Úrskurður nr. 151/2026

Hinn 26. mars 2026 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 151/2026

í stjórnsýslumáli nr. KNU25110034

 

Kæra [...]

I.          Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 11. nóvember 2025 kærði [...], fd. [...], ríkisborgari Albaníu (hér eftir kærandi), ákvörðun Lögreglustjórans á Suðurnesjum, dags. 10. nóvember 2025, um frávísun frá Íslandi.

Kærandi krefst þess að hin kærða ákvörðun verði felld úr gildi.

Fyrrgreind ákvörðun er kærð á grundvelli 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

Lagagrundvöllur

Í máli þessu koma einkum til skoðunar ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016 ásamt síðari breytingum, reglugerð um útlendinga nr. 540/2017 ásamt síðari breytingum, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, ákvæði laga um landamæri nr. 136/2022, reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017, reglugerð Evrópuþingsins og ráðsins 2016/399 um för yfir landamæri, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, auk annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

II.         Málsatvik og málsmeðferð

Með ákvörðun Lögreglustjórans á Suðurnesjum, dags. 10. nóvember 2025, var kæranda vísað frá landinu á grundvelli c-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Í athugasemdum við ákvörðun um frávísun kemur fram að kærandi hafi ekki getað sýnt fram á tilgang dvalar með fullnægjandi hætti.

Samkvæmt samantekt lögreglu, dags. 11. nóvember 2025, hafi lögreglu borist símtal frá tollgæslu í Flugstöð Leifs Eiríkssonar vegna kæranda. Tollvörðum hafi þótt ferðasaga kæranda undarleg og óskað eftir aðstoð lögreglu. Kæranda hafi verið boðið til frekari viðræðna í aðstöðu lögreglu og honum birt upplýsingablað á móðurmáli varðandi rétt hans til að hafa samband við lögmann á eigin kostnað, yfirvöld í heimaríki og mannúðarsamtök, en kærandi kvaðst skilja réttarstöðu sína. Þá afþakkaði kærandi túlk en var greint frá því að hann gæti óskað eftir túlki ef hann teldi þörf á. Kærandi kvaðst ætla að dvelja í þrjá daga á Íslandi og framvísaði flugbókun til Mílanó 13. nóvember 2025 og hótelbókun hér á landi. Kærandi hafi verið með 1.085 evrur í reiðufé. Aðspurður kvað kærandi tilgang ferðar sinnar vera að skoða eldfjall, Bláa lónið, hvali og miðbæ Reykjavíkur en hann hafi enn ekki bókað neina afþreyingu hér á landi. Kærandi kvaðst ekki hafa komið áður til Íslands og ekki þekkja neinn hér á landi. Kærandi greindi frá því að ætla sér mögulega að leigja bílaleigubíl eða koma sér á milli staða með leigubíl eða rútu. Þá kvaðst kærandi vera að íhuga að finna einhvern til að ferðast með sér, s.s. ef hann myndi kynnast íslenskri stelpu. Kærandi greindi þá frá því að ætla sér að skoða Reykjavík og að hann hafi gleymt að minnast á kirkjuna fyrr í samtalinu. Kærandi kvaðst ekki vera með sundföt meðferðis vegna ferðar sinnar í Bláa lónið en kvaðst ætla að kaupa sér sundföt hér á landi ef hann þyrfti. Þá greindi kærandi frá því að ætla að skoða eldfjall sem hafi ekki gosið í nokkur ár og taldi að það kostaði 180-200 evrur að fara að eldfjallinu. Kærandi hafi ekki getað nefnt eldfjallið á nafn en kvaðst myndi finna það með aðstoð staðsetningarforrits. Kærandi hafi verið klæddur í strigaskó og einungis verið með bakpoka meðferðis. Kærandi hafi ekki verið með skó til skiptanna og hafi spurt hvort leiðsögumenn gætu ekki útvegað honum búnað. Kærandi hafi þá framvísað nokkuð ítarlegri ferðaáætlun sem hann hafi útbúið með gervigreind en þar hafi hvorki komið fram Bláa lónið eða eldfjall en hins vegar komið fram Þingvellir, Gullfoss, Geysir, Sky Lagoon o.fl. Þar hafi einnig komið fram leiðbeiningar um hvernig kærandi ætti að svara nánari spurningum um ferðaáætlun sína. Aðspurður kvað kærandi þetta vera leiðbeiningar ef hann yrði spurður nánar út í ferðasögu sína af lögreglu. Þar sem tilgangur ferðar kæranda þótti ótrúverðugur vegna þess að ferðaáætlun hans innihélt leiðbeiningar um hvernig svara ætti spurningum um ferð hans, auk þess sem fatnaður og farangur var ekki í samræmi við áætlanir hans, var tekin ákvörðun um að frávísa kæranda á grundvelli c-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga. Kærandi hafi farið með flugi til Mílanó 11. nóvember 2025.

Kærandi kærði ákvörðun Lögreglustjórans á Suðurnesjum til kærunefndar útlendingamála 11. nóvember 2025. Vegna ákvörðunar um frávísun var kæranda skipaður talsmaður samkvæmt 3. mgr. 13. gr. laga um útlendinga með bréfi Útlendingastofnunar, dags. 11. nóvember 2025. Greinargerð kæranda barst 9. desember 2025.

III.       Málsástæður og rök kæranda

Í greinargerð kæranda er vísað til gagna málsins hvað málavexti varðar. Kærandi telji að málsmeðferðarreglum stjórnsýsluréttar hafi ekki verið fylgt við töku ákvörðunar hjá Lögreglustjóranum á Suðurnesjum og því sé ákvörðunin ógildanleg. Að mati kæranda hafi reglum um andmælarétt, leiðbeiningarskyldu og rannsóknarreglu ekki verið fylgt. Ekki hafi verið kannað hverjar aðstæður kæranda hafi verið við mat á réttmæti þess að hann mætti koma til landsins. Kærandi vísar til þess að ákvarðanir stjórnvalda verði efnislega að vera ákveðnar og skýrar svo aðilar máls geti metið réttarstöðu sína. Kæranda hafi ekki verið veittar leiðbeiningar um heimild til að fá hina kærðu ákvörðun rökstudda, sbr. 22. gr. stjórnsýslulaga. Gögn málsins beri ekki með sér með ótvíræðum hætti af hvaða ástæðum kærandi uppfyllti ekki skilyrði þess að koma til landsins. Kærandi byggir á því að skilyrði c-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga séu ekki uppfyllt enda liggi ekki fyrir í gögnum málsins sönnur um annað. Kærandi vísar til þess að hvergi í hinni kærðu ákvörðun eða gögnum málsins komi fram tengiliðaupplýsingar um kæranda og því sé talsmanni ókleift að afla skýringa á ástæðum frávísunar auk þess að upplýsa kæranda um niðurstöðu ákvörðunar kærunefndar þegar hún liggi fyrir.

Kærandi vísar til þess að í frávísunarpappírum lögreglu, dags. 10. nóvember 2025, hafi hann verið látinn undirrita yfirlýsingu um að hann samþykki ákvörðun um frávísun frá landinu og Schengen-svæðisins og að hann hafi fengið leiðbeiningar á tungumáli sem hann skilji, m.a. um rétt til að leita aðstoðar lögmanns á eigin kostnað, réttinn til að fá skipaðan talsmann á kærustigi og réttinn til að hafa samband við mannréttindasamtök. Þrátt fyrir að kærandi hafi undirritað skjalið sé ekki unnt að sjá hvernig kærandi hafi átt að geta keypt sér lögfræðiþjónustu ef honum hafi ekki verið leiðbeint um hvernig hann ætti að sækja sér þá þjónustu, t.a.m. með því að útvega honum lista af lögmönnum, hugsanleg símanúmer og/eða aðgang að síma hafi honum verið ókleift að hringja sjálfur í lögmann. Ekki liggi fyrir samkvæmt gögnum málsins hvort kærandi hafi gert tilraun til að leita sér aðstoðar lögmanns. Því hafi lögreglan ekki uppfyllt leiðbeiningarskyldu sína varðandi afstöðu kæranda og andmælarétt hans, sbr. 7., 11. og 13. gr. stjórnsýslulaga.

IV.      Niðurstaða kærunefndar útlendingamála

Samkvæmt 1. mgr. 49. gr. laga um útlendinga er útlendingi, sem ekki þarf vegabréfsáritun til landgöngu, heimilt að dveljast hér á landi í 90 daga frá komu til landsins. Dvöl í öðru ríki sem tekur þátt í Schengen-samstarfinu telst jafngilda dvöl hér á landi. Kærandi er ríkisborgari Albaníu og þarf því ekki vegabréfsáritun til landgöngu hér á landi, enda sé hann handhafi vegabréfs með lífkennum.

Ákvörðun Lögreglustjórans á Suðurnesjum um frávísun kæranda, dags. 10. nóvember 2025, byggir á c-lið 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga, sbr. reglugerð um för yfir landamæri nr. 866/2017.

Í 106. gr. laga um útlendinga er kveðið á um frávísun við komu til landsins. Samkvæmt ákvæðinu er m.a. heimilt að vísa útlendingi frá landi við komu til landsins eða allt að sjö sólarhringum frá komu þegar hann hefur ekki tilskilið leyfi til dvalar eða vinnu eða getur ekki leitt líkur að þeim tilgangi sem gefinn er upp fyrir dvölinni, sbr. c-lið ákvæðisins. Í greinargerð með frumvarpi því sem varð að gildandi lögum um útlendinga segir m.a. að ákvæði c-liðar mæli fyrir um að heimilt sé að vísa útlendingi frá landi ef hann geti ekki leitt líkur að þeim tilgangi sem gefinn sé upp fyrir dvölinni. Sé ákvæðið efnislega samhljóða c-lið 1. mgr. 5. gr. reglugerðar (EB) nr. 562/2006 um för fólks yfir landamæri (Schengen landamærareglurnar). Þá er í greinargerðinni vísað til 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri nr. 866/2017. Samkvæmt 5. mgr. 106. gr. laga um útlendinga er heimilt að vísa útlendingi frá landi eftir reglum 1. mgr. þótt sjö sólarhringa fresturinn sé liðinn. Þó verður meðferð máls að hefjast innan níu mánaða frá komu hans til landsins. Samkvæmt 1. mgr. 106. gr. a laga um útlendinga tekur lögreglustjóri ákvörðun um frávísun við komu til landsins samkvæmt 1. mgr. 106. gr. laganna. Útlendingastofnun tekur ákvörðun um frávísun eftir komu til landsins og aðrar ákvarðanir samkvæmt XII. kafla laganna.

Með reglugerð nr. 866/2017 um för yfir landamæri voru innleidd ákvæði reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) nr. 2016/399 um setningu sambandsreglna um för fólks yfir landamæri (e. Schengen Borders Code) og tók reglugerðin við af áðurnefndri reglugerð nr. 562/2006. Í 5. gr. reglugerðar nr. 866/2017 er mælt fyrir um skilyrði fyrir komu útlendinga til landsins sem hvorki eru EES- né EFTA borgarar. Kemur þar fram að útlendingur sem hvorki er EES- né EFTA-borgari, sem hyggst dvelja á Schengen-svæðinu, þ.m.t. Íslandi, í allt að 90 daga á 180 daga tímabili verði, auk þeirra skilyrða sem koma fram í 106. gr. laga um útlendinga, að uppfylla þau skilyrði sem fram koma í a til e-liðum ákvæðisins. Eru skilyrðin eftirfarandi: Að framvísa gildum, lögmætum og ófölsuðum ferðaskilríkjum eða öðru kennivottorði sem heimilar honum för yfir landamæri, sbr. viðauka 3. Ferðaskilríki skal vera gefið út á sl. 10 árum til þess að það teljist gilt og gildistími ferðaskilríkis vera í a.m.k. þrjá mánuði umfram brottfarardag, sbr. a-lið. Hafa gilda vegabréfsáritun sé hann ekki undanþeginn áritunarskyldu, nema hann hafi gilt dvalarleyfi eða gilda vegabréfsáritun til langs tíma, sbr. viðeigandi viðauka í reglugerð um vegabréfsáritanir, sbr. b-lið. Má ekki vera skráður í Schengen-upplýsingakerfið í þeim tilgangi að meina honum komu til landsins, sbr. c-lið. Má ekki vera talinn ógna þjóðaröryggi, allsherjarreglu, almannaheilsu eða alþjóðasamskiptum ríkisins eða annars Schengen-ríkis, sbr. d-lið. Loks þarf viðkomandi að geta fært rök fyrir tilgangi og skilyrðum fyrirhugaðrar dvalar, og hafa nægt fé sér til framfærslu, á meðan dvöl stendur og vegna ferðar til upprunalands eða gegnumferðar til þriðja lands, eða vera í aðstöðu til að útvega sér slíkt fé á lögmætan hátt, sbr. e-lið.

Til sönnunar á að framangreindum skilyrðum 5. gr. reglugerðarinnar fyrir komu sé fullnægt sé landamæraverði m.a. heimilt að krefja útlending samkvæmt 1. mgr. um eftirfarandi gögn vegna ferðalaga af persónulegum ástæðum: Gögn sem sýna fram á tryggt húsnæði, t.d. boðsbréf frá gestgjafa eða önnur gögn sem sýna fram á hvar viðkomandi hyggst búa, gögn sem staðfesta ferðaáætlun, staðfesting bókunar á skipulagðri ferð eða önnur gögn sem varpa ljósi á fyrirhugaða ferðaáætlun og gögn varðandi heimferð, s.s. farmiða.

Í samantekt lögreglu kemur fram að ákvörðun hafi verið tekin um að frávísa kæranda á grundvelli c- liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga þar sem tilgangur ferðar kæranda þótti ótrúverðugur vegna þess að ferðaáætlun hans innihélt leiðbeiningar um hvernig svara ætti spurningum um ferð hans, auk þess sem fatnaður og farangur var ekki í samræmi við áætlanir hans. Aðspurður kvað kærandi tilgang ferðar sinnar vera að skoða eldfjall, Bláa lónið, hvali og miðbæ Reykjavíkur en að hann hefði ekki enn bókað neina afþreyingu hér á landi. Kærandi greindi frá því að ætla sér mögulega að leigja bílaleigubíl eða koma sér á milli staða með leigubíl eða rútu. Þá kvaðst kærandi vera að íhuga að finna einhvern til að ferðast með sér. Síðar greindi kærandi frá því að ætla sér að skoða Reykjavík og að hann hafi gleymt að minnast á kirkjuna fyrr í samtalinu. Kærandi kvaðst ekki vera með sundföt meðferðis vegna ferðar hans í Bláa lónið en kvaðst ætla að kaupa sér sundföt hér á landi ef hann þyrfti. Þá greindi kærandi frá því að ætla að skoða eldfjall sem hafi ekki gosið í nokkur ár og taldi að það kostaði 180-200 evrur að fara að eldfjallinu. Kærandi hafi ekki getað nefnt eldfjallið á nafn en hann myndi finna það með aðstoð staðsetningarforrits. Kærandi hafi verið klæddur í strigaskó og einungis verið með bakpoka meðferðis. Kærandi hafi ekki verið með skó til skiptanna og spurði hvort leiðsögumenn gætu ekki útvegað honum búnað. Kærandi hafi þá framvísað nokkuð ítarlegri ferðaáætlun sem hann hafi útbúið með aðstoð gervigreindar en þar hafi hvorki komið fram Bláa lónið né eldfjall en hins vegar komið fram Þingvellir, Gullfoss, Geysir, Sky Lagoon o.fl. Þá hafi einnig komið fram leiðbeiningar um hvernig kærandi ætti að svara nánari spurningum um ferðaáætlun hans. Aðspurður kvað kærandi þetta vera leiðbeiningar ef hann yrði spurður nánar út í ferðasögu hans af lögreglu. 

Þegar litið er til gagna málsins, m.a. með vísan til tímalengdar fyrirhugaðrar dvalar kæranda hér á landi og þess að ekkert bendi til þess að hann hafi áður komið við sögu hjá lögreglu, dvalið hér á landi með ólögmætum hætti eða stundað ólögmæta atvinnu, verður ekki talið að tilefni hafi verið til að gera strangari kröfur til framlagningar gagna eða trúverðugleika framburðar kæranda. Í tilviki kæranda lagði hann fram nokkuð ítarlega ferðaáætlun sem hann gat svo ekki gert nánari grein fyrir við afskipti lögreglu, auk þess sem frásögn kæranda tók breytingum eftir því sem málinu vatt fram. Við mat á því hvort ferðaáætlun teljist trúverðug og veiti fullnægjandi grundvöll fyrir tilgangi dvalar þarf að taka mið af öðrum atvikum máls. Almennt verður að gera þá kröfu að útlendingur hafi ákveðna grunn þekkingu á þeirri ferðaáætlun sem hann byggir ferð sína á. Misræmi í frásögn kæranda um tilgang ferðar hans, s.s. varðandi eldfjall og fyrirætlanir hans um útivist í nóvember á Íslandi geri tilteknar kröfur til búnaðar, s.s. hlífðarfatnaðar. Ekki hafi verið lögð fram gögn sem sýndu fram á samgöngur innanlands svo sem skipulagðar ferðir eða leigu á bílaleigubifreið. Þá dregur úr trúverðugleika kæranda að ferðaáætlun hans hafi innihaldið leiðbeiningar um hvernig ætti að svara spurningum um ferð hans hingað til lands. Að framangreindu virtu er framburður kæranda óáreiðanlegur. Hefur kærandi því ekki fært rök fyrir tilgangi sem hann gaf upp fyrir dvölinni, sbr. 5. gr. reglugerðar um för yfir landamæri. Voru skilyrði til frávísunar á grundvelli c-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga því uppfyllt. Er hin kærða ákvörðun því staðfest.

Athugasemdir kæranda

Í málatilbúnaði kæranda er vísað til þess að þrátt fyrir að hann hafi undirritað yfirlýsingu um að hann samþykki ákvörðun um frávísun sé ekki unnt að sjá hvernig kærandi hafi átt að geta keypt sér lögfræðiþjónustu ef honum hafi ekki verið leiðbeint um hvernig hann ætti að sækja sér þá þjónustu, t.a.m. með því að útvega honum lista af lögmönnum, hugsanleg símanúmer og/eða aðgang að síma hafi honum verið ókleift að hringja sjálfur í lögmann. Ekki liggi fyrir samkvæmt gögnum málsins hvort kærandi hafi gert tilraun til að leita sér aðstoðar lögmanns. Því hafi lögreglan ekki uppfyllt leiðbeiningarskyldu sína varðandi afstöðu kæranda og andmælarétt hans, sbr. 7., 11. og 13. gr. stjórnsýslulaga. Í samantekt lögreglu, dags. 11. nóvember 2025, kemur fram að við birtingu ákvörðunar um frávísun hafi verið notast við túlk frá Language Line og kærandi fengið tækifæri á að undirrita frávísunarskjöl sem hann hafi ekki gert og hafi því lögregla hakað í reit um að hann hafi neitað að undirrita skjalið. Kærandi hafi þá greint frá því að hann hefði haft samband við lögmann í heimaríki og í kjölfarið fyllt út persónuupplýsingablað þar sem hann hafi hakað í reit að hann hygðist ekki ætla hafa samband við lögmann. Með vísan til framangreinds er ekki tilefni til að gera athugasemd við málsmeðferð lögreglu hvað þetta varðar. Vegna athugasemdar í greinargerð talsmanns um að ekki sé að finna tengiliðaupplýsingar kæranda í gögnum málsins vísar kærunefnd til þess að tengiliðaupplýsingar kæranda koma fram í samantekt lögreglu.

Hin kærða ákvörðun fjallar um réttindi og skyldur kæranda í skilningi 2. mgr. 1. gr. stjórnsýslulaga. Í ákvörðuninni kemur fram að kæranda væri vísað frá landinu á þeim lagagrundvelli sem hér hefur verið fjallað um að framan. Að öðru leyti kom ekki fram í ákvörðuninni hvaða atvik er vörðuðu kæranda hefðu leitt til þeirrar niðurstöðu eða þau meginsjónarmið sem voru ráðandi við töku ákvörðunarinnar að undanskildum þeim athugasemdum sem koma fram í ákvörðuninni um að kærandi hafi ekki getað sýnt fram á tilgang dvalar með fullnægjandi hætti. Verður því að líta svo á að hinni kærðu ákvörðun hafi ekki fylgt rökstuðningur í skilningi 22. gr. stjórnsýslulaga. Bar því að leiðbeina kæranda um þá heimild sína samkvæmt 21. gr. stjórnsýslulaga að fá slíkan rökstuðning eftir á. Í hinni kærðu ákvörðun var ekki fyrir að finna slíkar leiðbeiningar. Að þessu leyti var hin kærða ákvörðun ekki í samræmi við 2. mgr. 20. gr. stjórnsýslulaga. Eins og atvikum málsins háttar er annmarkinn þó ekki slíkur að valdi ógildingu ákvörðunarinnar og hefur ekki áhrif á niðurstöðu málsins.

Samantekt

Að öllu framangreindu virtu er ákvörðun Lögreglustjórans á Suðurnesjum um að frávísa kæranda á grundvelli c-liðar 1. mgr. 106. gr. laga um útlendinga, staðfest.

 

Úrskurðarorð:

 

Ákvörðun Lögreglustjórans á Suðurnesjum er staðfest.

The decision of the Police Commissioner of Suðurnes District is affirmed.

 

 

 

Valgerður María Sigurðardóttir                               Vera Dögg Guðmundsdóttir