Mál nr. 99/2026-Úrskurður

Úrskurðarnefnd velferðarmála

Mál nr. 99/2026

Fimmtudaginn 21. maí 2026

Ú R S K U R Ð U RA

gegn

Vinnumálastofnun

Mál þetta úrskurða Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir lögfræðingur, Agnar Bragi Bragason lögfræðingur og Eva Dís Pálmadóttir lögfræðingur.

Með kæru, dags. 6. febrúar 2026, kærði A, til úrskurðarnefndar velferðarmála ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 21. janúar 2026, um 37% bótarétt.

I. Málsatvik og málsmeðferð

Kærandi sótti um atvinnuleysisbætur hjá Vinnumálastofnun þann 1. janúar 2026 og var umsóknin samþykkt 21. janúar 2026 með 37% bótarétti.

Kæra barst úrskurðarnefnd velferðarmála 6. febrúar 2026. Með bréfi, dags. 19. febrúar 2026, óskaði úrskurðarnefndin eftir greinargerð Vinnumálastofnunar ásamt gögnum málsins. Greinargerð Vinnumálastofnunar barst 19. mars 2026 og var hún kynnt kæranda með bréfi úrskurðarnefndar, dags. 23. mars 2026. Athugasemdir bárust ekki.

II. Sjónarmið kæranda

Kærandi greinir frá því að hún hafi verið í doktorsnámi í B á árunum 2022-2025. Einnig hafi hún verið að reka sprotafyrirtæki með íslenska kennitölu frá 2022-2024 og borgað sjálfri sér og öðrum starfsmönnum laun frá Íslandi. Kærandi hafi verið í 100% námi og 50% vinnu og hafi borgað tryggingagjald. Árið 2023 hafi kærandi veikst af krabbameini og ekki náð að halda dampi í námi og en hafi haldið áfram að vera í 50% vinnu út árið 2024. Í mars 2025 hafi kærandi svo flutt heim en ekki tekist að fá fjármögnun fyrir launum og rekstri fyrir árið 2025. Einnig hafi heilsunni hrakað mjög hratt. Við heimkomu hafi kærandi skráð sig á atvinnuleysibætur, eða 1. mars 2025, og fengið 37% bótarétt. Kærandi hafi svo fengið smá fjármagn inn í reksturinn og hafi aftur hafið að vinna sjálfstætt í fullu starfi frá 1. ágúst 2025 til 1. janúar 2026. Sú fjármögnun sé því miður uppurin og við endurútreikning á bótarétti sé kærandi enn með 37%. Þá ákvörðun vilji kærandi kæra.

III. Sjónarmið Vinnumálastofnunar

Í greinargerð Vinnumálastofnunar kemur fram að kærandi hafi sótt síðast um atvinnuleysisbætur þann 1. janúar 2026. Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum hafi kærandi starfað á ávinnslutímabili til greiðslna atvinnuleysisbóta sem launamaður hjá fyrirtæki í eigin eigu, C. Með erindi, dags. 21. janúar 2026, hafi kæranda verið tilkynnt að umsókn hennar um atvinnuleysisbætur hefði verið samþykkt og að útreiknaður bótaréttur væri 37%. Kærandi hafi óskað eftir endurútreikningi á bótarétti sínum með erindi, dags. 23. janúar 2026. Jafnframt hafi kærandi sent afrit af launaseðlum. Þann 3. febrúar 2026 hafi Vinnumálastofnun sent kæranda erindi þar sem fyrri bótaútreikningur hafi verið staðfestur.

Lög nr. 54/2006 um atvinnuleysistryggingar gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verði atvinnulausir.

Mál þetta snúist um bótaútreikning kæranda en fyrir liggi að hún hafi starfað á ávinnslutímabilinu hjá eigin fyrirtæki, C, áður en hún hafi sótt um greiðslur atvinnuleysistrygginga.

Í 15. gr. laga um atvinnuleysistryggingar sé kveðið á um hvaða tímabil teljist til ávinnslutímabils atvinnuleitanda þegar ákvarða skuli rétt hans til atvinnuleysisbóta samkvæmt lögunum. Í 2. mgr. 15. gr. segi:

„Launamaður, sem starfað hefur skemur en tólf mánuði en lengur en þrjá mánuði á síðustu tólf mánuðum á innlendum vinnumarkaði áður en hann sækir um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar, telst tryggður hlutfallslega í samræmi við lengd starfstíma að öðrum skilyrðum laganna uppfylltum, sbr. einnig 4. mgr.“

Í 2. mgr. 16. gr. laganna segi að þegar um sé að ræða launamann sem starfi hjá eigin félagi, svo sem einkahlutafélagi eða samlagsfélagi, skuli miða við reglur ríkisskattstjóra um reiknað endurgjald við mat á bótarétti einstaklinga. Með ákvæðinu sé skýrt kveðið á um að þegar um sé að ræða umsækjendur um atvinnuleysisbætur sem hafi starfað hjá eigin félagi á ávinnslutímabilinu skuli miða við reglur ríkisskattstjóra um reiknað endurgjald í viðkomandi starfsgrein. Um útreikning bótaréttar þeirra sem starfi hjá eigin fyrirtækjum eða sem sjálfstætt starfandi einstaklingar gildi því 19. gr. laga nr. 54/2006. 1. og 2. mgr. ákvæðisins sé svohljóðandi:

„Sjálfstætt starfandi einstaklingur, sbr. b-lið 3. gr., telst að fullu tryggður samkvæmt lögum þessum eftir að hafa greitt mánaðarlega staðgreiðsluskatt af reiknuðu endurgjaldi er nemur að lágmarki viðmiðunarfjárhæð ríkisskattstjóra, sbr. b-lið 3. gr., í viðkomandi starfsgrein og tryggingagjald samfellt á síðustu tólf mánuðum áður en hann sækir um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar að öðrum skilyrðum laganna uppfylltum, sbr. þó einnig 4. og 6. mgr.

Sjálfstætt starfandi einstaklingur, sem greitt hefur mánaðarlega staðgreiðsluskatt af reiknuðu endurgjaldi er nemur að lágmarki viðmiðunarfjárhæð ríkisskattstjóra, sbr. b-lið 3. gr., í viðkomandi starfsgrein og tryggingagjald skemur en tólf mánuði en þó lengur en þrjá mánuði á síðustu tólf mánuðum áður en hann sækir um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar, telst tryggður hlutfallslega í samræmi við fjölda þeirra mánaða sem hann hefur greitt staðgreiðsluskatt að öðrum skilyrðum laganna uppfylltum, sbr. þó einnig 4. og 6. mgr. Hið sama gildir um sjálfstætt starfandi einstakling sem hefur greitt mánaðarlega staðgreiðsluskatt af reiknuðu endurgjaldi sem er lægra en viðmiðunarfjárhæð ríkisskattstjóra, sbr. b-lið 3. gr., í viðkomandi starfsgrein og tryggingagjald á síðustu tólf mánuðum áður en hann sækir um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar en þá ákvarðast tryggingahlutfall hans af hlutfalli fjárhæðar reiknaðs endurgjalds sem greitt hefur verið af og viðmiðunarfjárhæðar, sbr. þó einnig 4. og 6. mgr.“

Vinnumálastofnun beri að reikna bótarétt kæranda út frá þeim launum sem hún hafi reiknað sér vegna vinnu sinnar. Ef endurgjald nái ekki lágmarks viðmiðum ríkisskattstjóra ákvarðist bótaréttur af hlutfalli endurgjalds sem greitt hafi verið af og viðmiðunarfjárhæð ríkisskattstjóra. Kærandi geti því einungis átt hlutfallslegan rétt til bóta ef reiknað endurgjald sé lægra en viðmiðunarfjárhæð ríkisskattstjóra í viðkomandi starfsgrein.

Samkvæmt upplýsingum frá Skattinum hafi starf kæranda hjá C á árinu 2023 og 2024 fallið undir tekjuflokk B9 og á árinu 2025 undir tekjuflokk B5 samkvæmt reglum um reiknað endurgjald, settum skv. 3. málsl. 1. mgr. 58. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt. Á árinu 2023 hafi viðmiðunarfjárhæð í tekjuflokknum B9 numið 537.000 kr. og á árinu 2024 hafi sú fjárhæð numið 596.000 kr. Á árinu 2025 hafi viðmiðunarfjárhæð í tekjuflokknum B5 numið 866.000 kr. Reiknað endurgjald kæranda vegna starfa hennar hafi aldrei náð lágmarksviðmiðunarfjárhæð skattayfirvalda á ávinnslutímabilinu. Uppgefnar tekjur til skattayfirvalda hafi að jafnaði verið 177.000 kr. til 397.000 kr. á mánuði. Þar sem laun kæranda hafi ekki náð lágmarks viðmiðunarfjárhæð Ríkisskattstjóra beri Vinnumálastofnun að ákvarða tryggingahlutfall kæranda á grundvelli þeirra tekna sem hún hafi greitt sér í laun og viðmiðunarfjárhæðar. Samkvæmt skýru ákvæði 19. gr. laga um atvinnuleysistryggingar beri að byggja útreikning á bótarétti á þeim mismuni.

Hlutfall launa kæranda og viðmiðunarfjárhæðar hafi verið að meðaltali 37% á ávinnslutímabili. Bótaréttur kæranda sé því 37%. Ekki verði séð að þær skýringar og gögn sem kærandi hafi lagt fram breyti þeirri niðurstöðu á bótahlutfalli sem henni hafi verið birt.

Í kæru greini kærandi frá veikindum en við vinnslu umsóknar kæranda liggi ekki fyrir neinar upplýsingar um að kærandi hafi þurft að hverfa af vinnumarkaði vegna veikinda. Vinnumálastofnun telji sér því einungis heimilt að miða við 36 mánuði frá umsóknardegi kæranda til útreikninga á bótarétti á grundvelli 2. mgr. 19. gr. laga um atvinnuleysistryggingar. Í 3. mgr. 23. gr. laganna sé kveðið á um að við útreikninga á ávinnslutímabili megi líta til 12 mánaða starfs á síðustu 36 mánuðum fyrir umsóknardag. Umsækjendur geti geymt áunnin réttindi sín hverfi þeir af vinnumarkaði vegna sjúkdóma eða slysa á meðan á óvinnufærni standi, sbr. 26 gr. og segi þar enn fremur að líta megi til 24 mánaða fyrir þann tíma sem tímabil óvinnufærni hafi hafist og starfi hafi verið hætt, við útreikninga á ávinnslutímabili.

Að öllu framangreindu virtu sé það niðurstaða Vinnumálastofnunar að rétt hafi verið staðið að máli kæranda og rétt bótahlutfall hennar til greiðslna atvinnuleysisbóta sé 37%.

IV. Niðurstaða

Kærð er ákvörðun Vinnumálastofnunar um 37% bótarétt kæranda.

Í 1. gr. laga nr. 54/2006 er kveðið á um gildissvið laganna, en þar segir að lögin gildi um atvinnuleysistryggingar launamanna eða sjálfstætt starfandi einstaklinga á innlendum vinnumarkaði þegar þeir verða atvinnulausir. Í 2. gr. laganna kemur fram að markmið þeirra sé að tryggja launamönnum eða sjálfstætt starfandi einstaklingum tímabundna fjárhagsaðstoð á meðan þeir eru að leita sér að nýju starfi eftir að hafa misst fyrra starf sitt. Launamaður er hver sá sem vinnur launuð störf í annarri þjónustu í að minnsta kosti 25% starfshlutfalli í hverjum mánuði og greitt er tryggingagjald vegna starfsins samkvæmt lögum um tryggingagjald, sbr. a. lið 3. gr. laganna. Sjálfstætt starfandi einstaklingur er hver sá sem starfar við eigin atvinnurekstur eða sjálfstæða starfsemi í því umfangi að honum sjálfum er gert að standa mánaðarlega, eða með öðrum reglulegum hætti samkvæmt reglum Ríkisskattstjóra um reiknað endurgjald, skil á staðgreiðslu af reiknuðu endurgjaldi og tryggingagjaldi vegna starfs síns, sbr. b. lið 3. gr. laganna.

Samkvæmt 1. mgr. 15. gr. laga nr. 54/2006 telst launamaður, sbr. a. lið 3. gr., að fullu tryggður samkvæmt lögunum eftir að hafa starfað samfellt á síðustu tólf mánuðum á innlendum vinnumarkaði áður en hann sækir um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar að öðrum skilyrðum laganna uppfylltum, sbr. þó 5. mgr. Í 2. mgr. 15. gr. laganna kemur fram að launamaður, sem starfað hefur skemur en tólf mánuði en lengur en þrjá mánuði á síðustu tólf mánuðum á innlendum vinnumarkaði áður en hann sækir um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar, teljist tryggður hlutfallslega í samræmi við lengd starfstíma að öðrum skilyrðum laganna uppfylltum, sbr. einnig 4. mgr.

Í 2. mgr. 16. gr. laga nr. 54/2006 segir meðal annars að þegar um sé að ræða launamann sem starfi hjá eigin félagi, svo sem einkahlutafélagi eða samlagsfélagi, skuli við mat á bótarétti einstaklinga miða við reglur ríkisskattstjóra um reiknað endurgjald í viðkomandi starfsgrein. Óumdeilt er að það á við um kæranda en hún starfaði hjá eigin fyrirtæki, C, áður en hún sótti um greiðslur atvinnuleysistrygginga.

Um útreikning bótaréttar þeirra sem starfa hjá eigin fyrirtækjum eða sem sjálfstætt starfandi einstaklingar fer því samkvæmt 19. gr. laga nr. 54/2006. Samkvæmt 1. mgr. ákvæðisins telst sjálfstætt starfandi einstaklingur að fullu tryggður samkvæmt lögunum eftir að hafa greitt mánaðarlega staðgreiðsluskatt af reiknuðu endurgjaldi er nemur að lágmarki viðmiðunarfjárhæð Ríkisskattstjóra, sbr. b. lið 3. gr., í viðkomandi starfsgrein og tryggingagjald samfellt á síðustu tólf mánuðum áður en hann sækir um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar að öðrum skilyrðum uppfylltum, sbr. þó einnig 4. og 6. mgr.

Í 2. mgr. 19. gr. segir svo um útreikning bótaréttar:

„Sjálfstætt starfandi einstaklingur, sem greitt hefur mánaðarlega staðgreiðsluskatt af reiknuðu endurgjaldi er nemur að lágmarki viðmiðunarfjárhæð ríkisskattstjóra, sbr. b-lið 3. gr., í viðkomandi starfsgrein og tryggingagjald skemur en tólf mánuði en þó lengur en þrjá mánuði á síðustu tólf mánuðum áður en hann sækir um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar, telst tryggður hlutfallslega í samræmi við fjölda þeirra mánaða sem hann hefur greitt staðgreiðsluskatt að öðrum skilyrðum laganna uppfylltum, sbr. þó einnig 4. og 6. mgr. Hið sama gildir um sjálfstætt starfandi einstakling sem hefur greitt mánaðarlega staðgreiðsluskatt af reiknuðu endurgjaldi sem er lægra en viðmiðunarfjárhæð ríkisskattstjóra, sbr. b-lið 3. gr., í viðkomandi starfsgrein og tryggingagjald á síðustu tólf mánuðum áður en hann sækir um atvinnuleysisbætur til Vinnumálastofnunar en þá ákvarðast tryggingahlutfall hans af hlutfalli fjárhæðar reiknaðs endurgjalds sem greitt hefur verið af og viðmiðunarfjárhæðar, sbr. þó einnig 4. og 6. mgr.“

Samkvæmt framangreindu ber Vinnumálastofnun að reikna bótarétt sjálfstætt starfandi einstaklings út frá þeim launum sem viðkomandi reiknar sér vegna vinnu sinnar. Ef reiknað endurgjald atvinnuleitanda nær ekki lágmarksviðmiðum Ríkisskattstjóra ákvarðast bótaréttur af hlutfalli reiknaðs endurgjalds sem greitt hefur verið af og viðmiðunarfjárhæð Ríkisskattstjóra. Umsækjandi um atvinnuleysisbætur getur því einungis átt hlutfallslegan rétt til bóta ef reiknað endurgjald er lægra en viðmiðunarfjárhæð Ríkisskattstjóra í viðkomandi starfsgrein.

Við mat á tryggingarhlutfalli kæranda var horft til síðustu 36 mánaða frá umsókn um atvinnuleysisbætur, sbr. 3. mgr. 23. gr. laga nr. 54/2006. Á árunum 2023 og 2024 féll starf kæranda undir tekjuflokk B9 og tekjuflokk B5 á árinu 2025 samkvæmt reglum um reiknað endurgjald, settum á grundvelli 3. málsl. 1. mgr. 58. gr. laga nr. 90/2003 um tekjuskatt. Viðmiðunartekjur Ríkisskattstjóra fyrir tekjuflokk B9 vegna ársins 2023 voru 537.000 kr. og 596.000 kr. á árinu 2024. Á árinu 2025 voru viðmiðunartekjur fyrir tekjuflokk B5 866.000 kr.

Samkvæmt fyrirliggjandi gögnum málsins náði reiknað endurgjald kæranda vegna starfs hennar hjá C aldrei framangreindum viðmiðunarfjárhæðum. Samkvæmt skýru ákvæði 2. mgr. 19. gr. laga nr. 54/2006 bar Vinnumálastofnun því að byggja útreikning á bótarétti kæranda af hlutfalli launa og viðmiðunarfjárhæðar. Sá útreikningur leiddi til þess að kærandi reiknaðist með 37% bótarétt. Fyrir úrskurðarnefnd hafa ekki verið lögð fram gögn sem benda til þess að sá útreikningur sé rangur. Með vísan til þess er ákvörðun Vinnumálastofnunar um 37% bótarétt kæranda, staðfest.

Ú R S K U R Ð A R O R Ð

Ákvörðun Vinnumálastofnunar, dags. 21. janúar 2026, um 37% bótarétt A, er staðfest.

F.h. úrskurðarnefndar velferðarmála

 

Hólmfríður Birna Guðmundsdóttir