Mál n. 32/2026-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 32/2026

Miðvikudaginn 18. mars 2026

A

gegn

Tryggingastofnun ríkisins

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Rakel Þorsteinsdóttir lögfræðingur, Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur og Unnþór Jónsson lögfræðingur.

Með kæru, móttekinni 13. janúar 2026, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins frá 9. janúar 2026 um að synja umsókn kæranda um sérstakt framlag.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Með rafrænni umsókn, móttekinni 1. desember 2025, sótti kærandi um sérstakt framlag frá Tryggingastofnun ríkisins vegna kostnaðar við tannréttingar sonar hennar. Með bréfi Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 9. janúar 2025, var umsókn kæranda synjað á þeim forsendum að sýslumaður hafi í úrskurði hafnað umsókn kæranda. Kærandi óskaði eftir rökstuðningi fyrir ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins og var hann veittur með bréfi, dags. 15. janúar 2026.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 13. janúar 2026. Með bréfi, dags. 14. janúar 2026, óskaði úrskurðarnefnd eftir greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins ásamt gögnum málsins. Með bréfi, dags. 27. janúar 2026, barst greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 29. janúar 2026. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru kemur fram að sýslumaður hafi synjað beiðni kæranda um framlag vegna tannréttinga á þeim forsendum að faðir hafi ekki efni á að borga og að Tryggingastofnun ríkisins hafi einnig synjað umsókn kæranda á sömu forsendum. Barnsfaðir kæranda eigi tvö fyrirtæki sem velti tugi milljónum króna.

III.  Sjónarmið Tryggingastofnunar ríkisins

Í greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins kemur fram að kærð sé ákvörðun, dags. 9. janúar 2026, um að synja kæranda um sérstakt framlag vegna tannréttinga.

Í 1. mgr. 41. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar segi að Tryggingastofnun geti greitt sérstakt framlag vegna útgjalda við skírn barns, fermingu, gleraugnakaup, tannréttingar, vegna sjúkdóms, greftrunar eða af öðru sérstöku tilefni. Í 3. mgr. ákvæðisins segi að framlag samkvæmt 1. mgr. verði aðeins ákveðið ef sýslumaður hafi úrskurðað um slíkt framlag samkvæmt beiðni sem honum skuli send innan þriggja mánaða frá því að svarað hafi verið til útgjalda nema eðlileg ástæða hafi verið til að bíða með slíka kröfu.

Samkvæmt 67. gr. barnalaga nr. 76/2003 sé Tryggingastofnun skylt að greiða rétthafa greiðslna samkvæmt IV. og IX. kafla, sem búsettur sé hér landi, samkvæmt dómi, dómsátt, úrskurði sýslumanns eða samningi staðfestum af honum, þó innan þeirra marka sem lög um almannatryggingar setji.

Hlutverk Tryggingastofnunar sé að hafa milligöngu um greiðslu meðlags og sérstaks framlags þegar ákvörðun hafi verið tekin um slíkt með lögmætum hætti. Ef foreldri leggi fram löggilda meðlagsákvörðun eða ákvörðun um sérstakt framlag beri Tryggingastofnun samkvæmt 41. gr. laga um almannatryggingar og 67. gr. barnalaga að hafa milligöngu um greiðslu meðlags og sérstaks framlags. Lög veiti Tryggingastofnun ekki heimild til að taka önnur gögn en talin séu upp í framangreindum ákvæðum til greina við milligöngu um greiðslu meðlags og sérstaks framlags.

Með umsókn um sérstakt framlag hafi kærandi sent inn úrskurð sýslumanns um framlag vegna tannréttinga. Í úrskurðinum hafi kröfu um sérstakt framlag vegna tannréttinga barns verið hafnað á þeim grundvelli að krafan hafi komið of seint fram. Kæranda hafi verið synjað um sérstakt framlag með ákvörðun, dags. 9. janúar 2026. Kærandi hafi óskað eftir rökstuðningi vegna ákvörðunarinnar, en í beiðni kom eftirfarandi fram:

„v/tekna barnsföður Hver er forsendan fyrir synjun moðir a örorku og astæðan að reikningar og umsokn kom seint til syslumanns var vegna misskilnings þar sem mer var sagt að eg þyrfti að vera buinn að greiða upp allan tannréttingakostnað áðurn en eg gæri sott um sem eg gerði..Faðir á tvö fyrirtæki og veltur tugi miljona í þeim. Sja i fylgiskjali“

Meðfylgjandi hafi borist yfirlit úr fyrirtækjaskrá skattsins. Rökstuðningur hafi verið veittur með bréfi, dags. 15. janúar 2026.

Í 3. mgr. 41. gr. laga um almannatryggingar segi að framlag samkvæmt 1. mgr. ákvæðisins, þar á meðal tannréttingar, verði aðeins ákveðið ef sýslumaður hafi úrskurðað um slíkt framlag samkvæmt beiðni sem honum skuli send innan þriggja mánaða frá því að svara varð til útgjalda nema eðlileg ástæða hafi verið til að bíða með slíka kröfu.

Með vísan til framanangreinds beri Tryggingastofnun að fara eftir lögformlegri ákvörðun sýslumanns. Þar sem sýslumaður hafi ekki úrskurðað um framlag til tannréttinga hafi stofnunin ekki heimildir til að virða að vettugi þá ákvörðun. Á þeim grundvelli hafi Tryggingstofnun borið að synja kæranda um sérstakt framlag til tannréttinga.

Á grundvelli framangreinds sé farið fram á að ákvörðun Tryggingastofnunar verði staðfest.

IV.  Niðurstaða

Mál þetta varðar ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins frá 9. janúar 2026 um að synja umsókn kæranda um um greiðslu sérstaks framlags vegna tannréttinga sonar hennar.

Kveðið er á um greiðsluskyldu Tryggingastofnunar ríkisins í 67. gr. barnalaga nr. 76/2003. Þar segir að Tryggingastofnun ríkisins sé skylt að greiða rétthafa greiðslna samkvæmt IV. og IX. kafla, sem búsettur sé hér á landi, samkvæmt dómi, dómsátt, úrskurði sýslumanns eða samningi staðfestum af honum, þó innan þeirra marka sem lög um almannatryggingar setji.

Samkvæmt 42. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar getur hver sá sem fær úrskurð um meðlag með barni, sem hann hefur á framfæri sínu, snúið sér til Tryggingastofnunar ríkisins og fengið fyrirframgreiðslu meðlags og annarra framfærsluframlaga samkvæmt úrskurðinum. Hið sama gildir þegar lagt er fram staðfest samkomulag um meðlagsgreiðslur og aðrar greiðslur samkvæmt IX. kafla barnalaga.

Samkvæmt framangreindu ber Tryggingastofnun ríkisins að hafa milligöngu um greiðslu sérstaks framlags, berist beiðni þar um á grundvelli lögformlegrar ákvörðunar. Fyrir liggur að kærandi sótti um milligöngu Tryggingastofnunar um greiðslu sérstaks framlags með syni sínum með rafrænni umsókn, móttekinni 1. desember 2025. Stofnunin synjaði umsókninni á þeim grundvelli að í úrskurði Sýslumannsins á höfuðborgarsvæðinu, dags. 11. desember 2025, hafi kröfu kæranda um sérstakt framlag verið hafnað.

Hlutverk Tryggingastofnunar í tengslum við greiðslur sérstaks framlags markast af ákvæðum viðeigandi laga. Samkvæmt 1. mgr. 42. gr. laga um almannatryggingar er stofnuninni falið að hafa milligöngu um sérstakt framlag, sé þess farið á leit við stofnunina í þeim tilvikum þar sem lögformleg ákvörðun liggur fyrir. Fyrir liggur að sýslumaður hafnaði kröfu kæranda um sérstakt framlag vegna tannréttinga sonar hennar með úrskurði, dags. 11. desember 2025. Lögmæti þeirrar ákvörðunar verður ekki endurskoðað af úrskurðarnefndinni, en eins og fram kom í þeim úrskurði er heimilt að kæra úrskurð sýslumanns til dómsmálaráðherra innan tveggja mánaða frá dagsetningu hans. Í ljósi þess að ekki liggur fyrir lögformleg ákvörðun sem kveður á um greiðsluskyldu barnsföður kæranda er Tryggingastofnun ekki heimilt að hafa milligöngu um greiðslu sérstaks framlags vegna tannréttinga sonar kæranda.

Að öllu framangreindu virtu er það niðurstaða úrskurðarnefndar velferðarmála að staðfesta ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins frá 9. janúar 2026 um að synja umsókn kæranda um sérstakt framlag vegna tannréttinga sonar kæranda.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins um synja umsókn A, um sérstakt framlag vegna tannréttinga sonar hennar, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

 

Rakel Þorsteinsdóttir