Mál nr. 21/2024 - Úrskurður

Mál nr. 21/2024

 

 

Úrskurður kærunefndar jafnréttismála

 

 

A

gegn

Reykjavíkurborg

 

Jöfn meðferð á vinnumarkaði. Mismunun vegna aldurs. Gildissvið. Frávísun.

Kærandi leitaði til kærunefndar jafnréttismála vegna ákvarðana Reykjavíkurborgar um að neita að greiða framlag í lífeyrissjóð eftir 70 ára aldur og taldi hana brjóta gegn lögum nr. 86/2018, um jafna meðferð á vinnumarkaði. Kærunefnd jafnréttismála taldi að í fyrrnefndum ákvörðunum kærða hefði falist mismunandi aldursskilyrði í tengslum við lífeyrisréttindi í lífeyrissjóðum í skilningi lokamálsliðar 2. mgr. 1. gr. laga nr. 86/2018 sem undanskilið væri gildissviði þeirra. Var málinu því vísað frá kærunefnd jafnréttismála.

1. Á fundi kærunefndar jafnréttismála hinn 29. apríl 2026 er tekið fyrir mál nr. 21/2024 og kveðinn upp svohljóðandi úrskurður:
2. Með kæru, dags. 4. september 2024, kærði A ákvörðun Reykjavíkurborgar um að neita að greiða framlag í lífeyrissjóð eftir 70 ár aldur. Kærandi telur að með þessu hafi Reykjavíkurborg brotið gegn ákvæðum laga nr. 86/2018, um jafna meðferð á vinnumarkaði, á grundvelli aldurs.
3. Kæran var kynnt kærða með bréfi, dags. 30. október 2024. Greinargerð kærða barst með bréfi, dags. 6. desember 2024. Með bréfi, dags. 23. janúar 2025, fékk kærandi frest til 7. febrúar s.á. til að bregðast við greinargerð kærða. Frekari athugasemdir bárust ekki frá kæranda.

   MÁLAVEXTIR

    

4. Kærandi situr í […] sem er ein af fastanefndum kærða og fær mánaðarlega þóknun fyrir störf sín sem kjörinn fulltrúi í […]nefnd, sbr. 3. mgr. 13. gr. samþykktar um kjör og starfsaðstöðu kjörinna fulltrúa hjá Reykjavíkurborg frá 2. september 2022. Þegar kærandi varð 70 ára í mars 2024 hætti Söfnunarsjóður lífeyrissjóða (SL lífeyrissjóður) að taka við greiðslum frá kærða vegna hans. Hann óskaði þá eftir því að kærði greiddi í SL séreignarsparnað í staðinn. Varð kærði við beiðninni í eitt skipti. Kærandi óskaði eftir skýringum á því með tölvupósti, dags. 19. ágúst 2024. Var honum svarað með tölvupósti, dags. 23. ágúst s.á., þar sem fram kemur að haft hafi verið samband við launaskrifstofu kærða og ástæðan sé sú að Reykjavíkurborg greiði hvorki í lífeyrissjóð né séreign eftir 70 ára aldur.

   SJÓNARMIÐ KÆRANDA

5. Kærandi bendir á að þar sem kærði neiti að greiða framlag í lífeyrissjóð eftir 70 ára aldur lækki endurgjald fyrir sömu vinnu við það eitt að verða 70 ára. Kærandi tekur fram að þeir sem eru 70 ára og eldri eigi þess kost að greiða áfram í séreignarlífeyrissjóði.
6. Kærandi byggir á því að það standist ekki lög að lækka endurgjald fyrir sömu vinnu vegna aldurs. Í því sambandi vísar kærandi til ákvæðis 2. mgr. 1. gr. laga nr. 86/2018, um jafna meðferð á vinnumarkaði, þar sem segir að lögin gildi ekki um mismunandi aldursskilyrði í tengslum við réttindi í lífeyrissjóðum. Hann tekur fram að kæran snúi ekki að lífeyrisréttindum í lífeyrissjóðum heldur starfskjörum sem felist í framlögum í lífeyrissjóði.

   SJÓNARMIÐ KÆRÐA

    

7. Kærði hafnar því að Reykjavíkurborg hafi brotið gegn ákvæðum laga nr. 86/2018, um jafna meðferð á vinnumarkaði.
8. Kærði bendir á að kærandi teljist ekki starfsmaður borgarinnar en fái greidda mánaðarlega þóknun fyrir störf sín sem kjörinn fulltrúi í […]nefnd, sbr. 3. mgr. 13. gr. samþykktar um kjör og starfsaðstöðu kjörinna fulltrúa hjá Reykjavíkurborg. Samkvæmt 1. mgr. 15. gr. framangreindrar samþykktar haldi Reykjavíkurborg eftir iðgjaldi í lífeyrissjóð af launum kjörinna fulltrúa skv. ákvæðum laga nr. 129/1997, um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Kærði vísar til þess að samkvæmt þeim lögum falli lagaskylda til greiðslu iðgjalds til skyldutryggingar lífeyrisréttinda niður við 70 ára aldur, sbr. 4. mgr. 1. gr. laganna.
9. Kærði lýsir því að samkvæmt skýringum frá […], sem sé ritari […]nefndar og sjái um umsýslu hennar, hafi kærandi óskað eftir að hefja greiðslu í aukalífeyrissjóð en gert athugasemd þar sem að greiðslan hafi borist sjóðnum aðeins einu sinni. Hafi honum verið veittar þær skýringar að borgin greiði ekki í lífeyrissjóð eftir 70 ára aldur.
10. Kærði vísar til lokamálsliðar 2. mgr. 1. gr. laga nr.86/2018 um að lögin gildi ekki um mismunandi aldursskilyrði í tengslum við réttindi í lífeyrissjóðum. Á grundvelli framangreinds sé því hafnað af hálfu kærða að brotið hafi verið gegn ákvæðum laga nr. 86/2018 með því að synja kæranda um greiðslu í lífeyrissjóð eftir að hann náði 70 ára aldri.

    NIÐURSTAÐA

11. Mál þetta snýr að því hvort kærði hafi brotið gegn ákvæðum 1. mgr. 9. gr., sbr. 1. mgr. 1. gr. laga nr. 86/2018, um jafna meðferð á vinnumarkaði, annars vegar með því að hætta að greiða framlag til öflunar lífeyrisréttinda kæranda hjá lífeyrissjóði eftir að hann náði 70 ára aldri, en hins vegar með því að synja kæranda um að greiða mótframlag vegna viðbótarlífeyrissparnaðar eftir að hann náði 70 ára aldri.
12. Samkvæmt 1. mgr. 1. gr. laga nr. 86/2018 gilda lögin um jafna meðferð einstaklinga á vinnumarkaði óháð kynþætti, þjóðernisuppruna, trú, lífsskoðun, fötlun, skertri starfsgetu, aldri, kynhneigð, kynvitund, kyneinkennum eða kyntjáningu, svo sem hvað varðar ákvarðanir í tengslum við laun, önnur starfskjör og uppsagnir, sbr. c-lið ákvæðisins. Í 2. gr. laga nr. 86/2018 kemur fram að markmið laganna sé að vinna gegn mismunun og koma á og viðhalda jafnri meðferð einstaklinga á vinnumarkaði óháð þeim þáttum sem um geti í 1. mgr. 1. gr.
13. Í 1. mgr. 7. gr. laga nr. 86/2018 kemur fram að hvers kyns mismunun á vinnumarkaði, hvort heldur bein eða óbein, vegna einhverra þeirra þátta sem um geti í 1. mgr. 1. gr. sé óheimil. Þar segir einnig að fyrirmæli um mismunun vegna þeirra þátta teljist einnig mismunun samkvæmt lögunum. Í 9. gr. laganna er sérstaklega vikið að banni við mismunun í tengslum við laun og önnur kjör. Eru kjör skilgreind í lögunum sem laun ásamt lífeyris-, orlofs- og veikindaréttindum og hvers konar öðrum starfskjörum eða réttindum sem metin verða til fjár, sbr. 6. tölul. 3. gr. laga nr. 86/2018.
14. Samkvæmt 1. gr. laga nr. 151/2020, um stjórnsýslu jafnréttismála, gilda lögin um stjórnsýslu á sviði jafnréttismála á því sviði sem löggjöf um jafnréttismál tekur til, m.a. laga um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna, og um störf kærunefndar jafnréttismála. Samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laganna tekur kærunefnd jafnréttismála til meðferðar kærur sem til hennar er beint samkvæmt framansögðu og kveður upp skriflegan úrskurð um hvort ákvæði laganna hafi verið brotin.
15. Í lokamálslið 2. mgr. 1. gr. laga nr. 86/2018 kemur fram að lögin gildi ekki um mismunandi aldursskilyrði í tengslum við lífeyrisréttindi í lífeyrissjóðum. Í athugasemdum við ákvæðið í frumvarpi því er varð að lögum nr. 86/2018 kemur fram að mikilvægt þyki að frumvarpið komi ekki í veg fyrir að unnt sé að setja tiltekin aldursskilyrði í tengslum við lífeyrisréttindi í lífeyrissjóðum. Sama eigi við um ákvæði laga nr. 129/1997, um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, en þar sé meginreglan sú að lífeyrissjóðir hefji útborgun ellilífeyris þegar sjóðfélagi hafi náð 65–70 ára aldri, sbr. 14. gr. laganna. Því sé gert ráð fyrir að kjarasamningar aðila vinnumarkaðarins, sem fjalli um tiltekin aldursskilyrði í tengslum við töku lífeyris í lífeyrissjóðum, falli undir ákvæðið. Þannig hafi til dæmis verið gert ráð fyrir í samkomulagi Alþýðusambands Íslands og Vinnuveitendasambands Íslands, nú Samtaka atvinnulífsins, frá 1995 að hver sjóðfélagi sem orðinn sé fullra 67 ára að aldri eigi rétt á lífeyri frá sjóðnum en sjóðfélaga sé heimilt að fresta eða flýta töku lífeyris. Sé því ekki litið svo á að frumvarpið hafi áhrif á slíka samninga. Á sama hátt sé ekki litið svo á að frumvarpið hafi áhrif á aldursskilyrði í tengslum við lífeyrisréttindi í lögum um Lífeyrissjóð starfsmanna ríkisins, nr. 10/1997, eða lífeyrisréttindi starfsmanna sveitarfélaga samkvæmt kjarasamningum.
16. Lög nr. 129/1997, um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða, gilda um alla lífeyrissjóði og samninga um tryggingavernd eins og nánar er kveðið á um í lögunum, sbr. 1. mgr. 1. gr. Í 3. mgr. ákvæðisins kemur fram að skyldutrygging lífeyrisréttinda feli í sér skyldu til aðildar að lífeyrissjóði og til greiðslu iðgjalds til lífeyrissjóðs og eftir atvikum til annarra aðila samkvæmt samningi um viðbótartryggingavernd. Í 4. mgr. kemur fram að öllum launamönnum og þeim sem stunda atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi sé rétt og skylt að tryggja sér lífeyrisréttindi með aðild að lífeyrissjóði frá og með 16 ára til 70 ára aldurs.
17. Í 2. gr. laga nr. 155/1998, um Söfnunarsjóð lífeyrisréttinda, segir að skylda til greiðslu iðgjalds nái til allra launþega og þeirra sem stunda atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi frá 16 ára til 70 ára aldurs og hafi ekki fullnægt tryggingarskyldu sinni með aðild að öðrum lífeyrissjóði og greiðslu iðgjalds til hans í samræmi við ákvæði laga nr. 129/1997, um skyldutryggingu lífeyrisréttinda og starfsemi lífeyrissjóða. Í samþykktum Söfnunarsjóðs lífeyrisréttinda (SL) segir í 2. mgr. 15. gr. að af iðgjöldum, sem sjóðnum séu greidd vegna starfsmanna, sem náð hafi 70 ára aldri, skuli hann endurgreiða sjóðfélaga og launagreiðanda iðgjaldshluta þeirra.
18. Í máli þessu liggur fyrir að ákvarðanir kærða um að synja kæranda um greiðslu iðgjalda til öflunar skyldutryggingar lífeyrisréttinda og frjáls lífeyrissparnaðar byggðu á aldri kæranda sem orðinn var 70 ára. Hann hafi þrátt fyrir það kosið að halda áfram að greiða í séreignarlífeyrissjóð hjá SL en verið neitað um það af kærða.
19. Fyrir liggur í málinu að kærandi þiggur þóknun sbr. 3. mgr. 13. gr. samþykktar um kjör og starfsaðstöðu kjörinna fulltrúa hjá Reykjavíkurborg sem kærði hefur sett sér. Samkvæmt 1. mgr. 15. gr. skal kærði halda eftir iðgjaldi í lífeyrissjóð af slíkri þóknun skv. ákvæðum laga nr. 129/1997.
20. Kærði hefur hafnað því að hann hafi brotið gegn ákvæðum laga nr. 86/2018 gagnvart kæranda. Kærði vísar til fyrrnefndrar 1. mgr. 15. gr. samþykktar sinnar um að kærði skuli halda eftir iðgjaldi í lífeyrissjóð af launum kjörinna fulltrúa skv. ákvæðum laga nr. 129/1997. Samkvæmt þeim lögum falli skylda til greiðslu iðgjalds til skyldutryggingar lífeyrisréttinda niður við 70 ára aldur, sbr. 4. mgr. 1. gr. laganna.
21. Kærandi bendir hins vegar á að kæran snúi ekki að lífeyrisréttindum í lífeyrissjóðum heldur starfskjörum sem felist í framlögum í lífeyrissjóði. Þar sem kærði neiti að greiða framlag í lífeyrissjóð eftir 70 ára aldur lækki endurgjald kæranda fyrir sömu vinnu við það eitt að ná þeim aldri. Kærandi tekur fram að þeir sem eru 70 ára og eldri eigi þess kost að greiða áfram í séreignarlífeyrissjóði.
22. Eins og rakið er hér að framan mæla samþykktir SL lífeyrissjóðs fyrir um að af iðgjöldum, sem sjóðnum eru greidd vegna starfsmanna, sem náð hafa 70 ára aldri, skuli hann endurgreiða sjóðfélaga og launagreiðanda iðgjaldshluta þeirra, sbr. 15. gr. samþykktanna. Af framangreindu verður því ekki séð að kærandi eigi þess kost að afla sér frekari lífeyrisréttinda hjá SL samkvæmt samþykktum lífeyrissjóðsins.
23. Samkvæmt framangreindu er mismunandi meðferð á grundvelli aldurs þegar kemur að greiðslu iðgjalda í SL. Eins og fram hefur komið gilda lög nr. 86/2018 ekki um mismunandi aldursskilyrði í tengslum við lífeyrisréttindi í lífeyrissjóðum. Ákvörðun kærða að synja kæranda um greiðslu framlags til skyldutryggingar lífeyrisréttinda í lífeyrissjóð eftir að hann varð 70 ára var því byggð á aldri hans. Með vísan til þess sem er rakið að framan um samþykktir SL og að ákvörðun kærða hafi byggst á ákvæði 4. mgr. 1. gr. laga nr. 129/1997 fellur fyrrgreind mismunun þegar af þeirri ástæðu ekki undir lög nr. 86/2018, samkvæmt lokamálslið 2. mgr. 1. gr. laganna.
24. Það sama á við um synjun kærða á greiðslu framlags vegna frjáls lífeyrissparnaðar. Fyrir liggur að kærandi var ekki starfsmaður kærða heldur kjörinn fulltrúi í nefnd og ákvörðun þóknunar og annarra réttinda byggði á fyrrnefndri samþykkt kærða um kjör og starfsaðstöðu kjörinna fulltrúa hjá Reykjavíkurborg. Af samþykktinni verður ekki ráðið að kjörnir fulltrúar í nefndum sem falla undir samþykktina eigi rétt til slíks mótframlags úr hendi kærða vegna frjáls lífeyrissparnaðar í séreign eða hvernig það skuli ákveðið. Að síðustu verður ekki annað ráðið en að fyrrnefnd synjun kærða hafi byggst á almennri framkvæmd um að greiða hvorki framlag til lífeyrisréttinda né lífeyrissparnaðar eftir 70 ára aldur, en synjunin hafi ekki beinst sérstaklega að kæranda.
25. Er það því niðurstaða kærunefndar jafnréttismála að í fyrrnefndum ákvörðunum kærða hafi falist mismunandi aldursskilyrði í tengslum við lífeyrisréttindi í lífeyrissjóðum í skilningi lokamálsliðar 2. mgr. 1. gr. laga nr. 86/2018 sem undanskilið er gildissviði þeirra. Er því óhjákvæmilegt að vísa málinu frá nefndinni.
26. Uppkvaðning úrskurðar í málinu hefur tafist umfram þann tveggja mánaða frest sem nefndin hefur til að úrskurða í máli eftir að gagnaöflun í því er lokið samkvæmt 5. mgr. 9. gr. laga nr. 151/2020, um stjórnsýslu jafnréttismála. Er ástæða þess einkum mikill fjöldi mála sem er til meðferðar hjá nefndinni auk breytinga á vistun nefndarinnar og starfsmannahaldi hennar.

 

 

Ú r s k u r ð a r o r ð

Máli þessu er vísað frá kærunefnd jafnréttismála.

Ari Karlsson

Andri Árnason

Maren Albertsdóttir