Mál nr. 12/2026-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 12/2026

Miðvikudaginn 1. apríl 2026

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 6. janúar 2026, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags 30. desember 2025, um að staðfesta fyrri ákvörðun um innheimtu ofgreiddra atvinnuleysisbóta.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi fékk greiddar atvinnuleysisbætur frá Vinnumálastofnun á árinu 2025. Samhliða þeim greiðslum var kærandi með tekjur frá B og C. Með greiðsluseðlum Vinnumálastofnunar var kæranda tilkynnt um skerðingu atvinnuleysisbóta vegna þeirra tekna og hver skuldastaða hans væri. Þann 10. nóvember 2025 var kæranda tilkynnt að heildarskuld hans næmi 543.492 kr. Þann 21. desember 2025 var kæranda tilkynnt að ógreidd krafa vegna ofgreiddra atvinnuleysisbóta hefði verið áframsend til frekari meðferðar hjá Innheimtustöð. Í kjölfarið fór kærandi fram á að skuldin yrði felld niður. Með bréfi Vinnumálastofnunar, dags. 30. desember 2025, var kæranda tilkynnt að fyrri útreikningur á skuld hans stæði þar sem sú ákvörðun hefði að geyma rétta niðurstöðu, þrátt fyrir ný gögn í málinu.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 6. janúar 2026. Með bréfi, dags. 8. janúar 2026, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 11. febrúar 2026 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 16. febrúar 2026. Athugasemdir bárust ekki.

 

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar kemur fram að kærandi hafi ekki án neinum tímapunkti framið fölsun, leynt upplýsingum eða meðvitað seinkað því að skila inn upplýsingum. Kærandi hafi ávallt sinnt upplýsingaskyldu sinni og skilað inn gögnum innan samþykktra tímamarka sem lög kveði á um. Hugsanlegar tafir megi rekja til samhæfingar á milli aðila málsins, Vinnumálastofnunar, vinnuveitanda kæranda og hans sjálfs en ekki til athafna eða athafnaleysis kæranda. Engar sektir eða álagsgjöld hafi verið lögð á hann sem staðfesti að hvorki hafi um verið að ræða sök né brot á skyldum.

Á umræddu tímabili hafi kærandi viðhaldið reglulegum og stöðugum samskiptum við Vinnumálastofnun, bæði skriflega eða munnlega. Kærandi hafi tilkynnt jafnt um atvinnuleit, tímabundin störf og aðrar breytingar á stöðu sinni. Í hvert sinn sem leiðréttinga hafi verið óskað, hvort sem að það hafi tengst upphæðum, bótunum eða öðrum gögnum, hafi kærandi verið samvinnufús og svarað svo fljótt sem auðið hafi verið.

Greiðslur til kæranda, sem hafi síðar verið flokkaðar sem ofgreiðslur, hafi allar verið mótteknar með vitneskju og samþykki beggja aðila. Greiðslurnar hafi ekki verið óvæntar né leyndar og hafi þær farið fram án mótmæla yfirvalda. Kærandi taki fram að hann hafi orðið fyrir verulegri tekjuskerðingu miðað við fyrra starf hans hjá flugvellinum. Á átta mánaða tímabili skráningar kæranda á atvinnuleysisskrá hafi hann verið atvinnulaus og upplifað verulega skerðingu á innkomu og fjárhagslegum stöðugleika. Atvinnu- og fjárhagsstaða kæranda á þeim tíma hafi réttlætt móttöku atvinnuleysisbóta, sem og ofgreiddra bóta, og engin viljandi skörun tekna hafi átt sér stað né tilraun til að hljóta óeðlilegan fjárhagslegan ávinning.

Hærri tekjur einstaka mánuði megi rekja til lokauppgjöra, orlofstímabila og sambærilegra greiðslna. Það hafi aðeins átt við um fáa mánuði af öllu átta mánaða tímabilinu sem hann hafi verið á atvinnuleysisbótum frá Vinnumálastofnun og það endurspegli ekki raunverulega framfærslu hans. Ofgreiddar atvinnuleysisbætur sem kæranda hafi borist á því tímabili hafi í raun gegnt jafnvægis- og stöðugleikahlutverki, þar sem þær hafi hjálpað að hluta til við að vega upp tekjuskerðingu og viðhalda fjárhagslegu jafnvægi.

Atvinnuleysisbæturnar hafi verið nýttar í samræmi við aðstæður kæranda og í góðri trú, meðal annars til að veita foreldrum hans í X nauðsynlegan fjárhagslegan stuðning vegna alvarlegra heilsufarsvandamála þeirra. Þetta hafi verið í samræmi við félagslega stöðu kæranda sem flóttamanns og sýni að enginn ásetningur eða duldar hvatir hafi verið til staðar. Kærandi sé reiðubúinn að leggja fram öll nauðsynleg gögn, þar á meðal bréfasamskipti, ljósmyndir og tölvupósta, þessu til stuðnings. 

Áður en kæra hafi verið lögð fram hafi kærandi leitað leiðbeininga hjá Vinnumálastofnun, úrskurðarnefnd velferðarmála og sýslumanni. Kærandi hafi fylgt þeirra ráðleggingum um rétta málsmeðferð og því hafi kæran fyrst verið lögð fram hjá Vinnumálastofnun.

Með tilliti til þess að kærandi hafi fylgt öllum skyldum sínum, að greiðslur hafi farið fram í fullu samráði við stjórnvöld og að tekjur hans hafi lækkað verulega á tímabilinu fari kærandi fram á að úrskurðarnefnd velferðarmála endurskoði ákvörðun Vinnumálastofnunar um endurgreiðslu ofgreiddra bóta.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi síðast sótt um greiðslu atvinnuleysistrygginga þann 31. desember 2024. Með erindi, dags. 13. mars 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hans hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 100%. Í umsókn hafi kærandi tilgreint að hann væri hvorki í tilfallandi vinnu né í hlutastarfi.

Þann 30. júní 2025 hafi kærandi tilkynnt á „Mínum síðum“ atvinnuleitanda að í júní hafi hann verið með tilfallandi tekjur samtals 711.577 kr. frá B. Kærandi hafi þá þegar fengið greiddar óskertar atvinnuleysisbætur vegna júní 2025. Því hafi myndast skuld að fjárhæð 256.827 kr. sem kæranda hafi verið tilkynnt um, bæði með útgáfu greiðsluseðils og tilkynningu á „Mínum síðum“ atvinnuleitanda þann 1. júlí 2025. Kærandi hafi fengið greiddar atvinnuleysisbætur fyrir júlí 2025 og hafi skuld verið skuldajafnað á móti greiðslum atvinnuleysistrygginga kæranda. Með útgefnum greiðsluseðli, dags. 31. júlí 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að eftirstöðvar skuldar að teknu tilliti til skuldajöfnunar væru 169.252 kr.

Þann 31. júlí 2025 hafi kærandi tilkynnt á „Mínum síðum“ atvinnuleitanda að hann hafi verið í 80% hlutastarfi hjá B í júlí 2025 og að áætlaðar mánaðartekjur væru 523.743 kr. Kærandi hafi þá þegar fengið greiddar óskertar atvinnuleysisbætur vegna júlí 2025. Skuld að fjárhæð 348.404 kr. hafi myndast vegna júlí 2025. Síðar hafi komið í ljós að rauntekjur kæranda hafi reynst hærri en áætlaðar tekjur en þær hafi reynst vera 588.554 kr. Kærandi hafi því fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur í júlí 2025, samtals 350.299 kr. Kæranda hafi verið tilkynnt með útgáfu greiðsluseðils, dags. 8. ágúst 2025, að skuld hans væri 519.551 kr.

Við útgreiðslu atvinnuleysisbóta til kæranda vegna ágúst og september 2025 hafi kærandi verið með skráða tekjuáætlun sem hafi skert atvinnuleysisbætur að fullu. Tekjuáætlun hafi gert ráð fyrir að kærandi væri í 80% hlutastarfi og að tekjur hans væru 500.000 kr.

Í lok september 2025 hafi kærandi lokið hlutastarfi sínu hjá B. Kærandi hafi því fengið greiddar atvinnuleysisbætur fyrir október 2025 og samtals 59.998 kr. hafi verið skuldajafnað upp í skuld kæranda. Kæranda hafi verið tilkynnt á útgefnum greiðsluseðli, dags. 31. október 2025, að eftirstöðvar skuldar að teknu tilliti til skuldajöfnunar væru 459.553 kr.

Þann 2. nóvember 2025 hafi kærandi tilkynnt á „Mínum síðum“ atvinnuleitanda að hann hefði verið með tilfallandi tekjur, samtals 345.067 kr., frá C í október 2025. Kærandi hafi þá þegar fengið greiddar óskertar atvinnuleysisbætur vegna október 2025. Því hafi myndast skuld, samtals 83.939 kr., sem kæranda hafi verið tilkynnt um bæði með útgáfu greiðsluseðils og tilkynningu á „Mínum síðum“ atvinnuleitanda þann 10. nóvember 2025. Skuld kæranda hafi á þeim tímapunkti verið samtals 543.492 kr. Kærandi hafi fengið greiddar atvinnuleysisbætur fyrir nóvember 2025 og samtals 38.999 kr. hafi verið skuldajafnað upp í skuld hans. Kæranda hafi verið tilkynnt á útgefnum greiðsluseðli, dags. 28. nóvember 2025, að eftirstöðvar skuldar væru 504.493 kr., teknu tilliti til skuldajöfnunar.

