Mál nr. 95/2026-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 95/2026

Miðvikudaginn 22. apríl 2026

A

gegn

Hafnarfjarðarbæ

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 3. febrúar 2026, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Hafnarfjarðarbæjar, dags. 21. janúar 2026, um að synja umsókn hans um félagslegt leiguhúsnæði.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi hefur verið á biðlista eftir félagslegu leiguhúsnæði hjá Hafnarfjarðarbæ, a.m.k. frá árinu 2018. Í desember 2025 fór fram endurmat á umsókn kæranda í samræmi við reglur sveitarfélagsins um félagslegt leiguhúsnæði. Með bréfi fjölskyldu- og barnamálasviðs Hafnarfjarðar, dags. 19. desember 2025, var kæranda tilkynnt að endurmatið hefði leitt til breytingar á stigagjöf. Þar sem lágmarksstigafjölda hefði ekki verið náð væri umsókn hans um félagslegt leiguhúsnæði synjað. Sú ákvörðun var staðfest af fjölskylduráði Hafnarfjarðar 21. janúar 2026.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 3. febrúar 2026. Með bréfi, dags. 4. febrúar 2026, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Hafnarfjarðarbæjar vegna kærunnar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Hafnarfjarðarbæjar barst 19. febrúar 2026 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 23. febrúar 2026. Athugasemdir bárust ekki.

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að hann hafi verið tekinn af biðlista eftir félagslegri íbúð í Hafnarfjarðarbæ þar sem það muni einu stig á því að hann fengi að vera á biðlista.

Kærandi tekur fram að hann sé búinn að bíða eftir félagslegri íbúð í um 13 ár og sé orðinn langþreyttur á biðinni. Kærandi sé orðinn X ára gamall og hafi verið 12 ár í núverandi íbúð en leigusalinn sé alltaf að kalla eftir því hvenær hann muni fá félagslega íbúð þar sem hann ætli að láta dóttur sína fá íbúðina. Kærandi greiði núna 215 þúsund á mánuði í leigu. Leigan hafi hækkað um 30 þúsund á árinu 2025 og muni einnig hækka um 30 þúsund á þessu ári eða upp í 245 þúsund. Kærandi ráði ekki við svo háa leigu. Íbúðin sé einnig nánast ónýt og óíbúðarhæf vegna myglu.

Kæranda langi til að eiga gott líf það sem eftir sé ævinnar, í góðri íbúð frá Hafnarfjarðarbæ en hana fái hann ekki vegna nýlegra breytinga á reglum þar um. Einungis muni einu stigi. Kærandi lifi heilbrigðu lífi, hvorki drekki né reyki. Hann stundi líkamsrækt og fari í sund í hverri viku. Kærandi þurfi góða íbúð svo að það sé léttara fyrir hann að takast á við lífið.

Kærandi óski eftir aðstoð þannig að hann þurfi að flakka á milli íbúða ef hann fari úr þeirri sem hann sé í núna. Hann hafi ekki bolmagn til þess og þurfi nauðsynlega fasta setu það sem hann eigi eftir ólifað.

III. Sjónarmið Hafnarfjarðarbæjar

Í greinargerð Hafnarfjarðarbæjar kemur fram að samkvæmt 2. gr. reglna nr. 428/2025 um félagslegt leiguhúsnæði hjá sveitarfélaginu og 1. mgr. 45. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga eiga þeir rétt til að sækja um félagslegt leiguhúsnæði sem ekki séu á annan hátt færir um að sjá fyrir sér sökum félagslegra aðstæðna, þungrar framfærslubyrgðar og lágra launa.

Umsækjandi um almennt félagslegt leiguhúsnæði þurfi að uppfylla þau skilyrði sem fram komi í 4. gr. reglna um félagslegt leiguhúsnæði. Við mat á umsóknum sé farið eftir ákveðnu matskerfi sem sé birt á heimasíðu sveitarfélagsins og litið sé til tekna umsækjanda, húsnæðisaðstæðna, félagslegra aðstæðna og búsetu í sveitarfélaginu. Til að vera skráður á biðlista þurfi að lágmarki átta stig, sbr. f. lið 1. mgr. 4. gr. reglna um félagslegt leiguhúsnæði.

Kærandi hafi verið á biðlista eftir félagslegu leiguhúsnæði frá árinu 2018 og hafi reglulega minnt á sig með því að hafa samband við félagsráðgjafa eða verkefnastjóra félagslegra húsnæðismála. Umsókn kæranda hafi verið endurmetin í desember 2025 skv. 15. gr. reglna um félagslegt leiguhúsnæði þar sem fram komi að ef viðhalda eigi gildri umsókn skuli endurnýja hana árlega. Þá fari fram endurmat á aðstæðum og hvort skilyrðum 4. gr. reglnanna sé áfram fullnægt. Endurmat umsóknar geti falið í sér breytingu á stigagjöf og leitt til afturköllunar ákvörðunar um að umsókn sé samþykkt á biðlista. Umsækjanda sé tilkynnt um það skriflega ef endurnýjun leiði til breytinga á stigagjöf. Óskað hafi verið eftir gögnum frá kæranda með tölvupósti, dags. 8. október 2025. Óskað hafi verið eftir nýjasta skattframtali, auk staðgreiðsluyfirlits, sbr. 6. gr. reglna um félagslegt leiguhúsnæði. Einnig hafi legið fyrir upplýsingar frá kæranda í tölvupóstum og bréfum þar sem hann lýsi heilsufarsástandi sínu og ástandi á þeirri leiguíbúð sem hann sé með til leigu á almennum markaði.

Er aðstæður kæranda hafi verið settar inn í matsblað við endurmat sé hann metinn í óöruggu húsnæði og fái þar tvö stig. Kærandi fái tvö stig fyrir félagslegar aðstæður sem eldri borgari/öryrki og eitt stig fyrir búsetu í sveitarfélaginu í meira en 12 mánuði. Þá fái kærandi tvö stig vegna tekna en það sé í raun sá þáttur sem hafi mest áhrif á stigagjöf hans því hann sé með fastar tekjur frá Tryggingastofnun og lífeyrisgreiðslur. Stig fyrir tekjur miðist við reglugerð nr. 1342/2020 um ráðstöfun leiguíbúða skv. 37. gr. laga nr. 44/1998 um húsnæðismál, með síðari breytingum. Hæst sé hægt að fá fimm stig fyrir tekjur.

Heildarstigafjöldi kæranda hafi samkvæmt endurmati verið sjö stig og honum hafi í framhaldinu verið sent bréf, dags. 19. desember 2025, um að umsókn hans uppfyllti ekki lengur skilyrði reglna um félagslegt leiguhúsnæði þar sem lágmarks stigafjöldi sé átta stig skv. f. lið 1. mgr. 4. gr. reglna um félagslegt leiguhúsnæði. Kærandi hafi áfrýjað þeirri niðurstöðu fjölskyldu- og barnamálasviðs til fjölskylduráðs Hafnarfjarðar með kærubréfi sem hafi verið lagt fyrir ráðið. Fjölskylduráð hafi staðfest niðurstöðu fjölskyldu- og barnamálasviðs á fundi sínum þann 20. janúar 2026 og kæranda hafi verið send bókun fjölskylduráðs með bréfi, dags. 21. janúar 2026.

Til að eiga rétt á að vera á biðlista eftir félagslegu leiguhúsnæði og til að halda úthlutuðu félagslegu leiguhúsnæði þurfi ávallt að uppfylla skilyrði laga, reglugerða og reglna sveitarfélagsins.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Hafnarfjarðarbæjar um að synja umsókn kæranda um félagslegt leiguhúsnæði. Umsókninni var synjað á þeirri forsendu að skilyrði f. liðar 1. mgr. 4. gr. reglna um félagslegt leiguhúsnæði hjá Hafnarfjarðarkaupstað væri ekki uppfyllt.

Markmið félagsþjónustu á vegum sveitarfélaga er að tryggja fjárhagslegt og félagslegt öryggi og stuðla að velferð íbúa á grundvelli samhjálpar, sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 40/1991 um félagsþjónustu sveitarfélaga. Samkvæmt 2. mgr. 1. gr. laganna skal þess gætt við framkvæmd félagsþjónustunnar að hvetja einstaklinginn til ábyrgðar á sjálfum sér og öðrum, virða sjálfsákvörðunarrétt hans og styrkja hann til sjálfshjálpar. Um leið skulu við framkvæmd félagsþjónustunnar sköpuð skilyrði til að einstaklingurinn geti tekið virkan þátt í samfélaginu á eigin forsendum. Félagsleg þjónusta skuli í heild sinni miða að valdeflingu og miðast við einstaklingsbundnar þarfir og aðstæður. Með félagsþjónustu er átt við þjónustu, aðstoð og ráðgjöf, meðal annars í tengslum við húsnæðismál, sbr. 1. mgr. 2. gr.

Í XII. kafla laga nr. 40/1991 er kveðið á um húsnæðismál. Þar segir í 1. mgr. 45. gr. að sveitarstjórnir skuli, eftir því sem kostur er og þörf er á, tryggja framboð af leiguhúsnæði, félagslegu kaupleiguhúsnæði og/eða félagslegum eignaríbúðum handa þeim fjölskyldum og einstaklingum sem ekki eru á annan hátt færir um að sjá sér fyrir húsnæði sökum lágra launa, þungrar framfærslubyrðar eða annarra félagslegra aðstæðna. Samkvæmt 46. gr. laganna skulu félagsmálanefndir sjá til þess að veita þeim fjölskyldum og einstaklingum, sem ekki eru færir um það sjálfir, úrlausn í húsnæðismálum til að leysa úr bráðum vanda á meðan unnið er að varanlegri lausn.

Lög nr. 40/1991 veita þannig sveitarfélögum ákveðið svigrúm til útfærslu á húsnæðismálum einstaklinga. Í samræmi við það og ákvæði stjórnarskrárinnar um sjálfstjórn sveitarfélaga er mat á þeirri útfærslu að meginstefnu til lagt í hendur hverrar sveitarstjórnar. Verður ekki við því mati hróflað af hálfu úrskurðarnefndar velferðarmála, svo fremi það byggi á lögmætum sjónarmiðum og sé í samræmi við lög að öðru leyti.

Í reglum Hafnarfjarðarbæjar um félagslegt leiguhúsnæði er kveðið á um útfærslu á þjónustu sem sveitarfélögum er skylt að veita, sbr. XII. kafla laga nr. 40/1991. Í 2. mgr. 2. gr. reglnanna kemur fram að almennt félagslegt leiguhúsnæði sé ætlað þeim fjölskyldum og einstaklingum sem ekki séu á annan hátt færir um að sjá sér fyrir húsnæði sökum félagslegra aðstæðna, þungrar framfærslubyrðar og lágra launa. Í 4. gr. reglnanna er að finna skilyrði fyrir því að umsókn verði samþykkt á biðlista og þarf umsækjandi að uppfylla öll skilyrði sem fram koma í a. til g. liðum 1. mgr. ákvæðisins.

Samkvæmt f. lið 4. gr. skulu umsóknir metnar samkvæmt ákveðnum matsviðmiðum og reiknuð stig á 14 stiga kvarða. Við lok mats eru reiknuð stig fyrir hvern þátt fyrir sig. Til þess að umsókn verði samþykkt á biðlista skal umsækjandi vera metinn með átta stig eða fleiri.

Í þeim þætti matsins er varðar tekjur umsækjanda fékk kærandi tvö stig en samkvæmt fyrirliggjandi skattframtali vegna tekjuársins 2024 námu tekjur hans samtals 6.135.907 kr. Samkvæmt fyrirliggjandi matsblaði Hafnarfjarðarbæjar er miðað við að árstekjur einstaklinga séu undir 5.089.951 kr. til þess að fá fimm stig og frá 5.089.952 kr. til 5.885.834 kr. til þess að fá þrjú stig. Kærandi fékk tvö stig fyrir félagslegar aðstæður, eða hámarksfjölda stiga sem í boði eru. Fyrir húsnæðisaðstæður fékk kærandi tvö stig af þremur mögulegum þar sem hann var metinn búa í óöruggu húsnæði vegna yfirvofandi húsnæðismissis. Úrskurðarnefndin gerir ekki athugasemd við framangreint mat, enda verður ekki séð að húsnæðisaðstæður kæranda geti verið metnar til þriggja stiga þar sem hann er ekki húsnæðislaus sem stendur og ekkert liggur fyrir um að hann sé í heilsuspillandi húsnæði samkvæmt vottorði heilbrigðisfulltrúa. Þá fékk kærandi eitt stig fyrir búsetu í sveitarfélaginu en ekki er unnt að fá fleiri stig fyrir þann þátt.

Samkvæmt framangreindu var umsókn kæranda metin til sjö stiga og uppfyllti hann því ekki skilyrði f. liðar 4. reglna Hafnarfjarðarbæjar um félagslegt leiguhúsnæði. Að því virtu er það niðurstaða úrskurðarnefndarinnar að staðfesta beri synjun Hafnarfjarðarbæjar á umsókn kæranda um félagslegt leiguhúsnæði.

 

 

 

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Hafnarfjarðarbæjar, dags. 21. janúar 2026, um að synja umsókn A, um félagslegt leiguhúsnæði, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

 

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir