Mál nr. 49/2026-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 49/2026

Fimmtudaginn 16. apríl 2026

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 20. janúar 2026, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 8. janúar 2026, um að fella niður rétt hans til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um greiðslur atvinnuleysisbóta hjá Vinnumálastofnun 1. desember 2025. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 8. janúar 2026, var kæranda tilkynnt að umsókn hans hefði verið samþykkt en með vísan til starfsloka hans væri réttur til atvinnuleysisbóta felldur niður í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 20. janúar 2026. Með bréfi, dags. 20. janúar 2026, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 3. febrúar 2026 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 4. febrúar 2026. Athugasemdir bárust frá kæranda 13. febrúar 2026.

II.  Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar greinir kærandi frá því að hann hafi verið að vinna hjá B en sagt upp starfi sínu þar sem honum hafi verið lofuð launahækkun og bifreið til umráða en að þau loforð hafi ekki gengið eftir. Starfið hafi aðeins verið átta klukkustundir á dag frá mánudegi til föstudags sem hafi sett kæranda í fjárhagslega erfiða stöðu. Að sögn kæranda hafi launin verið 3.000 kr. á tímann en hafi átt að hækka í 3.500 kr. eftir þrjá mánuði.

Kæranda hafi verið lofað starfi á öðrum stað og í kjölfarið hafi hann stofnað eigin rekstur en þau loforð hafi einnig ekki gengið eftir. Það hafi leitt til þess að kærandi hafi orðið atvinnulaus í fyrsta sinn á ævinni en hann hafi verið á vinnumarkaði í yfir 20 ár. Ástæða fyrir kæru sé sú að kærandi eigi fjögurra ára dóttur, þar að auki sé kærasta hans að basla á bótum með tvö börn. Kærandi tekur fram að hann eigi hvorki síma né tölvu. Vinnutímabil í smíðavinnu og vegavinnu hefjist í mars eða apríl. Kærandi óski eftir því að tveggja mánaða biðtími verði endurskoðaður þar sem hann sé í þörf fyrir aðstoð á þessum tímapunkti.

Í athugasemdum kæranda vegna greinargerðar Vinnumálastofnunar kemur fram að honum hafi ekki tekist að senda gögn en hann mótmæli fullyrðingum Vinnumálastofnunar um að engin gögn hefðu verið lögð fram. Kærandi hafi þegar lagt fram skjáskot þar sem eigandi B lofi honum bifreið, nægilegum vinnutíma og góðum launum. Þessi loforð hafi hins vegar ekki verið efnd.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi sótt um atvinnuleysisbætur 1. desember 2025. Í umsókn hafi kærandi tekið fram að ástæður atvinnuleysis væru þær að hann hefði sjálfur sagt upp störfum hjá B vegna óánægju með kjör sín. Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum hafi kærandi starfað hjá fyrirtækinu á tímabilinu 1. janúar 2025 til 14. ágúst 2025.

Þann 19. desember 2025 hafi Vinnumálastofnun sent erindi með ósk um skriflegar skýringar á starfslokum kæranda. Kærandi hafi verið upplýstur um mögulegan biðtíma eftir greiðslu atvinnuleysisbóta. Þá hafi jafnframt verið óskað eftir því að kærandi myndi skila staðfestingu þess efnis að hann hefði leitað til stéttarfélags, yfirmanns eða Vinnueftirlits um kvörtunarefni sitt áður en hann hafi hætt í starfi sínu. Svar kæranda hafi verið móttekið 20. desember 2025:

„I was working there and in the situation i was and need of extra money i needed more hours to work or find a suitable job that offers long hours and just we disagreed on some things and idnt suit for me . Plus i was recoveeing from head injury during of getting attacked by stranger […], it was in the paper and still in police .“

Kærandi hafi sent frekari skýringar þann 7. janúar 2026:

„The reason i quit working in B is because nothing they told me about the job in the interview was the same as reality.

I was promised a car and a good salary with a raise after 3 months.

I never got the car in the first place and my girlfriend had to drive me back and forth to work each day as we worked on a building in C where no bus goes close to ...

We worked from 8-18 every business day with 30 minute lunch break.

I never got the raise like they promised and i never saw the "good" salary as i was promised“

Með erindi, dags. 8. janúar 2026, hafi umsókn kæranda verið samþykkt og bótaréttur hans hafi numið 100%. Með vísan til starfsloka kæranda hafi réttur hans til greiðslu atvinnuleysisbóta þó verið felldur niður í tvo mánuði, sbr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Tilgangur laga um atvinnuleysistryggingar sé að tryggja þeim sem tryggðir séu og misst hafi fyrra starf sitt tímabundna fjárhagsaðstoð í þrengingum sínum. Lögin veiti þeim fjárhagslegt úrræði og beri að gera ríkar kröfur til þeirra sem segi upp störfum sínum að hafa til þess gildar ástæður samkvæmt lögunum, enda eigi almennt ekki að þiggja atvinnuleysisbætur í stað þess að gegna launuðu starfi.

Í 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé kveðið á um þau tilvik þegar starfi sé sagt upp án gildra ástæðna. Þar segi orðrétt:

,,Sá sem telst tryggður samkvæmt lögum þessum en hefur sagt starfi sínu lausu án gildra ástæðna skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá móttöku umsóknar um atvinnuleysisbætur, sbr. þó 4. mgr. Hið sama gildir um þann sem missir starf sitt af ástæðum sem hann sjálfur á sök á.“

Orðalagið ,,gildar ástæður“ hafi verið túlkað þröngt og fá tilvik hafi verið talin falla þar undir. Í athugasemdum við 1. mgr. 54. gr. í greinargerð með frumvarpi til laga um atvinnuleysistryggingar komi fram að með ákvæði þessu sé verið að undirstrika það markmið vinnumarkaðskerfisins að stuðla að virkri atvinnuþátttöku fólks. Í ljósi þess sé ekki gefinn kostur á að fólk segi upp starfi sínu til að fá greiddar atvinnuleysisbætur án þess að sérstakar ástæður liggi að baki uppsögninni í tilvikum þar sem annað starf sé ekki í boði. Þar sé jafnframt sérstaklega tekið fram að það sé erfiðleikum bundið að skilgreina nákvæmlega í lögum og reglugerðum hvaða ástæður, sem liggi að baki uppsögn, séu gildar, þar sem þær ástæður geti verið af margvíslegum toga. Í ljósi þess að um matskennda ákvörðun sé að ræða sé Vinnumálastofnun falið að meta hvernig atvik og aðstæður þess máls er fyrir henni liggi falli að umræddri reglu. Vinnumálastofnun beri að líta til almennra reglna og málefnalegra sjónarmiða við ákvarðanir um hvort umsækjendur um atvinnuleysisbætur skuli sæta biðtíma eftir atvinnuleysisbótum.

Fyrir liggi að kærandi hafi sagt starfi sínu lausu hjá B. Ágreiningurinn snúi að því hvort ástæður kæranda fyrir uppsögn í starfi teljist gildar í skilningi framangreinds ákvæðis 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Úrskurðarnefnd velferðarmála hafi í fyrri úrskurðum sínum talið að almennt beri að gera ríkar kröfur til atvinnuleitanda þegar metið sé hvort ástæður fyrir uppsögn séu gildar samkvæmt 1. mgr. 54. gr. laganna. 

Þær skýringar sem kærandi hafi veitt Vinnumálastofnun á ástæðu uppsagnar hafi að meginstefnu til verið vegna óánægju með kjör og vinnuumhverfi. Kærandi kvarti sérstaklega undan launakjörum en hann geri einnig athugasemd við það að hafa ekki fengið bifreið til umráða. Kærandi hafi þó ekki lagt fram gögn sem sýni ótvírætt að hann hafi fengið vilyrði fyrir slíkum hlunnindum kæmi hann til starfa fyrir fyrirtækið. Þá hafi kærandi ekki leitt í ljós nein gögn sem staðfesti að stéttarfélag hans hafi látið til sín taka vegna kjaramála hans. Í tilvikum sem þessum hafi í framkvæmd verið gerð sú krafa til launamanna að þeir nýti sér öll tiltæk úrræði til úrbóta, svo sem að leita til síns stéttarfélags, vinnueftirlitsins eða að tryggja sér annað starf, áður en þeir ákveði að segja starfi sínu lausu og sækja um atvinnuleysisbætur. Fyrir liggi að kærandi hafi ekki tryggt sér annað starf, áður en hann hafi sagt starfi sínu lausu. Þá liggi ekki fyrir neinar upplýsingar um að tilraunir til úrbóta hafi verið reyndar áður en kærandi hafi sagt starfi sínu lausu, hvorki með afkomu atvinnurekanda eða stéttarfélags. Kærandi hafi einvörðungu lagt fram yfirlit yfir iðgjaldagreiðslur frá stéttarfélaginu D.

Í ljósi framangreinds sé það mat Vinnumálastofnunar að ástæður þær er kærandi gefi fyrir uppsögn sinni teljist ekki gildar í skilningi 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Það sé því afstaða Vinnumálastofnunar að kærandi skuli sæta biðtíma á grundvelli ákvæðisins.

Með vísan til framangreindra sjónarmiða sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að greiðslur atvinnuleysisbóta skuli fyrst hefjast þegar kærandi hafi verið skráður hjá Vinnumálastofnun án bóta í tvo mánuði.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Ákvæði 1. mgr. 54. gr. laganna er svohljóðandi:

„Sá sem telst tryggður samkvæmt lögum þessum en hefur sagt starfi sínu lausu án gildra ástæðna skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá móttöku umsóknar um atvinnuleysisbætur, sbr. þó 4. mgr. Hið sama gildir um þann sem missir starf af ástæðum sem hann á sjálfur sök á.“

Óumdeilt er að kærandi sagði upp starfi sínu hjá B en ágreiningur málsins lýtur að því hvort ástæður hans fyrir uppsögninni hafi verið gildar í skilningi 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006. Í athugasemdum við 1. mgr. 54. gr. í frumvarpi til laga nr. 54/2006 kemur fram að með ákvæðinu sé undirstrikað það markmið vinnumarkaðskerfisins að stuðla að virkri atvinnuþátttöku fólks. Í því ljósi sé ekki gefinn kostur á að fólk segi upp starfi sínu til að fá greiddar atvinnuleysisbætur án þess að sérstakar ástæður liggi að baki uppsögninni í tilvikum þegar annað starf sé ekki í boði. Tekið er fram að það sé erfiðleikum bundið að takmarka þau tilvik sem geti talist til gildra ástæðna í lögum og reglugerðum þar sem ástæður þess að fólk segi störfum sínum lausum eða missi þau geti verið af margvíslegum toga. Því sé lagt til að lagareglan verði áfram matskennd og Vinnumálastofnun falið að meta atvik og aðstæður hverju sinni. Stofnuninni beri að líta til almennra reglna og málefnalegra sjónarmiða við ákvarðanir um hvort umsækjendur um atvinnuleysisbætur skuli sæta biðtíma eftir atvinnuleysisbótum. Jafnframt er bent á að um íþyngjandi ákvörðun sé að ræða. Í athugasemdunum er þó sérstaklega vísað til tvenns konar tilvika sem talin eru heyra til gildra ástæðna fyrir starfslokum. Annars vegar þau tilvik þegar maki hins tryggða hafi hafið störf í öðrum landshluta og fjölskyldan hafi af þeim sökum þurft að flytja búferlum. Hins vegar þau tilvik þegar uppsögn megi rekja til þess að atvinnuleitandi hafi sagt upp störfum af heilsufarsástæðum en sé að öðru leyti vinnufær.

Úrskurðarnefnd velferðarmála telur að ráða megi af framangreindu að almennt beri að gera nokkuð ríkar kröfur til atvinnuleitanda þegar metið er hvort ástæður fyrir uppsögn séu gildar samkvæmt 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006. Kærandi hefur gefið þær skýringar að hann hafi sagt upp starfi sínu hjá B vegna loforða sem hafi ekki verið efnd um launakjör hans og bifreið til umráða.

Líkt og fram kemur í athugasemdum við ákvæði 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006 þurfa sérstakar ástæður að liggja að baki uppsögn þegar einstaklingur hefur ekki tryggt sér annað starf til að heimilt sé að greiða atvinnuleysisbætur frá umsóknardegi. Að mati úrskurðarnefndar velferðarmála er málefnalegt að gera þá kröfu til launþega að þeir segi ekki upp starfi sínu nema við ýtrustu nauðsyn þegar annað starf er ekki í hendi, þegar kemur að því að meta hvort viðkomandi skuli sæta biðtíma eftir atvinnuleysisbótum. Við mat á því hvort um sérstakar ástæður sé að ræða skal Vinnumálastofnun líta til málefnalegra sjónarmiða. Ekki verður séð að slíkt eigi við í tilviki kæranda. Þá liggja ekki fyrir í málinu gögn um að kærandi hafi leitað eftir úrbótum vegna launakjara og hlunninda. Hefur því að mati úrskurðarnefndar velferðarmála ekki verið sýnt fram á að um sé að ræða gildar ástæður fyrir uppsögn í skilningi 54. gr. laga nr. 54/2006.

Með vísan til framangreinds er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga nr. 54/2006, staðfest.

 

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 8. janúar 2026, um að fella niður rétt A, til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

 

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir