1357/2026. Úrskurður frá 20. maí 2026

Hinn 20. maí 2026 kvað úrskurðarnefnd um upplýsingamál upp svohljóðandi úrskurð nr. 1357/2026 í máli ÚNU 26010009.
 

Kæra og málsatvik

1. Kæra vegna tafa á afgreiðslu beiðni

Með erindi, dags. 9. desember 2025, lagði Viðskiptaráð Íslands fram kæru til úrskurðarnefndar um upplýsingamál þess efnis að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun hefði ekki afgreitt upplýsingabeiðni ráðsins. Kæran fékk málsnúmerið ÚNU 25120006 í málaskrá úrskurðarnefndarinnar.
 
Með erindi, dags. 30. október 2025, óskaði kærandi eftir upplýsingum um íbúðir sem uppfylltu skil­yrði hlutdeildarlána, sundurliðuðum eftir 1) heimilisfangi og íbúðarnúmeri (eða fastanúmeri), 2) auglýstu söluverði til HMS, 3) dagsetningu sem HMS hefði staðfest að íbúð uppfyllti skilyrði hlut­deildarláns, 4) markaðsverði svæðis, 5) hvort íbúðin hefði selst, og 6) hvert söluverð hefði verið (ef íbúð hefði selst).
 
Með erindi Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 5. nóvember 2025, var kæranda tjáð að beiðn­in kallaði á talsverða gagnavinnslu. Samdægurs bauðst kærandi til að einfalda beiðnina í því skyni að minnka vinnu sem hún útheimti. Stofnunin svaraði um hæl og kvaðst geta sent kær­anda lista með samþykktum íbúðum þar sem fram kæmi í hvaða sveitarfélagi þær væru, dagsetn­ingar sam­þykkis HMS, stærð íbúða og söluverð samkvæmt umsókn, og hið sama fyrir umsóknir sem þegar væru orðnar að lánum. Kærandi kvað að slíkar upplýsingar ættu að duga. Beiðnin var ítrekuð 14. nóvember 2025 og eins og áður segir, voru tafir á afgreiðslu hennar loks kærðar til úrskurðar­nefndarinnar 9. desember sama ár.
 
Kæran var kynnt Húsnæðis- og mannvirkjastofnun 9. desember 2025. Hinn 6. janúar 2026 var úr­skurðarnefndin upplýst um að þann dag hefði beiðni kæranda verið afgreidd.
 

2. Kæra vegna ófullnægjandi afgreiðslu beiðni

Með erindi, dags. 19. janúar 2026, kærði Viðskiptaráð Íslands til úrskurðarnefndarinnar ófull­nægj­andi afgreiðslu Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar frá 6. janúar 2026. Kæran fékk málsnúm­er­ið ÚNU 26010009 í málaskrá úrskurðarnefndarinnar.
 
Kærunni fylgdi afrit af afgreiðslunni. Þar voru veittar upplýsingar um fjölda íbúða sem uppfylltu skilyrði þess að vera fjármagnaðar með hlutdeildarláni og hefðu verið samþykktar frá því reglur um hlutdeildarlán tóku gildi árið 2020. Þá kom þar fram tafla sem sýndi meðalsöluverð sem sam­þykkt hefði verið á hverjum tíma eftir sveitarfélögum auk meðalstærðar íbúða sem sam­þykktar hefðu verið. Veittar voru upplýsingar um fjölda hlutdeildarlána sem orðið hefðu að lánum og um fjölda íbúða sem teknar voru í notkun af tekjulægri fyrstu kaupendum eða þeim sem ekki hefðu átt íbúðar­húsnæði síðastliðin fimm ár. Í svarinu var jafnframt önnur tafla sem sýndi meðalkaupverð íbúða sem fjár­magnaðar hefðu verið með hlutdeildarláni á hverjum tíma eftir sveitarfélögum auk meðal­stærðar íbúða.
 
Í kæru til úrskurðarnefndarinnar kemur fram að með afgreiðslu Húsnæðis- og mannvirkjastofnun­ar hafi verið veitt samantekt gagna í meðaltöl og svæðaflokka, en ekki þau frumgögn sem óskað hafi verið eftir og samþykkt hafi verið að veita í formi lista. Húsnæðis- og mannvirkjastofnun hafi ekki veitt umbeðnar upplýsingar og því skoðist viðbrögð stofnunarinnar sem synjun á beiðni um aðgang að gögnum sem kæranleg sé samkvæmt 20. gr. upplýsingalaga, nr. 140/2012.
 

Málsmeðferð

Kæran var kynnt Húsnæðis- og mannvirkjastofnun þann 20. janúar 2026 og stofnun­inni gefinn kostur á að koma á fram­færi umsögn um kæruna og koma að frekari rökstuðningi fyrir ákvörð­uninni. Þá var þess óskað að nefndinni yrði afhent þau gögn sem kæran lyti að. Væri það mat stofnunarinnar að óskylt væri að taka gögnin saman væri æskilegt að því yrði lýst í umsögn hversu mikla vinnu það útheimti að taka gögnin saman.
 
Umsögn Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar barst úrskurðarnefndinni 3. febrúar 2026. Í umsögn­inni kemur fram að stofnunin hafi afhent kæranda samantekt gagna í meðaltölum og svæðaflokk­um, þar sem slík framsetning hefði verið talin sú hámarksafhending sem unnt hefði verið að veita með tilliti til persónuverndar þeirra sem í hlut ættu. Ekki hafi verið hægt að veita umbeðnar upplýsing­ar í formi lista sem sundurliðaður sé eftir hverri einstakri eign, jafnvel þótt heimilisföng og íbúðar­númer séu ekki meðtalin, án þess að brjóta gegn ákvæðum upplýsinga- og persónuvernd­ar­laga.
 
Hlutdeildarlán sé opinbert úrræði sem ætlað sé að auðvelda tekju- og eignalágum einstakling­um kaup á íbúðarhúsnæði. Upplýsingar um slíkar lántökur, ásamt söluverði og stærð íbúðar, varði fjár­hags­málefni einstaklinga og fjölskyldna. Þótt upplýsingar um heimilisfang séu ekki beint veittar geti samsetning upplýsinga um sveitarfélag, stærð, söluverð og dagsetningu sam­þykkis auðveld­lega leitt til persónugreiningar, sér í lagi í minni sveitarfélögum eða þegar um sé að ræða sér­stæðar eignir. Það sé ekki í samræmi við 9. gr. upplýsingalaga og meginreglur per­sónu­vernd­ar­laganna. Stofnunin telji að framsetningin í svari til kæranda hafi gert kæranda kleift að fá yfir­sýn yfir mark­að­inn og nýtingu hlutdeildarlána án þess að einstaklingar séu persónugreindir.
 
Umsögn Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar var kynnt kæranda með erindi, dags. 4. febrúar 2026, og honum gefinn kostur á að koma á fram­færi frekari at­huga­semd­um. Frekari athugasemdir bárust ekki.
 
Óþarft er að rekja frekar það sem fram kemur í gögnum málsins með vísan til 31. gr. stjórnsýslu­laga, nr. 37/1993. Úrskurðarnefndin hefur haft hliðsjón af öllum gögnum málsins við úrlausn þess.
 

Niðurstaða

1.

Ágreiningur þessa máls varðar afgreiðslu Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar á beiðni kæranda um aðgang að gögnum. Beiðni kæranda laut að upplýsingum um íbúðir sem uppfylltu skilyrði hlut­deild­arlána á grundvelli laga um húsnæðismál, nr. 44/1998, með síðari breytingum, og óskaði kærandi eftir að veittar yrðu til­teknar upplýsingar um íbúðirnar, sbr. nánari umfjöllun í máls­atvika­kafla hér að framan.
 
Húsnæðis- og mannvirkjastofnun hefur afhent nefndinni afrit af excel-skjali sem stofnunin telur að hafi að geyma þær upplýsingar sem beiðni kæranda lýtur að. Skjalið greinist í tvo hluta (flipa) sem bera heitin „Samþykkt“ og „Fjármagnaðar íbúðir“. Af þessu skjali og öðrum fyrirliggjandi gögn­um þykir mega ráða að fyrri flipinn hafi að geyma upplýsingar um samþykkt hlutdeildarlán og sá seinni upplýsingar um veitt hlutdeildarlán. Í báðum tilvikum eru upplýsingarnar sundur­lið­að­ar eftir ein­stökum fasteignum.
 
Í fyrri flipanum koma fram upplýsingar um 3632 fasteignir og er þar gerð grein fyrir samþykkis­degi, heimilisfangi, stærð, söluverði íbúðar, póstnúmeri, sveitarfélagi, svæði fasteignar og lands­hluta. Í seinni flipanum koma fram upplýsingar um 1145 fasteignir og er þar gerð grein fyrir kaup­degi, heimilisfangi, stærð, kaupverði, póstnúmeri, sveitarfélagi, svæði fasteignar og landshluta.
 
Húsnæðis- og mannvirkjastofnun svaraði beiðni kæranda 6. janúar 2026 og veitti honum aðgang að ýmsum upplýsingum varðandi umræddar íbúðir. Upplýsingarnar sem voru afhentar áttu það á hinn bóginn sam­merkt að vera almennar upplýsingar um íbúðirnar, svo sem varðandi meðalstærð íbúða og meðal kaup­verð þeirra á árunum 2020–2025, og veitti stofnunin kæranda ekki aðgang að fyrrgreindu excel-skjali.
 
Að mati úrskurðarnefndar um upplýsingamál verður að líta svo á, eins og atvikum er hér háttað, að Húsnæðis- og mannvirkjastofnun hafi synjað beiðni kæranda með svarinu 6. janúar 2026. Jafn­framt að kæranda hafi verið heimilt að bera þá synjun undir úrskurðarnefnd um upplýsingamál eftir 20. gr. upplýsingalaga, nr. 140/2012. Að þessu og öðru framangreindu gættu verður leyst úr því hvort kærandi eigi rétt til aðgangs að umræddu excel-skjali á grundvelli ákvæða upplýs­inga­laga.
 
Um rétt kæranda til aðgangs að skjalinu fer eftir 1. mgr. 5. gr. upplýsingalaga en þar er mælt fyrir um að upplýsingarréttur almennings nái til fyrirliggjandi gagna sem varða tiltekið mál eða fyrir­liggj­andi gagna með þeim takmörkunum sem greinir í 6.–10. gr. laganna. Af 3. mgr. 5. gr. upp­lýs­inga­laga leiðir að ef ákvæði 6.–10. gr. á aðeins við um hluta gagns skal veita aðgang að öðrum hlut­um þess.
 

2.

Húsnæðis- og mannvirkjastofnun byggir á að 1. málsl. 9. gr. upplýsingalaga standi í vegi fyrir afhend­ingu umbeðinna upplýsinga. Samkvæmt ákvæðinu er óheimilt að veita almenningi aðgang að gögnum um einka- eða fjárhagsmálefni ein­staklinga sem sanngjarnt er og eðlilegt að leynt fari, nema sá samþykki sem í hlut á.
 
Í athuga­semd­um við 9. gr. í frumvarpi til upplýsingalaga segir að ákvæðið feli í sér vísireglu um það hvenær rétt sé að halda leyndum upplýsingum um einkahagsmuni. Þá segir:
 

Stjórnvaldi, eða öðrum aðila sem ákvörðun tekur á grundvelli laganna, er með öðrum orðum ætlað að vega og meta umbeðin gögn með tilliti til þess hvort upplýsingar sem þau hafa að geyma séu þess eðlis að rétt sé að undanþiggja þær aðgangi almennings. Við það mat verður að taka mið af því hvort upplýsingarnar séu samkvæmt almennum sjón­armiðum svo við­kvæm­ar að þær eigi ekkert erindi við allan þorra manna.

 
Að því er varðar takmörkun á aðgangi að upplýsingum um einka- eða fjárhagsmálefni einstaklinga sem sanngjarnt er og eðlilegt að leynt fari, segir í athugasemdunum:
 

Erfitt er að tilgreina nákvæmlega þau sjónarmið sem stjórnvaldi er rétt að leggja til grund­vallar við mat á því hvaða einkamálefni einstaklinga eru þannig vaxin að þau rétt­læti undanþágu frá upplýsingarétti í hverju tilviki. Oft koma sérstakar reglur um þagnar­skyldu í veg fyrir að aðgang megi veita að upplýsingum. Þegar þeim reglum sleppir má hafa í huga ýmis laga­ákvæði sem sett hafa verið í sama augnamiði. Þannig er engum vafa undirorpið að viðkvæmar persónuupplýsingar samkvæmt lögum um persónuvernd eru allar undanþegnar aðgangi almennings skv. 9. gr. Þar má t.d. nefna upplýsingar um litar­hátt, kynþátt, stjórnmálaskoðanir og trúarbrögð, upplýsingar um hvort maður hafi verið grunaður, ákærður eða dæmdur fyrir refsi­verðan verknað, upplýsingar um kynlíf manna og heilsuhagi, lyfja-, áfengis- og vímu­efna­notkun, svo og upplýsingar um félags­leg vandamál. Aðrar upplýsingar sem geta talist við­kvæm­ar samkvæmt almennum við­mið­um í íslenskum rétti kunna einnig að falla undir ákvæðið þótt þær teljist ekki við­kvæm­ar persónuupplýsingar samkvæmt persónuverndarlögum. Hér undir geta til að mynda fallið upplýsingar um fjármál einstaklinga og upplýsingar sem lúta bein­línis að öryggi þeirra.

 
Svo sem fyrr greinir hefur umbeðið excel-skjal að geyma upplýsingar um samþykkt og veitt hlut­deild­ar­lán sundurliðaðar eftir einstökum fasteignum.
 
Í VI. kafla A. laga nr. 44/1998 er fjallað um hlutdeildarlán og þar settar ítarlegar reglur um skilyrði og fyrirkomulag slíkra lána. Í 1. mgr. 29 gr. a. segir meðal annars að Húsnæðis- og mannvirkja­stofn­un sé heimilt að veita hlutdeildarlán til þeirra sem séu að kaupa sína fyrstu íbúð og til þeirra sem ekki hafa átt íbúðarhúsnæði síðastliðin fimm ár enda hafi viðkomandi einstaklingur, hjón eða sam­búðarfólk tekjur undir nánar tilgreindum tekjuviðmiðum. Þá er í 29. gr. b. fjallað um almenn skilyrði fyrir hlutdeildarlánum en á meðal þeirra er að umsækjandi þurfi að sýna fram á að hann geti ekki fjármagnað kaup á íbúðarhúsnæði nema með hlutdeildarláni, sbr. 1. tölul. 1. mgr. ákvæð­is­ins.
 
Að mati úrskurðarnefndar um upplýsingamál verður að telja að auðvelt sé að tengja þær upplýs­ing­ar sem skjalið hefur að geyma við tiltekna einstaklinga enda eru allar upplýsingar í skjalinu sundurliðaðar eftir einstökum fasteignum. Þá er það jafnframt mat nefndarinnar að upplýsingar um að tilteknir einstaklingar hafi uppfyllt skilyrði til að hljóta hlutdeildarlán eða fengið slík lán teljist vera upplýsingar um einka- og fjárhagsmálefni þeirra sem sanngjarnt er og eðlilegt að leynt fari í skilningi 1. málsl. 9. gr. upplýsingalaga.  
 
Auk framangreinds er það mat nefndarinnar að það sé töluverðum erfiðleikum bundið að veita kær­anda aðgang að einstökum upplýsingum í skjalinu án þess að hætta sé á því að unnt sé að tengja slíkar upplýsingar við tilteknar fasteignir og þar með tiltekna einstaklinga. Að þessu gættu og að virtu eðli skjalsins að öðru leyti er það mat nefndarinnar að ekki sé tilefni til að leggja fyrir Hús­næðis- og mannvirkjastofnun að veita kæranda aðgang að hluta skjalsins á grundvelli 3. mgr. 5. gr. upplýsingalaga. Að þessu og öðru framangreindu gættu verður synjun Húsnæðis- og mann­virkja­stofnunar á beiðni kæranda staðfest.
 

Úrskurðarorð

Ákvörðun Húsnæðis- og mannvirkjastofnunar, dags. 6. janúar 2026, um synjun á beiðni kæranda, Viðskiptaráðs Íslands, er staðfest.  
 
 
 
 
Trausti Fannar Valsson, formaður
Hafsteinn Þór Hauksson
Sigríður Árnadóttir