Mál nr. 31/2026-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 31/2026

Miðvikudaginn 1. apríl 2026

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 13. janúar 2026, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 4. desember 2025, um að fella niður rétt hennar til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 22. maí 2025 og var umsóknin samþykkt 1. júlí 2025. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 4. desember 2025, var kæranda tilkynnt að réttur hennar til atvinnuleysisbóta hefði verið felldur niður í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 57. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar sökum þess að hún hefði hafnað atvinnuviðtali.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 13. janúar 2026. Með bréfi, dags. 14. janúar 2026, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar vegna kærunnar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 11. febrúar 2026 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 16. febrúar 2026. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar greinir kærandi frá því að börn hennar hafi verið alvarlega veik í um þrjár vikur samfleytt. Kærandi hafi vegna þess og skorts á umönnun ekki haft möguleika á að yfirgefa heimili sitt og mæta í atvinnuviðtal sem henni hafi verið boðið. Kærandi hafi haft mikinn áhuga á starfinu og því lagt mikla áherslu á að komast í viðtalið en aðstæður hafi verið með þeim hætti að það hafi verið henni ómögulegt að mæta á tilsettum tíma. Kærandi hafi frestað viðtalinu tvisvar sinnum en ekki fengið boð um nýjan tíma. Kærandi hafi sent Vinnumálastofnun ítarlega og skýra útskýringu á aðstæðum sínum en þrátt fyrir það hafi skýring hennar ekki verið talin gild og henni synjað um atvinnuleysisbætur. Kærandi hafi því ekki fengið neinar greiðslur um áramótin sem hafi sett hana í verulega erfiða fjárhagsstöðu. Að mati kæranda hafi verið um að ræða óviðráðanlegar og málefnalegar ástæður sem réttlæti fjarveru hennar. Kærandi leggi áherslu á að hún hafi haft vilja og áhuga á að taka þátt í atvinnuviðtalinu og ávallt verið virk á vinnumarkaði.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi síðast sótt um atvinnuleysistryggingar með umsókn, dags. 22. maí 2025. Með erindi, dags. 1. júlí 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hennar hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 100%.

Ferilskrá kæranda hafi verið send fyrirtækinu B þann 8. október 2025 og með tilkynningu, dags. 13. nóvember 2025, hafi Vinnumálastofnun fengið orðsendingu frá atvinnurekanda um að kærandi hefði ekki mætt í starfsviðtal. Með erindi, dags. 20. nóvember 2025, hafi verið óskað eftir skýringum kæranda á höfnun atvinnutilboðs. Kæranda hafi verið boðið að skila gögnum og athugasemdum. Þann 25. nóvember 2025 hafi eftirfarandi skýringar borist frá kæranda:

„Èg fèkk boð í viðtal hjá B þann 7. nóvember à föstudegi sem ég þáði en því miður voru mikil veikindi hjà börnunum mínum, ég lét hana vita og bað um að fresta viðtalinu. Hún bauð mér annan tíma næsta mánudag sem ég þáði. En börnin mín voru ennþá því miður mjög veik og ég lét hana aftur vita. Hún svaraði mér og sagði ekkert mál en bauð mèr ekki annan tíma í viðtal. Börnin mín hafa nú verið veik í tvær vikur og ég vildi því ekki biðja um nýjan tíma fyrr en ég var alveg viss um að komast í viðtalið.

Èg myndi gjarnan vilja fara í atvinnuviðtal hjá B en hef ekki komist vegna óviðráðanlegra aðstæðna heima.“

Kæranda hafi verið tilkynnt með erindi, dags. 4. desember 2025, að greiðslur atvinnuleysistrygginga til hennar hefðu verið stöðvaðar í tvo mánuði. Ákvörðun hafi verið tekin á grundvelli 57. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Framangreind ákvörðun Vinnumálastofnunar hafi verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála þann 13. janúar 2026. Kæra til úrskurðarnefndar sé efnislega samhljóða þeim skýringum sem þegar hafi borist Vinnumálastofnunar. Kærandi tilgreini að börn hennar hafi verið „fárveik“ í um þrjár vikur samfleytt.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Tilgangur laga um atvinnuleysistryggingar sé að tryggja þeim sem tryggðir séu og misst hafi fyrra starf sitt tímabundna fjárhagsaðstoð í þrengingum sínum. Með þessu sé verið að tryggja stöðu og öryggi fólks í atvinnuleysi. Gert sé ráð fyrir að þeir sem teljist tryggðir séu í virkri atvinnuleit þann tíma og séu jafnframt reiðubúnir að taka þátt í þeim vinnumarkaðsaðgerðum sem þeim standi til boða. Atvinnuleysistryggingar veiti þannig þeim sem tryggðir séu innan atvinnuleysistryggingakerfisins fjárhagslegt úrræði í tímabundnu atvinnuleysi sínu. Ríkar kröfur beri að gera til þeirra sem hafni starfi á innlendum vinnumarkaði að hafa til þess gildar ástæður samkvæmt lögunum, enda eigi almennt ekki að þiggja atvinnuleysisbætur í stað þess að gegna launuðu starfi.

Eitt af skilyrðum þess að umsækjandi um atvinnuleysisbætur eigi rétt til greiðslu atvinnuleysistrygginga sé að vera í virkri atvinnuleit, sbr. a. lið 1. mgr. 13. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Í 14. gr. laganna sé nánar kveðið á um hvað teljist til virkrar atvinnuleitar. Þar sé útlistað að umsækjandi þurfi meðal annars að vera reiðubúinn að taka hvert það starf sem greitt sé fyrir, vera reiðubúinn að taka starfi hvar sem er á Íslandi án sérstaks fyrirvara og hafa til þess vilja og getu. Að öðrum kosti verði ekki litið á hlutaðeigandi í virkri atvinnuleit.

Fyrir liggi að kærandi hafi ekki mætt í starfsviðtal hjá B Kæranda hafi í kjölfarið verið gert að sæta viðurlögum á grundvelli 1. mgr. 57. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Ákvæði 1. mgr. 57. gr. sé svohljóðandi:

„Sá sem hafnar starfi sem honum býðst með sannanlegum hætti eftir að hafa verið í atvinnuleit í a.m.k. fjórar vikur frá móttöku Vinnumálastofnunar á umsókn um atvinnuleysisbætur skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila, sbr. þó 5. mgr. Hið sama á við um þann sem hafnar því að fara í atvinnuviðtal vegna starfs sem honum býðst með sannanlegum hætti eða sinnir ekki atvinnuviðtali án ástæðulausrar tafar.“

Þær skýringar sem kærandi hafi veitt fyrir því að hafa ekki mætt til viðtals hjá atvinnurekanda séu þær að hún hafi ekki getað mætt vegna umönnunarskyldu með tveimur börnum hennar sem hafi verið veik í um þrjár vikur samfleytt. Í athugasemdum með 57. gr. í frumvarpi til laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar segi að meta þurfi aðstæður fjölskyldu hins tryggða heildstætt. Sérstaklega sé þó ítrekað að það að hafa ekki barnapössun fyrir ung börn á dagvinnutíma teljist ekki réttlæta höfnun á starfi.

Samkvæmt upplýsingum úr umsókn kæranda eigi hún tvö börn fædd X og X. Engin gögn liggi fyrir um veikindi þeirra á umræddu tímabili eða hvers vegna kærandi hafi ekki séð sér stætt á að mæta í skamma stund til viðtals vegna mögulegrar atvinnu þrátt fyrir veikindi þeirra. Það sé afstaða Vinnumálastofnunar að atvinnuleitendur sem hafi umönnunarskyldu með börnum þurfi að gera ráðstafanir til að geta sótt atvinnuviðtöl. Það eigi við hvort sem um ræði mjög ung börn sem þarfnist stöðugrar umönnunar eða þegar tilfallandi veikindi beri að. Vinnumálastofnun bendi á að skortur á barnapössun teljist ekki til gildrar skýringar á því að hafna því að mæta í starfsviðtöl.

Það sé því niðurstaða Vinnumálastofnunar að kærandi hafi hafnað fyrirliggjandi atvinnuviðtali hjá B í skilningi 1. mgr. 57. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Samkvæmt 4. mgr. 57. gr. skuli Vinnumálastofnun meta við ákvörðun um viðurlög samkvæmt 1. mgr. hvort ákvörðun hins tryggða um að hafna atvinnutilboði hafi verið réttlætanleg en í 4. mgr. segi orðrétt:

„Vinnumálastofnun skal meta við ákvörðun um viðurlög skv. 1. mgr. hvort ákvörðun hins tryggða um að hafna starfi hafi verið réttlætanleg vegna aldurs hans, félagslegra aðstæðna sem tengjast skertri vinnufærni eða umönnunarskyldu vegna ungra barna eða annarra náinna fjölskyldumeðlima. Enn fremur er Vinnumálastofnun heimilt að líta til heimilisaðstæðna hins tryggða þegar hann hafnar starfi fjarri heimili sínu sem og til ráðningar hans í ótímabundið starf innan tiltekins tíma. Þá er heimilt að taka tillit til aðstæðna þess sem getur ekki sinnt tilteknum störfum vegna skertrar vinnufærni samkvæmt vottorði sérfræðilæknis. Getur þá komið til viðurlaga skv. 59. gr. hafi hinn tryggði leynt upplýsingum um skerta vinnufærni.“

Vinnumálastofnun sé gert að meta skýringar atvinnuleitanda vegna höfnunar á atvinnutilboði með hliðsjón af þeirri ríku skyldu sem hvíli á umsækjendum um atvinnuleysisbætur til að vera reiðubúnir að taka hvert það starf sem greitt sé fyrir, án sérstaks fyrirvara og hafa til þess vilja og getu. Gert sé ráð fyrir því að Vinnumálastofnun sé heimilt að líta til aldurs hins tryggða, félagslegra aðstæðna tengdum skertri vinnufærni eða umönnunarskyldu vegna ungra barna eða annarra náinna fjölskyldumeðlima við ákvörðun um hvort hinn tryggði skuli sæta viðurlögum samkvæmt 1. mgr. 57. gr. laganna. Enn fremur sé Vinnumálastofnun heimilt að líta til heimilisaðstæðna hins tryggða þegar í boði sé starf fjarri heimili hans sem geri kröfur um að hlutaðeigandi flytji búferlum. Kærandi hafi að mati Vinnumálastofnunar ekki veitt skýringar sem réttlæti höfnun hennar á atvinnutilboði hjá B.

Með vísan til alls framangreinds sé það mat Vinnumálastofnunar að kærandi hafi hafnað atvinnuviðtali sem henni hafi staðið til boða í skilningi 1. mgr. 57. gr. laga um atvinnuleysistryggingar og ekki haft þar að baki gildar ástæður, sbr. 4. mgr. 57. gr. laganna. Kæranda beri því að sæta viðurlögum á grundvelli 1. mgr. 57. gr. laga um atvinnuleysistryggingar og viðurlögin séu tveir mánuðir.

Með vísan til alls framangreinds sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að kærandi skuli sæta viðurlögum á grundvelli 1. mgr. 57. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 57. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Ákvæði 1. mgr. 57. gr. laga nr. 54/2006 er svohljóðandi:

„Sá sem hafnar starfi sem honum býðst með sannanlegum hætti eftir að hafa verið í atvinnuleit í a.m.k. fjórar vikur frá móttöku Vinnumálastofnunar á umsókn um atvinnuleysisbætur skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila, sbr. þó 5. mgr. Hið sama á við um þann sem hafnar því að fara í atvinnuviðtal vegna starfs sem honum býðst með sannanlegum hætti eða sinnir ekki atvinnuviðtali án ástæðulausrar tafar.“

Þá segir svo í 4. mgr. 57. gr. laganna:

„Vinnumálastofnun skal meta við ákvörðun um viðurlög skv. 1. mgr. hvort ákvörðun hins tryggða um að hafna starfi hafi verið réttlætanleg vegna aldurs hans, félagslegra aðstæðna sem tengjast skertri vinnufærni eða umönnunarskyldu vegna ungra barna eða annarra náinna fjölskyldumeðlima. Enn fremur er Vinnumálastofnun heimilt að líta til heimilisaðstæðna hins tryggða þegar hann hafnar starfi fjarri heimili sínu sem og til ráðningar hans í ótímabundið starf innan tiltekins tíma. Þá er heimilt að taka tillit til aðstæðna þess sem getur ekki sinnt tilteknum störfum vegna skertrar vinnufærni samkvæmt vottorði sérfræðilæknis. Getur þá komið til viðurlaga skv. 59. gr. hafi hinn tryggði leynt upplýsingum um skerta vinnufærni.“

Í athugasemdum við 57. gr. í frumvarpi því er varð að lögum nr. 54/2006 kemur fram:

„Enn fremur þykir mikilvægt að það að hafna því að fara í atvinnuviðtal eða sinna ekki atvinnuviðtali án ástæðulausrar tafar hafi sömu áhrif og sú ákvörðun að taka ekki starfi sem býðst. Ástæðan er einkum sú að atvinnuviðtal er venjulega meginforsenda þess að hinum tryggða verði boðið starf og þykir það mega leggja þá ákvörðun að jöfnu við því að hafna starfi. Verður að teljast óeðlilegt að hinn tryggði geti neitað því að fara í atvinnuviðtal án viðbragða frá kerfinu en þeir sem fóru í viðtalið og var boðið starfið þurfi að þola biðtíma eftir atvinnuleysisbótum taki þeir ekki starfinu.“

Samkvæmt gögnum málsins var kæranda þann 8. október 2025 miðlað í starf hjá B. Fyrirtækið tilkynnti Vinnumálastofnun þann 13. nóvember 2025 að kærandi hefði ekki mætt í atvinnuviðtal. Kærandi hefur vísað til þess að hún hafi ekki haft tök á að mæta í atvinnuviðtalið vegna alvarlegra veikinda barna hennar. Hún hafi frestað viðtalinu tvisvar sinnum en ekki fengið boð um nýjan tíma.

Að virtum framangreindum upplýsingum er það mat úrskurðarnefndar velferðarmála að kærandi hafi í reynd hafnað því að mæta í atvinnuviðtal. Úrskurðarnefndin bendir á að í 1. mgr. 13. gr. laga nr. 54/2006 er fjallað um almenn skilyrði þess að vera tryggður samkvæmt lögunum. Eitt af þeim skilyrðum er að vera í virkri atvinnuleit samkvæmt 14. gr. en í því felst meðal annars að hafa vilja og getu til að taka starfi, án sérstaks fyrirvara, sbr. d. lið 1. mgr. ákvæðisins. Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi til laga nr. 54/2006 segir meðal annars svo:

„Enn fremur þykir ástæða til að taka fram að umsækjandi teljist vera í virkri atvinnuleit þegar hann, frá því að umsókn um atvinnuleysisbætur barst, hefur bæði vilja og getu til að taka starfi án sérstaks fyrirvara. Að öðrum kosti verður ekki litið á hlutaðeigandi í virkri atvinnuleit. Felur þetta til dæmis í sér að gert er ráð fyrir að foreldrar í virkri atvinnuleit með ung börn hafi barnapössun en reynslan í núverandi kerfi er að ungt fólk ber oft fyrir sig að það geti hvorki mætt í atvinnuviðtöl né tekið þátt í vinnumarkaðsúrræðum þar sem það hefur ekki gæslu fyrir börn sín.“

Í 4. mgr. 14. gr. kemur fram að Vinnumálastofnun sé heimilt að veita undanþágu frá skilyrðum c., e. og f. liða 1. mgr. þannig að hinn tryggði, sem vegna aldurs, félagslegra aðstæðna sem tengjast skertri vinnufærni eða umönnunarskyldu vegna ungra barna eða annarra náinna fjölskyldumeðlima óskar eftir hlutastarfi eða starfi innan tiltekins svæðis, geti talist vera í virkri atvinnuleit. Enn fremur sé heimilt að taka tillit til aðstæðna hins tryggða sem geti ekki sinnt tilteknum störfum vegna skertrar vinnufærni samkvæmt mati sérfræðilæknis. Um þetta er tekið fram í athugasemdum með ákvæðinu að með umönnunarskyldu vegna ungra barna sé ekki átt við þau tilvik er hinir tryggðu beri fyrir sig að hafa ekki barnapössun fyrir ung börn á dagvinnutíma.

Þar sem kærandi hafnaði atvinnuviðtali kom réttilega til viðurlaga á grundvelli 1. mgr. 57. gr. laga nr. 54/2006. Með vísan til þess er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði staðfest.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 4. desember 2025, um að fella niður rétt A, til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

 

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir