vitna óhögguð um að aksturinn hafi ekki verið í atvinnuskyni. Kærandi telji að um sé að ræða brot gegn 10. gr. stjórnsýslulaga þegar stjórnvald byggi íþyngjandi stjórnsýsluviðurlög á óformlegum kerfisbókunum lögreglu þegar formlegur vitnaframburður segi annað. Kærandi vísar til úrskurðar kærunefndar nr. 713/2024 í þessu samhengi og telur að hann hafi ekki brotið gegn 2. mgr. 50. gr. laga um útlendinga. Þá vísar kærandi einnig til úrskurðar kærunefndar nr. 708/2024.

Kærandi vísar til þess að ákvörðun um brottvísun og endurkomubann sé íþyngjandi líkt og áréttað sé í úrskurðum kærunefndar nr. 309/2024 og 238/2024. Gera verði ríkar kröfur til þess að andmælaréttur kæranda sé virtur með raunhæfum hætti, sbr. 13. og 14. gr. stjórnsýslulaga. Kæranda hafi ekki gefist tækifæri á að andmæla sönnunarfærslu Útlendingastofnunar, þá einkum hinum meintu nýju upplýsingum frá farþegum sem aldrei hafi verið færðir í formlega vitnaskýrslu áður en ákvörðun um brottvísun hafi verið tekin. Jafnframt byggir kærandi á því að brottvísun og þriggja ára endurkomubann sé úr hófi og brjóti gegn 12. gr. stjórnsýslulaga um meðalhóf. Kærandi telji þriggja ára endurkomubann íþyngjandi ráðstöfun og vísar til úrskurðar kærunefndar nr. 1050/2024 þar sem kæranda hafi verið ákveðið tveggja ára endurkomubann. Kærandi telji að fella beri endurkomubannið niður í ljósi þeirra rýru gagna sem fyrir liggi í málinu. Þá vísar kærandi til úrskurðar kærunefndar nr. 360/2021 þar sem kærandi málsins hafi fengið fjögurra ára endurkomubann en hann hafi lagt fram fölsuð skilríki til atvinnuþátttöku hér á landi en háttsemi kæranda í þessu máli nálgist á engan hátt slíkan brotavilja eða alvarleika.

IV.          Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Á grundvelli b-liðar 1. mgr. 98. gr. er heimilt að vísa útlendingi úr landi sem er án dvalarleyfis ef hann hefur brotið alvarlega eða margsinnis gegn einu eða fleiri ákvæðum laganna, hefur af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi gefið efnislega rangar eða augljóslega villandi upplýsingar í máli samkvæmt lögunum eða kemur sér hjá því að hlíta ákvörðun sem felur í sér að hann skuli yfirgefa landið. Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi til laga um útlendinga kemur fram að í b-lið felist heimild til að vísa útlendingi brott ef hann hefur brotið alvarlega eða margsinnis gegn einu eða fleiri ákvæðum laganna. Hér undir myndu sem fyrr geta fallið fleiri en eitt brot gegn lögunum sem hvert fyrir sig teldist ekki alvarlegt.

Útlendingastofnun lagði til grundvallar að kærandi hafi starfað ólöglega hér á landi án tilskilinna atvinnu- og dvalarleyfa, sbr. 2. mgr. 50. gr. laga um útlendinga. Taldi stofnunin að upplýsingar frá lögreglu væru skýrar og afdráttarlausar um að kærandi hafi verið stöðvaður er hann hafi verið að aka farþegum í atvinnuskyni. Gögn málsins sýni að kærandi hafi ekið farþegum sem bókuðu ferð sína um Ísland í gegnum nafngreinda kínverska ferðaskrifstofu. Hafi farþegar kæranda greint frá því að kærandi væri starfsmaður ferðaskrifstofunnar og þær hafi greitt 300.000 kínversk yuan á mann fyrir ferðina. Þá hafi gögn málsins borið með sér að þetta hafi ekki verið í fyrsta skipti sem kærandi hafi komið hingað til lands til þess að keyra ferðamenn um landið í atvinnuskyni án tilskilinna réttinda. Að mati stofnunarinnar væri það hafið yfir allan vafa að kærandi hafi starfað hér á landi ólöglega án þess að afla sér tilskilinna réttinda og því væri um alvarlegt brot á ræða gegn lögum um útlendinga. Var það niðurstaða Útlendingastofnunar að heimilt væri að brottvísa kæranda á grundvelli b-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga þar sem hann hefði brotið alvarlega gegn ákvæðum laga um útlendinga og af ásetningi eða stórkostlegu gáleysi gefið efnislega rangar eða augljóslega villandi upplýsingar í máli samkvæmt lögum um útlendinga.

Málatilbúnaður kæranda hjá kærunefnd byggist á því að hann hafi ekki ekið farþegunum í atvinnuskyni og að hann hafi engar greiðslur fengið fyrir akstur eða leiðsögn. Kærandi hafi dvalið á landinu í lögmætum tilgangi sem ferðamaður.

Í skýrslum lögreglu frá 2. október 2025 kemur fram að kærandi hafi verið stöðvaður við umferðareftirlit. Tveir farþegar hafi verið í hópferðabifreiðinni sem kærandi ók en aðspurður kvaðst kærandi vera ljósmyndari og ferðamaður hér á landi. Farþegar bifreiðarinnar hafi greint lögreglu frá því að kærandi væri vinur þeirra sem þær hafi kynnst í heimaríki, ekki væri um skipulagða ferð að ræða og að kærandi væri ekki starfandi leiðsögumaður. Að mati lögreglu hafi framburður kæranda og farþega bifreiðarinnar verið ótrúverðugur og stangast á. Kærandi hafi neitað að koma til frekari skýrslutöku á lögreglustöð og hafi því verið handtekinn. Í fyrri skýrslutöku farþeganna á lögreglustöð hafi þær neitað því að kærandi hafi ekið þeim um landið í atvinnuskyni og greint frá því að hann væri vinur þeirra. Stuttu eftir skýrslutökuna hafi farþegarnir komið aftur á lögreglustöðina og breytt framburði sínum. Þær hafi greint frá því að hafa bókað ferð um Ísland í gegnum nafngreinda kínverska ferðaskrifstofu, þær hafi greitt 300.000 kínversk yuan á mann fyrir ferðina og hafi sýnt lögreglu umræddar bókunarupplýsingar. Þær hafi ekki þekkt kæranda og sagt hann vera starfsmann ferðaskrifstofunnar. Þær hafi haft áhyggjur af því að aðilar myndu fá að heyra um vitnaframburð þeirra og hafi ekki viljað lenda í vandræðum vegna málsins.

Í skýrslu lögreglu vegna framburðar kæranda á lögreglustöð kemur fram að auðvelt hafi verið að rengja framburð hans, margt í frásögninni hafi ekki staðist og auk þess hafi hann breytt framburði sínum þegar á lögreglustöð var komið. Kærandi hafi greint frá því að hafa komið til landsins í þeim tilgangi að mynda landið og fara í göngur. Kærandi hafi verið spurður um tengsl sín við farþega bifreiðarinnar sem hann hafi sagt vera vinkonur sínar frá heimaríki. Hafi síðari framburður farþeganna þá verið borinn undir kæranda sem hafi ekki getað útskýrt misræmi í frásögnum sínum og farþeganna. Kærandi hafi þá verið spurður út í ferðir sínar til Íslands á síðustu þremur árum. Hann hafi greint lögreglu frá því að hafa einu sinni áður komið til landsins en það hafi verið árið áður þegar hann hafi ferðast hingað með fjölskyldu sinni. Samkvæmt gögnum lögreglu hafi kærandi þó komið í þrjár ferðir hingað til lands og árið 2025 hafi kærandi t.a.m. dvalið hér á landi í um fimm mánuði. Kærandi gat engar skýringar gefið á þeim langa tíma sem hann hafi dvalið hér á landi og kvaðst hafa gleymt ferðum sínum til Íslands. Hann hafi verið hér svo lengi sem ferðamaður.

Við uppflettingu kæranda í kerfum lögreglunnar hafi komið í ljós að eigandi hópferðabifreiðarinnar sem kærandi ók væri einstaklingur sem grunaður er í fjölda mála hér á landi vegna ólöglegrar atvinnustarfsemi í ferðaiðnaði. Þar hafi jafnframt komið í ljós að kærandi hafi 8. janúar 2025 verið staðinn að því að aka átta kínverskum ferðamönnum á hópferðabifreið en farþegarnir hafi greint frá því að vera í skipulagðri ferð. Eigandi þeirrar bifreiðar væri sá sami og í því máli sem hér er til meðferðar. Þá kom fram að kærandi væri grunaður um brot á lögum um atvinnuréttindi útlendinga og brot á reglum um aukin ökuréttindi. Í skýrslutökunni 2. október 2025 hafi kærandi því verið spurður um tengsl sín við eiganda bifreiðanna. Hafi hann greint lögreglu frá því að þeir væru vinir, kærandi hafi fengið að notast við bifreiðar hans á meðan hann væri á landinu og hafi einnig fengið að gista á heimili hans. Eigandinn hafi beðið kæranda að aka vinkonum sínum um landið til að taka ljósmyndir, hann hafi ekki fengið greiðslu fyrir en eigandinn hafi boðið honum út að borða. Slíkt hafi einnig átt við í málinu frá því í janúar 2025. Kærandi kvaðst hafa vitneskju um fyrirtækjarekstur eigandans hér á landi en hann tæki ekki þátt í þeirri starfsemi. Í janúar 2025 hafi hann í góðri trú farið með fólk í ferðalag um landið án þess að fá greitt fyrir og hafi þá ekki haft vitneskju um að farþegarnir væru viðskiptavinir eigandans.

Í skýrslutöku eiganda bifreiðanna hjá lögreglu 5. desember 2025 hafi eigandinn ekkert viljað kannast við mál kæranda en kærandi væri mikill vinur föður hans og að faðir hans hafi viljað að hann myndi sækja kæranda persónulega á flugvöllinn.

Með vísan til framangreinds eru þær skýringar sem kærandi hefur gefið vegna aksturs ferðamanna hér á landi ótrúverðugar og ósamræmis gætir í framburði hans. Ekki verður annað ráðið af gögnum málsins en að öll rök hnígi að því að kærandi hafi starfað hér á landi án atvinnuleyfis, sbr. 2. mgr. 50. gr. laga um útlendinga. Kærandi hefur í tvígang verið stöðvaður við akstur ferðamanna hér á landi auk þess sem hann hefur litlar skýringar getað gefið á þeim langa tíma sem hann hefur dvalið hér á landi undanfarin ár.

Samkvæmt 2. mgr. 50. gr. laga um útlendinga þarf útlendingur sem hyggst ráða sig til starfa hér á landi að hafa dvalarleyfi auk atvinnuleyfis þar sem það er áskilið í lögum um atvinnuréttindi útlendinga. Kærandi er ekki með atvinnu- og dvalarleyfi samkvæmt 2. mgr. 50. gr. laga um útlendinga. Samkvæmt meginreglum laga um atvinnuréttindi útlendinga nr. 97/2002 ber erlendum ríkisborgurum almennt að hafa atvinnuleyfi til starfa hér á landi en frá því eru undanþágur sem mælt er fyrir um í III. kafla laganna. Ekkert í gögnum málsins bendir til þess að kærandi sé undanþeginn því að hafa dvalar- og atvinnuleyfi til þess að starfa á Íslandi. Atvinnustarfsemi án viðhlítandi heimildar hefur neikvæð áhrif á aðilann sjálfan, þá sem kaupa af honum þjónustu, og íslenskt samfélag í heild. Slík háttsemi er til þess fallin að grafa undan íslenskum vinnumarkaði með hliðsjón af réttindum og réttaröryggi launþega. Þar að auki eru þjónustukaupendur í ótryggri stöðu og grafið er undan greiðslu skatta og annarra opinberra gjalda til ríkissjóðs. Að teknu tilliti til framangreinds teljast brot kæranda gegn lögum um útlendinga alvarleg og eru skilyrði til brottvísunar samkvæmt b-lið 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga uppfyllt. Að virtum forsendum Útlendingastofnunar og gögnum málsins að öðru leyti er lagt til grundvallar að tilgangur með dvöl kæranda hér á landi hafi verið að stunda atvinnustarfsemi án þess að hafa atvinnuleyfi. Þá eru skýringar kæranda á tilhögun ferðarinnar ótrúverðugar líkt og að framan greinir.

Í 102. gr. laga um útlendinga er kveðið á um vernd gegn frávísun og brottvísun og takmarkanir á ákvörðun um brottvísun. Samkvæmt 3. mgr. 102. gr. skal brottvísun ekki ákveða ef hún, með hliðsjón af málsatvikum, alvarleika brots og tengslum útlendings við landið, felur í sér ósanngjarna ráðstöfun gagnvart útlendingi eða nánustu aðstandendum hans. Ekkert í gögnum málsins bendir til þess að kærandi eigi nánasta aðstandanda hér á landi í skilningi 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga, sbr. 17. tölul. 3. gr. laganna. Þá eru tengsl kæranda að öðru leyti ekki slík að brottvísun og endurkomubann feli í sér ósanngjarna ráðstöfun í skilningi ákvæðisins. Ákvörðun um brottvísun og endurkomubann kæranda er í samræmi við lög og tilgangur hennar er að framfylgja lögmætum markmiðum laga um útlendinga. Stendur 3. mgr. 102. gr. laga um útlendinga ekki í vegi fyrir brottvísun kæranda.

Með lögum um landamæri nr. 136/2022 voru gerðar breytingar á 2. mgr. 101. gr. laga um útlendinga. Í ákvæðinu kemur fram að endurkomubann skuli að jafnaði ekki vara lengur en fimm ár og eigi skemur en tvö ár. Þó geti endurkomubann varað lengur en fimm ár þegar útlendingur telst ógn við öryggi ríkisins, almannaöryggi eða allsherjarreglu. Við ákvörðun um lengd endurkomubanns skuli litið til einstaklingsbundinna aðstæðna hverju sinni. Í hinni kærðu ákvörðun var kæranda gert að sæta endurkomubanni til þriggja ára.. Með vísan til forsendna hinnar kærðu ákvörðunar og að teknu tilliti til atvika málsins, einkum þess að kærandi hefur áður verið staðinn að akstri með ferðamenn hér á landi og að hann hafi með óreiðukenndum og ótrúverðugum framburði reynt að villa um fyrir stjórnvöldum, er þriggja ára endurkomubann kæranda staðfest. Með vísan til framangreinds eru atvik ekki sambærileg úrskurði kærunefndar nr. 1050/2024 og er varakröfu kæranda um styttingu endurkomubanns því hafnað.

Samkvæmt 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga skal að jafnaði veita útlendingi frest í 7-30 daga til að yfirgefa landið sjálfviljugur. Samkvæmt e-lið ákvæðisins er m.a. heimilt að veita styttri frest eða fella hann niður í tilvikum þegar útlendingi er vísað úr landi á grundvelli b-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga. Að teknu tilliti til málsatvika er rétt að fella frest kæranda til sjálfviljugrar heimfarar niður með vísan til e-liðar 2. mgr. 104. gr. laga um útlendinga. Er einnig litið til þess að endurkomubanni er m.a. bæði ætlað að hafa almenn og sérstök varnaðaráhrif gagnvart brotum á ákvæðum laga um útlendinga.

Að teknu tilliti til 4. mgr. 101. gr. laga um útlendinga hófst endurkomubann kæranda þegar hann var færður úr landi 11. nóvember 2025.

Kærandi gerir ýmsar athugasemdir við málsmeðferð lögreglu og vísar í því samhengi til 10., 13., og 14. gr. stjórnsýslulaga og úrskurða kærunefndar nr. 238/2024, 309/2024, 708/2024, 713/2024. Í málatilbúnaði kæranda er vísað til þess að gögn málsins beri með sér að lögregla hafi ekki tekið formlega skýrslu af vitnum um meinta breytingu á framburði þeirra og þar af leiðandi standi upphafleg skýrslutaka þeirra sem vitna óhögguð um að aksturinn hafi ekki verið í atvinnuskyni. Kærandi telji að um sé að ræða brot gegn 10. gr. stjórnsýslulaga þegar stjórnvald byggi íþyngjandi stjórnsýsluviðurlög á óformlegum kerfisbókunum lögreglu þegar formlegur vitnaframburður segi annað. Samkvæmt lögregluskýrslu, dags. 3. október 2025, ræddi lögregla aftur við farþega bifreiðarinnar að skýrslutöku lokinni í skýrslutökuherbergi á lögreglustöðinni á Selfossi. Samkvæmt skýrslunni var sá framburður farþeganna bókaður hjá lögreglu og borinn undir kæranda á lögreglustöð þar sem honum hafi verið gefið færi á að gefa nánari skýringar. Kærandi hefur einnig fengið tækifæri til að koma á framfæri athugasemdum sínum við meðferð málsins hjá Útlendingastofnunar og þá hefur kærandi notið hagsmunagæslu talsmanns á kærustigi og verið gefið færi á að koma sjónarmiðum sínum á framfæri s.s. með framlagningu greinargerðar og gagna máli sínu til stuðnings hjá nefndinni. Að virtum gögnum málsins er ekki ástæða til þess að gera athugasemdir við framangreind atriði í málsmeðferð lögreglu og telst mál kæranda nægilega upplýst.

Samantekt

Að öllu framangreindu virtu verður hin kærða ákvörðun hvað varðar brottvísun kæranda frá landinu á grundvelli b-liðar 1. mgr. 98. gr. laga um útlendinga og niðurfellingu frests til þess að yfirgefa landið sjálfviljugur staðfest. Endurkomubann kæranda skal vera þrjú ár.

 

Úrskurðarorð:

Ákvörðun Útlendingastofnunar er staðfest.

The decision of the Directorate of Immigration is affirmed.

 

 

 

Valgerður María Sigurðardóttir                                 Vera Dögg Guðmundsdóttir