09 apríl 2026

Úrskurður nr. 163/2026

Hinn 9. apríl 2026 er kveðinn upp svohljóðandi

úrskurður nr. 163/2026

í stjórnsýslumálum nr. KNU24100032

Kæra [...] og barna

1 Kröfur, kærufrestir og kæruheimild

Hinn 3. október 2024 kærði kona er kveðst heita [...], vera fædd [...] (hér eftir kærandi), og vera ríkisborgari Nígeríu, ákvarðanir Útlendingastofnunar, dags. 19. september 2024, um að synja henni og börnum hennar, [...], fd. [...] (hér eftir A) og [...], fd. [...] (hér eftir B), ríkisborgurum Nígeríu, um alþjóðlega vernd á Íslandi ásamt því að synja þeim um dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016.

Samkvæmt 6. mgr. 8. gr. laga um útlendinga skal kærunefnd meta að nýju alla þætti kærumáls og getur ýmist staðfest ákvörðun, breytt henni eða hrundið að nokkru eða öllu leyti. Þá getur nefndin einnig vísað máli til meðferðar að nýju hjá þeirri stofnun sem tók hina kærðu ákvörðun. Við meðferð kæru þessarar fer fram endurskoðun á ákvörðunum Útlendingastofnunar sem m.a. felur í sér sjálfstætt efnislegt mat á því hvort kærandi og börn hennar eigi rétt á veitingu alþjóðlegrar verndar á grundvelli 1. eða 2. mgr. 37. gr. laganna, hvort skilyrði séu fyrir veitingu dvalarleyfis á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt 74. gr. laganna og hvort skilyrði fyrir brottvísun séu uppfyllt ef svo á við. Auk þess fer fram skoðun á því hvort formreglum laga um útlendinga og stjórnsýslulaga nr. 37/1993 hafi verið fullnægt. Kröfur í máli þessu eru í samræmi við framangreint.

Að auki er gerð krafa um veitingu dvalarleyfis vegna mansals eða hugsanlegs mansals, sbr. 75. og 76. gr. laga um útlendinga.

Kæruheimild er í 7. gr. laga um útlendinga og barst kæran fyrir lok kærufrests.

2 Málsatvik

Samkvæmt lögregluskýrslu kom kærandi til landsins frá Ítalíu og lagði fram umsókn um alþjóðlega vernd 24. janúar 2023. Kvaðst kærandi vera með alþjóðlega vernd á Ítalíu og gengin um sex mánuði á leið. Á Ítalíu væri kærandi heimilislaus og betlaði. Kvaðst kærandi aldrei hafa átt nígerískt vegabréf en hafa yfirgefið Nígeríu árið 2012 þegar foreldrar hennar hafi látist og hún orðið heimilislaus. Fyrir tilviljun hafi hún hitt konu, samlanda sinn, sem hafi borgað fyrir hana ferðalagið til Ítalíu. Kærandi hafi fyrst farið til Líbíu og konan hafi greitt mönnum fyrir að flytja hana til Sikileyjar árið 2012. Þaðan hafi kærandi farið til Pescara þar sem umrædd kona hafi gert hana út í vændi. Kærandi hafi flúið til Rómar í um þrjá mánuði en þá frétt að búið væri að brottvísa konunni og hafi hún þá snúið aftur til Pescara og dvalið þar síðan. Þar hafi kærandi verið í sambandi með nafngreindum barnsföður sínum sem hafi í fyrstu hugsað vel um hana en þegar hún hafi verið gengin fjóra mánuði á leið hafi hann byrjað að beita hana ofbeldi. Hann búi nú í Napólí. Við komuna til landsins hafði kærandi meðferðis 2.100 evrur sem hún kvaðst hafa fengið frá barnsföður sínum sem hafi unnið við ávaxtatínslu og sent henni peninga.

Við leit að fingraförum kæranda í Eurodac gagnagrunninum þann sama dag kom í ljós að fingraför hennar höfðu verið skráð í grunninn af yfirvöldum á Ítalíu. Hinn 9. febrúar 2023 var upplýsingabeiðni beint til yfirvalda á Ítalíu, sbr. 34. gr. reglugerðar Evrópuþingsins og ráðsins (ESB) nr. 604/2013 (hér eftir Dyflinnarreglugerðin). Í svari frá ítölskum yfirvöldum, dags. 2. mars 2023, kom fram að henni hefði verið veitt alþjóðleg vernd þar í landi og að hún væri með gilt dvalarleyfi til 9. júní 2025. Kærandi kom til viðtals hjá Útlendingastofnun 7. mars 2023 ásamt löglærðum talsmanni sínum. Með ákvörðun Útlendingastofnunar, dags. 28. apríl 2023, var umsókn kæranda og barna hennar synjað með vísan til 36. gr. laga um útlendinga þar sem kærandi hafi stöðu flóttamanns á Ítalíu. Með úrskurði kærunefndar nr. 386/2023, dag. 17. ágúst 2023, var ákvörðun Útlendingastofnunar staðfest. Útlendingastofnun tók svo mál kæranda og barna hennar til efnismeðferðar með vísan til 32. gr. c. reglugerðar um útlendinga þegar 10 mánuðir voru liðnir frá fæðingu barna hennar.

Kærandi kom til viðtals hjá Útlendingastofnun vegna efnismeðferðar dagana 23. maí og 11. september 2024 ásamt löglærðum talsmanni sínum og greindi frá ástæðum flótta síns. Aðspurð kvaðst kærandi hafa komið til Ítalíu [...] og þá sótt um alþjóðlega vernd. Þar sem kærandi var ekki skráð í Eurodac fingrafarargagnagrunninn fyrr en 2018 var hún spurð nánar um framangreint og kvaðst þá hafa sótt um alþjóðlega vernd árið 2018 en dvalið ólöglega á Ítalíu fram að því í borginni Pescara. Kærandi kvaðst ekki skulda neinum og aldrei hafa verið handtekin. Þá kvað kærandi sig og börn sín vera við góða heilsu en að hún væri ekki í sambandi við barnsföður sinn sem byggi á Ítalíu. Kvaðst kærandi síðast hafa verið í samskiptum við hann þegar hún hafi verið komin sex mánuði á leið.

Kvaðst kærandi vera frá borginni Oba í Nígeríu og tilheyra ættbálkinum Beni. Kvaðst kærandi hafa dvalið í Líbíu í um sex mánuði áður en hún hafi komið til Ítalíu. Aðspurð um aðbúnað sinn í Nígeríu kvað kærandi föður sinn hafa átt tvær konur en hann og móðir kæranda hafi látist í bílslysi og kærandi þurft að búa hjá stjúpmóður sinni í kjölfarið. Kvaðst kærandi ekki eiga nein systkini. Stjúpmóðir kæranda hafi gift hana manni þegar kærandi hafi verið 16 ára og hún eignast tvö börn, dreng og stúlku. Stjúpmóðir kæranda hafi lamið hana þegar kærandi hafi haldið á börnunum, hún fallið við og börnin látist. Kvað kærandi þetta hafa gerst þegar hún hafi verið 16 ára að aldri og aðspurð hafi það verið á nýársdag 2010 og að börnin hafi verið tveggja mánaða að aldri. Aðspurð um fæðingardag barnanna kvað hún þau hafa fæðst á nýársdag 2009 en þegar misræmi um aldur þeirra var borið undir hana kvað hún þau hafa fæðst á nýársdag árið 2010.

Aðspurð um ástæður flótta síns frá Nígeríu kvaðst kærandi hafa búið með föður barna sinna sem hafi beitt hana ofbeldi. Hún hafi svo misst börn sín af völdum stjúpmóður sinnar, verið hrædd og fengið aðstoð konu við að fara til Líbíu. Spurð nánar um hvenær þetta hafi gerst kvað kærandi þetta hafa verið árið 2011, börnin hafi látist um nóttina og morguninn eftir hafi hún hlaupið út á götu og fundið konu sem hafi hjálpað henni. Aðspurð um það misræmi sem fælist í aldri barnanna og tímalínu atburða frá því sem hún hafði áður sagt í viðtalinu hélt kærandi sig við þá frásögn að börnin hefðu verið tveggja mánaða að aldri og að hún hafi flúið árið 2011 en kvaðst ekki muna fæðingardag barnanna. Aðspurð um konuna sem hafi hjálpað henni kvaðst kærandi ekki vita önnur deili á henni en að hún hafi verið 38 ára að aldri. Þá kvaðst kærandi ekki vita önnur deili á stjúpmóður sinni en þau hvert fornafn hennar væri. Aðspurð um hvernig hún hafi tilkynnt föður barnanna um andlát þeirra kvað hún hann hafa verið valdur að andláti barnanna en ekki stjúpmóðir hennar og að hann hafi lamið hana með priki á heimili þeirra. Kvaðst kærandi óttast stjúpmóður sína en síðast hafa verið í sambandi við hana árið 2015 og hafa þá sætt hótunum frá henni. Kvaðst hún aðspurð ekki muna nafn eiginmanns síns í Nígeríu og ekki vita hvort hann væri á lífi. Nánar spurð um konuna sem hafi hjálpað kæranda til Ítalíu kvaðst hún síðast hafa verið í sambandi við hana og orðið fyrir hótunum af hennar hálfu árið 2017 en hún hafi þvingað kæranda til að stunda vændi á Ítalíu og hafi kærandi greitt henni um helming 12.000 evra skuldar. Kvaðst kærandi hafa hætt að stunda vændi árið 2019 eða 2020 og fengið vinnu á veitingastað.

Í seinna viðtali kæranda hjá Útlendingastofnun var borið undir hana ýmislegt misræmi varðandi dvöl hennar á Ítalíu. Kom þá fram að barnsfaðir kæranda á Ítalíu hafi ekki verið viss um að hann væri faðir barnanna en hafi engu að síður látið hana hafa fjármuni til að leigja sér íbúð. Kærandi kvaðst þó ekki telja sig geta farið aftur til hans. Þá kvaðst kærandi aldrei hafa þurft að betla pening á Ítalíu líkt og hún hafi sagt við komu til landsins. Þá var kærandi spurð um hvort hún hafi orðið fyrir kynfæralimlestingu í Nígeríu og kvað hún það hafa gerst þegar hún hafi verið tveggja ára að aldri. Kvaðst kærandi vera mótfallin kynfæralimlestingum og að barn hennar myndi ekki þurfa að undirgangast slíka meðferð. Þá var borið undir kæranda misræmi í frásögn hennar hér á landi samanborið við gögn úr máli hennar fyrir ítölskum stjórnvöldum. Samkvæmt gögnum frá ítölskum stjórnvöldum hafi kærandi komið til Ítalíu árið 2018 og breytti þá kærandi frásögn sinni á þann veg að hún hafi dvalið í Líbíu frá árinu 2015 til ársins 2018. Kvaðst hún hafa dvalið í flóttamannabúðum í Líbíu og ekki byrjað að stunda vændi fyrr en við komuna til Ítalíu. Aðspurð um það sem fram kæmi í gögnum frá Ítalíu um að kærandi ætti tvær systur í heimaríki kvað hún þær hafa látist 2021. Þá kvaðst kærandi aðeins hafa átt tvö börn í Nígeríu en ekki þrjú líkt og fram kæmi í gögnum frá Ítalíu. Þá kvað hún það rangt að hún ætti barn á lífi í Nígeríu sem væri hjá föður sínum. Aðspurð kvaðst kærandi ekki kannast við það sem fram kæmi í gögnunum frá Ítalíu að konan sem hafi hjálpað henni til Ítalíu hafi verið vinkona stjúpmóður hennar og þá breytti kærandi frásögn sinni á þann veg að hún hafi fyrst hitt umrædda konu [...] og dvalið hjá henni í eitt ár áður en hún hafi farið til Líbíu.

Í ákvörðunum Útlendingastofnunar í málum barna kærenda kom fram að ekki væri tilefni til að taka viðtal við þau með vísan til ungs aldurs þeirra og framburðar móður þeirra.

Með ákvörðunum Útlendingastofnunar var kæranda og börnum hennar synjað um alþjóðlega vernd og dvalarleyfi á grundvelli 74. gr. laga um útlendinga. Kæranda var brottvísað frá landinu og ákvarðað endurkomubann til tveggja ára. Fram kom að yfirgæfi kærandi landið sjálfviljug innan frests sem henni hefði verið veittur yrði endurkomubann hennar fellt niður. Börnum kæranda var brottvísað frá landinu. Kærandi kærði ákvarðanirnar til kærunefndar 10. október 2024 og kærunefnd barst greinargerð kæranda 17. október 2024.

3 Greinargerð til kærunefndar

Nefndin hefur farið yfir greinargerð kæranda og lagt mat á þau sjónarmið er þar koma fram. Verða aðeins reifuð hér helstu atriði greinargerðarinnar.

Í greinargerð er aðstæðum kæranda lýst. Þar kemur m.a. fram að kærandi sé frá borginni Oba og tilheyri ættbálknum Benin. Stjúpmóðir kæranda hafi beitt hana ofbeldi, þvingað hana til hjónabands þegar hún hafi verið 16 ára og að börn hennar hafi verið myrt við um tveggja mánaða aldur. Þá hafi kærandi orðið fyrir ofbeldi af hálfu eiginmannsins. Kærandi væri ekki í samskiptum við barnsföður sinn á Ítalíu, hún ætti engan að í Nígeríu og óttist um líf sitt þar vegna hótana af hálfu stjúpmóður sinnar. Jafnframt er framburður kæranda í seinna viðtali hjá Útlendingastofnun vegna efnismeðferðar rakinn.

Í greinargerðum kæranda er vísað til landaskýrslna og er mati Útlendingastofnunar á aðstæðum í Nígeríu mótmælt. Einnig er vísað til mats Útlendingastofnunar á trúverðugleika frásagna kæranda og því mati og áhrifum þess á úrlausn málsins mótmælt. Er sérstaklega vísað til þess að meiriháttar áföll og áfallastreituröskun geti haft áhrif á tímaskyn og minni fólks og að skoða verði mat á trúverðugleika kæranda í því samhengi auk þess sem tvö ung börn kæranda hafi verið viðstödd viðtöl hennar við Útlendingastofnun og hafi það valdið töluverðri truflun. Telur kærandi að meint misræmi um lengd dvalar hennar í Líbíu eigi ekki að hafa áhrif á trúverðugleika hennar enda hafi dvölin átt sér stað í beinu framhaldi af áfalli sem kærandi varð fyrir þegar börn hennar hafi verið myrt með válegum hætti. Hvað varði misræmi um hver hafi verið valdur að dauða barna kæranda vísar kærandi til þess að spurningar Útlendingastofnunar hafi verið ruglingslegar og telur frásögn sína fyrir íslenskum og ítölskum stjórnvöldum ávallt hafa verið þannig að bæði stjúpmóðir hennar og barnsfaðir hafi verið völd að dauða þeirra, stjúpmóðir hennar með því að þvinga kæranda til að giftast manninum og hann með beinu líkamlegu ofbeldi. Þá er því mótmælt að það sé talið draga úr trúverðugleika kæranda að framkalla ekki nákvæm og stöðug smáatriði varðandi morð á börnum sínum í Nígeríu svo sem aldur þeirra, hvernig þau hafi verið lamin og af hvaða tilefni. Þá er því mótmælt að dragi úr trúverðugleika kæranda að hún hafi ekki munað full nöfn á eiginmanni sínum eða stjúpmóður og telur þær upplýsingar hafa litla þýðingu fyrir niðurstöðu málsins. Hvað varðar fjölda barna kæranda í Nígeríu hafnar kærandi því sem fram kom í gögnum frá Ítalíu og telur að leggja verði til grundvallar framburð hennar hér á landi. Jafnframt telur kærandi það ekki óeðlilegt að hún muni ekki nákvæmt ártal þegar foreldrar hennar hafi látist í umferðarslysi. Að því er varðar systkini kæranda er vísað til þess að spurningar Útlendingastofnunar á fyrri stigum málsmeðferðar hafi verið ónákvæmar og svör hennar rétt um að hún ætti engin systkini á þeim tíma sem spurningin hafi verið borin upp. Gerðar eru athugasemdir við að ætlast hafi verið til að kærandi myndi hin ýmsu smáatriði og ekki hafi verið tekið tillit til áfallasögu hennar. Einnig er því mótmælt að frásögn kæranda hafi verið metin ótrúverðug að öllu leyti.

Kærandi krefst þess aðallega að henni og börnum hennar verði veitt alþjóðleg vernd sem flóttamenn hér á landi samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Byggir kærandi kröfu sína á því að hafa ástæðuríkan ótta við ofsóknir í ljósi stöðu sinnar sem konu, þolanda mansals og vændis. Þá eigi kærandi á hættu ofsóknir af hálfu stjúpmóður sinnar og eiginmanns. Jafnframt er vísað til stöðu kæranda sem einstæðrar móður og þess að barnið B eigi á hættu að sæta kynfæralimlestingum í Nígeríu. Er jafnframt vísað til einstaklingsbundinna aðstæðna kæranda og barna hennar og á því byggt að samsafn athafna eigi við í máli þeirra.

Verði ekki fallist á aðalkröfu krefst kærandi þess til vara að henni og börnum hennar verði veitt viðbótarvernd hér á landi með vísan til 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Byggir kærandi kröfu sína á einstaklingsbundnum aðstæðum hennar og barna sinna auk almennra aðstæðna í Nígeríu.

Verði ekki fallist á framangreindar kröfur krefst kærandi þess að henni og börnum hennar verði veitt dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 1. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Byggir kærandi kröfu sína á einstaklingsbundnum aðstæðum sínum, sem þolandi kynferðislegs ofbeldis, einstæð móðir, án baklands í heimaríki og því að vera án menntunar og atvinnumöguleika. Jafnframt að taka verði sérstakt tillit til bestu hagsmuna barnanna A og B.

Verði ekki fallist á framangreindar kröfur krefst kærandi þess að henni og börnum hennar verði veitt dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða, sbr. 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Byggir kærandi á því að með framlagningu ítalsks ferðaskilríkis og kennivottorðs hafi kærandi sannað auðkenni sitt og auðkenni barna kæranda sé ekki á huldu enda fædd hér á landi. Þá er því mótmælt sem fram komi í ákvörðun Útlendingastofnunar að meintur ótrúverðugleiki kæranda eigi að hafa áhrif á rétt barnanna til dvalarleyfis á þessum grundvelli. Þá er tilvísun Útlendingastofnunar til fordæmis í úrskurði kærunefndar nr. 142/2024 mótmælt þar sem málin séu ekki sambærileg.

Að lokum er gerð krafa um veitingu dvalarleyfis á grundvelli 75. og 76. gr. laga um útlendinga, þ.e. vegna mansals eða hugsanlegs mansals.

Með endursendingu kæranda og barna hennar til heimaríkis yrði brotið gegn meginreglunni um bann við endursendingu, sbr. 1. mgr. 42. gr. laga um útlendinga. Að auki brjóti slík ákvörðun í bága við 1. mgr. 68. gr. stjórnarskrár lýðveldisins Íslands, sbr. lög nr. 33/1944, 2. og 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994, 6. og 7. gr. alþjóðasamnings um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og 33. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna.

4 Reglur stjórnsýsluréttar og málsmeðferð samkvæmt lögum um útlendinga

Kærunefnd hefur farið yfir málsmeðferð Útlendingastofnunar og hinar kærðu ákvarðanir sem eru í samræmi við málsmeðferðarreglur stjórnsýslulaga nr. 37/1993. Er því ekki ástæða til að fella ákvarðanir Útlendingastofnunar úr gildi af þeim sökum.

5 Alþjóðleg vernd

5.1 Lagagrundvöllur

Í máli þessu gilda einkum ákvæði laga um útlendinga nr. 80/2016, reglugerð nr. 540/2017 um útlendinga, ákvæði stjórnsýslulaga nr. 37/1993, stjórnarskrá lýðveldisins Íslands nr. 33/1944 og mannréttindasáttmáli Evrópu, sbr. lög nr. 62/1994. Jafnframt ber að líta til ákvæða alþjóðasamnings um stöðu flóttamanna frá 1951, ásamt viðauka við samninginn frá 1967, og annarra alþjóðlegra skuldbindinga Íslands á sviði mannréttinda eftir því sem tilefni er til.

Í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016, sem byggir á A-lið 1. gr. flóttamannasamningsins, segir:

Flóttamaður samkvæmt lögum þessum telst vera útlendingur sem er utan heimalands síns af ástæðuríkum ótta við að vera ofsóttur vegna kynþáttar, trúarbragða, þjóðernis, aðildar að tilteknum þjóðfélagshópi eða vegna stjórnmálaskoðana og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta færa sér í nyt vernd þess lands; eða sá sem er ríkisfangslaus og er utan þess lands þar sem hann áður hafði reglulegt aðsetur vegna slíkra atburða og getur ekki eða vill ekki vegna slíks ótta hverfa aftur þangað, sbr. A-lið 1. gr. alþjóðasamnings um réttarstöðu flóttamanna frá 28. júlí 1951 og bókun við samninginn frá 31. janúar 1967, sbr. einnig 38. gr. laga þessara.

Í 38. gr. laga um útlendinga eru sett fram viðmið um það hvað felist í hugtakinu ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr., á hvaða grundvelli ofsóknir geta byggst og hvaða aðilar geta verið valdir að þeim. Í 1. mgr. ákvæðisins segir:

Ofsóknir samkvæmt 1. mgr. 37. gr. eru þær athafnir sem í eðli sínu eða vegna þess að þær eru endurteknar fela í sér alvarleg brot á grundvallarmannréttindum, einkum ófrávíkjanlegum grundvallarmannréttindum á borð við réttinn til lífs og bann við pyndingum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu, bann við þrældómi og þrælkun og bann við refsingum án laga. Sama á við um samsafn athafna, þ.m.t. ólögmæta mismunun, sem hafa eða geta haft sömu eða sambærileg áhrif á einstakling.

Í 2. mgr. 38. gr. laga um útlendinga er fjallað um í hverju ofsóknir geta falist. Þá eru þær ástæður sem ofsóknir þurfa að tengjast skilgreindar nánar í 3. mgr. 38. gr. laganna.

Í 4. mgr. 38. gr. kemur fram að þeir aðilar sem geta verið valdir að ofsóknum eða ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð séu:

a. ríkið,

b. hópar eða samtök sem stjórna ríkinu eða verulegum hluta landsvæðis þess,

c. aðrir aðilar, sem ekki fara með ríkisvald, ef sýnt er fram á að ríkið eða hópar eða samtök samkvæmt b-lið, þ.m.t. alþjóðastofnanir, geti ekki eða vilji ekki veita vernd gegn ofsóknum eða meðferð sem fellur undir 2. mgr. 37. gr., m.a. með því að ákæra og refsa fyrir athafnir sem fela í sér ofsóknir.

Orðasambandið „ástæðuríkur ótti við að vera ofsóttur“ í 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga inniheldur huglæga og hlutlæga þætti og þarf að taka tillit til hvors tveggja þegar mat er lagt á umsókn um alþjóðlega vernd. Mat á því hvort ótti umsækjanda sé ástæðuríkur getur verið byggt á persónulegri reynslu umsækjanda sem og á upplýsingum um ofsóknir sem aðrir í umhverfi hans eða þeir sem tilheyra sama hópi hafa orðið fyrir. Umsækjandi sem hefur sýnt fram á að hann hafi þegar orðið fyrir ofsóknum í heimaríki, sbr. 1. mgr. 38. gr. laga um útlendinga, eða beinum og marktækum hótunum um slíkar ofsóknir, yrði almennt talinn hafa sýnt fram á ástæðuríkan ótta við slíkar ofsóknir snúi hann aftur til heimaríkis nema talið verði að miklar líkur séu á því að slíkar ofsóknir yrðu ekki endurteknar, t.d. þar sem aðstæður í heimaríki hans hafi breyst. Þótt umsækjandi um alþjóðlega vernd skuli njóta vafa upp að ákveðnu marki verður umsækjandinn með rökstuddum hætti að leiða líkur að því að hans bíði ofsóknir í heimaríki. Frásögn umsækjanda og önnur gögn um einstaklingsbundnar aðstæður hans verða því almennt að fá stuðning í hlutlægum og áreiðanlegum upplýsingum um heimaríki umsækjanda, stjórnvöld, stjórnarfar og löggjöf þess. Þá er litið til sambærilegra upplýsinga um ástand, aðstöðu og verndarþörf þess hóps sem umsækjandi tilheyrir eða er talinn tilheyra.

Við mat á umsóknum um alþjóðlega vernd verða stjórnvöld því að leggja mat á auðkenni umsækjanda, landaupplýsingar um það heimaríki umsækjanda sem til meðferðar er og trúverðugleika frásagnar umsækjanda.

Við mat á trúverðugleika er höfð til hliðsjónar handbók Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna um málsmeðferð og viðmið við mat á umsókn um alþjóðlega vernd (Handbook and Guidelines on Procedures and Criteria for Determining Refugee Status, Genf 2019). Þá er tekið mið af skýrslu Flóttamannastofnunar Sameinuðu þjóðanna og Flóttamannasjóðs Evrópusambandsins um trúverðugleikamat, eftir því sem við á (Beyond Proof: Credibility Assessment in EU Asylum Systems, Brussel 2013).

Samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga er útlendingur einnig flóttamaður ef, verði hann sendur aftur til heimaríkis síns, raunhæf ástæða er til að ætla að hann eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu eða hann verði fyrir alvarlegum skaða af völdum árása í vopnuðum átökum þar sem ekki er greint á milli hernaðarlegra og borgaralegra skotmarka. Sama gildir um ríkisfangslausan einstakling.

Við mat á því hvort aðstæður kæranda séu slíkar að þær eigi undir 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga hefur kærunefnd talið rétt að líta til 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu. Mannréttindadómstóll Evrópu hefur fjallað um það mat sem þarf að fara fram á því hvort kærandi sé í raunverulegri hættu á að verða fyrir meðferð sem falli undir 3. gr. mannréttindasáttmála Evrópu sem bannar pyndingar og ómannlega eða vanvirðandi meðferð eða refsingu. Hefur dómstóllinn sagt að 3. gr. sáttmálans geti átt við þegar hættan stafar frá einstaklingum eða hópi fólks sem ekki séu fulltrúar stjórnvalda. Kærandi verður þó að geta sýnt fram á að gildar ástæður séu til að ætla að um raunverulega hættu sé að ræða og að stjórnvöld í ríkinu séu ekki í stakk búin til að veita viðeigandi vernd. Ekki er nóg að aðeins sé um að ræða möguleika á illri meðferð og verður frásögn kæranda að fá stuðning í öðrum gögnum (sjá t.d. dóma Mannréttindadómstóls Evrópu í máli NA gegn Bretlandi (mál nr. 25904/07) frá 7. júlí 2008 og H.L.R. gegn Frakklandi (mál nr. 24573/94) frá 29. apríl 1997).

5.2 Réttarstaða barna

Staða barna á flótta ræðst af viðeigandi reglum í þjóðarétti og landsrétti. Í 22. gr. samnings Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins, sbr. lög nr. 19/2013, segir í fyrsta lagi að aðildarríki skuli gera viðeigandi ráðstafanir til að tryggja að barn sem leiti eftir réttarstöðu sem flóttamaður, eða sem talið sé flóttamaður samkvæmt viðeigandi reglum eða starfsháttum þjóðaréttar eða landslaga, fái, hvort sem það sé í fylgd foreldra eða annarra eða ekki, viðeigandi vernd og mannúðlega aðstoð við að nýta sér þau réttindi sem við eigi og kveðið sé á um í samningnum.

Í 2. mgr. 10. gr. laga um útlendinga nr. 80/2016 segir að ákvarðanir sem varði barn skuli teknar með hagsmuni þess að leiðarljósi, því tryggður réttur til að tjá skoðanir sínar í málum sem það varði og tekið tillit til skoðana barnsins í samræmi við aldur þess og þroska. Í 3. mgr. 25. gr. laga um útlendinga kemur fram að við ákvörðun sem sé háð mati stjórnvalds skuli huga að öryggi barns, velferð þess og félagslegum þroska og möguleika þess til að sameinast fjölskyldu sinni.

Sérstaklega er fjallað um mat stjórnvalda á umsóknum barna um alþjóðlega vernd í 5. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Þar segir að við mat á því hvort barn teljist flóttamaður samkvæmt lögunum skuli það sem barninu sé fyrir bestu haft að leiðarljósi. Við mat á því hvað barni sé fyrir bestu skuli stjórnvöld líta til möguleika barns á fjölskyldusameiningu, öryggis þess, velferðar og félagslegs þroska auk þess sem taka skuli tillit til skoðana barnsins í samræmi við aldur þess og þroska. Við ákvörðun í máli er varðar hagsmuni barns skuli stjórnvöld taka skriflega afstöðu til þessara atriða.

Almennt er viðurkennt að eðlilegur þroski barns sé best tryggður með því að vernda fjölskylduna. Sé ólögráða barn í fylgd annars eða beggja foreldra sinna eða annars úr fjölskyldunni sem hefur það á framfæri sínu og sá fer fram á réttarstöðu flóttamanns, ber að fara með málin í samræmi við meginregluna um einingu fjölskyldunnar. Ljóst er að börn þau sem hér um ræðir eru í fylgd móður sinnar og haldast úrskurðir fjölskyldunnar því í hendur.

5.3 Auðkenni

Í ákvörðunum Útlendingastofnunar kemur fram að kærandi hafi við komu til landsins lagt fram ítalskt flóttamannaskilríki og dvalarleyfiskort. Þrátt fyrir að kærandi hafi veitt sömu upplýsingar um nafn sitt og fæðingardag hér á landi og á Ítalíu var það mat Útlendingastofnunar að kærandi hefði ekki sannað auðkenni sitt með fullnægjandi hætti og vafi léki á auðkenni hennar. Var lagt til grundvallar að kærandi og börn hennar væru ríkisborgarar Nígeríu en auðkenni þeirra væri að öðru leyti óljóst.

Samkvæmt frásögn kæranda hefur hún aldrei átt vegabréf útgefið af nígerískum yfirvöldum og verður því ekki annað ráðið en að persónuupplýsingar á útgefnum skilríkjum ítalskra stjórnvalda byggi á framburði kæranda en ekki gögnum frá nígerískum stjórnvöldum. Verður því ekki fallist á að auðkenni kæranda sé hafið yfir vafa.

Þó er ekki ástæða til að hnekkja framangreindu mati Útlendingastofnunar og verður því lagt til grundvallar að kærandi sé nígerískur ríkisborgari. Börnin A og B eru fædd hér á landi en samkvæmt nígerískum lögum öðlast barn fætt nígerísku foreldri utan Nígeríu ríkisborgararétt. Verður því einnig lagt til grundvallar að börn kæranda séu nígerískir ríkisborgarar.

5.4 Landaupplýsingar

Kærunefnd útlendingamála hefur lagt mat á aðstæður í Nígeríu, m.a. með hliðsjón af eftirfarandi skýrslum:

16 Facts About Violence Against Women and Girls in Nigeria (UNICEF, 22. nóvember 2022);
2024 Country Reports on Human Righs Pracitces; Nigeria (U.S. Department of State, 12. ágúst 2025);
2023 Country Reports on Human Rights Practices: Nigeria (U.S. Department of State, 22. apríl 2024);
2022 Country Reports on Human Rights Practices: Nigeria (U.S. Department of State, 20. mars 2023);
2023 Trafficking in Persons Report – Nigeria (U.S. Department of State, 2023);
Amnesty International Report 2023/2024 – Nigeria (Amnesty International, 2024);
Amnesty International Report 2022/23 – Nigeria (Amnesty International, 27. mars 2023);
Annual report on religious freedom (covering 2024) (USCIRF, mars 2025);
Annual report on religious freedom (covering 2021) (USCIRF, apríl 2022);
Country of Origin Information Report Nigeria (The Netherlands, Ministry of Foreign Affairs, janúar 2023);
Country of origin information report Nigeria (The Netherlands, Ministry of Foreign Affairs, júní 2021);
Country Profile, FGM in Nigeria (28 Too Many, mars 2023);
The Law and FGM (28 Too Many, júní 2018);
Country Profile, FGM in Nigeria (28 Too Many, október 2016);
Country Policy and Information Note – Nigeria: Actors of Protection (U.K. Home Office, ágúst 2024);
Country Policy and Information Note – Nigeria: internal relocation (U.K. Home Office, júlí 2024);
Country Policy and Information Note – Nigeria: Female Genital Mutilation (FGM) (U.K. Home Office, júlí 2022);
Country Policy and Information Note- Nigeria: Medical treatment and healthcare (U.K. Home Office, desember 2021);
Country information note: medical treatment and healthcar (U.K. Home Office, desember 2025);
Country Policy and Information Note – Nigeria: Country Background Note (U.K. Home Office, 7. janúar 2020);
Country Policy and Information Note – Nigeria: Trafficking of women (U.K. Home Office, apríl 2022);
Country Policy and Information Note: Nigeria: Women fearing gender-based harm or violence (UK Home Office, ágúst 2016);
DFAT Country Information Report - Nigeria (Australian Department of Foreign Affairs and Trade, 3. desember 2020);
EASO COI Report – Nigeria - Actors of Protection (EASO, nóvember 2019);
EUAA COI Report – Nigeria – Country Focus (EUAA, 12. júlí 2024);
EUAA COI Report – Nigeria – Trafficking in human beings (EUAA, 25. apríl 2021);
EUAA COI Report – Nigeria: Security Situation ( EUAA, júní 2021);
Freedom in the World 2023 – Nigeria (Freedom House, 2023);
Freedom in the World 2024 – Nigeria (Freedom House, febrúar 2024);
Freedom in the World 2025 – Nigeria (Freedom House, febrúar 2025);
Health care in Nigeria, Challenges and recommendations (Socialprotection.org, 7. febrúar 2019);
Information on trafficking including situation for returness of previous trafficking and risk og re-trafficking (Refugee Documentation Centre, RDC, Legal Aid Board, 17. júní 2019);
Edo – det nigerianska navet för migration och mannskohandel (1.0) (Migrationsverket, 16. desember 2019);
Nigeria, Female genital mutilation (Landinfo, ágúst 2023);
Nigeria – Country Focus (EUAA, júlí 2024);
Nigeria – Country Focus (EUAA, nóvember 2025);
Nigeria 2023 International Religious Freedom Report – Nigeria (U.S. Department of State, 26. júní 2024)
Nigeria 2021 International Religious Freedom Report (U.S. Department of State, 2. júní 2022);
Nigeria Police Effectiveness (Ireland – Refugee Documentation Centre (RDC), 25. apríl 2019);
Nigeria: Psykisk helsevern (Landinfo, 23. júní 2017);
Nigeria – Practical Cooperation Meeting 12-13 June 2017 Rome (EUAA, 21. ágúst 2017);
Nigeria: Security Situation – Country of Origin Information Report (EUAA, nóvember 2025);
Nigeria – Trafficking and re-trafficking (Ireland – Refugee Documentaion Centre (RDC), 16. júní 2019);
Nigeria: Whether women who head their own household, without male or family support, can obtain housing and employment in Abuja, Lagos, Ibadan and Port Harcourt; government support services available to female-headed households (2017-November 2019) (Immigration and Refugee Board of Canada, 29. nóvember 2019);
Ninth Report on Violence in Nigeria (Nigeria Watch, 2019);
Medical Country of Origin Information Report: Nigeria (EUAA, apríl 2022);
Responses to Information Requests (Immigration and Refugee Board of Canada, 20. nóvember 2019);
Social Institutions and Gender Index 2019 - Nigeria (Organisation for Economic Co-operation and Development (OECD), 7. desember 2018);
Stjórnarskrá Nígeríu (Constitution of the Federal Republic of Nigeria 1999, https://www.wipo.int/edocs/lexdocs/laws/en/ng/ng014.en.pdf);
The World Factbook – Nigeria (CIA, uppfært 8. júlí 2025);
The State of Nigeria’s Children 2024 (UNICEF, nóvember 2024);
Upplýsingar af vefsíðu samstarfsverkefnis Evrópusambandsins og alþjóðlegu fólksflutningastofnunarinnar (https://www.migrationjointinitiative.org/countries/sahel-and-lake-chad/nigeria, sótt 11. apríl 2025);
Upplýsingar af vefsíðu Acled Data (síðast skoðað 30. júlí 2025);
Violent Extremist in West Africa (Denmark – Immigration Service, COI Division, 28. júní 2020);
World Directory of Minorities and Indigenous Peoples – Nigeria (Minority rights group International, janúar 2018);
Vest-Afrika: Nettverk (Landinfo, 15. maí 2019) og
World Report 2025 – Nigeria: Events of 2024 (Human Rights Watch, 17. janúar 2025).

Nígería er sambandslýðveldi með um 237 milljónir íbúa. Nígería var nýlenda Bretlands fram að sjálfstæði þess árið 1960 og sama ár gerðist Nígería aðili að Sameinuðu þjóðunum. Ríkið fullgilti bæði alþjóðasamning um borgaraleg og stjórnmálaleg réttindi og alþjóðasamning um efnahagsleg, félagsleg og menningarleg réttindi árið 1993. Þá fullgilti ríkið mannréttindasáttmála Afríku árið 1983 og samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins árið 1991. Ríkið fullgilti sáttmála Sameinuðu þjóðanna gegn spillingu árið 2004, samning Sameinuðu þjóðanna gegn pyndingum og annarri grimmilegri, ómannlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu árið 2001 og valfrjálsa viðbótarbókun við þann samning árið 2009. Samkvæmt skýrslu utanríkisráðuneytis Bandaríkjanna um trúfrelsi frá árinu 2024 er talið að um helmingur íbúa landsins séu múslimar og hinn helmingurinn kristinn. Þar kemur fram að trúfrelsi sé verndað í stjórnarskrá Nígeríu og einnig sé að finna ákvæði sem banni stjórnvöldum að koma á ríkistrú. Flestir íbúar svæða í Norður-Nígeríu séu múslimar og í Suður-Nígeríu séu kristnir í meirihluta. Bæði kristnir og múslimar hafi greint frá mismunun á grundvelli trúar sinnar á þeim svæðum þar sem þeir séu í minnihluta.

Samkvæmt upplýsingum á vefsíðu Alþjóðasambands sakamálalögreglu (e. Interpol) er löggæsla ríkisins aðallega í höndum ríkislögreglu Nígeríu sem talin er samanstanda af rúmlega 350.000 lögregluþjónum. Ríkislögreglan annist löggæslustörf í öllum 36 fylkjum Nígeríu og höfuðborginni Abuja. Hlutverk ríkislögreglunnar sé að vernda einstaklinga og eignir, koma í veg fyrir afbrot, upplýsa og rannsaka glæpi auk þess að sækja afbrotamenn til saka. Samkvæmt skýrslum EUAA frá 2018 eru nokkrar sérhæfðar deildir innan ríkislögreglunnar sem annist sértæk brot. Ríkislögreglan hafi verið gagnrýnd fyrir spillingu og mannréttindabrot af ýmsum rannsakendum og samtökum. Dæmi séu um að lögregluþjónar hafi orðið uppvísir að því að kúga fé af almennum borgurum og sleppa sakborningum gegn mútugreiðslum. Þá sé talið að allt að 80% lögreglumanna einblíni á að veita efnamiklum einstaklingum persónulega þjónustu. Þá sé mikill skortur á lögreglumönnum í ríkinu auk þess sem þjálfun lögreglumanna sé ábótavant og skortur sé á fjármagni frá ríkinu. Í ríkinu séu þó til staðar formlegar kvörtunarleiðir vegna misferlis lögreglu í starfi eða spillingar, t.d. mannréttindanefndin NHRC. Þá skorti skilvirkar leiðir til að eiga við, rannsaka og refsa vegna ofbeldis eða spillingar öryggissveita. Fram kemur í skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins frá 2023 að yfirvöld í Nígeríu hafi tekið skref í átt að því að rannsaka, ákæra og refsa meðlimum lögreglu- og öryggissveita sem ásakaðir hafi verið um brot. Þó hafi refsileysi og spilling verið áframhaldandi vandamál.

Fram kemur í framangreindum gögnum, t.a.m. skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins fyrir árið 2023, að töluverð spilling sé innan dómkerfisins, auk þess sem skortur sé á þjálfun dómara. Þó kemur fram í skýrslu breska innanríkisráðuneytisins frá ágúst 2024 að þrátt fyrir veikleika í stjórnkerfinu hafi yfirvöld almennt getu og vilja til að veita vernd. Komið hafi verið á fót embætti umboðsmanns í Nígeríu árið 2004 (e. The Public Complaints Commission) en um sé að ræða sjálfstæða og óháða stofnun sem taki á móti kvörtunum borgara og tryggi rétt þeirra gagnvart nígerískum stjórnvöldum endurgjaldslaust. Hægt sé að nálgast skrifstofur umboðsmanns í öllum 36 fylkjum Nígeríu. Þá kemur fram að ýmsar eftirlitsnefndir starfi í Nígeríu sem almenningur geti beint kvörtunum sínum til, s.s. mannréttindanefndin (e. The National Human Rights Council (NHRC)) sem hefur það hlutverk að rannsaka meint brot gegn mannréttindum. Þá geti almennir borgarar beint kvörtunum til umboðsmanns í Nígeríu ef þeir eru ósáttir við málsmeðferð stjórnvalda. Jafnframt geti almenningur leitað til nígeríska lögregluráðsins (e. The Nigeria Police Council) og framkvæmdastjórnar lögreglunnar (e. Police Service Commission) sem hafi eftirlit með störfum lögreglunnar. Stofnunin DSVA (e. Domestic and Sexual Violence Agency) fari með rannsókn, eftirlit og stuðning vegna mála er lúta að ofbeldi.

Samkvæmt skýrslu EUAA frá nóvember 2025, má rekja helstu orsakir dauðsfalla og ofbeldis í Nígeríu til glæpastarfsemi. Þar á eftir komi pólitísk átök, trúarleg málefni og umferðaslys. Öryggisástandið sé hvað verst í norðurhluta Nígeríu vegna átaka hryðjuverkahópa, átaka um landsvæði og aðgerða nígerískra stjórnvalda gegn uppreisnarmönnum. Í suðurhluta Nígeríu megi aðallega rekja dauðsföll til glæpa og þjóðernis- og samfélagslegs ágreinings. Á tímabilinu desember 2022 til júní 2023 hafi Sameinuðu þjóðirnar greint frá fækkun hryðjuverkaárása og dauðsfalla sem rekja megi til sameiginlegra aðgerða nígerískra stjórnvalda og Multinational Joint Task Force (MNJTF) gegn Boko Haram, afvopnunar fyrrverandi hermanna og stuðningsmanna Boko Haram og átaka á milli Boko Haram og ISWAP. Heimildir bendi þó til þess að stórfelldar árásir haldi áfram að eiga sér stað og vopnaðar vígasveitir starfi áfram í norðurhluta Nígeríu. Samkvæmt upplýsingum frá Sameinuðu þjóðunum hafi óstöðugleiki aukist á fyrri helmingi ársins 2024 einkum við landamæri Nígeríu og Níger og Benín. Samkvæmt skýrslu EUAA frá 2021 og ACLED frá 2024 var hryðjuverkahópurinn Boko Haram, einnig þekktur sem JAS, stofnaður árið 2002 og er einn valdamesti vopnaði vígahópurinn í Nígeríu. Markmið hópsins sé að skipta nígeríska ríkinu út fyrir íslamskt ríki og byggir hópurinn á strangri túlkun á Sharia-lögum. Meginhluti starfsemi hópsins hafi verið friðsæl og ofbeldislaus fyrir árið 2009 en í kjölfar þess að skólastúlkum hafi verið rænt í Chibok [...], hafi hópurinn vakið heimsathygli og verið þekktur sem banvænasti hryðjuverkahópur heims. Síðan þá hafi hópurinn stækkað til nágrannalanda Nígeríu, Kamerún, Tsjad og Níger og hertekið landsvæði. Hópurinn hafi verið í uppreisn á árunum 2014 til 2015 og náð stjórn yfir mikilvægum landsvæðum í norðausturhluta Nígeríu. Nígerísk stjórnvöld og samstarfsmenn þeirra hafi allt frá árinu 2015 barist gegn vígahópnum sem hafi leitt til þess að dregið hafi úr starfsemi hópsins og hann misst yfirráðasvæði. Árið 2016 hafi Boko Haram skipst í tvær fylkingar, JAS og ISWAP og í maí 2021 hafi leiðtogi Boko Haram/JAS verið drepinn í átökum milli JAS og ISWAP. Allt frá þeim tíma hafi átt sér stað átök á milli beggja fylkinga vegna yfirráða landsvæða.

Í skýrslu EASO (nú EUAA) frá árinu 2022 kemur fram að Nígería hafi gerst aðili að Maputo viðaukanum við mannréttindasáttmála Afríkuríkja árið 2003. Þar með hafi ríkið gengist undir skyldu til þess að tryggja þolendum kynbundins ofbeldis aðgengi að innlendum og svæðisbundnum dómstólum til þess að leita réttar síns. Í skýrslu bandaríska utanríkisráðuneytisins sem gefin var út í mars 2023 kemur fram að þótt konur og karlar njóti sömu réttinda samkvæmt stjórnarskrá Nígeríu sé raunin ekki alltaf sú og ógiftar konur eigi sérstaklega undir högg að sækja. Konur verði fyrir margskonar mismunun þegar komi að efnahagslegum réttindum, en til að mynda tryggi lög konum ekki jöfn laun og körlum fyrir sambærileg störf. Auk þess sé mismunun byggð á kyni ekki óheimil við ráðningu í störf. Þá sé venjan sú að konur geti ekki eignast land nema í gegnum eiginmann sinn eða fjölskyldu. Venjan sé jafnframt sú að í mörgum tilfellum erfi konur ekki eiginmenn sína og sitji þá uppi allslausar við fráfall þeirra. Þá sé kynbundið ofbeldi gagnvart konum útbreitt vandamál í Nígeríu og séu ógiftar konur enn líklegri til þess að verða fyrir ofbeldi. Heimilisofbeldi í landinu sé útbreitt vandamál og í sumum ríkjum sé það félagslega samþykkt. Þá tíðkist einnig afskiptaleysi meðal lögreglunnar í slíkum málum. Í skýrslum EUAA frá júlí 2024 og nóvember 2025 og á heimasíðu NAPTIP (e. the National Agency for the Prohibition of Trafficking in Persons and Other Related Matters) kemur fram að árið 2015 hafi verið samþykkt ríkislöggjöf gegn ofbeldi (e. The Act on Violence Against Persons Prohibitation). Árið 2021 hafi lögin verið endurskoðuð og á grundvelli laganna hafi verið sett á fót sérstök deild innan NAPTIP til þess að bregðast við auknu kynferðisofbeldi í Nígeríu. Lögin banni ofbeldi gegn konum og stúlkum og viðurkenni m.a. kynbundið ofbeldi sem form mismununar og leggi til að ríkin grípi til aðgerða til að koma í veg fyrir og bregðist við ofbeldi gegn einstaklingum. Í júní árið 2021 hafi Edo fylki samþykkt hin endurskoðuðu lög og innleitt þau í ágúst það sama ár. Þá kemur fram í heimildum að starfrækt sé í Edo fylki sérstök miðstöð fyrir þolendur kynferðis ofbeldis þar sem veitt sé heilbrigðisaðstoð, ráðgjöf og stuðningur. Í ársskýrslu Human Rights Watch frá árinu 2023 kemur fram að í september 2022 hafi Nígería fullgilt samning Alþjóðavinnumálastofnunarinnar (ILO) gegn ofbeldi og áreitni á vinnustað. Nígería er fyrsta ríki Vestur-Afríku til að fullgilda samninginn og það áttunda í heiminum.

Samkvæmt framangreindum gögnum, þ. á m. skýrslum breska innanríkisráðuneytisins frá júlí 2022 og EUAA frá 2021 og 2025, er kynfæralimlesting á konum og stúlkubörnum útbreidd í Nígeríu en talið sé að um 10% kynfæralimlestinga í Afríku eigi sér stað í Nígeríu. Algengt sé að stúlkur yngri en fimm ára séu þolendur kynfæralimlestinga. Þrátt fyrir að tíðni kynfæralimlestinga fari lækkandi milli ára er talið að tíðni kynfæralimlestinga á stúlkum í Nígeríu sem séu á aldursbilinu 1-14 ára sé um 15-20% og að mesta áhættan sé á fyrsta aldursári stúlkunnar. Eftir 15 ára aldur minnki líkurnar á því að þær verði þolendur kynfæralimlestinga. Samkvæmt nígerískum alríkislögum er kynfæralimlesting á konum og stúlkum þó refsiverður verknaður. Lögin gildi hins vegar einungis í höfuðborg Nígeríu, Abuja, en öll fylki í Nígeríu, að undanskildu Kano fylki, hafi samþykkt svipuð lög sem leggi bann við verknaðinum. Flest tilvik kynfæralimlestinga eigi sér stað í fylkjunum Kano, Lagos, Kaduna, Imo pg Oyo. Þá mæli lög fyrir um a.m.k. þriggja ára fangelsisvist, sekt sem samsvari rúmlega 8.000 bandaríkjadollurum eða hvoru tveggja ef fólk framkvæmir kynfæralimlestingar á konum eða stúlkum. Fram kemur að í sumum tilvikum álíti lögreglan í Nígeríu kynfæralimlestingu kvenna einkamál fjölskyldunnar og í öðrum tilfellum styðji lögreglufulltrúar jafnvel aðgerðina. Aftur á móti hafi lögregluyfirvöld í Nígeríu hafið samstarf bæði með stjórnvöldum og frjálsum félagasamtökum við að bæta viðhorf og viðbrögð lögreglu við kynfæralimlestingu kvenna og öðrum hættulegum hefðum. Meðal annars hafi verið stofnuð sérstök deild innan lögreglunnar sem rannsaki kynbundið ofbeldi, komið hafi verið á fót athvörfum fyrir konur, auk þess sem gerendur hafi verið ákærðir. Þá séu flestir íbúar Nígeríu andsnúnir kynfæralimlestingu á konum og stúlkum og hafi m.a. ýmsir leiðtogar hvatt til afnáms á hefðinni. Komið hafi verið á fót aðgerðaráætlun, The National Policy and Plan of Action for the Elimination of FGM in Nigeria (2013-2017), með það að markmiði að afnema kynfæralimlestingar kvenna en aðgerðirnar hafi m.a. falið í sér fræðslu innan heilbrigðisstofnana, stjórnvalda, skóla, mismunandi samfélaga og víðar um bann gegn kynfæralimlestingu. Þá geti konur leitað til lögreglu, umboðsmanns, kirkna eða moskna, frjálsra félagasamtaka og athvarfa eigi þær á hættu kynfæralimlestingu. Þá sé afnám kynfæralimlestingar eitt af markmiðum aðgerðaráætlunar til ársins 2030 um sjáflbærni (e. 2030 Agenda for Sustainable Development) sem samþykkt var árið 2015. Þrátt fyrir framfarir sé erfitt að afnema kynfæralimlestingar kvenna og stúlkna í Nígeríu, m.a. vegna þess að verknaðurinn sé enn löglegur í sumum fylkjum, skortur sé á fræðslu meðal íbúa og á eftirliti með framkvæmd laganna. Fram kemur að ákvörðun um að umskera stúlkur liggi nær alltaf hjá foreldrum þeirra en ömmur og afar stúlknanna, ásamt elstu konunni í ætt fjölskyldu föður stúlkunnar, geti einnig haft áhrif á þá ákvörðun. Þó sé mjög sjaldgæft að ættingjar stúlkna hunsi ákvörðun foreldra hennar og framkvæmi aðgerðina án þeirra leyfis. Foreldrar, einkum mæður, geti sætt þrýstingi frá ættingjum og öldungum ættbálksins til þess að láta kynfæralimlesta dætur sínar og láti þau ekki undan geti það valdið deilum og foreldrar orðið fyrir gagnrýni í samfélaginu sem geti leitt til útskúfunar.

Fram kemur í framangreindum gögnum að ofbeldi gegn börnum sé útbreitt í Nígeríu. Samkvæmt skýrslu UNICEF frá 2022 sætir ein af hverjum fjórum stúlkum í Nígeríu kynferðisofbeldi. Talið sé að tæplega eitt prósent gerenda kynferðisbrota, sem tilkynntir séu til lögreglu, endi á að verða leiddir fyrir dóm og nánast engin mál endi með sakfellingu þeirra. Þolendur treysti margir hverjir ekki réttarkerfinu í Nígeríu og tilkynni því ekki brotin. Algengara sé að málin séu leyst utan réttarkerfisins. Ástæðu þess megi m.a. rekja til þekkingarskorts þolenda á lögunum og réttindum sínum, auk þess sem samfélagsleg viðhorf réttlæti misnotkun, ofbeldi og skömm þolenda. Slíkt leiði til refsileysis gerenda. Samkvæmt upplýsingum á vefsíðu Nigeria Health Watch skorti sálfræðinga og annað fagfólk til að styðja við börn sem séu þolendur kynferðisofbeldis í Nígeríu. Barnahjálp Sameinuðu þjóðanna hafi unnið í samvinnu með yfirvöldum í Nígeríu, m.a. við að bæta lagaumgjörð um vernd barna gegn ofbeldi, breyta viðurkenndum félagsháttum sem feli í sér hættulegar hefðir líkt og kynfæralimlestingar og barnahjónabönd, auk þess sem unnið hafi verið að styrkingu félagslegrar þjónustu og barnaverndarstarfs þar í landi. Ennfremur hafi verið unnið í samstarfi með alþjóðlegum aðilum að því að draga úr barnahjónaböndum sem og að forvarnarstarfi meðal ráðuneyta og stofnana með það að markmiði að stöðva ofbeldi gagnvart börnum. Í framangreindum gögnum kemur fram að Nígería hafi fullgilt samning Sameinuðu þjóðanna um réttindi barnsins árið 1991 og stofnskrá Afríkusambandsins um velferð og réttindi barnsins (e. The African Charter on the Rights and Welfare of the Child) árið 2000. Árið 2003 hafi þjóðþing Nígeríu samþykkt lög um réttindi barnsins (e. The Child Rights Act) og tóku þau gildi sama ár. Þar sem Nígería sé sambandslýðveldi sé ekki nóg að þjóðþingið lögfesti reglurnar heldur þurfi bæði fylkisþing og landstjóri hvers fylkis einnig að færa regluverkið í fylkislöggjöf svo löggjöfin taki gildi í hverju fylki. Árið 2016 hafi 24 af 36 fylkjum tekið lögin í gildi og séu flest þeirra í suðurhluta Nígeríu. Lögin kveði á um að allar ákvarðanir eða ráðstafanir er varða börn skuli byggðar á því sem sé barninu fyrir bestu. Í lögunum komi einnig fram að öll börn eigi rétt á að njóta menntunar. Árið 2004 hafi þjóðþing Nígeríu samþykkt löggjöf sem kveði á um gjaldfrjálsa grunnskólagöngu (e. The Universal Basic Education (UBE) Programme). Hafi þessi nýjung verið leidd í lög með því markmiði að fjölga nemendum í grunnskóla og koma á fót ókeypis og skyldubundnu skólakerfi fyrir öll börn í Nígeríu. Í skýrslu UNICEF frá árinu 2024 kemur fram að undanfarna áratugi hafi Nígería náð framförum í átt að því að auka innritun í skóla, þróa stafrænar lausnir í kennslumálum auk þess að bæta aðstöðu og gæði kennslustofnana. Stefna ríkisstjórnarinnar, Renewed Hope, feli í sér nýja leiðarlýsingu fyrir menntageirann, sem einbeiti sér að grunnmenntun. Eitt markmið áætlunarinnar sé að þau 15 milljón börn sem séu utan skóla skili sér í skólastofuna árið 2027. Þá sé markmiðið að bæta aðgengi að menntun, innviði skóla og gæði námsins. Fátækt, átök innanlands og skortur á fullnægjandi fjármagni séu helstu hindranir í vegi þess að framangreindar áætlanir stjórnvalda nái fram að ganga. Félagslegri aðstoð sé ætlað að draga úr fátækt meðal viðkvæmustu meðlima samfélagsins. Mikill fjöldi Nígeríumanna hafi síðustu ár notið góðs af fjárhagsstyrkum eða verkefnum til að bæta atvinnutækifæri en þessi aðstoð nái þó ekki til allra og margir, sérstaklega börn, njóti ekki slíkrar aðstoðar.

Í skýrslum breska innanríkisráðuneytisins frá því í júlí 2019 og apríl 2022 kemur fram að Nígería sé upprunaland, viðkomustaður og áfangastaður mansals og nauðungarvinnu. Flestir þolendur mansals komi frá borginni Benín í Edo fylki. Fram kemur að nígerísk stjórnvöld uppfylli ekki enn lágmarksviðmið ríkja vegna baráttu gegn mansali en hafi þó tekið mikilvæg skref til að auka vernd borgara sinna og koma í veg fyrir mansal. Gerðar hafi verið ýmsar stefnubreytingar í þessum málum og sérstök löggjöf sett til að koma í veg fyrir, uppræta og refsa fyrir mansal. Þá hafi stjórnvöld, í samvinnu við alþjóðleg samtök og önnur ríki, þjálfað lögreglulið landsins, starfsmenn ríkisins og stofnanir til að gera þeim betur kleift að rannsaka, sækja til saka og sakfella gerendur mansals. Árið 2003 hafi tekið gildi lög sem komu stofnuninni NAPTIP á laggirnar. Markmið NAPTIP sé að vekja athygli á málefninu, fræða þjóðina og með þeim hætti að reyna að koma í veg fyrir frekara mansal, vernda þolendur mansals ásamt því að sækja gerendur til saka. Einnig hafi verið samþykkt sérstök lög gegn mansali árið 2015 sem þá hafi gert það refsivert að stunda mansal og mæli enn fremur fyrir um fangelsisvist allt að fimmtán árum fyrir brot gegn þeim. Starf NAPTIP felist í því að stuðla að framfylgni laga og reglugerða gegn mansali í Nígeríu, rannsaka mansalsmál og fræða og efla lögreglu og aðra aðila sem komi að upprætingu mansals í Nígeríu. Einnig aðstoði stofnunin þolendur mansals með því að veita þeim skjól, ráðgjöf, hafa uppi á fjölskyldumeðlimum þeirra, aðstoða við heimkomu og aðlögun að samfélaginu á ný. Samkvæmt skýrslu Landinfo og skýrslu breska innanríkisráðuneytisins frá því í apríl 2022 hafi NAPTIP þekkingu og reynslu af því að sinna þolendum mansals sem eigi börn. NAPTIP hafi til umráða húsnæði fyrir þolendur mansals í borgunum Abuja, Lagos, Benín, Uyo, Enugu, Kano, Sokoto, Maiduguri og Markudi. Þá kemur fram í skýrslu frá EUAA frá árinu 2025 að dvöl í húsnæði NAPTIP sé ekki langtímalausn og dvelji þolendur þar í um tvær til sex vikur. NAPTIP vinni með frjálsum félagasamtökum sem geti útvegað þolendum mansals langtímahúsnæði og andlegan stuðning. Þá verði konur sem dvelji hjá NAPTIP í einhverjum tilvikum fyrir aðkasti í samfélaginu þar sem gert sé ráð fyrir að þær hafi unnið við vændi erlendis. Af þeim sökum hafi NAPTIP reynt að senda konur eins fljótt og verða megi til fjölskyldu sinnar eða í annað húsnæði. Skortur á fjármagni takmarki getu NAPTIP og frjálsra félagasamtaka við að aðstoða þolendur mansals við að aðlagast samfélaginu og standa á eigin fótum. Nígerísk yfirvöld hafi komið til móts við umræddan fjárskort hjá NAPTIP og veitt þolendum mansals fjárstyrk sem aðstoði við aðlögun að samfélaginu. Þá kemur fram í skýrslu EUAA frá árinu 2025 að hin ýmsu félagasamtök hafi verið mikilvægir samstarfsaðilar við endurkomu fólks frá Nígeríu. Trúarleg samtök veiti einnig ráðgjöf og skjól fyrir þolendur mansals og aðstoði við aðlögun að samfélaginu á ný.

Í skýrslu sérstaks skýrslugjafa Sameinuðu þjóðanna um mansal frá apríl 2019 kemur fram að í ágúst 2017 hafi í Edo fylki verið sett á fót sérstakt aðgerðarteymi gegn mansali (e. Edo State task force against human trafficking (ETAHT)), nú fólkfslutningastofnun Edo fylkis (Edo State Migration Agency (EDMA)), sem leidd sé af dómsmálaráðherra fylkisins (e. State Attorney-General and Commissioner of Justice). Megin verkefni stofnunarinnar séu rannsókn og saksókn í mansalsmálum, forvarnir og vitundarvakning, aðstoð við þolendur með því að bjóða sálfræðiaðstoð, skammtíma og langtíma húsnæði, kennslu og þjálfun í iðngreinum og stuðningur og aðstoð við aðlögun þolenda sem snúa aftur heim. Þá vilji teymið vinna að því að uppræta rót vandans sem birtist í mansali og kynjamisrétti. Aðgerðarteymið sé byggt á þörfinni til að styrkja aðgerðir stjórnvalda og félagasamtaka í baráttunni gegn mansali í Nígeríu og nú hafi einnig verið komið á fót slíkum teymum í öðrum fylkjum s.s. Cross-river, Lagos, Ondo, Delta og Ekiti í samstarfi við UNODC og NAPTIP. Í gögnunum kemur þá fram að þolendur mansals séu líklegri til þess að sæta endurteknu mansali heldur en að sæta líkamlegu ofbeldi vegna hefndaraðgerða þeirra aðila sem staðið hafi að baki mansalinu. Lögreglan í ríkinu hafi þá almennt getu til þess að aðstoða þolendur mansals, jafnvel þótt þolendur standi enn í skuld við geranda sinn. Samkvæmt skýrslu EUAA frá nóvember 2025 benda ýmsar heimildir til þess að mansalsgerendur einblíni frekar á að finna nýja þolendur mansals í stað þess að beita þolendur ofbeldi, sem enn standi í skuld við þá, þar sem þeir vilji síður draga að sér athygli lögregluyfirvalda í Nígeríu. Þrátt fyrir að dæmi séu um að fjölskyldur þolenda verði fyrir ofbeldi eða árásum af hálfu mansalsgerenda bendi heimildir til þess að slíkar hefndaraðgerðir séu sjaldgæfar samkvæmt framangreindri skýrslu EUAA. Oft sé ástæðan sú að fjölskyldur þolenda komi að mansalinu sjálfu.

Samkvæmt skýrslum breska innanríkisráðuneytisins frá desember 2021, desember 2025 og skýrslu EUAA frá apríl 2022 er heilbrigðiskerfinu í Nígeríu skipt í fyrsta, annað og þriðja stig og skiptist jafnframt í opinberan og einkageira. Fyrsta stig heilbrigðiskerfisins sé á vegum sveitarfélaga, annað stigið sé á vegum ráðuneyta í hverju og einu fylki og þriðja stigið á vegum alríkisins. Almenn heilbrigðisþjónusta sé almennt illa skipulögð og innviðir hennar veikburða. Aðgengi sé þá ekki gott sökum skorts á heilbrigðisstofnunum og heilbrigðisstarfsfólki víða um Nígeríu. Þá sé lækniskostnaður almennt hár og aðgengi að lyfjum slæmt. Heilbrigðisþjónusta sé fjórfalt aðgengilegri í þéttbýli heldur en í strjálbýli. Samkvæmt skýrslu UNICEF frá árinu 2024 sé grunnheilbrigðisþjónusta í boði á um 34 þúsund heilbrigðisstofnunum í landinu. Auk þess hafi alríkisstjórnin, 36 fylkisstjórar og samstarfsaðilar þeirra nýlega sett af stað átak til þess að bæta þjónustu og heilbrigði nígerísku þjóðarinnar. Þá hafi samstarf verið að öðrum verkefnum og stefnumótun í tengslum við heilbrigðisþjónustu, einkum í tengslum við ungbarnadauða og bólusetningar. Heilbrigðisþjónusta innan einkageirans sé almennt betri og skipulagðari en lækniskostnaður sé að meðaltali hærri en hjá opinbera geiranum. Allt að 60% íbúa Nígeríu hafi ekki haft fullnægjandi aðgang að lyfjum en aðgengi sé þó betra á þéttbýlli svæðum landsins. Þá komi fram að heilbrigðisþjónusta sé töluvert aðgengilegri í suðurhluta landsins en í norðurhluta þess. Samkvæmt skýrslu breska innanríkisráðuneytisins frá desember 2025 hafi ný lög um geðheilbrigðismál verið samþykkt 5. janúar 2023 sem ætlað sé að bæta aðgengi að þjónustu og réttindi sjúklinga. Innleiðingu laganna sé þó ábótavant m.a. vegna skorts á fjármunum og þá sé viðvarandi skortur á starfsfólki með þekkingu á geðheilbrigðismálum. Nígerísk yfirvöld hafi tilnefnt heilbrigðisstofnanir á öllum landsvæðum innan ríkisins til að fást við geðræn veikindi þar sem flestar heilsugæslustöðvar séu illa í stakk búnar til að veita slíka þjónustu. Þá séu einnig starfandi einkareknar þjónustur. Aðgengi að þessari þjónustu sé erfitt, sérstaklega fyrir þá sem búi í dreifbýli. Jafnframt séu starfandi frjáls félagasamtök sem bjóði upp á aðstoð meðal annars í gegnum síma.

Í skýrslu sérstaks skýrslugjafa Sameinuðu þjóðanna frá 2019 kemur fram að Evrópusambandið og alþjóða fólksflutningsstofnunin (IOM) starfi saman í sérstöku átaksverkefni er lúti að endursendingu fólks til Afríku sunnan Sahara. Fólksflutningsstofnunin í samstarfi við ýmsar innlendar stofnanir, svo sem innflytjendaþjónustu Nígeríu (e. Nigerian Immigration Service), nefnd ríkisins fyrir flóttamenn, innflytjendur og fólk á innri flótta (e. the National Commission for Refugees, Migrants and Internally Displaced Persons), NAPTIP, almannavarnir ríkisins og EDMA (e. Edo State Migration Agency) veiti ýmsa þjónustu vegna móttöku og aðlögunar einstaklinga sem snúi aftur til Nígeríu. Grunnþjónusta sé veitt, m.a. ferðir áfram til heimabæjar eða þorps, símar til frekari samskipta, matur, skammtímahúsnæði, heilbrigðisþjónusta og vernd. Þá sé einstaklingum með sérþarfir jafnframt vísað til heilbrigðisstofnana, sálfræðinga, í ráðgjöf og veitt aðstoð við fjölskyldusameiningu. Í frétt á heimasíðu IOM frá 23. júlí 2025 kemur fram að verkefnið hafi frá árinu 2022 aðstoðað um 21 þúsund Nígeríumenn við að snúa aftur til heimkynna sinna á öruggan hátt.

5.5 Niðurstaða um réttarstöðu flóttamanns samkvæmt 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Kærandi byggir kröfu sína á því hafa ástæðuríkan ótta við ofsóknir í ljósi stöðu sinnar sem konu, þolanda mansals og vændis. Þá eigi kærandi á hættu ofsóknir af hálfu stjúpmóður sinnar og eiginmanns. Jafnframt vísar kærandi til stöðu sinnar sem einstæðrar móður og þess að barnið B eigi á hættu að sæta kynfæralimlestingum í Nígeríu. Er jafnframt vísað til einstaklingsbundinna aðstæðna kæranda og barna hennar og því byggt að samsafn athafna eigi við í máli þeirra

Mat á trúverðugleika frásagnar kæranda er byggt á endurritum af viðtölum hennar hjá Útlendingastofnun, öðrum gögnum málsins og upplýsingum um heimaríki.

Í viðtölum sínum hjá Útlendingastofnun var kærandi missaga um ýmis atriði er tengdust ástæðum þess að hún yfirgaf Nígeríu og tímalínu þeirra atburða, þ.m.t. um hvenær hún hafi komið fyrst til Ítalíu. Þá liggja fyrir í málinu gögn frá ítölskum stjórnvöldum sem nefndin hefur kynnt sér. Í viðtölum hjá Útlendingastofnun kvaðst kærandi hafa eignast tvíbura í Nígeríu en í gögnum frá ítölskum stjórnvöldum kemur fram að kærandi eigi eitt barn í Nígeríu, nafngreinda stúlku með skráðan fæðingardag [...], sem dvelji hjá föður sínum. Í þeim sömu gögnum kemur fram að kærandi hafi verið neydd til að giftast manni, presti, sem hafi fórnað þremur börnum hennar. Í greinargerð kæranda er því haldið fram að ítölsk stjórnvöld hafi misfarið með upplýsingar frá kæranda. Að mati nefndarinnar er frásögn kæranda um að skráning ítalskra stjórnvalda á fjölda barna hennar hafi verið misritun ótrúverðugur enda ljóst að kærandi hefur sjálf þurft að gefa upp nafn og fæðingardag þess barns sem hún kvaðst eiga í Nígeríu fyrir ítölskum stjórnvöldum. Þá sagði kærandi frá því í viðtölum sínum hjá Útlendingastofnun að ýmist hafi stjúpmóðir hennar verið valdur að dauða barna hennar eða þáverandi eiginmaður hennar. Í greinargerð er svo byggt á því að þau hafi saman verið valdur að dauða barnanna en í frásögn kæranda hjá ítölskum stjórnvöldum kvað hún eiginmanninn hafa fórnað þremur börnum þeirra. Kærandi gaf einnig upp tvö mismunandi fæðingarár tvíburanna sem hún hafi eignast í Nígeríu og kvað hafa látist eftir að henni var bent á að fyrri frásögn hennar stemmdi ekki við þann aldur sem hún hafði áður gefið upp. Kærandi var enn fremur margsaga um það hvenær hún hafi yfirgefið Nígeríu, hvenær hún hafi komið til Líbíu og lengd dvalar sinnar þar. Þá tók frásögn kæranda af því hvenær hún hafi komið til Ítalíu breytingum eftir því sem gengið var á kæranda hvað varðaði annað misræmi í frásögn hennar. Í viðtali hjá Útlendingastofnun kvaðst kærandi vera frá borginni Obo en gat ekki gert grein fyrir í hvaða fylki sú borg væri. Fyrir ítölskum stjórnvöldum greindi kærandi frá því að vera fædd og uppalin í Benín borg og vera af Edo ættbálki.

Þegar frásögn kæranda um ástæður flótta síns frá Nígeríu og aðstæður þar í landi er metin heildstætt er ljóst að framangreint misræmi og sífelld aðlögun kæranda á frásögn þegar misræmi var borið undir hana sé til þess fallið að draga verulega úr trúverðugleika kæranda. Í greinargerð kæranda eru gerðar athugasemdir við mat Útlendingastofnunar á trúverðugleika frásagnar kæranda og m.a. vísað til þess að ekki hafi verið tekið nægjanlegt tillit til þeirra áfalla er kærandi hafi orðið fyrir og áhrifum þeirra á frásögn og minni kæranda. Kærunefnd fellst ekki á að frásögn kæranda teljist trúverðug enda er í henni og gögnum málsins að finna veigamikið misræmi milli frásagna kæranda hjá íslenskum og ítölskum stjórnvöldum um atburði, gerendur, tímalínu og fjölskyldusögu kæranda sem ekki verður útskýrt með áföllum þeim sem kærandi kveður sig hafa orðið fyrir. Þá þykir einnig rétt að benda á að í gögnum ítalskra stjórnvalda er tekið fram að mat þeirra hafi verið að frásögn kæranda þar væri almenns eðlis og innihéldi mótsagnir en ekki væri hægt að útiloka í ljósi sögu hennar á Ítalíu að hún hafi verið þolandi mansals.

Er það því niðurstaða kærunefndar að frásögn kæranda um ástæður flótta síns og aðstæður í Nígeríu sé í heild ótrúverðug og verður aðeins lagt til grundvallar að kærandi komi frá Benín borg eða nærliggjandi svæðum. Að því er varðar aðra þætti í frásögn kæranda um að hún hafi komið til Ítalíu, um Líbíu, verið þvinguð til að stunda þar vændi, hafi á einhverjum tíma verið þolandi mansals og kynnst barnsföður barnanna A og B, þá telur nefndin ekki tilefni til draga þá frásögn í efa. Er þá litið bæði til landaupplýsinga og gagna frá ítölskum stjórnvöldum sem hafa skráð umsókn hennar um alþjóðlega vernd þar í landi árið 2018 á Sikiley.

Þrátt fyrir að þolendur mansals geti átt erfitt uppdráttar við endurkomu til Nígeríu benda gögn sem kærunefnd hefur kynnt sér til þess að þeir sæti almennt ekki ofsóknum við heimkomu og að til staðar séu innviðir sem sérhæfi sig í þjónustu og aðstoð við þolendur mansals, þ. á m. að sækja gerendur til saka. Þá sé mansal refsivert í Nígeríu og hafa lögregluyfirvöld og stofnunin NAPTIP almennt getu til þess að aðstoða þolendur mansals, jafnvel þótt þolendur standi enn í skuld við mansala sinn. Þá á kærandi þess kost að leita aðstoðar yfirvalda hjá stofnuninni NAPTIP, lögreglu og öðrum aðilum telji hún þess þörf, gegn hugsanlegum gerendum. Kærandi hefur greint frá því að hafa verið þvinguð til að stunda vændi á Ítalíu og að hafa greitt helming skuldar vegna komu sinnar til Ítalíu. Kvaðst kærandi hafa hætt að stunda vændi árið 2019 eða 2020 og fengið vinnu á Ítalíu. Hefur kærandi ekki gert grein fyrir frekara áreiti eða hótunum í sinn garð vegna þess. Að framangreindu virtu hefur ekki verið sýnt fram á að kærandi eigi á hættu ofsóknir í heimaríki sem rekja megi til þess að hún kunni að hafa verið þolandi mansals.

Í greinargerð er byggt á því að barnið B eigi á hættu kynfæralimlestingar verði þeim gert að snúa til baka. Þá sé staða kæranda sem kona og einstæð móðir verulega slæm. Líkt og að framan greinir eru kynfæralimlestingar á konum og stúlkum refsiverður verknaður samkvæmt nígerískum alríkislögum. Lögin gilda hins vegar einungis í höfuðborg Nígeríu, Abuja, en öll fylki í Nígeríu að undanskildu Kano fylki, hafa samþykkt svipuð lög sem leggja bann við verknaðinum. Þrátt fyrir að tíðni kynfæralimlestinga fari lækkandi milli ára er talið að tíðni kynfæralimlestinga stúlkna í Nígeríu á aldursbilinu 1-14 ára sé um 15-25%. Eftir 15 ára aldur minnki líkurnar á því að þær verði þolendur kynfæralimlestinga. Eins og að framan hefur komið hafa nígerísk lögregluyfirvöld hafið samstarf með bæði stjórnvöldum og frjálsum félagasamtökum við að bæta viðhorf og viðbrögð lögreglu við kynfæralimlestingum kvenna. Meðal annars hafi verið stofnuð sérstök deild innan lögreglunnar sem taki á móti þolendum kynferðisofbeldis, komið hafi verið á fót athvörfum fyrir konur, auk þess sem gerendur hafi verið ákærðir. Þá verður ráðið af heimildum að þrátt fyrir að konur sæti almennt mismunun í Nígeríu og geti talist til sérstaks þjóðfélagshóps í skilningi 38. gr. laga um útlendinga nái sú mismunun ein og sér ekki því alvarleikastigi að geta talist ofsóknir í skilningi 1. mgr. 37. gr. laganna. Með vísan til framangreinds mats á trúverðugleika kæranda hvað varðar aðstæður hennar í heimaríki, afstöðu kæranda hvað varðar kynfæralimlestingar, framangreindra landaupplýsinga og heimilda um að refsing liggi við kynfæralimlestingu kvenna í heimaríki kæranda er það mat kærunefndar að ekkert bendi til þess að B eigi á hættu kynfæralimlestingu í heimaríki gegn vilja kæranda. Þá stendur kæranda og barni hennar til boða að leita aðstoðar lögreglu og annarra yfirvalda í heimaríki sínu telji þær þörf á því. Verður því ekki fallist á að kærandi og barnið B hafi ástæðuríkan ótta við ofsóknir í heimaríki sínu á grundvelli kyns síns.

Samkvæmt 5. mgr. 37. gr. laga um útlendinga skal, við mat samkvæmt 1. og 2. mgr. 37. gr. í málum sem varða börn, fylgdarlaus sem önnur, hafa það sem er barninu fyrir bestu að leiðarljósi. Í ákvæðinu kemur fram að við það mat beri að líta til möguleika barns á fjölskyldusameiningu, öryggis barnsins, velferðar og félagslegs þroska auk þess sem taka skal tillit til skoðana barnsins í samræmi við aldur þess og þroska. Leggur kærunefnd mat á hagsmuni barna samkvæmt 5. mgr. 37. gr. laga um útlendinga með hliðsjón af upplýsingum úr fyrirliggjandi gögnum málsins og framangreindum aðstæðum í heimaríki þeirra. Sjónarmiðum barnanna var nægilega komið á framfæri með framburði kæranda og hagsmunagæslu talsmanns. Að teknu tilliti til ákvæða barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna og íslenskrar löggjafar um barnavernd standa engin rök í vegi fyrir því að börnin fylgi móður sinni aftur til heimaríkis eða til Ítalíu hvar kærandi hefur stöðu flóttamanns. Börn þau sem um ræðir eru í fylgd móður sinnar sem er heilsuhraust og vinnufær og njóta börnin stuðnings hennar. Eins og áður greinir stendur börnum kæranda til boða gjaldfrjáls menntun í heimaríki. Þá bera gögn með sér að börnin muni jafnframt hafa aðgang að heilbrigðiskerfinu í heimaríki. Með vísan til framangreinds og að teknu tilliti til sjónarmiða um öryggi, velferð og félagslegan þroska barnanna er það börnunum fyrir bestu að fylgja móður sinni til heimaríkis síns.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum hennar og barna hennar í heimaríki, telst kærandi ekki hafi sýnt fram á með rökstuddum hætti að þau eigi á hættu ofsóknir í skilningi 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Sama á við þegar litið er til samsafns athafna. Kærandi og börn hennar uppfylla því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamenn hér á landi, sbr. 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

5.6 Niðurstaða um viðbótarvernd samkvæmt 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga

Kærandi byggir kröfu sína á einstaklingsbundnum aðstæðum sínum og barna sinna auk almennra aðstæðna í Nígeríu.

Í viðtali hjá Útlendingastofnun greindi kærandi frá því að vera frá borginni Oba en í gögnum frá ítölskum stjórnvöldum kvaðst hún vera frá Benín borg í Edo fylki. Með vísan til mats á trúverðugleika kæranda um aðstæður hennar í Nígeríu verður miðað við að kærandi sé frá Benín borg en Oba er samkvæmt kæranda í nálægð við borgina.

Þau gögn sem kærunefnd hefur kynnt sér benda til þess að ástandið í Nígeríu sé ótryggt á sumum svæðum, þá einkum í norðurhluta landsins. Þó hryðjuverkahópar starfi í landinu er það engu að síður mat kærunefndar að þau gögn og heimildir sem nefndin hefur yfirfarið við meðferð málsins bendi ekki til þess að aðstæður í Edo fylki séu slíkar að kærandi eða börn hennar eigi á hættu að sæta dauðarefsingu, pyndingum eða annarri ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu verði þeim gert að snúa aftur til Nígeríu.

Með vísan til umfjöllunar undir 1. mgr. 37. gr. laga um útlendinga um aðstæður kæranda og barna hennar er ljóst að þau atvik sem kærandi hefur lýst ná ekki því marki að teljast ómannúðleg eða vanvirðandi meðferð í skilningi 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Þá er ekkert í gögnum málsins eða framburði kæranda sem gefur tilefni til að ætla að einstaklingsbundnar aðstæður kæranda og barna hennar leiði til þess að þau eigi á hættu að sæta ómannúðlegri eða vanvirðandi meðferð eða refsingu snúi þau til baka.

Þegar frásögn kæranda, upplýsingar um heimaríki og gögn málsins eru virt í heild, með hliðsjón af aðstæðum kæranda í heimaríki, er það niðurstaða kærunefndar að einstaklingsbundnar aðstæður kæranda og barna hennar séu ekki þannig að þær falli undir ákvæði 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga. Kærandi og börn hennar uppfylla því ekki skilyrði fyrir viðurkenningu á stöðu sem flóttamenn hér á landi, sbr. 2. mgr. 37. gr. laga um útlendinga.

5.7 Alþjóðleg vernd á grundvelli 40. gr. laga um útlendinga

Þar sem kærandi og börn hennar eru ekki flóttamenn samkvæmt 37. gr. laga um útlendinga eiga þau ekki rétt á alþjóðlegri vernd hér á landi, sbr. 40. gr. laga um útlendinga.

6 Dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða

Með ákvæði a-liðar 5. gr. breytingarlaga nr. 12/2026, sem voru samþykkt á Alþingi 16. febrúar 2026, var lögum um útlendinga breytt á þann veg að ákvæði 2. mgr. 74. gr. laganna var felld brott. Samkvæmt 1. mgr. 10. gr. laga nr. 12/2026 öðluðust lögin þegar gildi en í 2. mgr. 10. gr. kemur fram að ákvæði a-liðar 5. gr. gildi ekki um meðferð umsókna sem hafi náð tímamörkum 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga við gildistöku laganna. Lögin voru birt í Stjórnartíðindum 6. mars 2026 og öðluðust þá gildi.

Kærandi sótti um alþjóðlega vernd 24. janúar 2023 og börnin A og B [...]. Málsmeðferð í málum þeirra náði því tímamörkum ákvæðis 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga áður en framangreind lagabreyting tók gildi og á því ákvæðið við í máli þeirra.

Í 2. mgr. 74. gr. þá gildandi laga um útlendinga kemur fram að heimilt sé að veita útlendingi sem sótt hefur um alþjóðlega vernd og ekki fengið niðurstöðu í máli sínu á stjórnsýslustigi innan 18 mánaða eftir að hann sótti fyrst um alþjóðlega vernd hér á landi dvalarleyfi á grundvelli mannúðarsjónarmiða samkvæmt ákvæðinu að því tilskildu að skorið hafi verið úr um að hann uppfylli ekki skilyrði 37. og 39. gr. Frekari skilyrði fyrir veitingu dvalarleyfis í þeim tilvikum koma fram í a- til d-liðum 2. mgr. 74. gr. laganna en þau eru að tekin hafi verið skýrsla af umsækjanda um alþjóðlega vernd, ekki leiki vafi á því hver umsækjandi sé, ekki liggi fyrir ástæður sem geta leitt til brottvísunar umsækjanda og að útlendingur hafi veitt upplýsingar og aðstoð við úrlausn máls.

Með ákvörðun Útlendingastofnunar var kæranda synjað um dvalarleyfi á grundvelli 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga með þeim rökum að hún uppfyllti ekki skilyrði b- og d-liðar ákvæðisins. Þá var börnunum A og B synjað með vísan til þess að umsóknir þeirra væru háðar umsókn foreldris.

Kærunefnd áréttar fyrri framkvæmd bæði nefndarinnar og Útlendingastofnunar að því er varðar börn fædd hér á landi en í þeim tilvikum er ekki talinn leika vafi á auðkenni þeirra í skilningi 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga. Þá verður ekki fallist á þá afstöðu Útlendingastofnunar að umsóknir þeirra séu svo háðar umsókn foreldris að fullnægi foreldrið ekki skilyrðum ákvæðisins beri að synja börnunum um dvalarleyfið. Eins og á háttar í þessu máli uppfylla börnin A og B skilyrði 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga fyrir veitingu dvalarleyfis. Þykir rétt með hliðsjón af meginreglunni um einingu fjölskyldunnar og ungum aldri barnanna A og B að veita kæranda einnig dvalarleyfi á grundvelli 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

7 Athugasemdir, samantekt og leiðbeiningar

Með vísan til alls þess sem að framan er rakið og forsendna hinna kærðu ákvarðana eru þær staðfestar hvaða varðar synjun á alþjóðlegri vernd sbr. 37. gr. laga um útlendinga. Lagt er fyrir Útlendingastofnun að veita kæranda og börnum hennar dvalarleyfi á grundvelli þá gildandi 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

Kærunefnd vekur athygli á því að fyrir Útlendingastofnun og við málsmeðferð fyrir nefndinni gerði kærandi kröfu um veitingu dvalarleyfis á grundvelli mansals sbr. 75. og 76. gr. laga um útlendinga. Var þeirri kröfu ekki svarað í ákvörðunum Útlendingastofnunar. Í ljósi niðurstöðu málsins er ekki þörf á að svara þeirri kröfu sérstaklega en þeim tilmælum er beint til Útlendingastofnunar að gæta að því framvegis að afstaða sé tekin til allra krafna sem lagðar eru fram fyrir stofnuninni.

Úrskurðarorð:

Ákvarðanir Útlendingastofnunar eru staðfestar hvað varðar umsókn kæranda og barna hennar um alþjóðlega vernd. Lagt er fyrir stofnunina að veita kæranda og börnum hennar dvalarleyfi á grundvelli 2. mgr. 74. gr. laga um útlendinga.

The decisions of the Directorate of Immigration regarding the appellant’s and her children’s application for international protection is affirmed. The Directorate is instructed to issue the appellant and her children a residence permit based on Article 74(2) of the Act on Foreigners.

Valgerður María Sigurðardóttir

Vera Dögg Guðmundsdóttir

Kærunefnd útlendingamála

Til baka