Mál nr. 86/2026-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 86/2026

Miðvikudaginn 6. maí 2026

A

gegn

Vinnumálastofnun

Ú R S K U R Ð U R

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Arnar Kristinsson lögfræðingur.

Með kæru, dags. 30. janúar 2026, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 31. október 2025, um að fella niður rétt hennar til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði.

I.  Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun 15. júlí 2025 og var umsóknin samþykkt 18. ágúst 2025. Með ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 31. október 2025, var kæranda tilkynnt að bótaréttur hennar væri felldur niður í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 59. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar með vísan til þess að hún hefði látið hjá líða að tilkynna stofnuninni um nauðsynlegar upplýsingar sem höfðu áhrif á rétt hennar til atvinnuleysisbóta.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 30. janúar 2026. Með bréfi, dags. 3. febrúar 2026, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 9. mars 2026 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 10. mars 2026. Athugasemdir bárust ekki.

 

 

 

 

II.  Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að atvinnuleysisbótum til hennar hafi verið frestað í tvo mánuði vegna gruns um að hún hafi unnið sem verktaki einhvers staðar. Kærandi haldi því fram að hún viti ekki hvar. Þegar kærandi hafi beðið Vinnumálastofnun um að sanna að hún hefði unnið sem verktaki hafi hún ekki fengið nein svör. Kærandi hafi sent stofnuninni skattframtal fyrir árið 2025 sem sýni að hún hafi ekki haft neinar tekjur en samt hafi stofnunin staðið við ákvörðun sína. Núna sé stofnunin að taka 20% af atvinnuleysisbótum hennar í janúar vegna viðurlaga. Kærandi hafi ekki fengið neinar upplýsingar um að það eigi að vera þannig eftir viðurlagatímann. Kærandi óski þess að fá endurgreiðslu fyrir þá mánuði sem atvinnuleysisbótum til hennar hafi verið frestað og að hún fái til baka þau 20% sem hafi verið tekin af janúargreiðslunni.

III.  Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi sótt um greiðslur atvinnuleysisbóta með umsókn 15. júlí 2025. Í umsókn hafi kærandi tilgreint að hún væri hvorki í tilfallandi vinnu né í hlutastarfi. Með erindi, dags. 18. ágúst 2025, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hennar hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 100%.

Í kjölfar reglulegs eftirlits Vinnumálastofnunar í október 2025 hafi komið í ljós að kærandi hefði verið skráð sem leiðbeinandi við allmörg tækifæri, á umsóknum um fræðslustyrki vegna X hjá skjólstæðingum stofnunarinnar. Kæranda hafi verið sent erindi, dags. 14. október 2025, þar sem hún hafi verið upplýst um að rökstuddur grunur stofnunarinnar væri til staðar um ótilkynnta verktakavinnu hennar samhliða greiðslum atvinnuleysistrygginga. Kæranda hafi verið veittur sjö daga frestur til að skila skýringum eða athugasemdum. Þann 20. október 2025 hafi stofnuninni borist svar frá kæranda, svohljóðandi:

„Ég fékk síðast tekjur sem verktaki áður en ég fékk greiðslur frá Vinnumálastofnun fyrir júní 2024.“

Fyrirliggjandi gögn hjá stofnuninni hafi leitt til þess að með bréfi, dags. 31. október 2025, hafi kæranda verið tilkynnt um ákvörðun stofnunarinnar að henni bæri að sæta tveggja mánaða viðurlögum á grundvelli 59. gr. þar sem hún hefði ekki tilkynnt um verktakavinnu samhliða töku bóta. Meðal gagna í málinu hafi verið reikningur frá kæranda og á kennitölu hennar undir nafninu „B – A“. Reikningurinn hafi verið útgefinn 3. október 2025 vegna útseldrar vinnu kæranda sem leiðbeinandi á 16 klst. námskeiði.

Þann 15. janúar 2026 hafi kærandi sent stofnuninni yfirlit frá skattinum, dagsett sama dag, með eftirfarandi orðsendingu:

„Góðan daginn, meðfylgjandi er ég aftur að senda ykkur yfirlit staðgreiðslu 2025. Það sannar að ég var ekki með tekjur en samt voru atvinnuleysisbætur teknar frá mér, kveðja.“

Kærandi hafi vísað máli sínu til úrskurðarnefndar velferðarmála þann 30. janúar 2026. Kærandi fari fram á að ákvörðun um frestun greiðslu atvinnuleysisbóta verði felld úr gildi.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir, sbr. 1. gr. laganna.

Eðli máls samkvæmt geti atvinnuleitandi ekki þegið óskertar atvinnuleysistryggingar samhliða launuðum störfum. Ljóst sé að störf kæranda hafi skapað henni tekjur en kærandi hafi ekki lagt fram gögn frá Skattinum sem sýni að hún sé sjálfstætt starfandi. Þess í stað hafi kærandi neitað á öllum stigum málsins, bæði hjá stofnuninni og fyrir úrskurðarnefndinni, fyrir það að hafa starfað sem verktaki. Vinnumálastofnun bendi á að einstaklingar sem hafi sótt námskeið hjá kæranda hafi fengið þau námskeiðsgjöld endurgreidd af hálfu stofnunarinnar í heild eða að hluta og því séu neitanir kæranda um störf sín augljós ósannindi. Fyrir liggi að kærandi hafi þegið greiðslur fyrir námskeiðahald fyrir atvinnuleitendur sem hafi verið endurgreidd af Vinnumálastofnun.

Af fyrirliggjandi gögnum í máli þessu sé ljóst að kærandi hafi ekki upplýst að fyrra bragði um störf sín sem leiðbeinandi né hafi hún viðurkennt að hafa þegið greiðslur fyrir þau störf. Í lögum um atvinnuleysistryggingar sé rík áhersla lögð á upplýsingaskyldu atvinnuleitanda gagnvart Vinnumálastofnun. Atvinnuleitanda beri þannig meðal annars að tilkynna stofnuninni um allar breytingar á aðstæðum sem geti haft áhrif á rétt viðkomandi til greiðslu atvinnuleysisbóta, sbr. 2. mgr. 14. gr. laganna. Í 3. mgr. 9. gr. sé sérstaklega kveðið á um skyldu atvinnuleitanda að tilkynna stofnuninni um tekjur vegna tilfallandi vinnu. Þar segi orðrétt:

„Sá sem telst tryggður á grundvelli laga þessara skal upplýsa Vinnumálastofnun um allar breytingar sem kunna að verða á högum hans á þeim tíma er hann fær greiddar atvinnuleysisbætur eða sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögum þessum eða annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögum þessum, svo sem um námsþátttöku, tekjur sem hann fær fyrir tilfallandi vinnu og hversu lengi vinnan stendur yfir.“

Upplýsingaskylda atvinnuleitanda sé ítrekuð á öllum stigum umsóknarferlis um atvinnuleysisbætur. Við upphaf umsóknar sé atvinnuleitendum kynnt margvísleg atriði er varði réttindi og skyldur, þar á meðal upplýsingaskyldu. Í lok umsóknarferlis staðfesti allir atvinnuleitendur að þeir hafi kynnt sér þau atriði.

Samkvæmt 1. mgr. 59. gr. laganna skuli sá sem láti hjá líða að veita nauðsynlegar upplýsingar samkvæmt 1. mgr. 14. gr. eða um annað það sem kunni að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögunum ekki að eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta fyrr en að tveimur mánuðum liðnum. Hið sama eigi við þegar viðkomandi hafi látið hjá líða að tilkynna Vinnumálastofnun um breytingar sem verði á högum hans á því tímabili sem hann fái greiddar atvinnuleysisbætur eða sæti biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögunum. Hann skuli jafnframt endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur.

Með vísan til alls framangreinds og í ljósi þess að kærandi hafi ekki upplýst um verktakavinnu sína sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að kæranda beri að sæta tveggja mánaða bið eftir greiðslum á grundvelli 1. mgr. 59. gr. laga um atvinnuleysistryggingar.

IV.  Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 59. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar.

Í 59. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um viðurlög við því að láta hjá líða að veita upplýsingar eða láta hjá líða að tilkynna um breytingar á högum. Ákvæði 1. mgr. 59. gr. er svohljóðandi:

„Sá sem lætur hjá líða að veita nauðsynlegar upplýsingar skv. 14. gr. eða um annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögum þessum skal ekki eiga rétt á greiðslu atvinnuleysisbóta skv. VII. kafla fyrr en að tveimur mánuðum liðnum, sem ella hefðu verið greiddar bætur fyrir, frá þeim degi er viðurlagaákvörðun Vinnumálastofnunar er tilkynnt aðila, sbr. þó 4. mgr. og 59. gr. a. Hið sama á við þegar hinn tryggði hefur látið hjá líða að tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunna að verða á högum hans á því tímabili sem hann fær greiddar atvinnuleysisbætur eða sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögum þessum eða annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögum þessum, sbr. 3. mgr. 9. gr. og 2. mgr. 14. gr. Skal honum jafnframt verða gert að endurgreiða ofgreiddar atvinnuleysisbætur skv. 39. gr.“

Ákvæðið ber meðal annars að túlka með hliðsjón af ákvæði 3. mgr. 9. gr. laga nr. 54/2006 en samkvæmt því skal sá sem telst tryggður á grundvelli laganna upplýsa Vinnumálastofnun um allar breytingar sem kunna að verða á högum hans á þeim tíma er hann fær greiddar atvinnuleysisbætur eða sætir biðtíma eða viðurlögum samkvæmt lögunum eða annað það sem kann að hafa áhrif á rétt hans samkvæmt lögunum, svo sem um námsþátttöku, tekjur sem hann fær fyrir tilfallandi vinnu og hversu lengi vinnan stendur yfir. Í 2. mgr. 14. gr. laganna kemur einnig fram að hinn tryggði skuli tilkynna Vinnumálastofnun um þær breytingar sem kunna að verða á vinnufærni hans eða aðstæðum að öðru leyti samkvæmt 1. mgr., án ástæðulausrar tafar.

Í máli þessu liggur fyrir að kærandi stóð fyrir X námskeiðum a.m.k. í október 2025 og þáði greiðslur fyrir það samhliða greiðslu atvinnuleysisbóta frá Vinnumálastofnun. Þær upplýsingar bárust Vinnumálastofnun í kjölfar reglulegs eftirlits innan stofnunarinnar í október 2025.

Þann 15. júlí 2025 var kæranda send staðfesting á móttöku umsóknar um atvinnuleysisbætur þar sem tilgreint var að upplýsa þyrfti um allar tekjur, hlutastarf, tilfallandi vinnu, tekjur eða fjármagnstekjur á „Mínum síðum“ Vinnumálastofnunar. Kæranda var bent á að ítarlegri upplýsingar um réttindi og skyldur væri að finna undir liðnum „Hvað þarftu að vita“ á vefsíðu stofnunarinnar.

Með hliðsjón af framangreindu telur úrskurðarnefndin að kærandi hefði mátt vita af tilkynningarskyldu vegna námskeiðanna sem hún stóð fyrir. Að því virtu og í ljósi upplýsingaskyldu 3. mgr. 9. gr. og 2. mgr. 14. gr. laga nr. 54/2006 verður því fallist á það með Vinnumálastofnun að kærandi hafi brotið gegn skyldum sínum er hún tilkynnti stofnuninni ekki fyrir fram um þau námskeið sem hún stóð fyrir. Í 1. mgr. 59. gr. laga nr. 54/2006 er skýrt kveðið á um beitingu viðurlaga við slíku broti.

Með vísan til framangreinds er ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 31. október 2025, um að fella niður rétt kæranda til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði á grundvelli 1. mgr. 59. gr. laga nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar, staðfest.

 

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 31. október 2025, um að fella niður rétt A, til atvinnuleysisbóta í tvo mánuði, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

 

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir