16 apríl 2026

Mál nr. 6/2026-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 6/2026

Fimmtudaginn 16. apríl 2026

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 5. janúar 2026, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 4. desember 2025, um að fella niður rétt hennar til atvinnuleysisbóta í þrjá mánuði.

I. Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 8. janúar 2024 og var umsóknin samþykkt þann 20. febrúar 2024. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 4. desember 2025, var kæranda tilkynnt að bótaréttur hennar væri felldur niður í þrjá mánuði á grundvelli 1. mgr. 57. gr., sbr. 1. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar með vísan til þess að hún hefði hafnað atvinnutilboði.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 5. janúar 2026. Með bréfi, dags. 7. janúar 2026, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 11. febrúar 2026 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 16. febrúar 2026. Athugasemdir bárust frá kæranda 1. mars 2026 og voru þær kynntar Vinnumálastofnun með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 5. mars 2026. Frekari athugasemdir bárust ekki. Með erindi úrskurðarnefndar, dags. 7. apríl 2026, var óskað eftir afriti af starfsauglýsingu starfsins sem kæranda var miðlað í af hálfu Vinnumálastofnunar. Umbeðið gagn barst úrskurðarnefndinni 8. apríl 2026.

II. Sjónarmið kæranda

Í kæru til úrskurðarnefndar kemur fram að ákvörðun kæranda um að hafna starfinu hafi ekki byggst á skorti á vilja til að vinna heldur á málefnalegum og réttmætum ástæðum sem hafi varðað heilsu, öryggi og raunhæfa möguleika kæranda til að sinna starfinu. Starfið sem henni hafi verið boðið hafi falið í sér að lyfta og bera þunga kassa með X sem séu oft yfir tíu kíló að þyngd, hleðslu þeirra í sendibíla og dreifingu til verslana. Enginn viðeigandi búnaður hafi verið til staðar svo sem flutningavagnar eða önnur hjálpartæki, hvorki í B né hjá verslunum. Kærandi telji að atvinnurekandi beri ábyrgð á að tryggja öruggt og vinnuvistfræðilega viðeigandi vinnuumhverfi. Í þessu tilviki hafi einfaldari lausnir, svo sem flutningavagnar, getað dregið verulega úr heilsufarslegri áhættu en slíkar lausnir hafi ekki verið í boði.

Kærandi sé 158 cm á hæð og vegi 50 kíló. Endurtekin lyfting þungra hluta við slíkar aðstæður feli í sér verulega hættu á álagi og meiðslum á baki og stoðkerfi. Eigandi fyrirtækisins hafi sjálf spurt um ástandið á baki kæranda, sem sýni að hún hafi verið meðvituð um mögulega áhættu. Kærandi hafi upplýst að án hjálpartækja gæti slík vinna leitt til alvarlegra bakvandamála á stuttum tíma. Að auki hafi starfið falið í sér akstur á sendibíl með beinskiptum gírkassa. Kærandi hafi ekki ekið slíkum bíl í um fimmtán ár en það myndi auka álag og öryggisáhættur, sérstaklega í borgarakstri.

Kærandi vilji benda á að vinnustaðurinn sé ekki í heimabyggð hennar. Hún búi í X en starfið sé staðsett í Y. Kærandi hafi ekki umráð yfir bifreið og að hennar sögn séu almenningssamgöngur utan þéttbýlis ekki nægilega aðlagaðar, hvorki hvað varði tímasetningar né regluleika ferða, til að gera henni kleift að sinna starfinu með raunhæfum hætti.

Kærandi eigi að auki tvö börn, annað á leikskólaaldri og hitt á grunnskólaaldri. Kærandi beri ábyrgð á að sækja þau fyrir klukkan 16:15 þar sem opnunartími leikskóla krefjist þess. Þó börnin eigi föður sé hann í fastri vinnu til klukkan 17:00 og geti því ekki sinnt þessum skyldum á virkum dögum. Þetta setji skýrar takmarkanir á þann vinnutíma sem henni sé raunhæft að vinna.

Kærandi telji að ekki eigi að skylda atvinnulausa einstaklinga til að taka við starfi sem feli í sér hættu fyrir heilsu og öryggi eða þar sem samgöngur og fjölskylduaðstæður geri starfið óframkvæmanlegt. Með vísan til framangreinds óski hún eftir því að ákvörðunin verði endurskoðuð og viðurlögin felld niður.

III. Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi sótt um greiðslu atvinnuleysistrygginga með umsókn, dags. 8. janúar 2024. Með erindi, dags. 20. febrúar 2024, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hennar hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 100%.

Þann 15. september 2025 hafi kæranda verið miðlað í starf hjá B vegna starfs sem hafi verið auglýst hjá Vinnumálastofnun. Um hafi verið að ræða starf við að X og keyra út sendingar til verslana. Atvinnurekandi hafi gert kröfu um að starfsmenn væru með gild ökuréttindi í B-flokki en starfsmenn myndu notast við ökutæki í eigu fyrirtækisins til að keyra út sendingar. Samkvæmt fyrirliggjandi upplýsingum sem kærandi hafi lagt fram samhliða umsókn sinni um atvinnuleysisbætur sé hún með ökuréttindi í B-flokki. Með tilkynningu frá atvinnurekanda, dags. 22. september 2025, hafi Vinnumálastofnun verið upplýst um að kærandi hefði hafnað atvinnutilboði með vísan til þess að hún væri bíllaus.

Með erindi, dags. 20. nóvember 2025, hafi kærandi verið innt eftir skýringum á höfnun á atvinnutilboði og henni boðið að skila inn gögnum og skýringum vegna þess ásamt athugasemdum. Þann 24. nóvember 2025 hafi skýringar kæranda borist þess efnis að hún hafi ákveðið að hafna atvinnutilboði eftir að hafa kynnt sér nánar starfslýsingu starfsins. Starfið hefði ekki hentað henni þar sem um líkamlega erfiða vinnu væri að ræða sem fælist í því að bera kassa fulla af X í sendibíl. Í því samhengi hafi kærandi bent á að hún væri lágvaxin og hefði ekki styrk til að sinna umræddu starfi. Þá hafi kærandi jafnframt bent á að hún væri óörugg að keyra bíl sem atvinnurekandi notist við í starfsemi sinni. Hún hafi komist að þeirri niðurstöðu að umrætt starf hjá B myndi valda streitu, væri óhentugt og eftir atvikum hættulegt. Þá hafi kærandi bent á að hún ætti ekki bifreið til að komast til og frá vinnu. Í skýringum sínum hafi kærandi bent á að hún væri búsett í X en starfið væri í Y. Henni hafi litist vel á starfið í fyrstu en eftir að hafa hugsað málið hafi hún ákveðið að hafna fyrirliggjandi atvinnutilboði. Kærandi hafi tekið fram að ef hentugt starf stæði til boða hjá umræddum atvinnurekanda myndi hún íhuga að sækja um starf.

Með erindi, dags. 4. desember 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að bótaréttur hennar hefði verið felldur niður í þrjá mánuði grundvelli 57. gr., sbr. 1. mgr. 61. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Kærandi hafi áður, eða í júní 2024, verið gert að sæta tveggja mánaða biðtíma vegna fjarveru á boðaðan fund hjá stofnuninni.

Ákvörðun Vinnumálastofnunar hafi verið kærð til úrskurðarnefndar velferðarmála þann 27. nóvember 2025. Í kæru skýri kærandi frá aðstæðum sínum og sjónarmiðum. Kæra til nefndarinnar hafi verið efnislega samhljóða þeim skýringum sem þegar hafi borist Vinnumálastofnun. Kærandi hafi bent á að hún væri með ung börn á framfæri og óskað eftir því að tekið yrði tillit til fjölskylduaðstæðna hennar.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Tilgangur laga um atvinnuleysistryggingar sé að tryggja þeim sem tryggðir séu og misst hafi fyrra starf sitt tímabundna fjárhagsaðstoð á meðan þeir leiti nýs starfs. Með þessu sé verið að tryggja stöðu og öryggi fólks í atvinnuleysi. Gert sé ráð fyrir að þeir sem teljist tryggðir séu í virkri atvinnuleit þann tíma og séu jafnframt reiðubúnir til að taka þátt í þeim vinnumarkaðsaðgerðum sem þeim standi til boða. Atvinnuleysistryggingar veiti þannig þeim sem tryggðir séu innan atvinnuleysistryggingakerfisins fjárhagslegt úrræði í tímabundnu atvinnuleysi sínu. Ríkar kröfur beri að gera til þeirra sem hafni starfi á innlendum vinnumarkaði um að hafa til þess gildar ástæður samkvæmt lögunum, enda eigi almennt ekki að þiggja atvinnuleysisbætur í stað þess að gegna launuðu starfi.

Eitt af almennum skilyrðum þess að umsækjandi um atvinnuleysisbætur eigi rétt til greiðslu atvinnuleysistrygginga sé að vera í virkri atvinnuleit, sbr. a. lið 1. mgr. 13. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Í 14. gr. laganna sé nánar kveðið á um hvað teljist til virkrar atvinnuleitar. Þar sé útlistað að umsækjandi þurfi meðal annars að vera reiðubúinn að taka hvert það starf sem greitt sé fyrir, vera reiðubúinn að taka starfi hvar sem er á Íslandi án sérstaks fyrirvara og hafa til þess vilja og getu. Að öðrum kosti verði ekki litið á hlutaðeigandi í virkri atvinnuleit.

Kæranda hafi verið gert að sæta viðurlögum á grundvelli 1. mgr. 57. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Ákvæðið sé svohljóðandi:

„Sá sem hafnar starfi sem honum býðst með sannanlegum hætti eftir að hafa verið í atvinnuleit í a.m.k. fjórar vikur frá móttöku Vinnumálastofnunar á umsókn um atvinnuleysisbætur skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila, sbr. þó 5. mgr. Hið sama á við um þann sem hafnar því að fara í atvinnuviðtal vegna starfs sem honum býðst með sannanlegum hætti eða sinnir ekki atvinnuviðtali án ástæðulausrar tafar.“

Í athugasemdum með 57. gr. í frumvarpi því er hafi orðið að lögum nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar sé tekið fram að ekki skipti máli hvort það starf sem bjóðist atvinnuleitanda sé fullt starf, hlutastarf eða vaktavinna, þar sem mikilvægt sé að hinn tryggði verði aftur virkur á vinnumarkaði.

Samkvæmt 4. mgr. 57. gr. skuli Vinnumálastofnun meta við ákvörðun um viðurlög samkvæmt 1. mgr. hvort ákvörðun hins tryggða um að hafna atvinnutilboði hafi verið réttlætanleg en í 4. mgr. segi orðrétt:

„Vinnumálastofnun skal meta við ákvörðun um viðurlög skv. 1. mgr. hvort ákvörðun hins tryggða um að hafna starfi hafi verið réttlætanleg vegna aldurs hans, félagslegra aðstæðna sem tengjast skertri vinnufærni eða umönnunarskyldu vegna ungra barna eða annarra náinna fjölskyldumeðlima. Enn fremur er Vinnumálastofnun heimilt að líta til heimilisaðstæðna hins tryggða þegar hann hafnar starfi fjarri heimili sínu sem og til ráðningar hans í ótímabundið starf innan tiltekins tíma. Þá er heimilt að taka tillit til aðstæðna þess sem getur ekki sinnt tilteknum störfum vegna skertrar vinnufærni samkvæmt vottorði sérfræðilæknis. Getur þá komið til viðurlaga skv. 59. gr. hafi hinn tryggði leynt upplýsingum um skerta vinnufærni.“

Vinnumálastofnun sé gert að meta skýringar atvinnuleitanda vegna höfnunar á atvinnutilboði með hliðsjón af þeirri ríku skyldu sem hvíli á umsækjendum um atvinnuleysisbætur til að vera reiðubúnir að taka hvert það starf sem greitt sé fyrir, án sérstaks fyrirvara og hafa til þess vilja og getu. Gert sé ráð fyrir því að Vinnumálastofnun sé heimilt að líta til aldurs hins tryggða, félagslegra aðstæðna tengdum skertri vinnufærni eða umönnunarskyldu vegna ungra barna eða annarra náinna fjölskyldumeðlima við ákvörðun um hvort hinn tryggði skuli sæta viðurlögum samkvæmt 1. mgr. 57. gr. laganna. Enn fremur sé Vinnumálastofnun heimilt að líta til heimilisaðstæðna hins tryggða þegar í boði sé starf fjarri heimili hans sem geri kröfur um að hlutaðeigandi flytji búferlum.

Að mati Vinnumálastofnunar hafi kærandi ekki veitt skýringar sem réttlæti höfnun hennar á atvinnutilboði hjá B Skýringar sem kærandi hafi veitt á höfnun á starfi snúist fyrst og fremst að því að hún treysti sér ekki til að sinna umræddu starfi. Kærandi vísi til þess að hún hafi ekki líkamlega burði til að sinna umræddu starfi. Ekki verði fallist á að umrætt starf feli í sér erfiðisvinnu eða að kærandi hafi ekki líkamlega burði til að sinna starfinu. Kærandi hafi jafnframt tekið fram að hún treysti sér ekki til að keyra beinskipta bifreið. Vinnumálastofnun meti þær skýringar ekki gildar þar sem að kærandi, samkvæmt umsókn hennar um atvinnuleysistryggingar, sé með gild ökuréttindi til að aka slíkum bifreiðum. Kærandi hafi jafnframt bent á að hún búi fjarri vinnustað. Ekki verði fallist á að atvinnuleitandi geti takmarkað atvinnuleit sína við vinnustaði í nánasta umhverfi við heimili sitt. Þá verði ekki fallist á að umráð yfir bifreið sé forsenda þess að atvinnuleitendur geti sinnt skyldum sínum. Í því samhengi sé bent á að almenningssamgöngur séu í boði á milli Y og X. Vinnumálastofnun hafni alfarið þeim skýringum að samgöngur hamli því að einstaklingur sem búi í X geti sinnt starfi hjá fyrirtæki sem sé með starfsstöð í Y. Ekki sé óvanalegt að fólk [búi] í einu sveitarfélagi og vinni í öðru. Það sé því mat Vinnumálastofnunar að framangreindar skýringar kæranda gætu ekki talist gildar í skilningi 4. mgr. 57. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

Í kæru til nefndarinnar fari kærandi fram á að tillit sé tekið til fjölskylduaðstæðna hennar en kærandi hafi umönnunarskyldu með ungum börnum á leikskólaaldri. Kærandi hafi bent á að umrætt starf myndi hamla því að hún gæti sótt börn sín í leikskóla og að maki hennar geti ekki sótt börn í leikskóla sökum þess að hann sé í vinnu. Að mati Vinnumálastofnunar eigi undanþáguákvæði 4. mgr. 57. gr. laganna ekki við í máli kæranda. Það að hafa ekki barnapössun fyrir ung börn á dagvinnutíma teljist ekki réttmætar ástæður fyrir höfnun á starfi. Atvinnuleitendur þurfi að vera reiðubúnir að taka hvert það starf sem sé greitt fyrir, án sérstaks fyrirvara og óháð því hvort um fullt starf eða hlutastarf sé að ræða. Kæranda hafi staðið til boða starf sem hún hafi hafnað að taka að sér og því beri henni að sæta viðurlögum á grundvelli 1. mgr. 57. gr. laganna.

Með vísan til alls framangreinds sé það mat Vinnumálastofnunar að kærandi hafi hafnað atvinnutilboði sem hafi staðið henni til boða í skilningi 1. mgr. 57. gr. laga um atvinnuleysistryggingar og ekki haft þar að baki gildar ástæður, sbr. 4. mgr. 57. gr. laganna. Þar sem kæranda hafi verið gert að sæta tveggja mánaða biðtíma vegna fjarveru á boðað vinnumarkaðsúrræði í júní 2024 á grundvelli 58. gr. virkist ítrekunarákvæði 1. mgr. 61. gr. og því séu viðurlögin þrír mánuðir. Kæranda beri því að sæta viðurlögum á grundvelli 1. mgr. 57. gr., sbr. 1. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

IV. Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í þrjá mánuði á grundvelli 57. gr., sbr. 1. mgr. 61. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Ákvæði 1. mgr. 57. gr. laga nr. 54/2006 er svohljóðandi:

Þá segir svo í 4. mgr. 57. gr. laganna:

Samkvæmt gögnum málsins var kæranda þann 15. september 2025 miðlað í starf hjá B. Um var að ræða fullt starf við að baka, pakka og keyra út sendingar í verslanir. Fyrirtækið tilkynnti Vinnumálastofnun þann 22. september 2025 að kærandi hefði hafnað starfinu vegna þess að hún væri bíllaus. Kærandi hefur meðal annars vísað til þess að hún sé búsett í X en fyrirtækið sé staðsett í Y, eða í um 17 km fjarlægð frá heimili hennar. Kærandi eigi ekki bíl og hefði því ekki getað verið mætt til vinnu fyrir klukkan átta með almenningssamgöngum en þær séu mjög takmarkaðar á milli bæjarfélaganna. Hvað þetta atriði varðar hefur Vinnumálastofnun einungis vísað til þess að almenningssamgöngur séu í boði á milli Y og X.

Í fyrirliggjandi starfsauglýsingu vegna starfsins sem kæranda var miðlað í er vinnutími ekki tilgreindur. Líkt og að framan greinir hefur kærandi vísað til þess að hún hefði ekki getað mætt til vinnu klukkan átta með því að nota almenningssamgöngur og lagði einnig fram skjáskot af þeim möguleikum sem hún hefur til að koma sér frá heimili sínu til vinnustaðarins á virkum degi.

Úrskurðarnefndin bendir á að beiting viðurlaga samkvæmt 57. gr. laganna er íþyngjandi ákvörðun og verður því að mati nefndarinnar að gera þær kröfur að fyrirliggjandi gögn bendi eindregið til þess að rétt sé að beita því úrræði. Þar sem ekki liggja fyrir gögn um hvernig vinnutíma starfsins var háttað er að mati nefndarinnar ekki hægt að staðfesta að kærandi hefði getað nýtt sér almenningssamgöngur til og frá vinnu út frá vinnuskyldu. Með vísan til þess er það niðurstaða úrskurðarnefndarinnar að mál kæranda hafi ekki verið rannsakað með fullnægjandi hætti áður en ákvörðun um viðurlög var tekin. Hin kærða ákvörðun er því felld úr gildi og lagt fyrir Vinnumálastofnun að taka mál kæranda til nýrrar meðferðar.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 4. desember 2025, um að fella niður rétt A, til atvinnuleysisbóta í þrjá mánuði, er felld úr gildi og málinu vísað til nýrrar meðferðar stofnunarinnar.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir

Úrskurðarnefnd velferðarmála - Atvinnuleysistryggingar og vinnumarkaðsaðgerðir

Til baka

Mál nr. 6/2026-Úrskurður

Hafa samband