1350/2026. Úrskurður frá 9. apríl 2026

Hinn 9. apríl 2026 kvað úrskurðarnefnd um upplýsingamál upp svohljóðandi úrskurð nr. 1350/2026 í máli ÚNU 25060012.
 

Kæra og málsatvik

Með erindi, dags. 20. júní 2025, kærði […], fréttamaður á Ríkisútvarpinu, til úr­skurðarnefndar um upplýsingamál ákvörðun dómsmálaráðuneytis að synja beiðni hans um aðgang að gögnum.
 
Með erindi, dags. 18. júní 2025, óskaði kærandi eftir að fá afhent öll gögn í tengslum við starfslok […] vararíkissaksóknara, þ.m.t. samskipti, minnisblöð og álitsgerðir. Þá óskaði kærandi eftir öllum sam­skiptum við vararíkissaksóknara í tengslum við þá ákvörðun ráðuneytisins að bjóða honum starf aðstoðarríkislögreglustjóra.
 
Með erindi, dags. 20. júní 2025, var beiðninni hafnað með þeim rökum að ekki væru veittar upp­lýsingar um einstök starfsmannamál eða einkamál starfsfólks, sbr. 7. gr. upplýsingalaga, nr. 140/2012.
 

Málsmeðferð

Kæran var kynnt ráðuneytinu með erindi, dags. 20. júní 2025, og kostur gefinn á að koma á fram­færi umsögn um kæruna. Þá var þess óskað að ráðuneytið afhenti úrskurðarnefnd um upp­lýs­inga­mál þau gögn sem kær­an varðar.
 
Umsögn ráðuneytisins barst úrskurðarnefndinni með erindi, dags. 3. júlí 2025. Í umsögn­inni kemur fram að ráðuneytið telji að heimilt sé og nauðsynlegt að hafna aðgangi að gögnunum í heild sinni vegna eðlis þeirra. Við mat á því hvort 7. gr. upplýsingalaga eigi við um gögnin þurfi að líta til þess að öll gögn sem málið varða séu óhjákvæmilega tengd þeirri ákvörðun sem að lokum var tek­in varðandi starfslok. Af þeim gögnum sem beiðnin hafi verið afmörkuð við megi ráða að þau innihaldi bæði upplýsingar um starfssamband, þ.m.t. starfslok, og upplýsingar sem lágu til grund­vallar málsmeðferð ráðherra. Ráðuneytið telji að upplýsingar í gögnunum eigi ekki erindi við al­menning. Sú afstaða byggi á þeirri túlkun að eðli upplýsinganna og tengsl þeirra við persónuleg starfsmannamál og innri málsmeðferð stjórnvalda réttlæti að beiðni kæranda sé hafnað í heild.
 
Umsögn ráðuneytisins var kynnt kæranda með erindi, dags. 4. júlí 2025, og honum gefinn kostur á að koma á fram­færi frekari at­huga­semd­um. Athugasemdir bárust samdægurs frá kæranda. Í þeim leggur kærandi áherslu á að gögnin varði ekki hefðbundið starfsmannamál. Þau varði æviráðinn embættismann, sem skipaður var af ráðherra, sem hafi verið handhafi æðsta ákæruvalds í landinu. Mál hans hafi verið til umræðu í fjölmiðlum, meðal annars með opinberum yfirlýsingum bæði nú­verandi og fyrrverandi dómsmálaráðherra, og núverandi ríkissaksóknara. Óhjákvæmilegt sé fyrir nefndina að líta til þess að starfslok vararíkissaksóknara muni kosta skattgreiðendur rúmar 200 milljónir króna. Hagsmunir almennings af að fá aðgang að gögnunum vegi því þyngra en hagsmunir starfsmannsins af að þau fari leynt.
 

Niðurstaða

1.

Í máli þessu er deilt um rétt kæranda til aðgangs að gögnum sem varða bæði starfslok vararíkissak­sóknara og ákvörðun um að bjóða honum starf aðstoðarríkislögreglustjóra. Ákvörðun dómsmála­ráðuneytis að hafna beiðni kæranda var byggð á því að gögnin féllu í heild sinni undir takmörk­un­arákvæði 7. gr. upplýsingalaga, nr. 140/2012.
 
Upplýsingaréttur kæranda byggist á 5. gr. upplýsingalaga, nr. 140/2012, þar sem fram kemur að skylt sé að veita aðgang að fyrirliggjandi gögnum með þeim takmörkunum sem mælt er fyrir um í 6. til 10. gr. laganna. Í 4. tölul. 6. gr. er mælt fyrir um að réttur almennings til aðgangs að gögnum taki ekki til gagna sem tengjast málefnum starfsmanna. Ákvæðið er útfært í 7. gr. laganna þar sem segir í 1. málsl. 1. mgr. að réttur almennings til aðgangs að gögnum um málefni starfsmanna, sem starfa hjá aðilum sem lögin taka til samkvæmt 2. gr., taki ekki til gagna í málum sem varða um­sókn­ir um starf, framgang í starfi eða starfssambandið að öðru leyti. Þar sem 1. málsl. 1. mgr. 7. gr. er undantekning frá meginreglu 1. mgr. 5. gr. upplýsingalaga ber að skýra ákvæðið þröngt.
 
Í athugasemdum við 7. gr. með frumvarpinu sem varð að upplýsingalögum, nr. 140/2012, kemur fram að með gögnum í málum sem varða starfssambandið sé átt við gögn í málum þar sem teknar eru ákvarðanir um réttindi og skyldur starfsmanna, t.d. mál þar starfsmaður hefur þurft að sæta frá­drætti frá launum, ákvarðanir stjórnenda um sveigjanlegan vinnutíma og um aukastörf, og enn fremur mál er lúta að aðfinnslum og áminningu eða eftir atvikum starfslokum.
 
Gögnum sem ráðuneytið afmarkaði beiðni kæranda við má í aðalatriðum skipta í þrjá flokka. Í fyrsta lagi eru gögn sem varða stöðu mála hjá embætti ríkissaksóknara í upphafi árs 2025. Þar má nefna minnisblað til ráðherra um sögu málsins og stöðuna hjá embættinu eftir að dóms­málaráð­herra ákvað í september 2024 að ekki væru forsendur til að veita vararíkissaksóknara lausn um stund­arsakir. Í minnisblaðinu var lagt mat á stöðuna og næstu skref lögð til. Í öðru lagi eru gögn sem varða úttekt sem gerð var fyrir ráðuneytið á starfsumhverfi hjá embætti ríkissaksóknara. Í þriðja lagi eru svo gögn sem varða ákvörðun um flutning vararíkissaksóknara úr embætti og starfs­lok hans.
 
Að mati úrskurðarnefndarinnar falla gögn um ákvörðun um flutning vararíkissaksóknara úr emb­ætti og starfslok undir 1. málsl. 1. mgr. 7. gr. upplýsingalaga. Í athugasemdum við 7. gr. með frum­varpi til upplýsingalaga, nr. 140/2012, eru mál sem lúta að aðfinnslum, áminningu eða eftir atvik­um starfslokum nefnd sem dæmi um mál sem varði starfssambandið í skilningi ákvæðisins. Flutn­ingur á milli embætta og starfslok teljast vafalítið í flokki með slíkum málum.
 
Nefndin telur að gögn í fyrsta flokknum, þ.e. innri gögn ráðuneytisins þar sem lagt er mat á stöðu mála hjá embætti ríkissaksóknara, standi í beinu efnislegu samhengi við gögnin í þriðja flokknum um flutning milli embætta og starfslok. Efnisinnihald gagnanna varðar í meginatriðum starfssam­band vararíkissaksóknara við embætti ríkissaksóknara og felur í sér eins konar upphafspunkt þeirr­ar atburðarásar sem lauk með starfslokum vararíkissaksóknara. Þó svo að ekki hafi verið ljóst á þeim tíma sem gögnin urðu til hver niðurstaða málsins yrði gagnvart viðkomandi starfsmanni telur nefndin ekki forsendur til að líta svo á að gögnin falli utan gildissviðs 1. málsl. 1. mgr. 7. gr. upp­lýsingalaga. Verður ákvörðun dómsmálaráðuneytis að hafna beiðni kæranda að þessum gögn­um því staðfest.
 
Kærandi hefur lagt áherslu á að gögnin varði í reynd ekki hefðbundið starfsmannamál og að ríkir almannahagsmunir standi til þess að fá aðgang að gögnunum. Með 7. gr. upplýsingalaga hefur lög­gjafinn tekið af skarið um það að gögn í málum af því tagi sem tilgreind eru í 1. mgr. laga­greinarinnar séu ekki undirorpin upplýsingarétti almennings þar sem hagsmunir vinnuveitanda og opinbers starfsmanns af að gögnin fari leynt vegi þyngra en hagsmunir almennings af að fá aðgang að þeim. Til að koma til móts við hagsmuni almennings að þessu leyti eru hins vegar ákvæði í 2. og 4. mgr. lagagreinarinnar um skyldu til að veita tilteknar upplýsingar um opinbera starfs­menn. Samkvæmt þessu er ekki gert ráð fyrir að ríkir almannahagsmunir geti vikið til hliðar þeim tak­mörkunum sem mælt er fyrir um í 1. mgr. 7. gr. upplýsingalaga.
 
Gögn í öðrum flokki teljast að mati úrskurðarnefndarinnar ekki falla undir 1. mgr. 7. gr. upplýs­inga­laga. Um er að ræða gögn sem tengjast athugun á starfsumhverfi embættis ríkissaksóknara, sem ráðuneytið ákvað að ráðist yrði í og gerð var af utanaðkomandi aðila á grundvelli viðtala við starfsfólk embættisins. Þó svo að tilefni þess að ráðist var í athugunina kunni að einhverju leyti að mega rekja til framgöngu einstaks starfsmanns telur nefndin ekki unnt að líta svo á að úttektin sé gagn í máli sem varði starfssamband þess starfsmanns við vinnuveitanda, enda hefur úttektin að geyma heildstæða athugun á starfsaðstæðum á vinnustaðnum. Ákvörðun ráðuneytisins gat því að þessu leyti ekki byggst á 1. mgr. 7. gr. upplýsingalaga. Á hinn bóginn þarf að taka til skoðunar hvort önnur takmörkunarákvæði upplýsingalaga eigi við um gögnin. Þar kemur 1. málsl. 9. gr. upp­lýsingalaga einkum til skoðunar.
 

2.

Samkvæmt 1. málsl. 9. gr. upplýsingalaga er óheimilt að veita almenningi aðgang að gögnum um einka- eða fjárhagsmálefni einstak­linga sem sanngjarnt er og eðlilegt að leynt fari, nema sá sam­þykki sem í hlut á. Í athugasemdum við ákvæðið með frumvarpinu sem varð að upplýs­inga­lögum, nr. 140/2012, segir að ákvæðið feli í sér vísireglu um það hvenær rétt sé að halda leyndum upplýs­ing­um um einkahagsmuni. Þá segir:
 

Stjórnvaldi, eða öðrum aðila sem ákvörðun tekur á grundvelli laganna, er með öðrum orðum ætlað að vega og meta umbeðin gögn með tilliti til þess hvort upplýsingar sem þau hafa að geyma séu þess eðlis að rétt sé að undanþiggja þær aðgangi almennings. Við það mat verður að taka mið af því hvort upplýsingarnar séu samkvæmt almennum sjón­armiðum svo viðkvæmar að þær eigi ekkert erindi við allan þorra manna.

 
Að því er varðar takmörkun á aðgangi að upplýsingum um einka- eða fjárhagsmálefni einstaklinga sem sanngjarnt er og eðlilegt að leynt fari, segir í athugasemdunum:
 

Erfitt er að tilgreina nákvæmlega þau sjónarmið sem stjórnvaldi er rétt að leggja til grund­vallar við mat á því hvaða einkamálefni einstaklinga eru þannig vaxin að þau rétt­læti undanþágu frá upplýsingarétti í hverju tilviki. Oft koma sérstakar reglur um þagnar­skyldu í veg fyrir að aðgang megi veita að upplýsingum. Þegar þeim reglum sleppir má hafa í huga ýmis lagaákvæði sem sett hafa verið í sama augnamiði. Þannig er engum vafa undirorpið að viðkvæmar persónuupplýsingar samkvæmt lögum um persónuvernd eru allar undanþegnar aðgangi almennings skv. 9. gr. Þar má t.d. nefna upplýsingar um litar­hátt, kynþátt, stjórnmálaskoðanir og trúarbrögð, upplýsingar um hvort maður hafi verið grunaður, ákærður eða dæmdur fyrir refsiverðan verknað, upplýsingar um kynlíf manna og heilsuhagi, lyfja-, áfengis- og vímuefnanotkun, svo og upplýsingar um félags­leg vandamál. Aðrar upplýsingar sem geta talist viðkvæmar samkvæmt almennum við­mið­um í íslenskum rétti kunna einnig að falla undir ákvæðið þótt þær teljist ekki við­kvæm­ar persónuupplýsingar samkvæmt persónuverndarlögum. Hér undir geta til að mynda fallið upplýsingar um fjármál einstaklinga og upplýsingar sem lúta beinlínis að öryggi þeirra.

 
Úttekt sem Mental ráðgjöf ehf. vann að beiðni dómsmálaráðuneytis hefur að geyma yfirlit yfir niður­stöður viðtala við starfsfólk embættis ríkissaksóknara. Úttektin hafði að markmiði að varpa ljósi á líðan starfsfólks og upplifun þess af vinnustaðarmenningu, stjórnarháttum og samskiptum innan embættisins. Í úttektinni eru tekin saman helstu atriði sem komu fram í viðtölunum. Einstak­ir starfs­menn eru ekki nafngreindir að undanskildum ríkissaksóknara og vararíkissaksóknara.
 
Úrskurðarnefndin telur að úttektin hafi að geyma upplýsingar um auðkennanlega einstaklinga. Það á ekki aðeins við um ríkissaksóknara og vararíkissaksóknara, sem nefnd eru sérstaklega, held­ur einnig annað starfsfólk embættisins. Í ljósi smæðar vinnustaðarins telur nefndin að jafnvel þótt nöfn starfsmanna komi ekki fram séu upplýsingar í úttektinni, svo sem um tiltekin atvik, tiltekin hlut­verk starfsmanna og tiltekin viðbrögð, sem myndu gera það kleift að bera kennsl á þá þannig að þeir yrðu persónugreinanlegir. Málefni annarra starfsmanna embættisins en ríkissaksóknara og vara­ríkissak­sóknara falla því ekki utan gildissviðs 9. gr. upplýsingalaga af þeirri ástæðu að nöfn þeirra komi ekki fram.
 
Nefndin telur að úttektin hafi að geyma margvíslegar upplýsingar sem teljist varða einkamálefni starfs­manna embættisins og að þær komi mjög víða fram í úttektinni. Má þar nefna upplýsingar um heilsufar og andlega líðan, gildisdóma gagn­vart samstarfsmönnum, persónulegar skoðanir og aðrar upplýsingar af persónulegum toga sem teljast samkvæmt almennum sjón­armiðum svo við­kvæm­ar að þær eigi ekkert erindi við allan þorra manna. Þá skal nefnt, þó það hafi ekki úrslita­þýð­ingu fyrir matið, að viðmælendur í úttektinni tjáðu sig um málið í trausti þess að vitn­isburðir þeirra yrðu ekki gerð­ir opinberir. Nefndin telur samkvæmt þessu að úttektin hafi að geyma upplýsingar um einka­málefni starfsmanna embættis ríkissaksóknara sem sanngjarnt telst og eðlilegt að fari leynt sam­kvæmt 9. gr. upplýsingalaga. Með vísan til þess hve víða upplýsingar af þessu tagi koma fram í út­tektinni telst ekki vera fært að veita aðgang að henni að hluta samkvæmt 3. mgr. 5. gr. upp­lýs­ingalaga.
 
Önnur gögn sem falla undir annan flokk eru ýmis fylgiskjöl með úttektinni sjálfri. Má þar nefna trún­aðaryfirlýsingu sem starfsmenn Mental ráðgjafar undirrituðu, vinnslusamning samkvæmt almennu persónuverndarreglugerðinni, verktillögu og áætlun um kostnað, og tölvupóstsamskipti milli Mental ráðgjafar og starfsmanna embættis ríkissaksóknara. Nefndin telur að þessi gögn falli ekki undir 1. málsl. 9. gr. upplýsingalaga. Gögnin innihalda fyrst og fremst upplýsingar um skipu­lagningu, aðferðafræði og kostnað vegna úttektar á vinnustaðnum. Að því marki sem gögnin inni­halda upplýsingar um aðdraganda úttektarinnar sem kynnu að snerta einkamálefni einstaklings telur nefndin í ljósi þeirra upplýsinga sem þegar eru opinberlega aðgengilegar um málið að það teljist hvorki sanngjarnt né eðlilegt að þær fari leynt samkvæmt upplýsingalögum. Ráðuneytinu verður því gert að veita kæranda aðgang að þessum gögnum. Að öðru leyti verður ákvörðun ráðu­neytisins staðfest.
 

Úrskurðarorð

Dómsmálaráðuneyti skal veita kæranda, […], aðgang að eftirfarandi gögnum:
 

1. Trúnaðaryfirlýsingu, dags. 29. janúar 2025, undirrituð af tveimur starfsmönnum Mental ráð­gjafar ehf.
2. Vinnslusamningi milli ráðuneytisins og Mental ráðgjafar ehf., dags. 31. janúar 2025.
3. Verktillögu og áætlun um kostnað frá Mental ráðgjöf ehf. til ráðuneytisins, dags. 29. janúar 2025.
4. Fjórum tölvupóstum milli Mental ráðgjafar ehf. og starfsmanna embættis ríkissaksókn­ara, dags. 3. febrúar 2025.

 
Að öðru leyti er staðfest ákvörðun ráðuneytisins, dags. 20. júní 2025, um afgreiðslu beiðni kær­anda.
 
 
 
 
Trausti Fannar Valsson, formaður
Hafsteinn Þór Hauksson
Sigríður Árnadóttir