Með tölvupósti, dags. 29. desember 2025, hafi kærandi farið fram á að skuld hans vegna ofgreiddra atvinnuleysisbóta yrði felld niður. Þann 30. desember 2025 hafi kæranda verið tilkynnt að beiðni hans um niðurfellingu skuldar hefði verið hafnað.

Kærandi hafi vísað máli sínu til úrskurðarnefndar velferðarmála þann 6. janúar 2026. Kærandi fari fram á að skuld hans vegna ofgreiddra atvinnuleysisbóta verði felld niður og jafnframt að skerðingar á greiddum atvinnuleysisbótum verði teknar til endurskoðunar.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Mál þetta varði þá ákvörðun Vinnumálastofnunar að krefja kæranda um endurgreiðslu á ofgreiddum atvinnuleysisbótum á grundvelli 2. mgr. 39. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Kærandi hafi fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur þar sem tekjuáætlun hafi ekki legið fyrir við útgreiðslu atvinnuleysisbóta. Kærandi hafi tilkynnt um tilfallandi störf sín í lok mánaðar og eftir að vinna hafi farið fram. Þær upplýsingar sem kærandi hafi veitt stofnuninni um tekjur í tilfallandi vinnu sinni hafi verið lagðar til grundvallar greiðslna til hans en rauntekjur kæranda hafi hins vegar reynst vera hærri en tekjuáætlun og það hafi leitt til frekari ofgreiðslu atvinnuleysisbóta í greiðslu til kæranda.

Meginregluna um skerðingu atvinnuleysisbóta vegna tekna sé að finna í 36. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Ákvæðið sé svohljóðandi:

„Þegar samanlagðar tekjur af hlutastarfi hins tryggða, sbr. 17. eða 22. gr., og atvinnuleysisbætur hans skv. 32.–34. gr. eru hærri en sem nemur óskertum rétti hans til atvinnuleysisbóta að viðbættu frítekjumarki skv. 4. mgr. skal skerða atvinnuleysisbætur hans um helming þeirra tekna sem umfram eru. Hið sama gildir um tekjur hins tryggða fyrir tilfallandi vinnu, elli- eða örorkulífeyrisgreiðslur samkvæmt lögum um  almannatryggingar, um elli- og örorkulífeyrisgreiðslur úr almennum lífeyrissjóðum  og  séreignarsjóðum, greiðslur úr sjúkrasjóðum stéttarfélaga sem eru komnar til vegna óvinnufærni að hluta, fjármagnstekjur hins tryggða og aðrar greiðslur sem hinn tryggði kann að fá frá öðrum aðilum. Eingöngu skal taka tillit til þeirra tekna sem hinn tryggði hefur haft á þeim tíma er hann fær greiddar atvinnuleysisbætur, sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögum þessum.“

Í samræmi við framangreind ákvæði séu atvinnuleysistryggingar einstaklinga með skráða tilfallandi vinnu framkvæmd þannig að óskertur réttur atvinnuleitanda til atvinnuleysisbóta að viðbættu frítekjumarki sé dreginn frá samanlögðum tekjum hans og þeim atvinnuleysisbótum sem hann eigi rétt á. Helmingur þeirrar upphæðar sem nái umfram fullar atvinnuleysisbætur ásamt frítekjumarki myndi skerðingu atvinnuleitanda.

Samtals nemi fjárhæð skuldar kæranda nú 490.480 kr. og kæranda beri að endurgreiða stofnuninni ofgreiddar atvinnuleysisbætur í samræmi við 2. mgr. 39. gr. laga nr. 54/2006 sem hljóði svo:

„Hafi hinn tryggði fengið hærri atvinnuleysisbætur skv. 32. eða 33. gr. en hann átti rétt á samkvæmt álagningu  skattyfirvalda  eða  öðrum  ástæðum ber  honum  að  endurgreiða  þá fjárhæð sem ofgreidd var að viðbættu 15% álagi. Hið sama gildir um atvinnuleysisbætur sem hinn tryggði hefur fengið greiddar fyrir tímabil er hann uppfyllti ekki skilyrði laganna. Fella skal niður álagið samkvæmt þessari málsgrein færi hinn tryggði rök fyrir því að honum verði ekki kennt um þá annmarka er leiddu til ákvörðunar Vinnumálastofnunar.“

Innheimta ofgreiddra atvinnuleysisbóta byggi á 2. mgr. 39. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Í ákvæðinu segi að hafi hinn tryggði fengið hærri atvinnuleysisbætur en hann eigi rétt á beri honum að endurgreiða þá fjárhæð sem ofgreidd hafi verið. Samkvæmt ákvæðinu sé Vinnumálastofnun skylt að leiðrétta fjárhæð atvinnuleysisbóta og innheimta þær atvinnuleysisbætur sem ofgreiddar hafi verið.

Með vísan til framangreindra sjónarmiða sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að rétt hafi verið staðið í máli kæranda og að hann skuli endurgreiða stofnuninni ofgreiddar atvinnuleysisbætur í samræmi við 2. mgr. 39. gr. laga nr. 54/2006.

IV.  Niðurstaða

Ágreiningur máls þessa lýtur að ákvörðun Vinnumálastofnunar um að innheimta ofgreiddar atvinnuleysisbætur sem kærandi fékk greiddar á árinu 2025 vegna tekna sem hann fékk samhliða greiðslu atvinnuleysisbóta.

Í 36. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar er kveðið á um frádrátt frá atvinnuleysisbótum vegna tekna hins tryggða. Þar segir í 1. mgr.:

„Þegar samanlagðar tekjur af hlutastarfi hins tryggða, sbr. 17. eða 22. gr., og atvinnuleysisbætur hans skv. 32.–34. gr. eru hærri en sem nemur óskertum rétti hans til atvinnuleysisbóta að viðbættu frítekjumarki skv. 4. mgr. skal skerða atvinnuleysisbætur hans um helming þeirra tekna sem umfram eru. Hið sama gildir um tekjur hins tryggða fyrir tilfallandi vinnu, elli- eða örorkulífeyrisgreiðslur samkvæmt lögum um almannatryggingar, um elli- og örorkulífeyrisgreiðslur úr almennum lífeyrissjóðum, greiðslur úr sjúkrasjóðum stéttarfélaga sem eru komnar til vegna óvinnufærni að hluta, fjármagnstekjur hins tryggða og aðrar greiðslur sem hinn tryggði kann að fá frá öðrum aðilum. Eingöngu skal taka tillit til þeirra tekna sem hinn tryggði hefur haft á þeim tíma er hann fær greiddar atvinnuleysisbætur, sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögum þessum.“

Af hálfu Vinnumálastofnunar hefur komið fram að kærandi hafi fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur þar sem upplýsingar um tekjur kæranda hafi annars vegar borist eftir útgreiðslu atvinnuleysisbóta og hins vegar hafi rauntekjur hans verið hærri en fyrirliggjandi tekjuáætlun.

Í 39. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um leiðréttingu á atvinnuleysisbótum. Þar segir í 2. mgr. að hafi hinn tryggði fengið hærri atvinnuleysisbætur samkvæmt 32. eða 33. gr. laganna en hann hafi átt rétt á samkvæmt álagningu skattyfirvalda eða af öðrum ástæðum beri honum að endurgreiða þá fjárhæð sem ofgreidd hafi verið, að viðbættu 15% álagi. Hið sama gildi um atvinnuleysisbætur sem hinn tryggði hafi fengið greiddar fyrir tímabil er hann uppfylli ekki skilyrði laganna. Í sömu málsgrein segir einnig að fella skuli niður álagið samkvæmt málsgreininni færi hinn tryggði rök fyrir því að honum verði ekki kennt um þá annmarka er leitt hafi til ákvörðunar Vinnumálastofnunar.

Í athugasemdum með 39. gr. í greinargerð með frumvarpi því er varð að lögum um atvinnuleysistryggingar er sérstaklega áréttað að leiðrétting eigi við í öllum tilvikum sem kunna að valda því að atvinnuleitandi hafi fengið ofgreiddar atvinnuleysisbætur. Ákvæði 2. mgr. 39. gr. laganna er þannig fortakslaust að því er varðar skyldu til þess að endurgreiða ofgreiddar bætur. Í máli þessu hefur ekkert álag verið lagt á skuld kæranda og er því ekki ágreiningur um það atriði.

Með vísan til framangreinds er ákvörðun Vinnumálastofnunar um innheimtu ofgreiddra atvinnuleysisbóta á grundvelli 39. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar, staðfest.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 30. desember 2025, í máli A, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir