Mál nr. 57/2026-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 57/2026

Miðvikudaginn 25. mars 2026

A

gegn

Tryggingastofnun ríkisins

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Rakel Þorsteinsdóttir lögfræðingur, Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur og Kristinn Tómasson læknir.

Með kæru, móttekinni 22. janúar 2026, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins frá 7. janúar 2026 þar sem umsókn kæranda um örorkulífeyri og tengdar greiðslur var synjað.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um örorkulífeyri og tengdar greiðslur frá Tryggingastofnun ríkisins með umsókn 15. október 2025. Með ákvörðun stofnunarinnar, dags. 7. janúar 2026, var umsókn kæranda synjað á þeim forsendum að endurhæfing/viðurkennd meðferð væri ekki fullreynd. Kærandi óskaði eftir rökstuðningi stofnunarinnar 14. janúar 2026, sem var veittur með bréfi, dags. 15. janúar 2026.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 22. janúar 2026. Með bréfi, dags. 3. febrúar 2026, óskaði úrskurðarnefnd eftir greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins ásamt gögnum málsins. Með bréfi, dags. 25. febrúar 2026, barst greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins og var hún send kæranda til kynningar með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 26. febrúar 2026. Athugasemdir bárust ekki.  

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru kemur fram að kærð sé ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins um að synja umsókn kæranda um örorku. Á árunum 2018 til 2019 hafi kærandi verið hjá VIRK og hafi svo farið aftur út á vinnumarkað í um 60% starfshlutfall sem geri um 5-6 tíma fjóra daga vikunnar. Vinnustaðurinn sem kærandi hafi unnið hjá síðustu ár hafi verið mjög liðlegur varðandi tilraunir hennar með að finna út hvaða starfshlutfall og hvaða vinnutímar hentuðu best. Kærandi hafi mætt samviskusamlega í vinnu en áður en vaktinni hafi lokið hafi hún fundið fyrir miklum og auknum verkjum í stoðkerfi og hafi oft þurft að hætta fyrr vegna þess.

Kærandi sé með vefja-, slit-, og fjölvefjagigt ásamt stoðkerfisvanda þar sem útbungun sé á 12 hryggjaliðum, miklar bólgur í liðum, mjöðmum, hnjám og ökklum. Árið 2001 hafi kærandi farið í móðurlífsaðgerð vegna vöðvahnúta í legi og fái hún stundum verki á skurðsvæðið. Árið 2024 hafi hálfur skjaldkirtillinn verið tekinn vegna vöðvaæxla sem hafi breytt líkamsstöðu kæranda mikið þar sem hún hafi ekki getað rétt úr höfðinu í langan tíma. Kærandi sé nú með æxli í hinn hluta skjaldkirtilsins en það sé ekki tímabært að taka það strax. Kærandi hafi farið í liðþófaaðgerð á báðum hnjám, hún geti ekki kropið á hnjánum, eigi erfitt með að beygja sig niður og ganga stuttar vegalengdir á jafnsléttu. Hún hafi farið í aðgerð á báðum öxlum sem hafi ekki virkað sem skildi, það sé erfitt fyrir hana að halda sem dæmi á innkaupapokum, lyfta hlutum og þá geti hún varla lyft höndum upp vegna verkja. Miklir líkamlegir verkir og þreyta einkenni hennar daglega líf og höfuðverkir ásamt svimaköstum og mígreni hafi þar mikil áhrif ásamt vöðvabólgu í hálsi og öxlum. Kærandi viti ekki hvað það sé að vera verkjalaus og hafi hún reynt og reyni alla daga að sinna hreyfingu, svo sem sjúkraþjálfun, æfingum og stuttum gönguferðum ásamt því að sinna æfingum heima fyrir. Verkirnir hafi ótrúleg áhrif á kæranda og athafnir hennar á hverjum degi. Oft sé nánast ómögulegt fyrir kæranda að sinna heimilisstörfum og liggi hún oft vegna verkja ásamt því að hún þurfi alltaf að hvíla sig.

Kærandi noti lyfið Rybelsus vegna ofþyngdar og hafi misst 10 kg á einu ári sem hafi þó hvorki minnkað stoðkerfisverkina né bætt heilsuna. Kærandi taki Duloxetine bæði vegna verkja og andlegrar líðanar ásamt því að taka Rabaprazol vegna óþæginda í maga og bakflæðis, Selocenzok taki hún vegna hjartsláttartruflana og þá noti hún Viwelle dot hormónaplástra. Áður hafi kærandi tekið naproxen og selekoxib vegna verkja en nú taki hún reglulega paratabs. Heimilislæknir kæranda hafi verið sammála því að niðurstaðan sé ekki rétt þar sem að hún sé nú þegar búin að reyna allt og hafi barist fyrir því að ná einhverjum bata án árangurs. Það sé hans mat að endurhæfing sé fullreynd og að næsta skref sé að fara á örorku.

III.  Sjónarmið Tryggingastofnunar ríkisins

Í greinargerð Tryggingastofnunar ríkisins kemur fram að kærð sé ákvörðun, dags. 7. janúar 2026, þar sem umsókn um örorkulífeyri hafi verið synjað á þeim grundvelli að endurhæfing hafi ekki verið talin fullreynd.

Ágreiningur málsins lúti að því hvort kærandi eigi rétt á örorkulífeyri, samkvæmt 24. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar.

Örorkulífeyrir greiðist samkvæmt 24. gr. laga um almannatryggingar. Réttur til örorkulífeyris sé bundinn því skilyrði að geta umsækjanda til virkni á vinnumarkaði samkvæmt samþættu sérfræðimati sé metin 25% eða minni til langframa vegna langvarandi eða alvarlegs heilsubrests eða fötlunar.

Í 1. mgr. 26. gr. laganna komi fram að Tryggingastofnun beri ábyrgð á gerð samþætts sérfræðimats sem sé forsenda fyrir greiðslu örorkulífeyris samkvæmt 24. gr. og hlutaörorkulífeyris samkvæmt 25. gr. Þó sé heimilt að víkja frá skilyrði um samþætt sérfræðimat ef slíkt mat sé bersýnilega óþarft að mati stofnunarinnar. Í niðurstöðu matsins skuli koma fram hver geta viðkomandi einstaklings til virkni á vinnumarkaði sé. Í 2. mgr. 26. gr. komi fram að áður en til samþætts sérfræðimats komi skuli endurhæfing eða viðurkennd meðferð sem hafi það að markmiði að stuðla að aukinni færni til atvinnuþátttöku að fullu eða að hluta vera fullreynd. Þó sé Tryggingastofnun heimilt að víkja frá því skilyrði ef það sé bersýnilega óþarft að mati stofnunarinnar.

Kveðið sé á um sjúkra- og endurhæfingargreiðslur í 27. gr. laga um almannatryggingar. Í 1. mgr. 27. gr. komi fram:

„Heimilt er að greiða sjúkra- og endurhæfingargreiðslur þegar einstaklingur, sem býr við langvarandi eða alvarlegan heilsubrest, eða fötlun, sem talinn er geta haft áhrif til frambúðar á getu hans til virkni á vinnumarkaði, fær viðurkennda meðferð eða tekur virkan þátt í endurhæfingu með það að markmiði að stuðla að aukinni færni til atvinnuþátttöku að fullu eða að hluta. Forsenda fyrir greiðslum er að heilsubrestur einstaklings sé afleiðing af sjúkdómi, slysi eða áfalli og skal við það miðað að heilsubrestur eða fötlun valdi því að hlutaðeigandi einstaklingur geti hvorki stundað vinnu né nám. Heimilt er þó að líta á þátttöku á vinnumarkaði eða nám sem lið í endurhæfingu eða viðurkenndri meðferð að því tilskildu að atvinnuþátttakan eða námið þjóni markmiði viðurkenndrar meðferðar eða endurhæfingar samkvæmt fyrirliggjandi endurhæfingaráætlun.“

Samkvæmt 2. mgr. sé skilyrði greiðslna að fyrir liggi endurhæfingaráætlun eða staðfesting á viðurkenndri meðferð frá þjónustuaðila, og skuli áætlunin taka mið af þörfum einstaklings, hvort sem hún sé heilbrigðistengd, starfstengd eða samsett. Í 3. mgr. komi fram að heimilt sé að greiða meðan beðið sé eftir að meðferð eða endurhæfing hefjist, eða þegar heilsubrestur hindri upphaf hennar, enda liggi fyrir staðfesting um að viðkomandi geti hafið viðurkennda meðferð innan tiltekins tíma. Í 4. mgr. séu sett almenn skilyrði réttinda, m.a. að umsækjandi sé 18 ára eða eldri, undir ellilífeyrisaldri, hafi verið tryggður hér á landi í a.m.k. 12 mánuði og njóti hvorki launa í veikindum né greiðslna úr sjúkrasjóði. Samkvæmt 5. mgr. sé heimilt að greiða sjúkra- og endurhæfingargreiðslur í allt að 60 mánuði, þó aðeins 12 mánuði í senn, með mögulegri framlengingu um allt að 24 mánuði í undantekningartilvikum eða í allt að þrjá mánuði eftir lok endurhæfingar meðan beðið sé niðurstöðu sérfræðimats.

Nánar sé kveðið á um sjúkra- og endurhæfingarlífeyri í reglugerð nr. 933/2025 um sjúkra- og endurhæfingargreiðslur.

Í 45. gr. laga um almannatryggingar sé m.a. kveðið á um að Tryggingastofnun ríkisins skuli kynna sér aðstæður umsækjenda og greiðsluþega og gera þeim grein fyrir rétti þeirra samkvæmt lögum þessum og öðrum lögum er stofnunin starfi eftir, reglugerðum settum á grundvelli laganna og starfsreglum stofnunarinnar. Við meðferð máls skuli staða og réttindi umsækjanda eða greiðsluþega skoðuð heildstætt. Stofnunin skuli jafnframt leiðbeina umsækjanda um réttarstöðu hans, um þau gögn sem þurfi að fylgja með umsókn og um framhald málsins og hafi því öllu verið sinnt í þessu máli.

Kærandi hafi hvorki sótt um endurhæfingarlífeyri né sjúkra- og endurhæfingargreiðslur.

Kærandi hafi sótti um örorkulífeyri 15. október 2025, og með umsókn hafi borist spurningalisti vegna færniskerðingar, dags. 15. október 2025. Óskað hafi verið eftir frekari gögnum með bréfi, dags. 20. október 2025, og hafi í kjölfarið borist staðfesting frá lífeyrissjóði og læknisvottorð, dags. 30. október 2025.

Umsókn um örorkulífeyri hafi verið synjað með bréfi, dags. 7. janúar 2026, á þeim grundvelli að endurhæfing/viðurkennd meðferð hafi ekki verið talin fullreynd. Kærandi hafi óskað eftir rökstuðningi 14. janúar 2026 sem hafi verið veittur með bréfi, dags. 15. janúar 2026.

Kærandi hafi 22. janúar 2026 sent aðra beiðni um rökstuðning sem hafi innihaldið erindi sem sent hafi verið til úrskurðarnefndar velferðarmála. Þar sem búið hafi verið að svara beiðni um rökstuðning verði beiðni, dags. 22. janúar 2026, eingöngu svarað með þessari greinargerð.

Við mat á örorku hafi verið stuðst við læknisvottorð, dags. 30. október 2025, og spurningalista vegna færniskerðingar, dags. 15. október 2025.

Í greinargerð Tryggingastofnunar er greint frá sjúkdómsgreiningum sem tilgreindar eru í læknisvottorði, dags. 30. október 2025, ásamt upplýsingum um heilsuvanda og færniskerðingu.

Í lok vottorðsins komi fram að læknir telji að kærandi hafi verið óvinnufær frá 2. júlí 2025 og að ekki megi búast við því að færni muni aukast. Í nánara áliti á vinnufærni kæranda segi:

„A er X og vann í B og síðan C frá því 2009. Vegna verkja varð hún síðan óvinnufær í maí 2018. Fór síðan í gegnum VIRK og gat þá aftur hafið störf í afgreiðslu í X. Þetta var hlutastarf en gat ekki haldið áfram starfi vegna versnandi heilsu nú í sumar.“

Kærandi hafi svarað spurningalista vegna færniskerðingar, dags. 15. október 2025. Í greinargerð Tryggingastofnunar er greint frá svörum kæranda við spurningalista.

Kæranda hafi verið synjað um örorkulífeyri með bréfi, dags. 7. janúar 2026. Í ákvörðuninni komi fram að það sé mat Tryggingastofnunar að endurhæfing/viðurkennd meðferð væri ekki fullreynd. Taka þurfi markvisst á heildar heilsufarsvanda með viðeigandi meðferð og endurhæfingu.

Í rökstuðningi, dags. 15. janúar 2026, komi eftirfarandi m.a. fram:

„Með heildar heilsufarsvanda sem vísað er til í synjunarbréfi Tryggingastofnunar 7.1.2026 er vísað til þess að þú hefur ekki verið á endurhæfingarlífeyri hjá Tryggingastofnun en fram kemur að þú hafir fengið endurhæfingu hjá Virk 2018/19. Einnig virðist þú vera í sjúkraþjálfun sem er viðeigandi meðferð við stoðkerfisvanda. Þá kemur fram í læknisvottorði að andlegt álag sé til staðar og lyfjameðferð í gangi vegna ofþyngdar. Mat á varanlegri starfsgetu er því ekki tímabært að mati Tryggingastofnunar.“

Tryggingastofnun ítreki að það sé heimilt að setja það skilyrði að umsækjandi um örorkulífeyri gangist undir sérhæft mat á möguleikum til endurhæfingar og viðeigandi endurhæfingu áður en til samþætts sérfræðimats komi, sbr. 2. mgr. 26. gr. laga um almannatryggingar.

Við mat á færniskerðingu leggi Tryggingastofnun sjálfstætt mat á framlagðar upplýsingar, þar sem m.a. sé horft til sjúkdómsgreininga, heilsufarssögu og upplýsinga um meðferðir og endurhæfingu sem kærandi hafi gengist undir. Tryggingastofnun sé því ekki bundin af ályktunum meðferðaraðila um meinta örorku eða óvinnufærni. Þá skipti máli hvort gögn séu rökstudd og frá hlutlausum aðilum, auk þess sem metið sé hvort lýst einkenni fái stoð í atvikum daglegs lífs og samrýmist því sem almennt gerist vegna sambærilegra áverka, sjúkdóma eða fötlunar.

Samkvæmt gögnum málsins glími kærandi við ótilgreinda fjölliðagigt, fibromyalgiu, andlegt álag og yfirþyngd. Samkvæmt gögnum málsins hafi hún ekki verið í formlegri endurhæfingu síðan hún hafi verið í VIRK á árunum 2018-2019. Í kjölfarið hafi kærandi farið aftur út á vinnumarkaðinn en í öðru starfi en áður. Kærandi hafi hvorki nýtt sér endurhæfingarlífeyri né sjúkra- og endurhæfingargreiðslur frá Tryggingastofnun. Það sé mat stofnunarinnar að kærandi geti enn nýtt sér endurhæfingu áður en hún verði send í samþætt sérfræðimat, þar sem markvisst sé tekið á heildar heilsufarsvanda með viðeigandi meðferð og endurhæfingu. Vísað sé til þess í rökstuðningi að með heildar heilsufarsvanda sem vísað hafi verið til í synjunarbréfi Tryggingastofnunar frá 7. janúar 2026 hafi kærandi ekki verið á endurhæfingarlífeyri hjá Tryggingastofnun en fram komi að kærandi hafi fengið endurhæfingu hjá Virk 2018/19. Einnig virðist kærandi hafa verið í sjúkraþjálfun sem sé viðeigandi meðferð við stoðkerfisvanda. Þá komi fram í læknisvottorði að andlegt álag sé til staðar og lyfjameðferð sé í gangi vegna ofþyngdar. Í vissum tilvikum geti sjúkra- og endurhæfingagreiðslur verið greiddar í allt að 85 mánuði og séu greiðslurnar sambærilegar örorkulífeyri. Ekki sé talið tímabært að meta starfsgetu til 67 ára aldurs í tilviki kæranda.

Það sé því mat Tryggingastofnunar að kærandi uppfylli ekki skilyrði fyrir því að vera send í samþætt sérfræðimat að svo stöddu til þess að meta örorku, þar sem endurhæfing hafi ekki verið fullreynd og talið sé að enn sé hægt að vinna með heilsufarsvanda kæranda til þess að auka vinnuhæfni. Á þeim forsendum telji stofnunin það vera í fullu samræmi við gögn málsins að hafna örorkumati í tilviki kæranda að svo stöddu.

Í því sambandi skuli þó áréttað að það sé ekki hlutverk Tryggingastofnunar að leggja til meðferðar- eða endurhæfingarúrræði, heldur sé sú ábyrgð lögð á lækna kæranda, þ.e. að koma umsækjendum um sjúkra- og endurhæfingargreiðslur og/eða örorkulífeyri í viðeigandi endurhæfingarúrræði sem taki mið af vanda einstaklingsins hverju sinni.

Að öllu framangreindu virtu sé það niðurstaða Tryggingastofnunar að endurhæfing kæranda sé ekki fullreynd. Kærandi hafi því ekki uppfyllt skilyrði 2. mgr. 26. gr. og 24. gr. laga um almannatryggingar.

Mikilvægt sé að þeir einstaklingar sem mögulega geti endurheimt vinnuhæfni fullnýti þau endurhæfingarúrræði sem í boði séu áður en til örorkumats komi. Af gögnum málsins verði ekki ráðið að heilsufarsvandi kæranda sé þess eðlis að endurhæfing geti ekki komið að gagni. Með vísan til framangreinds hafi í samræmi við lög og fyrri úrskurðaframkvæmd umsókn kæranda um örorkulífeyri verið synjað.

Tryggingastofnun fari því fram á að kærð ákvörðun verði staðfest.

IV.  Niðurstaða

Mál þetta varðar ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 7. janúar 2026, þar sem kæranda var synjað um örorkulífeyri og tengdar greiðslur. Ágreiningur málsins lýtur að því hvort heimilt hafi verið að synja kæranda um örorkulífeyri samkvæmt 24. gr. laga nr. 100/2007 um almannatryggingar á þeim grundvelli að endurhæfing/viðurkennd meðferð hafi ekki verið fullreynd.

Samkvæmt 1. mgr. 24. gr. laga um almannatryggingar er réttur til örorkulífeyris bundinn því skilyrði að geta umsækjanda til virkni á vinnumarkaði samkvæmt samþættu sérfræðimati sé metin 25% eða minni til langframa vegna langvarandi eða alvarlegs heilsubrests eða fötlunar.

Samkvæmt 1. mgr. 26. gr. laga um almannatryggingar ber Tryggingastofnun ábyrgð á gerð samþætts sérfræðimats sem er forsenda fyrir greiðslu örorkulífeyris samkvæmt 24. gr. og hlutaörorkulífeyris samkvæmt 25. gr. Í 2. mgr. 26. gr. er tilgreint að áður en til samþætts sérfræðimats komi skuli endurhæfing eða viðurkennd meðferð sem hafi það að markmiði að stuðla að aukinni færni til atvinnuþátttöku að fullu eða að hluta vera fullreynd. Tryggingastofnun er heimilt að víkja frá því skilyrði ef það er bersýnilega óþarft að mati stofnunarinnar.

Í 27. gr. laga um almannatryggingar er fjallað um sjúkra- og endurhæfingargreiðslur. Svohljóðandi eru 1. og 5. mgr.:

„Heimilt er að greiða sjúkra- og endurhæfingargreiðslur þegar einstaklingur, sem býr við langvarandi eða alvarlegan heilsubrest, eða fötlun, sem talinn er geta haft áhrif til frambúðar á getu hans til virkni á vinnumarkaði, fær viðurkennda meðferð eða tekur virkan þátt í endurhæfingu með það að markmiði að stuðla að aukinni færni til atvinnuþátttöku að fullu eða að hluta. Forsenda fyrir greiðslum er að heilsubrestur einstaklings sé afleiðing af sjúkdómi, slysi eða áfalli og skal við það miðað að heilsubrestur eða fötlun valdi því að hlutaðeigandi einstaklingur geti hvorki stundað vinnu né nám. Heimilt er þó að líta á þátttöku á vinnumarkaði eða nám sem lið í endurhæfingu eða viðurkenndri meðferð að því tilskildu að atvinnuþátttakan eða námið þjóni markmiði viðurkenndrar meðferðar eða endurhæfingar samkvæmt fyrirliggjandi endurhæfingaráætlun.

[…]

Heimilt er að greiða sjúkra- og endurhæfingargreiðslur í allt að 60 mánuði en þó að hámarki í 12 mánuði í senn. Heimilt er að framlengja greiðslutímabilið um allt að 24 mánuði ef um er að ræða einstakling í mjög viðkvæmri stöðu sem vegna fjölþætts vanda er talinn þarfnast frekari viðurkenndrar meðferðar eða endurhæfingar. Þá er auk þess heimilt að greiða sjúkra- og endurhæfingargreiðslur í allt að þrjá mánuði eftir að endurhæfingu lýkur, að því tilskildu að greiðsluþegi sé skráður í atvinnuleit hjá Vinnumálastofnun eða öðrum þjónustuaðila og samþætt sérfræðimat liggi ekki fyrir sem sýni getu til virkni á vinnumarkaði 50% eða minni.“

Í reglugerð nr. 933/2025 er fjallað nánar um sjúkra- og endurhæfingargreiðslur.

Meðfylgjandi umsókn kæranda um örorkulífeyri var læknisvottorð D, dags. 22. október 2025, þar sem greint er frá eftirfarandi sjúkdómsgreiningum:

„FJÖLLIÐASLITGIGT, ÓTILGREIND

FIBROMYALGIA

ANDLEGT ÁLAG

OBESITY, UNSPECIFIED“

Um fyrra heilsufar segir:

„.Bakflæði, tekur PPI lyf að staðaldri.

Hjá hjartalæknum v hjartsláttartruflunum. Grunur um dulið Wolff-Parkinson-White.

Árið 2014 gekkst hún undir brottnám vinstri lappa skjaldkirtlis vegna stórs hnúts sem reyndist vera góðkynja“ 

Varðandi heilsuvanda og færniskerðing nú segir:

„A er menntaður X. Vann á dvalarheimilum hér á E. Seinni árin vann hún 60%. 2018 var það starf orðið henni ofviða vegna verkja. Sprautur í hnén og axlir bættu ekki ástandið. Aðgerð í ágúst 2018, nyrtir báðir liðþófar í hæ hné. Hún fór gegnum Virk 2018/19. Eftir það svo dæmt að hún réði ekki við […] starfið og fór vinna í X […], 65 %. Vann 6 tíma 4 daga vikunnar. Í sumar svo komið að verkir voru aftur það slæmir að hún réði ekki við þá vinnu og verið óvinnufær frá 2. Júní.

Er með verki í öllum líkamanum, verst er þó mjóbaksverkur með leiðni út í vinstri mjöðmina og stundum niðurílæri utanvert. Það eru ekki mikil óþægindi frá hnjánum, bólgna þó upp annað slagið og þar eru þekktar slitbreytingar. Með verki í herðum, hnakka og öxlum, ekki höfuðverk. í höndum er hún með verki í DIP liðum og henni finnst vera svolítið minnkaður máttur í höndunum miðað við það sem áður var. Andlega líðan er svolítið upp og niður. Vissa daga er hún alveg ómöguleg og svartsýn og langt niðri en aðra daga betra. Stundum er hún að fara út á meðal fólks. Hún hefur verið að taka Rybelsustil að léttast. Gagnaðist ágætlega til að byrja með en núna hefur hún staðið í stað í kringum 100 kg.“

Í nánar áliti læknis á vinnufærni og horfum á aukinni færni segir:

„A er […] og vann í B og síðan C frá því 2009. Vegna verkja varð hún síðan óvinnufær í maí 2018. Fór síðan í gegnum VIRK og gat þá aftur hafið störf í afgreiðslu í X. Þetta var hlutastarf en gat ekki haldið áfram starfi vegna versnandi heilsu nú í sumar.“

Í athugasemdum segir:

„Tel vinnuendurhæfingu fullreynda og að hún muni ekki geta unnið þau ár sem hún á eftir fram að töku ellilífeyris.“

Í vottorðinu kemur fram að kærandi hafi verið óvinnufær frá 2. júní 2025 og að ekki megi búast við að færni aukist.

Í fyrirliggjandi spurningalista vegna færniskerðingar, sem kærandi lagði fram með umsókn um örorkumat, svaraði hún spurningum sem snúa að líkamlegri og andlegri færni. Í lýsingu á heilsuvanda er greint frá kvíða, þunglyndi, vefjagigt, verkjum í hnjám og fótum, klemmdum taugum í baki og hálsi og vöðvabólgu. Af svörum kæranda verður ráðið að hún eigi erfitt með flestar hreyfingar vegna verkja. Kærandi svarar spurningu um það hvort að hún glími við geðræn vandamál með að tilgreina þunglyndi og kvíða.

Úrskurðarnefnd velferðarmála, sem meðal annars er skipuð lækni, leggur sjálfstætt mat á öll fyrirliggjandi gögn. Samkvæmt 2. mgr. 26. gr. laga um almannatryggingar skal endurhæfing eða viðurkennd meðferð sem hefur það að markmiði að stuðla að aukinni færni til atvinnuþátttöku að fullu eða að hluta vera fullreynd áður en til samþætts sérfræðimats kemur. Í hinni kærðu ákvörðun kemur fram að endurhæfing/viðurkennd meðferð hafi ekki verið fullreynd. Þá var kæranda leiðbeint að fá ráðgjöf hjá heimilislækni um þau endurhæfingarúrræði sem væru í boði.

Fyrir liggur að kærandi býr við ýmis vandamál af líkamlegum og andlegum toga og hefur ekki fengið greiddan endurhæfingarlífeyri. Í fyrrgreindu læknisvottorði D kemur fram að kærandi sé með fjölliðaslitgigt, vefjagigt, andlegt álag og offitu. Í vottorðinu kemur fram að kærandi sé óvinnufær og að ekki megi búast við að færni aukist.

Úrskurðarnefnd velferðarmála telur að ekki verði ráðið af upplýsingum í framangreindum gögnum að endurhæfing geti ekki stuðlað að aukinni færni til atvinnuþátttöku. Þá liggur fyrir að kærandi hefur ekki fengið greiddan endurhæfingarlífeyri en heimilt er að greiða sjúkra- og endurhæfingargreiðslur í allt að 84 mánuði samkvæmt 5. mgr. 27. gr. laga um almannatryggingar. Í ljósi framangreinds telur úrskurðarnefnd velferðarmála rétt að kærandi láti reyna á endurhæfingu áður en til örorkumats kemur.

Að öllu framangreindu virtu er það niðurstaða úrskurðarnefndar velferðarmála að staðfesta ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins, dags. 7. janúar 2026, um að synja kæranda um örorkulífeyri.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Tryggingastofnunar ríkisins um að synja A, um örorkulífeyri, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

 

Rakel Þorsteinsdóttir