Mál nr. 53/2025-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 53/2026

Fimmtudaginn 16. apríl 2026

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 21. janúar 2026, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 21. janúar 2026, um að setja greiðslur atvinnuleysisbóta til hans á bið.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um greiðslur atvinnuleysisbóta hjá Vinnumálastofnun 18. desember 2025. Með bréfi Vinnumálastofnunar, dags. 21. janúar 2026, var kæranda tilkynnt að umsókn hans hefði verið samþykkt en með vísan til þess að hann ætti ótekinn biðtíma frá fyrri umsókn yrðu bætur ekki greiddar fyrr en sá tími væri liðinn.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 21. janúar 2026. Með bréfi, dags. 22. janúar 2026, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 12. febrúar 2026 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 16. febrúar 2026. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að kærð sé ákvörðun Vinnumálastofnunar um þriggja mánaða biðtíma vegna atviks sem hafi átt sér stað árið 2019. Kærandi krefjist þess að biðtíminn verði felldur niður eða honum frestað af eftirfarandi ástæðum. Í fyrsta lagi hafi atvikið sem vísað sé til átt sér stað fyrir tæpum sjö árum síðan. Að refsa einstaklingi svo löngu síðar sé að mati kæranda ekki í samræmi við meðalhófsreglu stjórnsýslulaga, sérstaklega þar sem aðstæður hafi breyst mikið síðan þá. Í öðru lagi sé kærandi fyrirvinna fjölskyldunnar. Eiginkona kæranda sé tekjulaus og þau séu með tvö börn á framfæri. Þau greiði 330.000 kr. í húsaleigu, auk hita og rafmagns. Að vera tekjulaus í þrjá mánuði setji fjölskylduna í bráða hættu á heimilisleysi og sulti. Í þriðja lagi telji kærandi að Vinnumálastofnun hafi ekki tekið tillit til gildra ástæðna fyrir fjarveru hans á sínum tíma og að ákvörðunin sé of íþyngjandi miðað við hagsmuni barna kæranda, sem njóti sérstakrar verndar samkvæmt Barnasáttmála Sameinuðu þjóðanna. Kærandi óski því eftir að mál hans verði tekið til flýtimeðferðar vegna alvarlegrar fjárhagsstöðu.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að upphaf málsins megi rekja til ákvarðana Vinnumálastofnunar frá [12.] ágúst 2019 og 15. október 2019. Með ákvörðunum stofnunarinnar hafi kæranda verið gert að sæta viðurlögum á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar og síðar á grundvelli 1. mgr. 58. gr. sömu laga. Bótaréttur kæranda hafi með framangreindum ákvörðunum verið felldur niður í tvo mánuði og svo þrjá mánuði, sbr. 1. mgr. 61. gr. laganna. Kærandi hafi verið afskráður í kerfum stofnunarinnar frá og með 25. október 2019.

Kærandi hafi sótt að nýju um greiðslu atvinnuleysisbóta með umsókn, dags. 1. janúar 2026. Með erindi, dags. 21. janúar 2026, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hans hefði verið samþykkt og að bótaréttur væri ákveðinn 100%. Með vísan til ótekinna viðurlaga yrðu bætur til hans hins vegar ekki greiddar fyrr en að þremur mánuðum liðnum. Við vinnslu á umsókn kæranda hafi verið kannað hvort kærandi hefði áunnið sér nýtt bótatímabil. Athugað hafi verið hvort til væri að dreifa 24 mánaða vinnusögu kæranda út frá staðgreiðsluskrá Skattsins á innlendum vinnumarkaði frá september 2019. Einungis hafi verið til að dreifa 17 mánaða vinnusögu frá ágúst 2024 til desember 2025. Kærandi hafi því ekki áunnið sér inn nýtt bótatímabil þegar hann hafi sótt aftur um atvinnuleysisbætur í janúar 2026.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Mál þetta varði þá ákvörðun Vinnumálastofnunar að kærandi skuli sæta eftirstöðvum viðurlaga sinna þegar hann hafi sótt um greiðslu atvinnuleysisbóta þann 1. janúar 2026.

Líkt og að framan greini hafi kærandi þann [12. ágúst 2019] verið gert að sæta viðurlögum í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 54. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sökum þess að starfslok hans hjá B hafi ekki verið metin gild. Þá hafi kæranda þann 15. október 2019 verið gert að sæta viðurlögum á grundvelli 1. mgr. 58. gr. laga um atvinnuleysistryggingar í þrjá mánuði, sbr. 1. mgr. 61. gr. sömu laga, þar sem hann hafi ekki mætt á kynningarfundi sem hafi verið haldni af hálfu Vinnumálastofnun dagana 10. og 17. september 2019. Kærufrestur vegna þeirra ákvarðana sé nú liðinn, sbr. 5. gr. laga nr. 85/2015 um úrskurðarnefnd velferðarmála.

Eftir standi þá ákvörðun Vinnumálastofnunar um að kærandi skuli sæta eftirstöðvum viðurlaga sinna þegar hann hafi sótt um greiðslu atvinnuleysisbóta þann 1. janúar 2026.

Í lögum um atvinnuleysistryggingar sé kveðið á um hvernig ítrekuð viðurlög samkvæmt lögunum falli niður eða frestist. Ekki sé fyrir hendi heimild til að fella niður ítrekuð viðurlög í þeim tilvikum sem hinn tryggði starfi á viðurlagatíma líkt og eigi við um fyrstu viðurlög innan kerfisins.

Í [5.] mgr. 61. gr. sé kveðið á um að ítrekunaráhrif samkvæmt ákvæðinu falli niður þegar nýtt tímabil skv. 29. gr. hefjist, sbr. 30. eða 31. gr. laganna. Eins og áður segi hafi kærandi ekki unnið sér inn rétt til nýs bótatímabils. Samkvæmt upplýsingum úr staðgreiðsluskrá hafi kærandi starfað í 17 mánuði frá því að hann hafi síðast fengið greiddar atvinnuleysisbætur. Til að öðlast rétt á nýju bótatímabili þurfi atvinnuleitandi að hafa starfað samfellt á innlendum vinnumarkaði í a.m.k. 24 mánuði frá því að hann hafi síðast fengið greiddar atvinnuleysisbætur. Í samræmi við 4. mgr. 29. gr. laga um atvinnuleysistryggingar hafi tímabilið því haldið áfram að líða þegar kærandi hafi sótt að nýju um atvinnuleysisbætur.

Með vísan til framangreindra lagaákvæða sé ljóst að skilyrði þess að viðurlagatími verði felldur niður séu ekki uppfyllt í máli þessu.

Með vísan til alls framangreinds sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að rétt hafi verið staðið að ákvörðun í máli kæranda og að eftirstöðvar biðtíma hans skuli halda áfram að líða frá síðasta umsóknardegi kæranda, dags. 1. janúar 2026.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 21. janúar 2026, um að setja greiðslur atvinnuleysisbóta til kæranda á bið vegna ótekins biðtíma. Í kæru fór kærandi fram á að þriggja mánaða biðtími frá árinu 2019 yrði felldur niður.

Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 15. október 2019, var réttur kæranda til atvinnuleysisbóta felldur niður í þrjá mánuði á grundvelli 1. mgr. 58. gr., sbr. 1. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Samkvæmt 5. gr. laga nr. 85/2015 um úrskurðarnefnd velferðarmála skal stjórnsýslukæra berast úrskurðarnefnd velferðarmála skriflega innan þriggja mánaða frá því að aðila máls var tilkynnt um ákvörðun, nema á annan veg sé mælt í lögum sem hin kærða ákvörðun byggist á. Ljóst er að sá frestur var liðinn þegar kærandi lagði fram kæru hjá nefndinni.

Í 5. mgr. 7. gr. laga nr. 85/2015 er vísað til þess að um málsmeðferð, sem ekki er kveðið á um í lögunum, fari samkvæmt ákvæðum stjórnsýslulaga og ákvæðum laga sem málskotsréttur til nefndarinnar byggist á hverju sinni. Í 28. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993 segir:

„Hafi kæra borist að liðnum kærufresti skal vísa henni frá nema:

1. afsakanlegt verði talið að kæran hafi ekki borist fyrr, eða

2. veigamiklar ástæður mæla með því að kæran verði tekin til meðferðar.

Kæru skal þó ekki sinnt ef meira en ár er liðið frá því að ákvörðun var tilkynnt aðila.“

Þar sem kæra í máli þessu barst meira en ári eftir að viðurlagaákvörðun frá 15. október 2019 var tilkynnt kæranda er þeim þætti málsins vísað frá úrskurðarnefnd velferðarmála, sbr. 2. mgr. 28. gr. stjórnsýslulaga nr. 37/1993.

Kærandi sótti á ný um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 18. desember 2025 og tók fram að hann gæti hafið störf 1. janúar 2026. Umsókn kæranda var samþykkt 21. janúar 2026 en tekið var fram að bætur yrðu ekki greiddar fyrr en ótekinn biðtími frá fyrri umsókn væri liðinn, eða þrír mánuðir.

Í 5. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 kemur fram að ítrekunaráhrif samkvæmt ákvæðinu falli niður þegar nýtt tímabil samkvæmt 29. gr. hefjist, sbr. 30. eða 31. gr. laganna. Í 29. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um að sá sem telst tryggður samkvæmt lögunum geti átt rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta samfellt í 30 mánuði frá þeim degi er Vinnumálastofnun tók við umsókn hans um atvinnuleysisbætur nema annað leiði af lögunum. Biðtími eftir greiðslu atvinnuleysisbóta samkvæmt X. kafla telst hluti tímabilsins sem og sá tími er viðurlög samkvæmt XI. kafla standi yfir. Í 4. mgr. 29. gr. laganna kemur fram að tímabilið samkvæmt 1. mgr. haldi áfram að líða þegar hinn tryggði sækir að nýju um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar eftir að hafa starfað í skemmri tíma en 24 mánuði á innlendum vinnumarkaði frá því að hann fékk síðast greiddar atvinnuleysisbætur. Þá segir í 31. gr. laga nr. 54/2006 að nýtt tímabil samkvæmt 29. gr. hefjist þegar hinn tryggði sæki að nýju um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar eftir að hafa starfað samfellt á innlendum vinnumarkaði í að minnsta kosti 24 mánuði frá því að hann fékk síðast greiddar atvinnuleysisbætur.   

Samkvæmt gögnum málsins hafði kærandi ekki, þegar umsókn hans barst Vinnumálastofnun þann 18. desember 2025, starfað í a.m.k. 24 mánuði á innlendum vinnumarkaði frá því að hann fékk síðast greiddar atvinnuleysisbætur. Kærandi hafði því ekki áunnið sér rétt til nýs bótatímabils samkvæmt 31. gr. laga nr. 54/2006 og því hélt allur ótekinn biðtími vegna eldri viðurlaga samkvæmt ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 15. október 2019, áfram að líða þegar hann skráði sig atvinnulausan að nýju.

Með vísan til framangreinds er hin kærða ákvörðun Vinnumálastofnunar staðfest.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 21. janúar 2026, um að setja greiðslur atvinnuleysisbóta til A, á bið, er staðfest. Þeim þætti málsins er snýr að ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 15. október 2019, er vísað frá úrskurðarnefnd velferðarmála.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

 

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir