Mál nr. 816/2026-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 816/2025

Fimmtudaginn 19. mars 2026

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 18. desember 2025, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 28. nóvember 2025, um að fella niður rétt hans til atvinnuleysisbóta í þrjá mánuði.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 18. september 2025 og var umsóknin samþykkt 20. október 2025. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 28. nóvember 2025, var kæranda tilkynnt að bótaréttur hans væri felldur niður í þrjá mánuði á grundvelli 1. mgr. 59. gr., sbr. 1. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar með vísan til þess að hann hefði látið hjá líða að tilkynna Vinnumálastofnun um nauðsynlegar upplýsingar sem hefðu áhrif á rétt hans til atvinnuleysisbóta. Í kjölfarið lagði kærandi fram ný gögn og var mál hans því tekið fyrir að nýju. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 15. desember 2025, var fyrri ákvörðun stofnunarinnar staðfest með vísan til þess að hún hefði að geyma efnislega rétta niðurstöðu, þrátt fyrir ný gögn.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 18. desember 2025. Með bréfi, dags. 22. desember 2025, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 9. febrúar 2026 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 10. febrúar 2026. Athugasemdir bárust ekki.

 

 

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar kemur fram að fjarvera kæranda hafi ekki verið vegna vanrækslu eða skorts á samvinnu heldur alvarlegra veikinda og hann hafi því verið óvinnufær að öllu leyti. Kærandi hafi strax leitað aðstoðar hjá Heilsugæslu B þann 10. nóvember 2025 og fengið tvö læknisvottorð, dags. 17. nóvember 2025. Læknisvottorðin staðfesti óvinnufærni kæranda vegna sjúkdóms á tímabilinu 10. til 12. nóvember 2025. Kærandi hafi því verið óvinnufær á því tímabili sem fundurinn hafi verið haldinn, eða þann 11. nóvember 2025, sem þýði að hann hafi ekki heldur getað mætt á fundinn. Læknisvottorð, dags. 17. nóvember 2025, sé gefið út til Vinnumálastofnunar, innihaldi réttar persónuupplýsingar og sé stafrænt vottað. Að auki sé annað vottorð, dagsett sama dag fyrir tímabilið 5. til 10. nóvember 2025 sem sýni samfelld veikindi kæranda. Kærandi hafi sent Vinnumálastofnun skriflega skýringu, dags. 24. nóvember 2025, þar sem hann útskýri fjarveru sína, vísi til læknisvottorðanna og undirstriki vilja sinn til að uppfylla skyldur sínar.

Vinnumálastofnun hafi með bréfi, dags. 18. nóvember 2025, krafist skýringar og vottorðs um vinnufærni vegna heilsufars kæranda. Kærandi hafi svarað því tafarlaust og fullnægt þeirri kröfu. Engu að síður byggist ákvörðun Vinnumálastofnunar á misskilningi þar sem hún vísi til vottorðs sem nái eingöngu til 5. til 10. nóvember 2025.

Samkvæmt lögum um atvinnuleysistryggingar sé réttur til atvinnuleysisbóta bundinn almennum skilyrðum í 13. og 14. gr. laganna. Í a. lið 13. gr. komi fram að umsækjandi verði að vera í virkri atvinnuleit. Þetta feli í sér að vera fær til flestra almennra starfa og hafa heilsu til að taka starfi eða taka þátt í virkum vinnumarkaðsaðgerðum samkvæmt a. og b. lið 14. gr. Samkvæmt 14. gr. sé Vinnumálastofnun heimilt að taka tillit til aðstæðna atvinnuleitanda sem geti ekki sinnt tilteknum störfum vegna skertrar vinnufærni samkvæmt mati sérfræðilæknis. Að mati kæranda staðfesti læknisvottorðin fulla óvinnufærni sem uppfylli þetta skilyrði og réttlæti fjarveru hans. Kærandi uppfylli öll skilyrði um virka atvinnuleit þar á meðal heilsufarslega færni. Veikindi kæranda hafi ekki áhrif á virka atvinnuleit þar sem þau hafi verið tímabundin og staðfest með vottorði.

Samkvæmt 58. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé viðurlögum beitt ef atvinnuleitandi mæti ekki til Vinnumálastofnunar á áður boðuðum tíma samkvæmt 6. mgr. 9. gr., 3. mgr. 13. gr. eða 3. mgr. 18. gr. Hins vegar eigi viðurlög aðeins við ef forföll hafi verið án gildra ástæðna. Að sögn kæranda séu læknisvottorð gild ástæða þar sem Vinnumálastofnun krefjist slíkra gagna vegna heilsufarsástæðna. Í bréfi umboðsmanns Alþingis nr. 10918/2021 sé þess krafist að ákvörðun um viðurlög beri að taka mið af slíkum gögnum annars sé hún ógild. Að halda viðurlögum í ljósi þessa væri í ósamræmi við markmið laganna um að styðja við atvinnuleitendur í erfiðum aðstæðum. Að auki styðji stjórnsýslulög og stjórnarskráin kröfu kæranda um að ákvörðun Vinnumálastofnunar verði endurskoðuð þar sem hún byggi á ófullnægjandi mati á gögnum. Kærandi óski eftir því að úrskurðarnefnd velferðarmála ógildi hina kærðu ákvörðun Vinnumálastofnunar í heild, aflétti biðtíma og endurreisi rétt hans til atvinnuleysisbóta að fullu. Einnig að ekki verði óskað eftir frekari gögnum þar sem öll nauðsynleg gögn fylgi kærunni.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi þegið greiðslur atvinnuleysistrygginga á árinu 2024 og byrjun árs 2025 en þann [28. febrúar] 2025 hafi kærandi sætt tveggja mánaða viðurlögum vegna höfnunar á þátttöku í vinnumarkaðsúrræði. Grunur hafi leikið á að kærandi væri erlendis en skýringar hafi ekki borist frá kæranda. Kærandi hafi afskráð sig af bótum [4. febrúar] 2025 þar sem hann hafi sagst vera farinn til vinnu.

Kærandi hafi aftur sótt um greiðslu atvinnuleysistrygginga með umsókn, dags. 18. september 2025. Með erindi, dags. 20. október 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hans um greiðslu atvinnuleysistrygginga hefði verið samþykkt og að bótaréttur hans væri 100%.

Með tilkynningu, dags. 10. nóvember 2025, hafi kærandi verið boðaður á upplýsingafund á vegum Vinnumálastofnunar í B þann. 11. nóvember 2025, klukkan 16:00. Kæranda hafi verið bent á að um skyldumætingu væri að ræða og öll forföll þyrfti að tilkynna án ástæðulausrar tafar. Athygli kæranda hafi verið vakin á því að ótilkynnt forföll kynnu að leiða til stöðvunar greiðslna eftir viðeigandi ákvæðum laganna. Umrædd boðun hafi verið send á „Mínar síður“ kæranda, tilkynnt með tölvupósti og með smáskilaboðum í farsímanúmer kæranda X.

Þann 17. nóvember 2025 hafi kærandi sent skýringarbréf til stofnunarinnar þar sem hann hafi sagst hafa verið ófær um að mæta á fundinn vegna veikinda. Kærandi hafi óskað eftir leyfi til að ferðast til C til „sérhæfðrar læknisrannsóknar og meðferðar.“ Þá hafi kærandi jafnframt framvísað læknisvottorði, dags. 17. nóvember 2025, tilkynnt á vef Heilsuveru þann sama dag. Vinnumálastofnun hafi þann 18. nóvember 2025 óskað eftir frekari skýringum á fjarveru kæranda. Kærandi hafi verið upplýstur um að óljóst væri hvort hann teldist í virkri atvinnuleit þar sem innsent vottorð hafi átt við tímabilið 5. til 10. nóvember 2025. Jafnframt hafi stofnunin óskað eftir því að kærandi myndi skila vottorði um vinnufærni sem útgefið væri af þeim lækni sem hafi annast hann vegna þeirra veikinda.

Kærandi hafi aftur sent skýringar þann 24. nóvember 2025. Í skýringarbréfi hafi kærandi sagst hafa verið ófær um að mæta á fundinn vegna veikinda sem hefðu staðið yfir frá 10. til 12. nóvember 2025. Kærandi hafi jafnframt framvísað öðru læknisvottorði, dags. 17. nóvember 2025, tilkynnt á vef Heilsuveru þann sama dag sem hafi átt að votta óvinnufærni hans með öllu á fyrrgreindu tímabili. Með erindi, dags. 28. nóvember 2025, hafi kærandi verið upplýstur um að greiðslur atvinnuleysisbóta hefðu verið stöðvaðar í þrjá mánuði á grundvelli 59. gr. og 61. gr. laganna þar sem hann hefði ekki upplýst um veikindi sín án tafar. Kærandi hafi sent tölvupóst þann sama dag og óskað eftir endurupptöku á máli sínu. Kærandi hafi bent á að Vinnumálastofnun hafi tilgreint í bréfi sínu að veikindi kæranda hefðu átt við frá 5. til 10. nóvember 2025 en að hann hafi skilað inn öðru vottorði sem sýndi að veikindi hans hefðu staðið yfir frá 10. til 12. sama mánaðar. Mál kæranda hafi verið endurupptekið á grundvelli þessa og kæranda tilkynnt þann 15. desember 2025 að ákvörðun stofnunarinnar hefði verið staðfest, enda rétt niðurstaða í málinu efnislega, þrátt fyrir að ný gögn hefðu borist.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Mál þetta lúti að ákvörðun Vinnumálastofnunar um að stöðva greiðslur atvinnuleysistrygginga til kæranda þar sem hann hafi ekki sinnt mætingu á boðuð vinnumarkaðsúrræði og tilkynningarskyldu sinni gagnvart stofnuninni.

Samkvæmt a. lið 13. gr. og [h. lið] 1. mgr. 14. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé eitt af skilyrðum fyrir atvinnuleysistryggingum launamanna að viðkomandi sé í virkri atvinnuleit. Í því felist meðal annars að hafa vilja og getu til að taka þátt í þeim vinnumarkaðsaðgerðum er standi til boða. Í 13. gr. laga nr. 55/2006 um vinnumarkaðsaðgerðir komi einnig fram skylda þess sem teljist tryggður samkvæmt lögum um atvinnuleysistryggingar til að taka þátt í vinnumarkaðsúrræðum og mæta í viðtöl hjá ráðgjöfum Vinnumálastofnunar. Ákvæðið sé svohljóðandi:

„Atvinnuleitandi skal fylgja eftir áætlun um atvinnuleit og þátttöku í viðeigandi vinnumarkaðsúrræðum skv. 11. gr. og gera það sem í hans valdi stendur til að bæta vinnufærni sína til þess að verða virkur þátttakandi á vinnumarkaði. Þar á meðal skal atvinnuleitandi ávallt mæta í viðtöl til ráðgjafa Vinnumálastofnunar skv. 14. gr. og taka þátt í þeim vinnumarkaðsúrræðum er standa honum til boða. Atvinnuleitandi skal jafnframt tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunna að verða á vinnufærni hans eða aðstæðum að öðru leyti án ástæðulausrar tafar.“

Í 1. mgr. 59. gr. laga um atvinnuleysistryggingar segi:

„Sá sem lætur hjá líða að veita nauðsynlegar upplýsingar skv. 14. gr. eða um annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögum þessum skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila, sbr. þó 4. mgr. og 59. gr. a. Hið sama á við þegar hinn tryggði hefur látið hjá líða að tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunna að verða á högum hans á því tímabili sem hann fær greiddar atvinnuleysisbætur eða sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögum þessum eða annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögum þessum, sbr. 3. mgr. 9. gr. og 2. mgr. 14. gr. Skal honum jafnframt verða gert að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur skv. 39. gr.“

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 28. nóvember 2025, varði viðurlög sem kæranda hafi verið gert að sæta á grundvelli 1. mgr. 59. gr. laganna. Vinnumálastofnun hafi ekki borist tilkynning um forföll kæranda á upplýsingarfund sem hann hafi verið boðaður á. Kærandi hafi áður sætt viðurlögum vegna fjarveru í vinnumarkaðsúrræði í [febrúar] 2025 og því komi til beitingar 1. mgr. 61. gr. laganna sem sé svohljóðandi:

„Sá sem hefur sætt viðurlögum skv. 57.–59. gr. eða biðtíma skv. 54. og 55. gr. og eitthvert þeirra tilvika sem þar greinir á sér stað að nýju á sama tímabili skv. 29. gr. skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að þremur mánuðum liðnum frá þeim degi er ákvörðun Vinnumálastofnunar um ítrekunaráhrif liggur fyrir enda hafi hann fengið greiddar atvinnuleysisbætur skemur en samtals 24 mánuði á sama tímabili skv. 29. gr. Hafi hinn tryggði fengið greiddar atvinnuleysisbætur í samtals 24 mánuði eða lengur á sama tímabili skv. 29. gr. þegar atvik sem lýst er í 1. málsl. á sér stað skal hinn tryggði ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrr en hann uppfyllir skilyrði 31. gr.“

Í ljósi þess að rík skylda hvíli á umsækjendum um atvinnuleysisbætur til þátttöku í vinnumarkaðsaðgerðum og að tilkynna Vinnumálastofnun um allar þær breytingar sem verði á högum sínum sé það mat Vinnumálastofnunar að skýringar þær sem kærandi hafi fært fram teljist ekki gildar í skilningi laga um atvinnuleysistryggingar og að með því að uppfylla ekki skilyrði um mætingu né tilkynna um forföll hafi hann brugðist skyldum sínum samkvæmt 59. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Þar sem kærandi hafi sætt viðurlögum í [febrúar] 2025 vegna höfnunar á þátttöku í vinnumarkaðsúrræði komi til beitingar 1. mgr. 61. gr. laganna en þar segi að sá sem hafi sætt niðurfellingu bótaréttar áður á sama bótatímabili skuli ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrr en að þremur mánuðum liðnum. Kæranda beri því að sæta þriggja mánaða bið eftir greiðslum atvinnuleysistrygginga.

Með vísan til alls framangreinds sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að kærandi skuli sæta þriggja mánaða biðtíma eftir greiðslum atvinnuleysisbóta á grundvelli 1. mgr. 59. gr. og 1. mgr. 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnun um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í þrjá mánuði á grundvelli 1. mgr. 59. gr., sbr. 1. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Í 59. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um viðurlög við því að láta hjá líða að veita upplýsingar eða láta hjá líða að tilkynna um breytingar á högum. Ákvæði 1. mgr. 59. gr. er svohljóðandi:

„Sá sem lætur hjá líða að veita nauðsynlegar upplýsingar skv. 14. gr. eða um annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögum þessum skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila, sbr. þó 4. mgr. og 59. gr. a. Hið sama á við þegar hinn tryggði hefur látið hjá líða að tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunna að verða á högum hans á því tímabili sem hann fær greiddar atvinnuleysisbætur eða sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögum þessum eða annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögum þessum, sbr. 3. mgr. 9. gr. og 2. mgr. 14. gr. Skal honum jafnframt verða gert að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur skv. 39. gr.“

Samkvæmt 3. mgr. 9. gr. laga nr. 54/2006 skal sá sem telst tryggður á grundvelli laganna upplýsa Vinnumálastofnun um allar breytingar sem kunna að verða á högum hans á þeim tíma er hann fær greiddar atvinnuleysisbætur eða sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögunum eða annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögunum, svo sem um námsþátttöku, tekjur sem hann fær fyrir tilfallandi vinnu og hversu lengi vinnan stendur yfir. Í 2. mgr. 14. gr. laganna kemur einnig fram að hinn tryggði skuli tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunna að verða á vinnufærni hans eða aðstæðum að öðru leyti samkvæmt 1. mgr., þar á meðal um tilfallandi veikindi, án ástæðulausrar tafar. Þá segir meðal annars í 5. mgr. 14. gr. laganna að hinn tryggði skuli tilkynna um upphaf og lok veikinda til Vinnumálastofnunar án ástæðulausrar tafar. Jafnframt skuli hann skila inn læknisvottorði innan viku frá lokum veikindanna óski Vinnumálastofnun eftir því.

Samkvæmt gögnum málsins var kærandi þann 10. nóvember 2025 boðaður á upplýsingafund á vegum Vinnumálastofnunar sem haldinn var þann 11. nóvember 2025. Kæranda var greint frá því að um skyldumætingu væri að ræða og að öll forföll bæri að tilkynna án ástæðulausrar tafar á „Mínum síðum“. Kærandi var upplýstur um að ekki væri hægt að fá nýjan fund. Jafnframt var athygli kæranda vakin á því að ótilkynnt forföll og forföll án gildrar ástæðu gætu valdið stöðvun greiðslna eftir viðeigandi ákvæðum laganna.

Í máli þessu liggur fyrir að kærandi mætti ekki á boðaðan upplýsingafund hjá Vinnumálastofnun þann 11. nóvember 2025 vegna veikinda en boðaði þó ekki forföll. Þá liggur fyrir að kærandi tilkynnti ekki Vinnumálastofnun fyrir fram um veikindin. Samkvæmt seinni læknisvottorðinu sem kærandi skilaði var hann óvinnufær með öllu á tímabilinu 10. til 12. nóvember 2025.

Í ljósi upplýsingaskyldu 3. mgr. 9. gr., 2. og 5. mgr. 14. gr. laga nr. 54/2006 verður fallist á það með Vinnumálastofnun að kærandi hafi brotið gegn skyldum sínum er hann tilkynnti stofnuninni ekki strax um upphaf veikinda sinna. Í 1. mgr. 59. gr. laga nr. 54/2006 er skýrt kveðið á um beitingu viðurlaga við slíku broti.

Í 1. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um ítrekunaráhrif fyrri viðurlagaákvarðana. Ákvæðið er svohljóðandi:

„Sá sem hefur sætt viðurlögum skv. 57.–59. gr. eða biðtíma skv. 54. eða 55. gr. og eitthvert þeirra tilvika sem þar greinir á sér stað að nýju á sama tímabili skv. 29. gr. skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að þremur mánuðum liðnum frá þeim degi er ákvörðun Vinnumálastofnunar um ítrekunaráhrif liggur fyrir enda hafi hann fengið greiddar atvinnuleysisbætur skemur en samtals 24 mánuði á sama tímabili skv. 29. gr. Hafi hinn tryggði fengið greiddar atvinnuleysisbætur í samtals 24 mánuði eða lengur á sama tímabili skv. 29. gr. þegar atvik sem lýst er í 1. málsl. á sér stað skal hinn tryggði ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrr en hann uppfyllir skilyrði 31. gr.“

Samkvæmt gögnum málsins var bótaréttur kæranda felldur niður í tvo mánuði þann 28. febrúar 2025 á grundvelli 1. mgr. 58. gr. laga nr. 54/2006. Þar sem um sama bótatímabil er að ræða, sbr. 29. gr. laganna, kom til ítrekunaráhrifa samkvæmt 1. mgr. 61. gr. laganna.

Með vísan til framangreinds er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í þrjá mánuði á grundvelli 1. mgr. 59. gr., sbr. 1. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006, staðfest.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 28. nóvember 2025, um að fella niður rétt A, til atvinnuleysisbóta í þrjá mánuði á grundvelli 1. mgr. 59. gr., sbr. 1. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

 

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir