Mál nr. 30/2024 - Úrskurður

Mál nr. 30/2024

 

Úrskurður kærunefndar jafnréttismála

 

A

gegn

sveitarfélaginu Skagafirði

 

Ráðning í starf. Mismunun á grundvelli kyns. Ekki fallist á brot.

A krafðist viðurkenningar á því að brotið hefði verið gegn 19. gr. laga nr. 150/2020 um jafnan rétt og jafna stöðu kynjanna þar sem kæranda hefði verið mismunað á grundvelli kyns með ákvörðun kærða um ráðningu karls í starf sviðsstjóra hjá kærða S. Ekki var talið að leiddar hefðu verið líkur að því að kæranda hefði verið mismunað á grundvelli kyns við ákvörðunina. Samkvæmt því var það niðurstaða kærunefndar að kærði S hefði ekki gerst brotlegur við lög nr. 150/2020.

1. Á fundi kærunefndar jafnréttismála hinn 6. maí 2026 er tekið fyrir mál nr. 30/2024 og kveðinn upp svohljóðandi úrskurður:
2. Með kæru, dags. 2. desember 2024, kærði A brot á 19. gr. laga nr. 150/2020 gagnvart sér er kærði, sveitarfélagið Skagafjörður, réð karl í starf sviðsstjóra stjórnsýslu- og fjármálasviðs kærða, samkvæmt ákvörðun sveitarstjórnar kærða á 27. fundi hinn 15. maí 2024. Byggir kærandi á því að henni hafi verið mismunað á grundvelli kyns við ráðninguna.
3. Kæran ásamt fylgigögnum var kynnt kærða með bréfi kærunefndar jafnréttismála, dags. 3. febrúar 2025. Greinargerð kærða er dags. 28. febrúar. Var hún send kæranda til athugasemda hinn 2. apríl s.á. og bárust athugasemdir kæranda 30. maí 2025. Voru þær kynntar kærða með tölvubréfi, dags. 2. júní 2025, og bárust athugasemdir vegna þeirra hinn 13. s.m. Kærði sendi enn á ný athugasemdir í málinu með bréfi, dags. 29. s.m., sem sendar voru kærða hinn 30. júní 2025.

   MÁLAVEXTIR

    

4. Kærði auglýsti laust starf sviðsstjóra stjórnsýslu- og fjármálasviðs til umsóknar hinn 25. mars 2024. Í auglýsingu um starfið var gerð grein fyrir að verkefni og ábyrgð starfsins fælist í verkefnastýringu, vinnslu og eftirfylgni með ákvörðunum byggðarráðs og sveitarstjórnar, veita lögfræðileg álit og ráðgjöf um afgreiðslu einstakra mála og undirbúa stjórnsýsluákvarðanir og ákvarðanir um lögfræðileg málefni. Þá fælist í starfinu ráðgjöf við samningagerð og útboð og aðra skjalagerð sveitarfélagsins, stjórnun og undirbúningur Alþingis-, forseta- og sveitarstjórnarkosninga. Þá væri meðal verkefna að bera ábyrgð á að fjármálastjórn sveitarfélagsins væri ávallt í samræmi við lög og reglur, yfirumsjón með gerð fjárhagsáætlunar og ársreiknings sveitarfélagsins í samstarfi við fjármálastjóra og yfirumsjón með gjaldskrármálum og reglum og samþykktum sveitarfélagsins. Þá bæri sviðsstjóri ábyrgð á samningagerð, persónuverndar-, upplýsingatækni-, innkaupa-, skjala- og atvinnumálum ásamt markaðs- og kynningarmálum og annaðist umsýslu fundargerða og ritun fundargerða sveitarstjórnar og byggðarráðs.
5. Menntunar- og hæfniskröfur voru tilgreindar í auglýsingu sem meistarapróf eða embættispróf í lögfræði, meistarapróf í opinberri stjórnsýslu eða sambærilegt nám sem nýttist í starfi, farsæl stjórnunarreynsla ásamt reynslu af mannaforráðum, leiðtogahæfileikar og framúrskarandi samstarfs- og samskiptahæfni, framsýni, metnaður, frumkvæði og skipulagshæfileikar, góð almenn tölvukunnátta og hæfni til að tileinka sér tækninýjungar og gott vald á íslensku og ensku í ræðu og riti. Þekking á löggjöf á málefnasviðum sveitarfélaga og þekking auk reynslu af vinnu á sviði eignarréttar auk samninga- og kröfuréttar væri æskileg. Þá kom fram að þekking og reynsla af fjármálum, rekstri og áætlanagerð væri kostur.
6. Alls bárust fjórar umsóknir um starfið. Voru tveir umsækjendur boðaðir til viðtals vegna starfsins, kærandi og karlkyns umsækjandi. Eftir það drógu hinir tveir umsækjendurnir umsóknir sínar til baka. Mat á umsóknum var í höndum sveitarstjóra kærða, mannauðsstjóra og ráðgjafa sem kærði hafði leitað til. Niðurstaða matsins var að karlinn væri hæfastur og var hann boðaður til viðtals á ný. Fjallað var um málið á fundi byggðarráðs sem tók ákvörðun um ráðningu karlsins og var sú ákvörðun staðfest á fundi sveitarstjórnar kærða hinn 15. maí 2024. Óskaði kærandi eftir rökstuðningi fyrir ákvörðuninni hinn 23. maí s.á. og barst rökstuðningur hinn 3. júní s.á. Óskaði kærandi í framhaldinu eftir öllum gögnum málsins og voru kæranda afhent gögn hinn 18. júní s.á. Þá óskaði kærandi hinn 19. nóvember 2024 eftir gögnum sem þá höfðu ekki borist, og voru þau send kæranda 11. desember s.á.

   SJÓNARMIÐ KÆRANDA

    

7. Kærandi byggir á því að kærði hafi gerst brotlegur við lög nr. 150/2020 um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna með ákvörðun sinni um ráðningu karlsins í starf sviðsstjóra stjórnsýslu- og fjármálasviðs kærða, sem hafi mismunað kæranda á grundvelli kyns.
8. Af hálfu kæranda er byggt á því að orðalag menntunar- og hæfniskröfu í auglýsingu um „Meistarapróf eða embættispróf í lögfræði, meistarapróf í opinberri stjórnsýslu eða sambærilegt nám sem nýtist í starfi“ hafi verið skýrt um að í því fælist ófrávíkjanleg krafa um að umsækjandi hefði annars vegar lokið meistaraprófi eða embættisprófi í lögfræði og hins vegar meistaraprófi í opinberri stjórnsýslu eða sambærilegu námi sem nýttist í starfi. Skilyrðin tvö séu talin upp með kommu á milli og því sé um upptalningu að ræða, sbr. 21. tölul. fylgiskjals með auglýsingu um setningu íslenskra ritreglna nr. 800/2018. Vísunin til sambærilegs náms sem nýtist í starfi eigi því augljóslega við um sambærilegt nám við meistarapróf í opinberri stjórnsýslu en ekki við um lögfræðinámið.
9. Karlinn sem ráðinn hafi verið hefði lokið meistaraprófi í opinberri stjórnsýslu og hafi því ekki uppfyllt það ófrávíkjanlega skilyrði starfsauglýsingar að vera með meistara- eða embættispróf í lögfræði. Val kærða hafi því hvorki verið málefnalegt né forsvaranlegt. Kærandi hafi hins vegar hvort tveggja lokið meistaraprófi í lögfræði og opinberri stjórnsýslu.
10. Kærandi vísar til þess að á stjórnvaldi hvíli sú skylda að orða auglýsingar um opinber störf á skýran og greinargóðan hátt, þannig að kröfur sem gerðar séu til umsækjenda leiði af eðlilegum skilningi á orðalagi. Stjórnvald sé bundið af lágmarkskröfum sem þar komi fram og óheimilt sé að víkja frá þeim. Með framsetningu á kröfum um ákveðin lágmarksskilyrði sé afstaða tekin til þess á hvaða kröfum mat á umsækjendum verður byggt. Ekki sé heimilt að breyta slíkum kröfum í umsóknarferli nema að breyttar kröfur séu birtar á ný í nýju umsóknarferli.
11. Kærandi bendir á að sú afstaða kærða sem fram komi í auglýsingunni, að umsækjandi hafi lokið meistaraprófi eða embættisprófi í lögfræði, sé í samræmi við niðurstöðu sem fram komi í skýrslu um stjórnsýslu, rekstur og fjármál kærða frá nóvember 2023 og tillögum til sveitarstjórnar kærða sem þar komi fram. Í skýrslunni hafi verið lagt til að gerðar yrðu breytingar á stjórnskipuriti fyrir stjórnsýslu- og fjármálasvið kærða, og m.a. að ráðinn yrði lögfræðingur í starf sviðsstjóra stjórnsýslu- og fjármálasviðs. Hinn 21. febrúar 2024 hafi kærði samþykkt skipulagsbreytingu í samræmi við tillögur skýrslunnar. Þá bendir kærandi á að staða sviðsstjóra stjórnsýslu- og fjármálasviðs hafi áður verið auglýst. Byggðarráð kærða hafi samþykkt á fundi 28. febrúar 2024 að staðan yrði auglýst að nýju þar sem lögð yrði ríkari áhersla á bæði menntun og reynslu á sviði lögfræði þar sem í fyrra ráðningarferli um starfið hafi enginn af umsækjendum verið talinn uppfylla kröfur nægilega vel um menntun og reynslu. Á grundvelli þessarar samþykktar hafi staðan verið auglýst á ný og gerð ófrávíkjanleg krafa um meistara- eða embættispróf í lögfræði.
12. Að því er varðar hæfnismat umsækjenda telur kærandi að hæfni umsækjenda hafi verið metin með hliðsjón af hæfnisþáttum sem fram hafi komið í auglýsingu. Vægi matsþáttanna hafi hins vegar tekið breytingum í ráðningarferlinu og hafi þættir sem ófrávíkjanleg krafa hafi verið gerð um, svo sem varðandi meistarapróf, farsæla stjórnunarreynslu og reynslu af mannaforráðum verið látnir hafa minna vægi en þættir sem taldir hafi verið æskilegir eða kostur, svo sem þekking á löggjöf á málefnasviðum sveitarfélaga og reynsla af vinnu á sviði eignarréttar auk samninga- og kröfuréttar. Þá telur kærandi að gögn sýni að hæfnismatið hafi ekki verið með heildstæðum hætti og sumir hæfnisþættir hafi verið metnir tvisvar. Bæri fyrra og síðara mati ekki saman hefði engin leiðrétting átt sér stað og hafi hið ranga mat því haft áhrif á niðurstöðuna. Þannig bendir kærandi á að tvíþætt mat á kæranda í hæfnisþættinum þekkingu og reynslu á sviði eignarréttar auk samninga- og kröfuréttar alls ekki verið til þess fallið að draga fram raunverulegt og efnislegt mat á hæfni í ljósi þess að stig í fyrra mati, sem voru færri en í seinna mati, hafi haft áhrif á lokaniðurstöðu. Þá bendir kærandi á að áður en ákvörðun var tekin um ráðningu í starfið hafi kæranda ekki verið gefinn kostur á að koma á framfæri andmælum við niðurstöðu hæfnismatsins, sbr. 13. gr. stjórnsýslulaga.
13. Kærandi vísar og til þess að matskvarðar sem notaðir hafi verið vegna einstakra hæfnisþátta hafi gefið lítið svigrúm til raunverulegs samanburðar á umsækjendum. Hámark stiga í hverjum hæfnisþætti hafi verið fjögur stig og því ljóst að litlu gæti munað í matinu þrátt fyrir talsverðan hæfnismun á umsækjendum. Þannig hafi kærandi sem hafi hvort tveggja uppfyllt það að hafa lokið tveimur meistaragráðum, í lögfræði og í námi sambærilegu við meistarapróf í opinberri stjórnsýslu sem nýtist í starfi, fengið jafn mörg stig og karlinn sem einungis hafði lokið meistaraprófi, í opinberri stjórnsýslu. Þá hafi munur mats á hæfni á sviði eignarréttar, samninga- og kröfuréttar verið mjög lítill þrátt fyrir að um sé að ræða fræðigreinar innan lögfræði, sem kærandi hafi lokið námi í. Óeðlilegt sé að ekki hafi verið talinn meiri munur á þekkingu sem fengin sé í lögfræðinámi og innsýn í umrædd fög í viðskiptafræðinámi, auk þess sem ekki hafi legið fyrir upplýsingar um hversu mörgum einingum karlinn hefði lokið í viðskiptafræðinámi sínu.
14. Kærandi telur að mat á þekkingu á löggjöf á málefnasviðum sveitarfélaga hafi ekki gefið rétta mynd af hæfni hennar. Kærandi hafi óneitanlega staðið langtum framar karlinum hvað þennan þátt varðar þegar litið sé til menntunar hennar og lögfræðistarfa hjá sveitarfélagi annars vegar og hjá fastanefnd Alþingis, sem fari með sveitarstjórnarmál, hins vegar. Óskiljanlegt sé hvernig komist sé að þeirri niðurstöðu að karlinn hafi búið yfir yfirgripsmikilli þekkingu að þessu leyti. Í því sambandi geti þekking og reynsla tengd lögum nr. 70/1996, um réttindi og skyldur starfsmanna ríkisins, ekki haft hér áhrif enda nái lögin ekki til starfsemi sveitarfélaga.
15. Við stigagjöf hafi kærði gert karlinum hærra undir höfði en málefnalegt teljist. Leitað hafi verið allra leiða til að gefa honum sem flest stig, svo sem í þætti sem sneri að lögfræði, þar sem kærandi stóð framar. Þessari aðferðafræði hafi hins vegar ekki verið beitt í þáttum þar sem karlinn var metinn hæfari. Hafi það verið vilji kærða hefði honum verið í lófa lagið að gefa kæranda fleiri stig fyrir þátt sem laut að þekkingu og reynslu af fjármálum, rekstri og áætlanagerð með tilliti til reynslu hennar af rekstri almannasamgangna og meistaraprófs í opinberri stjórnsýslu með áherslu á stefnumótun og áætlanagerð. Þá hafi umsækjendurnir verið taldir hafa sömu færni í íslensku og ensku þótt lítið hafi komið fram um enskukunnáttu þess sem ráðinn var, en kærandi hafði lokið meistaraprófi á ensku frá breskum háskóla. Hversu vilhallur kærði var við mat sitt komi og hvað skýrast fram í mati í fyrsta viðtali þar sem karlinn hafi fengið 5 stig fyrir þrjá hæfnisþætti þrátt fyrir að matsgrundvöllurinn hafi einungis verið 0-4 stig. Gaf þetta ranga mynd af hæfni umsækjenda á kostnað kæranda.
16. Kærandi telur að ekki verði séð af fyrirliggjandi málsgögnum, sem afhent hafi verið kæranda, 19. júní 2024, hvernig kærði kom að viðtölum við umsækjendur og á hverju kærði byggði ákvörðun sína. Gögn sem afhent hafi verið taki aðeins til stigagjafar á matsblöðum og töluleg lokaniðurstaða. Ekkert komi hins vegar fram um forsendur matsins, svo sem skrifleg umsögn eða gögn um hvað komið hafi fram í viðtölum, þrátt fyrir skyldu kærða að skrá niður helstu forsendur ákvarðana, sbr. 27. gr. upplýsingalaga . Eftir því sem næst verði komist hafi fulltrúi ráðgjafarfyrirtækis farið yfir stöðu umsóknarferilsins á byggðarráðsfundi 30. apríl, þar sem ákvörðun var tekin, en ákvörðunin hafi verið merkt sem trúnaðarmál, sem sé kæranda óskiljanlegt, enda ákvörðun um ráðningu í opinbert starf. Þá liggi engin gögn fyrir um síðara viðtalið sem tekið hafi verið við karlinn þrátt fyrir skyldu til að skrá öll atriði sem hafi verið forsenda ákvörðunar um ráðninguna, og sem kærandi hafi átt að hafa aðgang að. Af þessu megi draga þá ályktun að kærði hafi ekki byggt ákvörðun sína á skriflegum gögnum og hafi því ekki haft forsendur til að kanna mat valnefndar og hvort það uppfyllti þær form- og efniskröfur sem gera mætti kröfur um. Sé ákvörðunin haldin annmarka að þessu leyti, sbr. t.d. álit umboðsmanns Alþingis í máli nr. 11998/2023.
17. Af framangreindu telji kærandi að samanburður á umsækjendum hafi verið beinlínis rangur og skort hafi á heildstæðan samanburð sem uppfyllti kröfu rannsóknarreglu. Ákvörðun kærða hafiþví hvorki verið málefnaleg né forsvaranleg og hún hafi leitt til þess að kæranda hafi verið mismunað á grundvelli kyns.

    SJÓNARMIÐ KÆRÐA

     

18. Af hálfu kærða er því mótmælt að sveitarfélagið hafi brotið gegn ákvæðum lag nr. 150/2020 um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna við ráðningu í stöðu sviðsstjóra stjórnsýslu- og fjármálasviðs sveitarfélagsins. Telur kærði ekki efni til að fallast á málatilbúnað kæranda í málinu um að henni hafi verið mismunað á grundvelli kyns við ráðningu karlsins í starfið. Af hálfu kærða er lögð áhersla á að starf sviðsstjóra sé umfangsmikið stjórnunarstarf og að viðkomandi sé staðgengill sveitarstjóra í sveitarfélagi með um 500 starfsmenn. Hefði stjórnunarreynsla karlsins sem ráðinn var samanborið við kæranda haft áhrif á niðurstöðu hæfnismats en sú reynsla hafi vegið inn í ýmsa þætti þess. Karlinn hafi haft þá menntun sem til hafi þurft og að auki ýmsa aðra þekkingu og reynslu sem fallið hafi einkar vel að starfinu, þar á meðal af fjármálum, rekstri, áætlana- og samningsgerð. Kærandi hafi hins vegar ekki gegnt stöðu stjórnanda eða borið ábyrgð á rekstri, utan félagasamtaka. Lögfræðimenntun og störf á því sviði í þrjú ár hafi verið talin kæranda til tekna auk fleiri atriða sem talin hafi verið gagnleg inn í starfið en í samanburði við karlinn hafi kærandi verið talin minna hæf.
19. Að mati kærða sýni gögn málsins að fagleg sjónarmið hafi legið til grundvallar mati á hæfni umsækjenda. Tekið hafi verið mið af menntun, starfsreynslu, sérþekkingu og hæfni sem gagnist í starfi, sbr. 5. mgr. 19. gr. laga nr. 150/2020, og þessir þættir metnir með heildstæðum hætti til samræmis við það hvernig þeir hafi verið settir fram í auglýsingu. Af hálfu kærða sé tekið fram að í framkvæmdastjórn sveitarfélagsins sitji þrír karlar og tvær konur, og sé horft til allra stjórnenda í sveitarfélaginu séu karlar 38% en konur 62%. Ráðning karls hafi verið til þess fallin að jafna kynjahlutföll í stjórnendalagi sveitarfélagsins.
20. Kærði bendir á að kærandi og karlinn hafi verið boðaðir í svonefnd formföst viðtöl 19. febrúar 2024 hjá sveitarstjóra, mannauðsstjóra og ráðgjafa, sem hafi saman myndað valnefnd. Sömu spurningar hafi verið lagðar fyrir umsækjendur auk þess sem þeim hafi verið gefinn kostur á að greina nánar frá umsóknum sínum. Svör hafi verið skráð niður og metin til stigagjafar, 0-4 stig á grundvelli matsviðmiða. Þá hafi verið haft samband við umsagnaraðila sem höfðu verið yfirmenn viðkomandi. Á grundvelli umsóknar, frammistöðu í viðtali og umsagna hafi verið gefin stig fyrir hverja hæfniskröfu fyrir sig.
21. Á fundi byggðarráðs kærða hinn 30. apríl 2024 hafi ráðgjafi sveitarfélagsins farið yfir stöðu mála varðandi umsóknir um stöðu sviðsstjórans og yfir umsóknirnar, viðtalsrammann og matsblöð sem valnefndin hafði unnið með. Ákveðið var bjóða karlinum sem talinn var hæfastur í samtal með byggðarráði. Í bókun þess komi fram að byggðarráð hafi samhljóða falið sveitarstjóra að ræða við viðkomandi um starfskjör og ef samkomulag næðist, að bjóða honum starfið. Á fundi byggðarráðsins 15. maí s.á. hafi verið ákveðið að leggja til við sveitarstjórn kærða að karlinn yrði ráðinn. Eftir ítarlegt mat væri það sameiginleg niðurstaða að hann teldist hæfastur til að gegna starfinu. Var þessi niðurstaða staðfest í sveitarstjórn kærða sama dag.
22. Stigamat í hæfnismati hafi farið fram í tveimur skrefum, fyrst út frá skriflegum gögnum en hið síðara einnig út frá viðtölum og hafi þá allir hæfnisþættir samkvæmt auglýsingu verið undir. Í viðtölum hafi komið fram ýmsar aðrar upplýsingar og því hafi stigamat tekið breytingum, hvort tveggja vegna nýrra upplýsinga sem ekki hafi komið fram í skriflegum gögnum og vegna huglægra þátta sem hafi áhrif á ráðningu í opinber störf eins og önnur. Sé tölulegt stigamat í eðli sínu einfaldað líkan af fjölbreyttum mannlegum eiginleikum sem myndi hæfni sem horft sé til.
23. Kærði hafi byggt mat á menntun umsækjenda á skriflegum gögnum og hafi báðir umsækjendur fengið fjögur stig af fjórum mögulegum fyrir háskólamenntun. Kærði sé ósammála kæranda varðandi þá túlkun að meistara- eða embættispróf hafi verið skilyrði en meistaragráða í opinberri stjórnsýslu ekki. Telur kærði það skýrt að þarna sé um að ræða upptalningu á tveimur gráðum sem til greina komi auk þess sem kærði hafi verið opinn fyrir annars konar menntun sem nýtist í starfinu og geti slík menntun komið jafn vel til greina og lögfræðimenntun eða opinber stjórnsýsla. Hafi verið ætlunin að gera lögfræðimenntun að skilyrði ásamt annarri námsgráðu hefði auglýsingin verið orðuð með öðrum hætti. Karlinn hafi uppfyllt kröfu um meistarapróf í opinberri stjórnsýslu. Kærandi hafi uppfyllt kröfuna með meistaraprófi í lögfræði og meistaraprófi í opinberri stefnumótun og stjórnsýslu. Báðir hafi þannig uppfyllt lágmarksskilyrði auglýsingar og engin efni hafi verið til að gefa kæranda fleiri stig vegna fjölda meistaragráða enda aðeins gerð krafa um eina námsgráðu að þessu leyti.
24. Hvað varðar matsþáttinn þekking á löggjöf og málefnasviðum sveitarfélaga bendir kærði á að karlinn sem ráðinn var hafi starfað tæpan áratug hjá Tryggingastofnun ríkisins, þar af í fimm ár í leiðandi hlutverki, og í eitt ár hjá Reykjavíkurborg. Hafi reynt verulega á þekkingu á lögum sem gilda um opinberar stofnanir sem eigi margt skylt með lögum sem snerta starfsemi sveitarfélaga, svo sem innkaupamál, starfsmannamál, fjármál, persónuverndar- og skjalamál. Við stigagjöf í hæfnismati hafi verið tekið mið af reynslu af nefndum þáttum, en karlinn hafi fengið fjögur stig af fjórum mögulegum í báðum mötum. Að því er varðar kæranda hafi hún starfað sem lögfræðingur í um þrjú ár, á fjórum mismunandi vinnustöðum. Í 11 mánaða starfi hjá Alþingi hafi kærandi starfað með umhverfis- og samgöngunefnd ásamt öðrum störfum. Í innviðaráðuneytinu hafi kærandi haft umsjón með vegamálum og farþega- og farmflutningum. Hafi kærandi og ritað minnisblöð, komið að setningu reglugerða og innleiðingu EES-gerða og að undirbúningi stjórnvaldsákvarðana. Í þriggja mánaða starfi hjá Kópavogsbæ hafi kærandi komið að persónuverndarmálum. Þótt kærandi hafi starfað skemur hjá sveitarfélagi en karlinn hafi reynsla kæranda verið metin meiri hvað þennan matsþátt varðar en karlsins.
25. Að því er varðar matsþáttinn þekking og reynsla af fjármálum, rekstri og áætlanagerð bendir kærði á störf karlsins hjá Tryggingastofnun ríkisins og að hann hafi þar borið ábyrgð á áætlanagerð fyrir stofnunina. Hann hafi borið ábyrgð á eftirfylgni áætlana, greiningum, innkaupum, útboðum, eftirliti með samningum og gerð ársreiknings stofnunarinnar. Í þrjú ár þar áður hafi hann sem sérfræðingur í rekstri borið ábyrgð á mörgum rekstrarlegum þáttum auk þess að koma inn í ýmis mannauðstengd mál. Áður hafi karlinn verið með rekstur þjónustumiðstöðvar fyrir ferðamenn í Færeyjum. Í þessum matsþætti hafi karlinn fengið fjögur stig af fjórum mögulegum. Kærandi hafi hins vegar ekki í störfum sínum borið ábyrgð á fjármálum, rekstri eða áætlanagerð þótt hún hefði samkvæmt viðtali unnið að verkefnum sem höfðu tengst t.d. rekstrarþætti Borgarlínu. Þá hafi kærandi sem stjórnarformaður alþjóðlegra skiptinemasamtaka (AUS) sett sig vel inn í rekstur og ársreikninga samtakanna. Að mati kærða taldist kærandi hafa takmarkaða reynslu í þessum hæfnisþætti en hafi fengið eitt stig í fyrra mati en tvö stig í síðara mati.
26. Í matsþættinum þekking og reynsla á sviði eignarréttar auk samninga- og kröfuréttar vísar kærði til þess að karlinn hafi upplýst í viðtali að hann hafi lært um eignar- og kröfurétt en ekki hafi reynt á þá þekkingu í starfi. Þá hafi samningaréttur og komið fyrir í námi og á þá þekkingu hafi reynt talsvert í hans starfi, en mikil samningagerð og yfirsýn yfir gerða samninga hafi falist í störfum hans, auk þess sem hann hafi hjá Tryggingastofnun ríkisins séð um innkaup og komið að útboðum o.fl. Í hæfnismati hafi karlinn fengið 2,5 stig í síðara mati en tvö stig í hinu fyrra. Kærandi hafi lært um eignarrétt auk samninga- og kröfuréttar í námi sínu og hafi unnið við kröfurétt í starfi hjá Kópavogsbæ. Eignarréttur hafi tengst störfum kæranda hjá Alþingi í gegnum málaflokka vegamála, umhverfis- og samgöngunefnd, rammaáætlun o.fl., og hjá innviðaráðuneytinu hafi kærandi farið yfir samninga og komið að þjónustusamningum. Þá hafi kærandi haldið utan um stórt útboð varðandi þrif í skólum auk fleiri útboðsmála. Þótt kærandi hafi einungis sinnt verkefnum á þessu matssviði í þrjú ár hafi kærandi fengið fjögur stig af fjórum mögulegum í síðara mati en þrjú stig í fyrra mati.
27. Í matsþættinum farsæl stjórnunarreynsla ásamt reynslu af mannaforráðum bendir kærði á að karlinn hafi verið aðstoðarframkvæmdastjóri á rekstrarsviði Tryggingastofnunar ríkisins í fimm ár og staðgengill framkvæmdastjóra. Samkvæmt umsögnum hafi hann verið hægri hönd framkvæmdastjóra rekstrarsviðs og komið að mannauðstengdum verkefnum og haft mannaforráð að hluta til. Í starfi karlsins sem aðstoðarforstöðumaður á frístundaheimili hafi kann komið að þungum mannauðsmálum. Þá hafi hann og gegnt öðrum störfum þar sem reynt hafi á mannaforráð. Hafi hann fengið þrjú stig af fjórum mögulegum í mati fyrir þennan þátt. Kærandi teldist hins vegar ekki hafa borið ábyrgð á rekstri og ekki haft mannaforráð í störfum sínum þótt tillit hafi verið tekið til þess að kærandi hafi verið stjórnarformaður frjálsra félagasamtaka. Hafi kærandi verið talinn hafa frekar takmarkaða reynslu af hæfnisþættinum og hafi fengið eitt stig af fjórum í síðara mati en tvö stig í fyrra mati.
28. Að því er varðar athugasemd kæranda við að hún og karlinn hafi fengið sömu einkunn fyrir tungumálakunnáttu, bendir kærði á að karlinn hafi búið og stundað nám í Færeyjum þar sem enska hafi verið notuð að hluta til, og aðra reynslu og nám karlsins sem litið hafi verið til. Lítið reyni á enskukunnáttu í starfi sviðsstjóra en talið mikilvægt að geta tjáð sig á því tungumáli þegar á reyni. Einnig hafi verið litið til íslenskukunnáttu, svo og reynslu af því að halda kynningar, erindi o.fl. Telur kærði ekki óeðlilegt að bæði hafi fengið sömu einkunn í þessum lið, þó svo að kærandi hafi lokið meistaraprófi frá breskum háskóla.
29. Varðandi breytingar sem kærandi vísar til að hafi orðið á matsþáttum við matið tekur kærði fram að fyrst hafi skrifleg gögn verið metin og höfðu matsþættirnir þá tiltekið vægi, á bilinu 10-40%. Í síðara mati hafi allir matsþættirnir í auglýsingu verið metnir, en þeir hafi öðrum þræði verið huglægir. Vegna fjölgunar matsflokka og eðli málsins samkvæmt hafi vægi einstakra matsliða breyst. Ekki hafi verið talin þörf á að veita menntun sérstakt vægi þar sem báðir umsækjendur hafi alfarið uppfyllt þá hæfniskröfu. Í síðara mati hafi matsflokkum fjölgað úr fimm í 9, með vægi á bilinu 5-20%. Þekking á löggjöf á málefnasviðum sveitarfélaga og þekking og reynsla á fjármálum, rekstri og áætlanagerð hafi vegið 20%, hvor liður. Þekking á sviði eignarréttar o.fl., stjórnunarreynsla og reynsla af mannaforráðum, leiðtogahæfni, framsýni, og almennt huglægt mat á umsækjanda, 10% hver liður. Tölvu- og tungumálakunnátta var metin til 5% hvor matsliður. Breytingarnar hafi náð til þess að menntunarviðmið féll út (20%), liðurinn þekking á málefnasviðum sveitarfélaga fór úr 30% í 20%, farsæl stjórnunarreynsla o.fl. fór úr 20% í 10%. Hafi þessar breytingar, m.t.t. breytinga á stigagjöf umsækjenda, haft sambærileg áhrif hjá báðum umsækjendum. Fyrra mat hafi haft 40% vægi í lokamati en mat eftir viðtal 60% vægi. Af hálfu kærða er bent á að mistök hafi verið gerð í innslætti stiga við skráningu, þannig að karlinn hafi fengið fimm stig í þremur þáttum þegar hámarkið var fjögur. Eftir leiðréttingu þessa hafi munur á umsækjendum enn verið marktækur og hafi ekki breytt þeirri afstöðu kærða að karlinn hafi verið tölvuvert hæfari en kærandi.
30. Að því er varðar úttektarskýrslu varðandi rekstur og fjármál sveitarfélagsins og skipurit sem samþykkt hafi verið á fundi sveitarstjórnar 28. febrúar 2024 tekur kærði fram að á þeim fundi hafi ekki verið samþykkt að lögfræðingur ætti að gegna starfi sviðsstjórans, sem hafi verið tillaga í úttektarskýrslunni. Þegar starfið hafi áður verið auglýst hafi það verið niðurstaðan að enginn umsækjandi hefði uppfyllt nægilega kröfur sem gerðar væru til starfsins og að ákveðið hafi verið að auglýsa á ný með áherslu á bæði menntun og reynslu á sviði lögfræði. Í auglýsingu vegna starfsins hafi tiltekin lögfræðireynsla verið talin æskileg en ekki nauðsynleg. Báðir umsækjendur hafi verið taldir búa yfir tiltekinni reynslu á því sviði, en kærandi hafi fengið fleiri stig en karlinn í þessum lið. Helstu verkefni sviðsstjóra sem tengjast lögfræði snúi að innkaupum, innheimtu og samningagerð. Karlinn hafi séð um innkaupamál hjá ríkisstofnun um árabil, hafi komið að útboðum og kærum þeim tengdum og þekki lög og reglur á þessum sviðum. Þá hafi karlinn komið að erfiðum starfsmannamálum í fyrri störfum sínum hjá ríkinu. Var hann því talinn uppfylla þarfir sveitarfélagsins hvað þennan þátt varðar.
31. Af hálfu kærða er, að því er varðar andmælarétt sem kærandi telur sig ekki hafa notið, er bent á að andmælaréttur gildi almennt ekki við ráðningu í starf hjá sveitarfélagi. Í ráðningarferlinu hafi engar nýjar upplýsingar komið fram kæranda í óhag sem hafi þurft að bera undir hana. Þá sé mótmælt að skort hafi á skráningar af hálfu sveitarfélagsins. Í matsblöðum birtist skrifleg samantekt vegna viðtala þar sem það helsta komi fram. Umsagnir um umsækjendur hafi og verið skráðar jafnóðum.

    NIÐURSTAÐA

32. Mál þetta snýr að því hvort kærði hafi brotið gegn 19. gr. laga nr. 150/2020, um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna, með ráðningu karls í starf sviðsstjóra stjórnsýslu- og fjármálasviðs hjá kærða.
33. Í 1. mgr. 1. gr. laga nr. 150/2020 kemur fram að markmið laganna sé að koma í veg fyrir mismunun á grundvelli kyns og koma á og viðhalda jafnrétti og jöfnum tækifærum kynjanna á öllum sviðum samfélagsins. Samkvæmt 1. gr. laga nr. 151/2020, um stjórnsýslu jafn­réttismála, gilda lögin um stjórnsýslu á sviði jafnréttismála á því sviði sem löggjöf um jafn­réttismál tekur til, m.a. laga um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna, og um störf kærunefndar jafnréttismála. Samkvæmt 1. mgr. 8. gr. laganna tekur kæru­nefnd jafnréttismála til með­ferðar kærur sem til hennar er beint samkvæmt framan­sögðu og kveður upp skriflegan úrskurð um hvort ákvæði laganna hafi verið brotin.
34. Samkvæmt 1. mgr. 19. gr. laga nr. 150/2020 er atvinnurekendum óheimilt að mismuna umsækjendum um starf á grundvelli kyns. Samkvæmt sönnunarreglu í 4. mgr. 19. gr. laganna kemur það í hlut umsækjanda sem telur á sér brotið að leiða líkur að því að honum hafi verið mismunað á grundvelli kyns. Takist sú sönnun ber atvinnu­rekanda að sýna fram á að aðrar ástæður en kyn hafi legið til grundvallar ákvörðun hans. Af framangreindu er ljóst að það kemur í hlut kæranda að færa fram staðreyndir eða önnur gögn og upplýsingar sem leiða líkur að því að kyn hafi haft áhrif á ráðningu í það starf sem um ræðir í málinu hjá kærða.
35. Við mat á því hvort ákvæði 19. gr. laga nr. 150/2020 hafi verið brotið skal taka mið af menntun, starfsreynslu, sérþekkingu eða öðrum sérstökum hæfileikum sem krafa er gerð um í viðkomandi starfi samkvæmt lögum eða reglugerðum eða telja verður annars að komi að gagni í starfinu. Árétta ber að framangreint verður ekki talið fela í sér sjálfstæða heimild fyrir nefndina til að byggja á öðrum sjónarmiðum en kærði hefur sjálfur lagt til grundvallar og ekki heldur heimild til að endurmeta innbyrðis vægi þessara sjónarmiða með sjálfstæðum hætti, svo lengi sem þau voru málefnaleg og innan þess svigrúms sem kærði hefur, sbr. athugasemdir við 19. gr. frumvarps þess sem varð að lögum nr. 150/2020. Þá fellur það ekki undir valdsvið kærunefndarinnar að endurskoða mat kærða á því hvaða umsækjandi fellur best að þeim sjónarmiðum sem lögð var áhersla á við ráðninguna nema draga megi þá ályktun af gögnum málsins að matið hafi ekki verið forsvaranlegt.
36. Í auglýsingu vegna starfs sviðsstjóra stjórnsýslu- og fjármálasviðs kærða komu fram þær menntunar- og hæfniskröfur sem gerðar voru til umsækjenda. Kom þar fram að áskilið var „meistarapróf eða embættispróf í lögfræði, meistarapróf í opinberri stjórnsýslu eða sambærilegt nám sem nýtist í starfi“. Kærandi byggir á því að orðalagið beri að skilja sem ófrávíkjanlega kröfu um að umsækjandi hefði lokið hvort tveggja meistara- eða embættisprófi í lögfræði og meistaraprófi í opinberri stjórnsýslu, eða námi sem sambærilegt væri hinu síðarnefnda. Kærði hafnar að skilja beri kröfuna á þann veg. Að mati nefndarinnar verður ekki annað ráðið en að tilvitnað orðalag hafi tekið til þriggja menntunarkosta þ.e. lögfræðimenntunar, meistaraprófs í opinberri stjórnsýslu eða sambærilegs nám sem nýtist í starfi. Í auglýsingu um setningu íslenskra ritreglna nr. 800/2018, sem gilda meðal annars um útgefið efni á vegum hins opinbera, er kveðið á um að komma sé höfð í upptalningu nema þar sem notaðar eru samtengingar. Að þessu athuguðu verður ekki fallist á með kæranda að niðurstaða kærða í þessum þætti hafi verið í ósamræmi við menntunarkröfu auglýsingar.
37. Verkefni og ábyrgð starfsins sem tiltekin voru í auglýsingu lutu að daglegri stjórnun stjórnsýslu- og fjármálasviðs svo og skrifstofu- og starfsmannahaldi. Í því sambandi má ráða að verkefni hafi lotið að nokkrum meginþáttum svo sem verkefnastýringu, vinnslu og eftirfylgni með ákvörðunum sveitarstjórnar, ábyrgð á fjármálastjórn og yfirumsjón með gerð fjárhagsáætlana og ársreikninga, gjaldskrármálum og umsýslu fundargerða og ritun þeirra og loks verkefni og ábyrgðarþætti sem lutu að því að veita lögfræðileg álit og ráðgjöf um afgreiðslu mála, undirbúning stjórnsýsluákvarðana og ráðgjöf við samningagerð og útboð. Í þessu sambandi var og tekið fram, að því er menntun varðar, að æskileg væri þekking á löggjöf á málefnasviðum sveitarfélaga og þekking og reynsla af vinnu á sviði eignarréttar auk samninga- og kröfuréttar, auk þess sem þekking og reynsla af fjármálum, rekstri og áætlanagerð væri kostur. Að auki var áskilin farsæl stjórnunarreynsla og reynsla af mannaforráðum, leiðtogahæfileikar, framsýni og góð tölvu- og tungumálakunnátta.
38. Fyrir liggur að vinnu við hæfnismat var þannig háttað að í svokölluðu fyrra mati, þar sem þrír valnefndarmenn gáfu stig sem byggði á skriflegum umsóknargögnum, voru gefin mest fjögur stig fyrir fimm mismunandi hæfnisþætti, sem vegnir voru saman með þeim hætti að menntun gilti 20%, þekking á löggjöf á málefnasviði sveitarfélaga 30%, þekking og reynsla af fjármálum, rekstri og áætlanagerð 20%, þekking og reynsla af vinnu á sviði eignarréttar auk samninga- og kröfuréttar 10% og farsæl stjórnunarreynsla ásamt reynslu af mannaforráðum 20%. Í þessu stigamati fékk karlinn í vegnu meðaltali 2,8 stig, en kærandi 2,6. Í síðara mati, sem fram fór að loknu viðtali við umsækjendur var miðað við 9 hæfnisflokka eftir að mat á menntun var fellt út, þar sem talið var að báðir umsækjendur hefðu uppfyllt þá kröfu auglýsingarinnar. Aftur gáfu þrír valnefndarmenn allt að fjögur stig fyrir hvern matsþátt, en matsþættirnir höfðu vægi á bilinu 10-20% hver og einn í heildarmati. Þannig hafði matsþátturinn þekking á málefnasviðum sveitarfélaga 20% vægi, þekking og reynsla af fjármálum o.fl. 20%, þekking og reynsla af vinnu á sviði eignarréttar auk samninga- og kröfuréttar, farsæl stjórnunarreynsla, leiðtogahæfileikar, framsýni og metnaður og huglægt mat á persónubundnum þáttum 10% hver og einn, en tungumálaþáttur 5%. Í síðara mati i hlaut karlinn 3,63 stig en kærandi 2,87 stig. Óumdeilt er að í síðari stigagjöfinni voru karlinum ranglega gefin 5 stig í nokkrum hæfnisþáttum og eftir leiðréttingu fékk karlinn 3,38 stig í síðara mati en stig kæranda voru óbreytt þ.e. 2,87 stig. Vegin stig karlsins eftir leiðréttingu í báðum matshlutum voru 3,15 stig en stig kæranda 2,76 stig.
39. Þó svo að stigagjöf af þeim toga sem fram fór í undirbúningi ráðningar í stöðu sviðsstjórans geti gefið vísbendingu um líklega hæfni umsækjenda í samanburði verður að taka slíka stigagjöf með fyrirvara, sérstaklega þegar lítill munur er á milli umsækjenda og tillit er tekið til skekkjumarka. Af þeim ástæðum verður samanlögð stigagjöf ekki fortakslaust lögð til grundvallar við endanlegt mat á hæfni heldur er hún fyrst og fremst til leiðsagnar. Fyrir liggur að áherslur í fyrra mati sem byggði á skriflegum umsóknargögnum voru nokkuð aðrar en í síðara mati eftir viðtal þó svo að allir hinir sömu þættir hafi verið undir í stigagjöfinni, að undanskildum stigum fyrir menntunarþáttinn. Þótt það kunni að orka tvímælis að breyta tölulegu vægi matsþátta í ráðningarferli verður ekki annað ráðið en að matsflokkunin sem notuð var, stigafjöldi sem miðað var við í hverjum flokki og vægi flokkanna innbyrðis hafi verið í samræmi við viðmið sem fram komu í auglýsingu. Af þeim sökum, og með tilliti til þess svigrúms sem ráðningaraðilil hefur að þessu leyti, verður ekki séð að viðmið eða mat kærða á umsækjendum hafi verið óforsvaranlegt eða ómálefnalegt og kemur það ekki til endurmats hjá kærunefndinni.
40. Svo sem að framan er rakið verður ekki talið að stigagjöf fyrir tiltekna matsþætti geti ein og sér verið fullnægjandi sem grundvöllur ákvörðunar um ráðningu eins og hér háttar til, án tillits til fleiri þátta sem leggja verður rökstutt mat á. Í rökstuðningi fyrir ákvörðun um ráðningu karlsins í stöðu sviðsstjóra var vísað til þess að karlinn hefði áskilda menntun í opinberri stjórnsýslu og B.Sc. í samfélagsvísindum, auk þess sem hann hefði stundað háskólanám í viðskiptafræði. Hann hafi starfað hjá opinberri stofnun í um áratug og þar af sem aðstoðarframkvæmdastjóri rekstrarsviðs um árabil. Hann teldist því m.a. hafa yfirgripsmikla þekkingu á málefnum stjórnvalda. Þá hafi karlinn öðlast umfangsmikla reynslu af fjármálum hins opinbera og sinnt áætlanagerð, ásamt því að koma að uppgjöri og ársreikningum í störfum sínum fyrir opinbera stofnun. Sem staðgengill framkvæmdastjóra hafi hann og komið að mannauðsmálum. Þá var talið að karlinn hefði öðlast þekkingu og reynslu af verkefnastýringu og sýnt leiðtogahæfni í störfum sínum, o.fl. Að auki var hann talinn hafa öðlast þekkingu á sviði eignarréttar og samninga- og kröfuréttar í viðskiptafræðinámi sínu. Í starfsviðtali hafi hann m.a. sýnt góða framkomu og hæfni til að tjá sig. Þessi atriði hafi leitt til þeirrar sameiginlegu niðurstöðu valnefndar og sveitarstjórnar kærða að karlinn hafi verið talinn hæfastur til að gegna starfi sviðsstjóra.
41. Þegar litið er til framangreinds rökstuðnings kærða verður ekki annað séð en að reynsla og þekking karlsins hafi getað samræmst vel þeim kröfum og áherslum sem fram komu í auglýsingu, sérstaklega að því er varðar rekstrar- og fjármálastjórn, áætlanagerð og málefni því tengd. Ekki verður annað ráðið af gögnum málsins en að fyrrgreind reynsla karlsins hafi verið mun meiri en reynsla kæranda. Verður sú áhersla sem kærði lagði á framangreinda þætti umfram aðra að teljast málefnaleg eins og á stóð, og innan þess svigrúms sem kærði hafði. Tillaga í ráðgjafarskýrslu um úttekt á stjórnsýslu, rekstri og fjármálum sveitarfélagsins eða samþykkt byggðarráðs kærða frá 28. febrúar 2024, um að við auglýsingu á starfinu að nýju yrði lögð ríkari áhersla á bæði menntun og reynslu á sviði lögfræði, breyta að mati nefndarinnar ekki þessari niðurstöðu. Auk þess er ljóst að tilgreind verkefni og ábyrgðarþættir sem fram komu í auglýsingunni lutu að mun fleiri þáttum en lögfræðilegum. Þá verður ekki annað ráðið af gögnum málsins en að starfið hafi verið öðru fremur stjórnunarstarf og að kærði hafi lagt heildstætt mat á umsækjendur með hliðsjón af þeim viðmiðum sem hann lagði til grundvallar í starfsauglýsingu.
42. Með vísan til framangreinds verður ekki talið að kærandi hafi sýnt fram á eða leitt að því líkur að kæranda hafi verið mismunað vegna kyns við ráðningu í starf sviðsstjóra stjórnsýslu- og fjármálasviðs kærða í júní 2024. Telst kærði því ekki hafa brotið gegn lögum nr. 150/2020, um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna, við ráðninguna.
43. Uppkvaðning úrskurðar í málinu hefur tafist umfram þann tveggja mánaða frest sem nefndin hefur til að úrskurða í máli eftir að gagnaöflun í því er lokið samkvæmt 5. mgr. 9. gr. laga nr. 151/2020, um stjórnsýslu jafnréttismála. Er ástæða þess einkum mikill fjöldi mála sem er til meðferðar hjá nefndinni, svo og breytingar á vistun hennar og á starfsmannahaldi.

Ú r s k u r ð a r o r ð

Kærði, sveitarfélagið Skagafjörður, braut ekki gegn 19. gr. laga nr. 150/2020, um jafna stöðu og jafnan rétt kynjanna, við ráðningu í stöðu sviðsstjóra stjórnsýslu- og fjármálasviðs.

 

Ari Karlsson

Andri Árnason

Þóra Hallgrímsdóttir